12/06/2023
Daytoy man dagiti intay pagsasaritaan
1. manu a tawen iti termino iti Presidente ken anya iti aldaw a panag assume na iti office wenno panagrugi iti panagsirbi na daytoy?
2. anya iti qualifikasyon iti presidente kas kinuna iti 1987 constitution?
3. anya dagiti karbengan ken responsibilidad iti presidente?
4. kasatnu iti mode of succession wenno iti panakaoccupar iti panakabakante iti posisyon iti presidente gapo iti permanente a panakaimbalido, panagresign, wenno pannakatay daytoy?
Ket awanen iti anya pay a dakamaten ket irugi tayon.
Nalatak iti Article 7 section iti 1987 constitution a ti presidente iti pakaibilangan iti executive power. Iti kalakaan a sarita, daytoy ket addaan iti responsibilidad nga ipatungpal dagiti linteg. Nu kinuna tay a linteg daytoy ket dagiti kunkunaen da nga statute nga masakupan na iti intero a pilipinas haan nga kas iti ordinansa nga addaan laeng iti bileg iti local a gobyerno na pakaipatpatungpalan iti daytoy.
Iti Presidente ket direkta nga inbotos dagiti tao para iti termino nga innem a tawen, daytoy a termino ket maminsan laeng ket kalpasan iti daytoy, maiparit nga daytoy ket mabotosan pay wenno tumaray iti agpada metla a posisyon. Kalpasan iti election, iti termino ti presidente ket mangrugi malem iti maika talo pulo nga aldaw iti Hunyo.
Sir anya kadi iti qualification para kadagiti kalikagum da nga agtaray para iti presidential seat?
Kas iti kinuna iti 1987 constitution Article 7 Section 2, iti maysa nga individual tapno mapalubusan nga kumandidato ken mabotosan kas presidente ket nasken nga isuna ket:
1. Natural born citizen. Ti citizen ket mabalin nga iti kun kunaen da nga naturalized citizen wenno natural born citizen, naturalized citizen ket dagiti Aliens nga naglabas iti umiso a proseso para iti panakaapproba iti citizenship dagitoy bayat a ti natural born citizen ket dagiti saanen a dimmalan pay iti anyaman a proseso mabalin a gapo iti kinadda iti dara daytoy kas Filipino a kun kunaen da nga Jus Sanguinis (citizenship by blood) , wenno daytoy ket naiyanak ditoy pagilyan, kas kunkunaen da nga (Jus Soli) wenno citizenship by place of birth. Seknan iti kinapresidente masapol a daytoy ket natural born citizen
Malaksid iti daytoy masapol nga isuna ket
2. Rehistrado a botante
3. Kabaelan na iti agbasa ken agsurat
4. Uppat a pulo a tawenen iti aldaw iti election
5, Ken nasken a nagnaed iti pilipinas iti sangapulo a tawen sakbay iti election
Anya dagiti karbengan iti presidente?
1. kas maysa a presidente, daytoy ket naipaayan iti mandato iti panagkontrol kagaditi amin nga executive departments, bureaus, ken offices. Daytoy ket pakairamanan iti panakaurnus iti sturktura dagiti immunan a nadakamat nga offices ken kasta metten iti panakaappoint iti opisyal a mangidaulo kadagitoy maibasar iti kalikagom na a nasken laeng a maibasar iti interest dagiti tao ken naanayas a panakaipatungpal iti linteg.
2. Adda met iti capacidad daytoy a mangiyetnag iti executive issuances. Dagitoy nga issuances ket maaramat tapno maipasigurado iti naanayas a panakaipatungpal dagiti polisiya ken programa iti administrasyon. Pakabuklan nga innem nga issuances iti maipapaulog iti presidente
2.1. Ti executive order. Nasken nga laglagipen nga adda iti kunkunaaen da nga Hierarchy of laws, iti kayat na a satwen daytoy ket iti dibisyon dagiti linteg babaen iti lebel iti importansiya da dagitoy, ket kangattuwan kadagitoy ket iti Constitution nu sa dinnu ket amin a linteg a maaramid manipod iti congreso ket masapol nga maiyannurot iti provision iti daytoy. Kababaan kadagitoy ket iti kunkunaaen da nga executive order nga iti bileg na ket maipatungpal laeng kadagiti pakaseknan iti executive branch. Mailaksid ditoy ti legislative ken judicial branch. Iti mas simple a sarita, daytoy nga executive order ket sumagmamano a directiba a pinirmaan iti presidente a nasken a suruten dagiti tao a paset iti control na a pakasakupan iti executive branch laeng.
2.2. Lima pay kadagitoy nga issuances ket iti, Administrative order, proclamation, memorandum orders, memorandum circular, ken general wenno special orders.
Ngem Sir apay awan ditoy jay maaw awagan kas presidential decree?
Nasken a maamwan nga idi panawen iti dati a presidente Ferdinand Marcos, inaramat na iti executive order a maaw awagan kas Presidential Decree kas maysa a linteg. Nu pay saan daytoy a dimmalan iti proseso kas iti panakaaramid iti linteg a maar aramat ita nu sadinu dagitoy ket aggapo iti legislative branch, daytoy ket addaan latta iti pakabuklan a puwersa iti linteg sipud ta kadagitoy a panawen, awan pay iti legislature. Babaen iti bileg iti 1973 constitution a naipatungpal kasaruno iti panakaipasidong iti Martial Law, ti presidente ket naikkan iti karbengan nga aramaten iti daytoy.
Ti presidente ket addaan metla iti sumagmamano a karbengan kadagiti saan a Filipino citizens wenno dagiti kunkunaen da nga Alien nga adda iti uneg iti pagilyan a pilipinas
Daytoy ket dagiti sumagannad:
Ti chief executive ket kabaelanna nga ideport iti maysa nga Alien manipod iti pagilyan ngem nasken nga daytoy ket dimmalan iti umiso a proseso wenno Due Process of Law.
Ti chief executive ket kabaelan na a baliwan iti status ti maysa a foreigner babaen iti bileg iti linteg ket paayan dagitoy iti permanent resident status nga saanen a masapulan pay iti Visa
Adda met iti kabaelan daytoy baliwan iti desisyon iti Commissioners of the Bureau of Immigration nu lakitdi daytoy a desisyon ket saan pay a nagbalin a final and executory. Iti desisyon ket makunan a final and executory kalpasan iti 30 nga aldaw iti panakaiyulog na daytoy . iti Board of Commissioners of the Bureau of Immigration ket isu iti makinsakop kadagiti amin a kaso nga adda iti pakainaigan na iti deportation.
Ti presidente ket napaayan met iti capacidad nga aramaten ti Power of Eminent Domain. Iti power of eminent domain a makunkunna ket iti umno a proseso iti panaka-ala iti private properties tapno maaramat iti publiko ngem nasken nga iti owner iti daytoy ket maipaayan iti just compensation. Ti kayat na satwen iti just compensation ket iti reasonable ah kantidad a bayad kasukat iti maysa a private property nga innala iti gobyerno tapno mausar iti publiko. Ti simple a sarita, ti estado ket adda iti kapasidad na nga alaen dagiti private properties nu lakitdi daytoy ket maaramat iti publiko ken iti owner iti daytoy ket maipaayan iti just compensation daytoy ket nalawag a nabinsa binsa iti probisyon iti 1987 constitution particular iti article three section 9 paragraph 1 ken 2
Iti presidente ket addaan met iti kabaelan nga mang appoint kadagiti opisyal iti gobyerno a kabilang kadagiti inpalubos iti linteg ken iti constitution iti Pilipinas. Nu pay kastoy, sumagmamano kadagitoy nga appointments ket nasken nga maapprobaran pay iti committee on appointments a bukbuklen iti napili a miyembro iti house of representative ken senate of the Philippines.
Addaan met daytoy iti makunkuna a military power nu sa dinu ket kabaelan na a mangmandar iti Armed forces of the Philippines
Isuspinde iti prebilehiyo iti writ of habeas corpus. Iti writ of habeas corpus ket maysa a written wenno naisurat a documento nga mang-uubliga iti maysa a otorisado a tao nga aristaren iti maysa a preso iti naipaiyawat nga oras ken lugar gapo iti maysa a kaso a naidatag kontra kenkuana. Iti simple a sarita, daytoy iti agsirsirbi kas protekesiyon iti tunggal maysa kontra iti saan a nakailentegan a panakaarestar wenno panakaibalud. Laglagipen nga saan a daytoy iti kabaelan na iti presidente nga isuspinde nu diket iti prebilehiyo iti daytoy nu sa dino ket iti maysa a tao ket mabalin nga aristaren wenno maibalud nu lakitdi daytoy ket sumangsango iti kaso nga adda iti pakainaiganna iti rebellion ken invasion. Ngem nasken a daytoy a naarestar wenno naibalud ket maidatagan iti kaso kalpasan iti tallo nga aldaw. Ket nu saan, nasken a daytoy ket mapawayawayaan.
Maikatlo iti daytoy a military power ket iti panangiproclama iti Martial law.
Nu pay kastoy, saan a mabalin nga usaren iti presidente iti military power nu laeng kaykayat na sipod ta daytoy ket addaan iti limitasyon
Iti panakamandar iti AFP ket kasapulan laeng tapno malapdan wenno maisardeng iti prisensya ti lawless violence, invasion, ken rebellion bayat nga iti suspensiyon iti writ of habeas corpus ken panangiproclama iti martial law ket nalimitaran laeng iti kaadda iti invasion, rebeliion, ken nu kasapulan iti daytoy para iti panakaipasigurado iti talged iti publiko.
Dagiti dadduma pay a karbengan iti presidente malaksid kadagiti nadakamat ket dagiti nabinsa binsa sadiay constitution ken kasta metten iti linteg. kayat na satwen malaksid kadagiti inpaay iti constitution, iti presidente ket mabalin pay ma maipaayan iti makunkuna nga special powers babaen iti linteg kas laengen iti panakaipatungpal iti republic act 11469 wenno iti Bayanihan to heal as one act nu sa dinno ket ti presidente ket napaayan iti special p[owers para iti naan anay a malapdan iti kumarkaro a pamdemya.
Sapay kuma ta daytoy met garud iti agsirbi kas panglaw lawag kadatayo nu kasatnu iti kinakumplikado iti presidential seat ket masapol nga critical iti panag usar tayo kadagiti botos tayo para iti idudur as iti intero a pa pagilyan. Ket saan laeng a nasken nga agbasar tayo kadagiti gestures ken nasasam it a sapata ket masapol tay met iti agbackground check.
