Pinoy Myth

”ANG SUMPA NG LUHA SA KABAONG”

Ayon sa matatanda, ang lamay ay hindi lang panahon ng pagdadalamhati; ito rin ang oras kung kailan pinakasensitibo ang tawid-dagat ng kaluluwa patungo sa kabilang buhay.
Kaya may isang mahigpit na babala na hindi dapat nilalabag ng kahit sino, lalo na ng mga malalapit na k**ag-anak: Huwag na huwag mong hahayaan na may pumatak na luha sa kabaong o sa salamin nito.
Maaaring isipin ng iba na paraan lang ito para pigilan ang labis na pag-iyak, ngunit may mas malalim at mas madilim na dahilan ang mga ninuno natin. Sinasabi nilang ang luha ng buhay na pumatak sa kabaong ay nagsisilbing mabigat na kadena. Dinadaanan nito ang salamin at tila humihila sa kaluluwa ng namayapa pabalik sa lupang ibabaw.
Dahil dito, hindi sila makakatawid nang payapa. Maiiwan silang pagala-gala, gising ang espiritu ngunit gabi-gabing nagdurusa dahil hindi sila makaalis sa tabi ng sarili nilang bangkay.
Ngunit ang mas nakakatakot ay ang bersyon kung saan ang luha ay hindi lang humihila sa patay... kundi nagpapagising sa kung anong natutulog sa loob.
Sinasabi sa mga lumang kuwento, kapag ang luha ng isang nangungulilang kapamilya ay pumatak at dumampi sa mismong kahoy o salamin, mararamdaman mo ang biglang paglamig ng paligid. At kung ikaw ang nag-iisang nagbabantay sa dis-oras ng gabi...
Maaaring makarinig ka ng mahinang gasgas mula sa loob ng salamin. Isang kalmot na nagmamakaawa, o baka naman... isang galit na pagkausap.
Dahil kapag nilabag mo ang babalang ito, ang gabi ng pagluluksa ay magiging gabi ng sumpa.

“ANG BABAENG NAKATAYO SA DULO NG HALLWAY”

Ikatlong linggo na akong nakatira sa apartment 3C ng Benavides Residences nang mapansin ko siya sa unang pagkakataon. Alas-dose na ng hatinggabi. Gising pa ako dahil sa assignment na dapat kong tapusin, at nang lumabas ako ng kwarto para kumuha ng tubig sa kusina — naroon siya. Nakatayo sa dulo ng hallway. Nakaharap sa pader.
Babaeng nakabihis ng puting damit. Mahabang buhok na nakabitin. Hindi gumagalaw.
Akala ko kapitbahay ko. Tinanong ko siya. "Ma'am, okay ka lang ba?" Walang sagot. Lumakad ako papalayo at bumalik na sa kwarto. Nagpaliwanag ako sa sarili ko — baka namumuyat lang siya. Baka sleepwalking. Normal na bagay sa matandang gusali.
Pero kinabukasan, tinanong ko ang aking kasera — si Aling Cora, isang matandang babae na may maputlang mukha at laging nakatingin sa sahig kapag kinakausap ko siya.
"Sino ang babae sa dulo ng hallway kagabi?" tanong ko.
· · ·
Huminto siya sa pagtahid. Dahan-dahang tumingin sa akin. "Walang nakatira sa dulo ng hallway, anak. Walang pinto doon."
Lumabas ako ng apartment niya nang hindi naghihintay ng sagot. Pumunta sa dulo ng hallway. At totoo nga — pader lang. Walang pintuan. Walang kwarto. Pader na may maputlang pintura at ilang batik na hindi ko matukuyan kung tinta o kung ano pa.
Sinubukan kong kalimutan ang nangyari. Ngunit tuwing gabi, naririnig ko ito. Isang mahinang kalabit sa sahig. Parang hakbang na naglalakad mula sa dulo ng hallway papunta sa aking pinto. Isang… dalawa… tatlo. Tumitigil palagi sa apat na hakbang.
Exaktong apat na hakbang ang layo ng dulo ng hallway sa aking pintuan.
· · ·
Sa ikasiyam na gabi, hindi ko na kayang tiisin. Binuksan ko ang pintuan.
Naroon siya. Nakatayo. Pero ngayon, nakaharap na siya sa akin.
At sa unang pagkakataon, nakita ko ang kanyang mukha — o ang kawalan nito. Makinis na kutis kung saan dapat may mga mata, ilong, bibig. Tulad ng isang taong pinunasan ang sariling mukha tulad ng pabura sa papel.
Hindi ako sumigaw. Walang lumabas sa aking lalamunan. At habang nakatayo ako doon, naramdaman ko ang malamig na hininga sa aking batok — parang may nakatayo rin sa likod ko.
Dahan-dahan akong lumingon.
At nakita ko ang aking sarili — nakatayo sa dulo ng hallway. Nakaharap sa pader. Hindi gumagalaw. Hindi humihinga. Naghihintay.
Nang iyon, naunawaan ko na kung bakit lagi siyang nasa dulo ng hallway. Hindi siya ang nagbabantay sa akin.
Siya ang naghihintay na mapalitan ko siya.

“JOYRIDE SA BALETE DRIVE”

Warning: Wag basahin kung balak mong gumimik o mag-drive mamayang gabi.)

Kakabili lang ng tropa kong si Carlo ng sasakyan. Second-hand na sedan, pero makinis pa at bago ang mags. Para i-celebrate, nagyaya siyang mag-midnight joyride kasama ako.
Alas-dos na ng madaling araw. Wala na masyadong sasakyan sa kalsada.
"Saan tayo?" tanong ko habang naka-relax sa shotgun seat. Naka-full blast ang sound system, nakababa ang mga bintana. Ang sarap ng hangin.
Ngumisi si Carlo. "Balete Drive, pare. Ghost hunting tayo. I-test drive natin tapang natin."
Kahit medyo alanganin ako, pumayag na rin ako. Ilang beses ko na ring narinig ang mga kwento tungkol sa White Lady dun, pero sabi nga nila, matandang kwento na yun. Baka gawa-gawa lang.
Papasok pa lang kami ng Balete Drive, nagbago na agad ang ihip ng hangin. Mula sa mainit na simoy ng Maynila, naging malamig, parang hangin na galing sa lumang aircon. Binabaybay namin ang madilim na kalsada. Yung mga malalaking puno ng balete sa gilid, parang mga higanteng nakayuko at nakatingin sa amin.
Pabalik-balik kami. Dalawang ikot. Walang nangyari.
Medyo yumabang na si Carlo. Inilabas niya ang ulo niya sa bintana habang umaandar kami. "Wala naman pala eh! Scammer yung White Lady! Magpakita ka kung totoo ka!" sigaw niya, sabay tawa ng malakas.
"Gago, tama na yan. Uwi na tayo, boring naman," saway ko.
Inapakan niya yung gas para bilisan pa lalo ang joyride namin palabas ng kalsada. Pero bigla na lang, namatay ang makina. As in, patay lahat. Namatay ang headlights. Namatay ang music. Pati yung ilaw sa dashboard, nawala. Biglang bumalot sa amin ang nakakabinging katahimikan na binasag lang ng huni ng mga kuliglig sa labas.
Kinabahan na ako. "Pare, anong nangyari? Bago baterya nito ah."
Pilit na ini-start ni Carlo ang sasakyan, pero puro click-click-click lang ang tunog.
Tapos, naramdaman namin.
Creaaak. Yung tunog ng suspension sa likod. Naramdaman namin ang biglang pagbigat ng likuran ng sasakyan, yung tipong may mabigat na biglang sumakay sa backseat.
Nagkatinginan kami ni Carlo. Pareho kaming nanigas. Walang gustong lumingon sa aming dalawa.
Biglang umandar mag-isa yung radio. Pero hindi na yung upbeat na kanta namin kanina. Static ang tumunog, tapos may narinig kaming boses. Boses ng babae, humihikbi nang mahina.
Nanginginig ang k**ay ni Carlo. Pinilit niyang i-start ulit yung susi. Vroom! Umandar!
Sa sobrang takot, inapakan ni Carlo ng sagad yung gas. Umungol ang makina. Gusto na naming makalabas sa kalsadang yun. Binilisan niya ng husto ang takbo, literal na naging karera ang joyride namin. Nilalampasan namin nang mabilis ang mga puno.
Pero kahit anong bilis namin, parang hindi kami makaalis. Puro puno pa rin ng balete ang nasa paligid. Walang kanto, walang labasan. At habang bumibilis ang takbo ng sasakyan, mas lalong lumalamig sa loob.
Nagsalita si Carlo, basag at nanginginig ang boses, nakatitig sa unahan. "Pare... tingnan mo sa rearview mirror."
Kahit nanginginig ang buong katawan ko, unti-unti kong inangat ang tingin ko sa salamin.
Nasa gitna siya ng backseat.
Isang babaeng naka-puti. Putik-putik ang laylayan ng damit. Nakayuko lang siya, natatakpan ng mahaba at basang buhok ang mukha niya.
Pero ang pinakanakakatakot... nung lalo naming binilisan ang takbo, dahan-dahan siyang nag-angat ng tingin.
Nakita ko sa salamin ang mga mata niyang puro puti, walang itim. At nakangiti siya. Isang malapad, punit, at nakakakilabot na ngiti.
Dahan-dahan siyang umusad paharap, ipinasok ang mukha niya sa gitna ng mga upuan namin ni Carlo. Naramdaman ko ang malamig at amoy-lupang hininga niya malapit sa tenga ko.
"Ang saya ng joyride natin..." bulong niya. "Bilisan niyo pa."
Hanggang ngayon, hindi ko alam kung paano kami nakauwi nung gabing yun. Basta ang alam ko, nagising na lang kaming nakaparada sa tapat ng isang convenience store sa labas ng Quezon City, parehong nanginginig.
Kinabukasan, binenta ni Carlo ang kotse niya nang palugi. Hindi na rin kami umuulit mag-joyride kahit kailan. Dahil baka sa susunod, hindi na kami ang nasusunod kung saan kami pupunta.

”ANG UMUUPA SA KABILANG KUWARTO”

Warning: Wag basahin kung mag-isa ka sa apartment.)

Akala ko nakatitipid ako.
Bago lang ako dito sa Manila para magtrabaho. Dahil maliit lang ang sahod, naghanap ako ng murang matutuluyan. Nakita ko 'tong apartment na’to sa Cubao. Napakamura, 3k lang isang buwan, solo room pa, communal nga lang ang CR at kusina.
"Unit 3A" ang nakuha ko. Luma na ang building, amoy semento at lumang kahoy, pero pwede na para sa nagsisimula. Ang tanging ayaw ko lang, sobrang nipis ng pader. Yung pader na kahoy lang na pininturahan ng puti para magmukhang semento.
Rinig na rinig ko ang bawat kilos sa kabilang kwarto, sa "Unit 3B".
Sa unang linggo ko, okay naman. Ramdam ko na may nakatira sa 3B kasi naririnig ko yung pagbukas-sara ng pinto nila tuwing umaga at gabi. Ang nakapagtataka lang, hindi ko pa nakikita yung umuupa dun. Laging timing na paglabas ko ng CR, sarado pinto nila. Pagpasok ko naman, tsaka sila lalabas.
Sabi ko na lang sa sarili ko, "Baka mahiyain lang o baka graveyard shift ang trabaho gaya ko."
Hanggang sa nagsimula ang ikalawang linggo.
Nagsimula ang mga kaloskos. Tuwing madaling araw, bandang 3:00 AM, nagigising ako sa mahinang tunog mula sa 3B. Krrrk... krrrk... krrrk... Tunog ng parang may kinakamot sa pader. Akala ko nung una baka daga lang, pero tuloy-tuloy at parang kuko ng tao ang kumakamot sa kahoy.
Sumunod dun, naging tunog na ng kaladkad. Shhhhk... Shhhhk... Parang may mabigat na hinihila sa sahig. Isipin mo na lang, madaling araw, tahimik ang paligid, tapos yun lang ang maririnig mo.
Sinubukan kong maglagay ng earplugs, pero nanunuot pa rin ang tunog sa pader.
Isang gabi, naging bulong naman. Hindi ko maintindihan ang sinasabi, pero alam kong boses ng babae. Paulit-ulit, mabilis, parang nagdarasal na galit o nagmamakaawa. Doon na ako tuluyang hindi nakatulog.
Kinabukasan, nakita ko si Manang Tess, yung landlady.
"Manang Tess," bati ko. "Pwede ko po bang malaman kung sino yung nasa Unit 3B? Kasi po, medyo maingay sila tuwing madaling araw. Baka po pwedeng paki-usapan?"
Biglang natigilan si Manang Tess sa pagwawalis. Tumingin siya sa akin, seryoso ang mukha, tapos bumuntong-hininga.
"Iho, bago ka lang kasi kaya hindi mo alam," mahina niyang sagot. "Walang umuupa sa Unit 3B."
Nanigas ako sa kinatatayuan ko. "Po? Paanong wala? Eh, rinig na rinig ko po yung kaloskos, yung kaladkad, tsaka yung bulong."
Umiling si Manang Tess. "Huling umupa diyan, anim na buwan na ang nakakalipas. Isang dalaga. Pero... doon siya inatake sa loob. Tatlong araw bago nahanap ang katawan niya. Sementado na ang pinto niyan mula nung nangyari yun, hindi ko pa pinaparentahan ulit."
Hindi ko alam kung paano ako nakabalik sa trabaho nung araw na yun. Ang alam ko lang, takot na takot akong umuwi. Pero wala akong mapupuntahan, at nandoon lahat ng gamit ko.
Pag-uwi ko nung gabing yun, bandang 11:00 PM, diretsong pasok ako sa Unit 3A. Ni-lock ko lahat ng pinto, pati bintana. In-on ko lahat ng ilaw. Kumuha ako ng kutsilyo sa kusina at nilagay ko sa ilalim ng unan ko. Sinubukan kong matulog habang naka-play ang YouTube sa phone ko para lang may maingay.
Nakakatulog na ako nung marinig ko ulit.
Krrrk... krrrk...
Mas malakas ngayon. Hindi lang basta sa pader. Parang nasa loob na ng kwarto ko.
Dahan-dahan kong binuksan ang mga mata ko. Ang phone ko, off na pala dahil lowbatt. Ang kwarto ko, madilim na rin. Putol ang kuryente.
Shhhhk... Shhhhk...
Yung kaladkad. Nararamdaman ko na parang nanginginig ang sahig malapit sa paanan ng k**a ko.
Kinuha ko yung kutsilyo sa ilalim ng unan. Nanginig ang k**ay ko. Ginamit ko yung flashlight ng phone ko para ilawan ang paanan ng k**a.
Wala naman. Walang tao.
Bumuntong-hininga ako, inisip ko na baka hallucination ko lang 'to sa sobrang takot.
Hihiga na sana ako ulit nang biglang may marinig akong bulong. Pero hindi sa kabilang pader.
Mula sa mismong ilalim ng k**a ko.
"Nandito na ako sa kwarto mo. Wag kang lilingon."
Boses ng babae. Malamig. Galit.
Hindi ko na kinaya. Iniwan ko lahat ng gamit ko, pati tsinelas ko, hindi ko na nakuha. Tumakbo ako palabas ng apartment building, dire-diretso, hindi lumingon. Natulog ako sa 24-hour convenience store nung gabing yun.
Kinabukasan, bumalik ako kasama ang kapatid ko para kunin ang mga gamit ko at mag-check out. Sinamahan kami ni Manang Tess.
Habang nag-eempake ako, hindi ko mapigilang tumingin sa pader na kahoy na naghihiwalay sa Unit 3A at 3B.
Doon ko napansin. May maliit na butas sa pader, malapit sa sahig. Isang maliit na siwang na hindi ko napansin nung una.
Inilapit ko ang mata ko para tignan kung ano ang nasa kabila, sa Unit 3B.
Kahit sementado ang pinto, sa siwang na yun, nakita ko.
Madilim. Pero may isang mata. Isang malaki, mapula, at nanlilisik na mata na direktang nakatingin sa akin mula sa kabilang kuwarto.
At nakangiti siya.

Huwag Umuwi Nang Diretso
ISANG KWENTO BATAY SA LUMANG PAMAHIIN

✦
Alas-dose na ng hatinggabi nang umalis si Rodel sa lamay ni Mang Tasyo. Matanda na ang pumanaw — wala namang masamang naramdaman si Rodel habang nakaupo siya roon sa loob ng tatlong oras. Payapang-payapa ang mukha ng bangkay. Buhay pa ang kandila. Tahimik ang gabi.

"Diretso ka na ba?" tanong ng kanyang kaibigan na si Jun bago siya sumakay ng tricycle.

"Oo, pagod na ako. Uwi na agad," sagot ni Rodel.

Naalala niya ang sinabi ng kanyang ina noon: huwag umuwi nang diretso mula sa lamay. Huminto muna sa tindahan, sa kanto, kahit saan — para hindi ka madala ng kasamahan ng patay. Pero bata pa siya noon. Superstition lang iyon, sabi niya sa sarili.

Sa loob ng tricycle, naramdaman niya ang lamig. Hindi unusual — gabi na nga. Pero may kakaibang amoy. Pamilyar. Parang... sampaguita. Parang mga bulaklak na nakalatag sa kabaong ni Mang Tasyo.

Tumingala siya sa driver's mirror.

May nakaupo sa tabi niya.

Isang matandang lalaki. Nakapikit. Nakangiti.

"Salamat sa pagdalo," bulong nito.

Nanigas ang katawan ni Rodel. Hindi siya makahinga. Hindi siya makaigalaw. Nang muli siyang tumingin sa mirror — wala na. Wala nang tao sa tabi niya. Pero malamig pa rin ang upuan.

Pagdating niya sa bahay, nagbukas siya ng pinto. Tumayo ang kanyang ina sa sala — mata-mata, parang naghihintay.

"Umuwi ka nang diretso?" tanong niya, mababa ang boses.

Hindi nakasagot si Rodel.

Ngumiti ang ina niya — ngunit hindi yung ngiti ng kanyang ina.

Malamig ang silid. Malamig ang bahay. At sa sulok ng sala, sa tabi ng pinto — isang kandila ang nagliliwanag. Walang nagpalit. Walang nagsilid.

Napapalamig.

Katulad ng kay Mang Tasyo.

Hindi siya dapat umuwi nang diretso. Ngunit huli na ang lahat. KwentongPamahiin