Ognisko Myśli- dr hab. Katarzyna Marszałek prof. uczelni

Dzisiaj miałam przyjemność uczestniczyć w III Sympozjum Korczakowskim „Aktualność myśli Korczaka. Dzieci w sieci”, organizowanym przez Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, pod honorowym patronatem Międzynarodowego Stowarzyszenia im. Janusza Korczaka. Podczas konferencji wygłosiłam referat pt. „Między ekranem a ogniskiem – dziecko w sieci w perspektywie wychowania harcerskiego i myśli Korczaka”.

W swoim wystąpieniu postawiłam kilka pytań, które wydają mi się szczególnie ważne w świecie mediów społecznościowych i cyfrowej codzienności dzieci oraz młodzieży:

🔹 Czy dziecko ma dziś prawo do błędu, gdy każdy jego błąd może zostać nagrany i opublikowany?

🔹 Czy ma prawo do tajemnicy, gdy funkcjonuje w świecie nieustannej ekspozycji?

🔹 Czy ma prawo do bycia sobą w środowisku mediów społecznościowych promujących ciągłe porównywanie się z innymi?

To pytania niezwykle aktualne, zwłaszcza gdy spojrzymy na współczesne wyzwania związane z cyfrowym dzieciństwem, dobrostanem psychicznym młodych ludzi oraz ich prawem do rozwoju w bezpiecznym i wspierającym środowisku.

Mówiłam również o zjawiskach, które budzą mój niepokój – o nadmiernej cyfrowej presji, kulturze nieustannej widzialności, dokumentowaniu każdego aspektu życia oraz o ryzyku zastępowania relacji przez treści i aktywności online.

Jednocześnie chciałam pokazać, że istnieją dobre praktyki i wartościowe inicjatywy wspierające młodych ludzi w odpowiedzialnym korzystaniu z technologii. Wśród nich znalazły się m.in. dobre praktyki ZHP:„Trop Fact-checkingowcy” oraz program „Surf Smart 2.0 – E-bezpieczeństwo. Pokolenie cyfrowe”, przygotowany przez Światowe Stowarzyszenie Przewodniczek i Skautek (WAGGGS).

Interesującym przykładem poszukiwania takich alternatyw jest także projekt mgr Zofii Kobus, obecnej z nami podczas sympozjum absolwentki Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi, nagrodzony w konkursie Design 32. Autorka stworzyła modułowy system outdoorowy G.O.A.T., z którego można budować różnorodne przestrzenie wypoczynku i aktywności w terenie – od prostych schronień po bardziej rozbudowane konstrukcje. To ciekawa propozycja zachęcająca dzieci i młodzież do aktywności, współpracy i spędzania czasu poza światem ekranów. Autorka uczestniczyła w dyskusji.

Janusz Korczak przypominał, że „nie ma dzieci – są ludzie”. Dziś te słowa brzmią szczególnie mocno. Być może jednym z najważniejszych zadań współczesnych wychowawców jest pomaganie młodym ludziom w mądrym poruszaniu się między ekranem a prawdziwymi relacjami, między światem online a światem ogniska, wspólnoty i bezpośredniego doświadczenia.

Dziękuję organizatorom za zaproszenie oraz wszystkim uczestnikom za inspirujące wystąpienia i refleksje. 💙🔥📱⚜️

Miałam dziś zaszczyt uczestniczyć w uroczystości 25-lecia Muzeum Harcerstwa w Warszawie– miejsca wyjątkowego dla wszystkich, którym bliska jest historia i tradycja polskiego harcerstwa.
Dziś w zbiorach Muzeum znajduje się już ponad milion różnorodnych obiektów dokumentujących dzieje ruchu harcerskiego. To imponujący dorobek będący efektem wieloletniej pracy, pasji i zaangażowania wielu osób.
Z okazji jubileuszu miałam przyjemność przekazać listy gratulacyjne od Jego Magnificencji Rektora Uniwersytet Kazimierza Wielkiego oraz Komendanta Hufiec ZHP Bydgoszcz-Miasto.
Dla mnie osobiście spotkanie z Muzeum Harcerstwa rozpoczęło się ponad 20 lat temu. Jako doktorantka zwróciłam się wówczas z prośbą o pomoc w prowadzonych badaniach. Otrzymałam nie tylko dostęp do wiedzy, źródeł i materiałów archiwalnych, ale także coś znacznie cenniejszego – życzliwość, braterską wymianę myśli, inspirujące rozmowy i wsparcie, które towarzyszyły mi przez kolejne lata pracy naukowej.
Przez te lata Muzeum stało się dla mnie nie tylko miejscem kwerend i poszukiwań źródeł, ale także ważnym partnerem w odkrywaniu historii harcerstwa. Z ogromną satysfakcją mogę dodać, że dwie ostatnie z ponad 40 książek wydanych przez Muzeum są mojego autorstwa. 😊 To dla mnie wielki zaszczyt i powód do dumy.
Dziękuję wszystkim osobom tworzącym Muzeum Harcerstwa za troskę o zachowanie pamięci o polskim harcerstwie oraz za nieoceniony wkład w rozwój badań nad jego historią.
Serdeczne gratulacje z okazji jubileuszu i życzenia kolejnych lat pełnych sukcesów, nowych odkryć oraz nieustającej pasji w dokumentowaniu dziejów harcerskiej służby.
⚜️ Czuwaj!

Zaczynam powoli podsumowania roku akademickiego 2025/2026.

Na początek moja przygoda związana z opieką nad Kołem Naukowym Harcerski Krąg Akademicki „Nota Bene”. To był naprawdę wyjątkowy rok!

Wspólnie zorganizowaliśmy dwie konferencje naukowe, dwa seminaria naukowe, trzy warsztaty oraz kampanię społeczną połączoną z działaniami fundraisingowymi. Wzięliśmy udział w projekcie międzynarodowej sieci badawczej, uczestniczyliśmy w konferencjach naukowych o zasięgu międzynarodowym i ogólnopolskim, a także aktywnie włączaliśmy się w życie naszych wydziałów, wspierając liczne inicjatywy naukowe i organizacyjne.

Działaliśmy również harcersko, ale to już zupełnie inna opowieść…

Patrząc na ten rok, jestem przede wszystkim wdzięczna. Żadne z tych działań nie byłyby możliwe bez energii, zaangażowania, kreatywności i pomysłowości osób, które zdecydowały się działać w naszym Kole. To właśnie dzięki Wam „Nota Bene” jest miejscem pełnym pasji, ciekawości świata, gotowości do podejmowania wyzwań i realizowania nawet najbardziej ambitnych pomysłów.
Czuwaj!

Za nami dzień pełen wrażeń i powodów do dumy! 😊
📚 Dzień Wydziału Pedagogiki UKW pod hasłem „Bydgoska Pedagogika”
Podczas wydarzenia Koło Naukowe Harcerski Krąg Akademicki „Nota Bene” przygotowało jeden z punktów gry terenowej. Uczestników zaprosiliśmy do prawdziwie harcerskiego wyzwania – samodzielnego rozłożenia namiotu. ⛺
Serdecznie dziękujemy Elżbiecie Bojarskiej, Przewodniczącej naszego Koła Naukowego, która z ogromnym zaangażowaniem wymyśliła i przygotowała punkt gry terenowej. Dziękujemy również wszystkim osobom, które odwiedziły nasze stanowisko i podjęły wyzwanie!

🏆 Mamy także kolejny powód do radości!

Dziś opublikowano wyniki głosowania na najlepsze wystąpienie podczas XIX Toruńskiej Pedagogicznej Konferencji Studenckiej „Wielowymiarowość wsparcia”.
W sesji „Wsparcie emocjonalne” największą liczbę głosów zdobyła Kalina Głomska z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy – studentka pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, członkini Koła Naukowego Harcerski Krąg Akademicki „Nota Bene” oraz Koła Naukowego Pedagogiki Specjalnej „Agenci Specjalni”.
Nagrodzone wystąpienie nosiło tytuł:
„Wsparcie studentki pierwszego roku jako doświadczenie przejścia – perspektywa autoetnograficzna”.
Serdecznie gratulujemy Kalinie tego sukcesu i cieszymy się, że działalność naszych studentów spotyka się z tak wysokim uznaniem! 👏🎓
Zdjęcie Kaliny pochodzi ze strony https://www.facebook.com/PKS.UMK?locale=pl_PL

Bardzo się ucieszyłam, gdy wczoraj zobaczyłam informację Archiwum Akt Nowych, że na portalu Szukaj w Archiwach udostępniono ponad 770 tysięcy skanów z pierwszych 200 jednostek zespołu dotyczącego ZHP.https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/zespol/-/zespol/49082?fbclid=IwY2xjawSUottleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF5SU9UYkk3dWp6WU93N2huc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHpcXoccH4wHMFK88z_JZivbkyuhuPhQ1GGSHEP4b-mTjpYrT2TWGs_yiREFW_aem_O_AF9hUwuqZ2uwFZDC-8fg

To bezcenne świadectwa dziejów polskiego harcerstwa. Cieszę się z tego ogromnego udogodnienia. Doskonale pamiętam czasy, gdy podczas kwerend w Archiwum Akt Nowych ręcznie przepisywałam materiały, aby później przygotować publikacje źródłowe do dziejów ZHP.
Rozwój technologii bardzo pomaga badaczom, regionalistom, instruktorom i wszystkim osobom zainteresowanym historią harcerstwa. Nadal jednak pozostaję zwolenniczką i orędowniczką wydawania źródeł drukiem. Historia pokazuje bowiem, że papierowa publikacja bywa czasem ostatnim śladem dokumentów — po jednej z moich kwerend okazało się, że materiały zachowane w środowisku zostały później zniszczone przez zalanie, a ocalało właściwie tylko to, co zostało wcześniej opublikowane.

Dlatego digitalizacja i wydawanie źródeł nie wykluczają się — przeciwnie, powinny się uzupełniać.

🌍Relacja ze Światowej Skautowej Sieci Badawczej
W czerwcu członkowie sieci badawczej WOSM wezmą udział w najbliższym szkoleniu organizacji Accountable Now pt. „Prowadzenie badań w kontekście społeczeństwa obywatelskiego – perspektywa odpowiedzialności organizacji”.

Accountable Now to międzynarodowa platforma zrzeszająca organizacje społeczeństwa obywatelskiego, promująca przejrzystość, odpowiedzialność i dobre praktyki w działalności organizacji pozarządowych.

To ważna przestrzeń wymiany wiedzy o tym, jak prowadzić badania w sposób rzetelny, odpowiedzialny i użyteczny społecznie.

I tak oto w grupach harcerskich, w których jestem, jak co roku o tej porze pojawiają się pytania o książki i materiały dotyczące pionierki oraz zdobnictwa harcerskiego.
Oj, dawno temu –w 2019 roku – miałam przyjemność wygłosić dla Kujawsko-Pomorskiego Centrum Kultury w Bydgoszczy prelekcję „Obozy harcerskie dawniej i dziś”. Przygotowując się do niej, przekopałam naprawdę sporą liczbę źródeł, szukając informacji właśnie o pionierce, zdobnictwie obozowym, tradycjach budowania urządzeń obozowych i estetyce harcerskich obozów.
Było to niezwykle ciekawe doświadczenie, które pozwoliło mi spojrzeć na obozownictwo nie tylko jako praktykę wychowawczą, ale również jako element kultury harcerskiej i ważny nośnik tradycji.
Osobom poszukującym materiałów na ten temat polecam przede wszystkim kilka sprawdzonych książek oraz dwie strony internetowe, które od lat stanowią cenne źródło inspiracji dla instruktorów i drużynowych.
Jeżeli natomiast chcecie dotrzeć do jeszcze większej liczby publikacji, polecam również moją książkę K.Marszałek, Harcerska lista (nie)obecności. Analiza polskiej bibliografii harcerstwa za lata 1989–2017, w której znajduje się zestawienie i bibliografia książek harcerskich wydanych do 2017 roku. Warto sięgnąć także do bibliografii autorstwa Wacława Błażejewskiego, Bibliografia harcerska 1911–1960, Warszawa 1981; W. Błażejewski, Bibliografia harcerska. Suplement 1911–1960, Warszawa 1984; W. Błażejewski, Bibliografia harcerska 1961–1981, Warszawa 1985 obejmującej publikacje harcerskie wydane do 1988 roku.
Mam nadzieję, że te źródła pomogą kolejnym pokoleniom harcerzy budować piękne obozy, rozwijać tradycje pionierki i odkrywać bogactwo harcerskiego rzemiosła. ⚜️
Zdradzę też, że w zeszłym roku miałam okazję uczestniczyć w obozie harcerskim, na którym wszystko było budowane od podstaw. Choć może to zabrzmieć sentymentalnie, poczułam się wtedy trochę jak podczas swoich pierwszych obozów harcerskich sprzed wielu lat.

Kto by pomyślał, że zwykłe zagadnięcie dwóch studentek segregujących dary w ramach akcji „Skarpetki Pełne Nadziei” przerodzi się w kilkuletnią wspólną przygodę?

Panie Karolina i Martyna zaanektowały przestrzeń obok mojego pokoju na UKW, była im ona potrzebna do przechowywania i porządkowania darów przekazywanych przez studentów i innych darczyńców. Wtedy nie przypuszczałam, że choć nie są harcerkami, dołączą do naszego Koła Naukowego Harcerskiego Kręgu Harcerskiego „Nota Bene”, a wspólnie m.in. zrealizujemy dwie konferencje naukowe, seminarium, kolejne edycje „Skarpetek Pełnych Nadziei”, a nawet przeżyjemy wspólny przedmiot. To ostatnie było szczególnie ciekawym doświadczeniem – zajęcia warsztatowe w trzyosobowej grupie mają swój niepowtarzalny klimat ;) W dodatku z wizytacją PKA online ;)

Dziś Panie kończą trzeci rok studiów na kierunku praca socjalna z prawdziwym przytupem. Podczas XIX Toruńskiej Pedagogicznej Konferencji Studenckiej PKS „Wielowymiarowość wsparcia” wystąpiły już w pierwszej sesji plenarnej z referatem „Nadzieja chodzi w skarpetkach”, opowiadając o studenckiej inicjatywie społecznej „Skarpetki Pełne Nadziei” jako przykładzie budowania solidarności społecznej wobec osób w kryzysie bezdomności.

Jestem ogromnie dumna z tego, jaką drogę przeszły i z jakim zaangażowaniem potrafią łączyć wiedzę akademicką z działaniem społecznym. Bardzo ciekawa jestem ich dalszej drogi zawodowej i życiowej. Tu można śledzić ich kolejne zamierzenia https://www.facebook.com/profile.php?id=61568430209244&locale=pl_PL

Podczas konferencji występowała również Druhna Kalina – studentka pierwszego roku pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej oraz członkini naszego koła naukowego. Jej wystąpienie pt. „Wsparcie studentki pierwszego roku jako doświadczenie przejścia – perspektywa autoetnograficzna” pokazało dużą dojrzałość badawczą i odwagę w podejmowaniu tematów bliskich własnym doświadczeniom studentkom pierwszych lat studiów. Przed Kaliną jeszcze wiele lat studiów i naukowych wyzwań.

A ja zastanawiam się kto przyjdzie do nas na uczelnię w nowym naborze i czy dołączą do naszego koła/kręgu

Miałam w tym roku przyjemność poprowadzić kolejny nowy przedmiot – „Metodykę pracy organizacji pozarządowych na rzecz osób zmarginalizowanych”.
Było to dla mnie szczególnie ciekawe doświadczenie, ponieważ ze studentami tych grup spotkałam się po raz pierwszy na początku ich studiów – na pierwszym roku, w pierwszym semestrze. Dziś, na trzecim roku, mogłam zobaczyć, jak bardzo rozwinęli się przez ten czas – zarówno pod względem wiedzy, jak i kompetencji praktycznych.
Podczas zajęć warsztatowo pracowaliśmy nad projektami organizacji pozarządowych odpowiadających na potrzeby osób zagrożonych marginalizacją społeczną. Dziś jedna z dwóch grup laboratoryjnych (tylko ta chciała się sprawdzić) miała okazję zaprezentować wypracowane materiały przed interesariuszką zewnętrzną – Beatą Kobus, członkinią Rady Działalności Pożytku Publicznego Miasta Bydgoszczy, która zgodziła się poświęcić swój czas, aby wysłuchać prezentacji i podzielić się swoją wiedzą oraz doświadczeniem.
Serdecznie dziękujemy za obecność, cenne uwagi, inspirujące komentarze oraz stworzenie studentom możliwości sprawdzenia swoich pomysłów w praktyce. Takie spotkania są niezwykle wartościowym elementem procesu kształcenia i pokazują, jak ważne jest łączenie wiedzy akademickiej z doświadczeniem osób działających na rzecz społeczności lokalnej.
Gratuluję studentom zaangażowania, kreatywności i odwagi w prezentowaniu własnych projektów. To było bardzo inspirujące spotkanie.

Dziś miałam zaszczyt reprezentować Hufiec ZHP Bydgoszcz-Miasto podczas uroczystości odsłonięcia tablicy upamiętniającej żołnierzy Armii Krajowej i uczestników powojennego podziemia niepodległościowego, którzy w budynku dawnego kina „Pomorzanin” byli skazywani przez komunistyczne sądy wojskowe na kary śmierci i wieloletnie więzienie.
Tablica została odsłonięta przy ul. Gdańskiej 10 w Bydgoszczy, w miejscu szczególnym dla historii naszego miasta i regionu. To właśnie tutaj odbywały się pokazowe procesy żołnierzy podziemia niepodległościowego.
Uroczystość miała wyjątkowy charakter, ponieważ odbyła się w 80. rocznicę egzekucji Jerzego Gadzinowskiego „Szarego” oraz jego sześciu podkomendnych, którzy po zakończeniu II wojny światowej kontynuowali walkę o wolną i niepodległą Polskę.
Było to ważne i poruszające spotkanie z historią, ale także przypomnienie, jak wysoką cenę wielu Polaków zapłaciło za wierność swoim wartościom, ideałom i Ojczyźnie.
Pamięć o bohaterach nie jest jedynie wspomnieniem przeszłości. To również zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń.