19/09/2026
𝐏𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚𝐦𝐩𝐚𝐥𝐚𝐭𝐚𝐲𝐚𝐧𝐠 𝐒𝐀𝐋𝐀𝐏𝐈
Para kanino ka bumabangon?”
Para sa ilan, madali lamang ang sagot: para sa pamilya, para sa sarili, para sa kinabukasan.
Ngunit ano ang ibig sabihin ng tanong na ito para sa isang taong gumigising bago pa sumikat ang araw, pasan ang mga rebultong kahoy nina Santo Niño, Hesus, at Mama Mary, at naglalakad mula sa isang lugar patungo sa iba habang umaasang may hihinto at bibili?
Marahil, ang sagot ay hindi nakasulat sa kanilang mga pawis, kundi nasa mga rebultong kanilang pasan sa balikat.
Madalas nating nakikita ang mga santo sa mga tahanang Katoliko—tahimik na nakatayo sa altar, katabi ng mga kandila at larawan ng yumaong pamilya. Para sa maraming Katoliko, ang mga santo ay hindi sinasamba bilang mga diyos, kundi iginagalang bilang mga banal na tao at hinihilingang mamagitan sa panalangin. Ang mga imaheng ito ay naging bahagi ng mga tradisyong ginagamit upang alalahanin, isabuhay, at maipasa ang tradisyong pananampalataya mula sa isang henerasyon patungo sa susunod.
Ngunit bago makarating ang isang santo sa altar, maaari muna itong dumaan sa mga kamay ng isang taong nagsisikap mabuhay.
Sa likod ng bawat inukit na santo ay may kuwento.
Isang kuwentong pantao.
Bago mabuo ang mukha ng isang santo, kahoy lamang muna ito.
Magaspang. Karaniwan. Tahimik.
Hanggang dumating ang mga mahiwagang kamay.
Maingat na pinipili ng umukit ang kahoy at sinisimulan ang paggawa gamit ang mga kasangkapan. Dahan-dahan at buong ingat, unti-unting nawawala ang gaspang ng materyal. Lumilitaw ang mukha. Nabubuo ang wangis. Nilalagyan ng detalye hanggang ang ordinaryong piraso ng kahoy ay maging larawan ng isang taong matagal nang ipinapanalangin ng marami.
Hindi lamang ito pag-uukit.
Ito ay pagtitiis na naging anyong likha.
At kung minsan, ito ay paraan upang mabuhay.
Maaaring ilang oras na hawak ang mga kasangkapan. Tumitigas ang mga kamay dahil sa paulitulit na pagmamaniobra ng mga kasangkapang ginagamit sa pang-ukit. Maaaring abutin ng isang araw, dalawang araw, o higit pa ang pagbuo, depende sa laki, talento, at detalye ng rebulto.
Bawat hiwa ay may kuwento.
Bawat pagpukpok ng martilyo ay may pawis ng pagkagustong magpatuloy sa pang-araw-araw na buhay.
Bawat natapos na rebulto ay may panalangin.
At bawat presyong nakalagay dito ay may kasamang pag-asa.
Pag-asang may bibili.
Pag-asang sasapat ang kikitain sa gutom na tiyan ng kanilang papakainin.
Pag-asang may bukas pang haharapin.
Dati, akala ko, nagtatapos ang kanilang trabaho kapag natapos na ang pag-uukit.
Ngunit napagtanto kong mali pala ako.
Maaaring matapos ang pag-uukit kapag nabuo na ang santo. Ngunit nagpapatuloy ang kanilang trabaho kapag isinama na nila ito sa kanilang paninda, inilalako sa labas, inilagay sa tabi ng iba pang rebulto, at naghintay na may taong mag-uwi nito.
Nabuo na ang santo.
Ngayon, kailangan naman nitong makahanap ng bibili.
At ang taong nagbebenta nito ay kailangang makahanap ng paraan upang maitawid ang isa pang araw.
Nakakatuwang isipin na binibili ito ng ibang tao upang magbigay ng ilaw at direksyon sa kanila. Pero sa mga taong umukit at pumasan nito, bakit?
Bakit niyo pa ititinda ang bagay na magbibigay sa inyo ng ilaw at pag-asa, kahit parang kumikinang?
Kasi marahil, para sa ilan—ang mga bumibili—mayroon silang ibang pangangailangan na hindi matutumbasan ng salapi.
Baka ang kanilang hinihiling ay hindi natin makikita sa ating dalawang mata, kundi mararamdaman na lamang.
Para naman sa mga taong kumakapal na ang kalyo sa pag-uukit at pagbebenta nito, para sa kanila, ang salapi ay hindi lamang isang piso. Dito nakasalalay kung kaya pa nilang magpatuloy sa araw-araw.
Ngunit ang taong may pasan nito ay may mga responsibilidad ding nakapalibot sa kanyang buhay.
At ang mga responsibilidad na iyon ay hindi nawawala dahil lamang sa siya ay may pananampalataya.
Para sa taong bumibili ng santo, maaaring napakalalim ng kahulugan nito.
Maaaring iuuwi at ilalagay sa altar. Maaaring maging bahagi ng araw-araw na panalangin. Maaaring ibigay bilang regalo. Maaaring magpaalala ng tradisyon ng pamilya, alaala ng pagkabata, isang pagdiriwang ng pananampalataya, o panalanging minsang binitiwan sa panahon ng pagsubok.
Sa mga taong nagbebenta nito, maaaring iba rin ang kahulugan ng parehong santo.
Maaaring ito ay kita.
Pagkain.
Pang-araw-araw na pangangailangan.
Suporta para sa pamilya.
Isang paraan upang mabuhay.
At marahil, hindi nito kailangang gawing hindi banal ang santo.
Ipinapakita lamang nito ang isa pang bahagi ng kuwento nito.
Ang isang banal na imahe ay maaaring maging simbolo ng pananampalataya at, kasabay nito, bunga ng paggawa ng isang tao.
Hindi naman kinakailangang ipinagbibili ng nagtitinda ang pananampalataya mismo.
Ipinagbibili niya ang kahoy, ang kasanayan, ang oras, ang talento, at ang pagod na kinakailangan upang gawing makabuluhan ang isang karaniwang materyal.
Dito nagiging mas komplikado ang kuwento.
Dahil ang pananampalataya at kabuhayan ay hindi laging magkalaban.
Minsan, nasa iisang pares lamang sila ng mga kamay.
Madalas nating sinasabi na ang pananampalataya ay nagbibigay ng pag-asa—at maaari ngang ganoon.
Ngunit hindi nito agad napapawi ang gutom.
Maaaring magbigay ng kapanatagan ang panalangin, ngunit kailangan pa rin ng tao ng pagkain.
Maaaring magbigay ng lakas ang paniniwala, ngunit kailangan pa ring suportahan ang pamilya.
At ang mga nagtitinda ng santo ay hindi ligtas sa karaniwang pangangailangan ng pagiging tao.
Napapagod sila.
Nagugutom sila.
Nag-aalala sila.
Umaasa sila.
At patuloy silang naglalakad.
Marahil, ito ang bahagi ng kanilang kuwento na pinakamadaling hindi mapansin.
Nakikita natin ang santo.
Nakikita natin ang kahoy.
Nakikita natin ang presyo.
Ngunit hindi natin palaging nakikita ang taong nasa likod nito.
Hindi natin nakikita ang mga oras na ginugol sa pag-uukit.
Hindi natin nakikita ang mga rebultong hindi nabenta matapos ang mahabang araw.
Hindi natin nakikita ang taong nagbibilang ng kinita at nagtatanong sa sarili kung sasapat na ba.
At marahil, hindi rin natin kailangang gawing romantiko ang kanilang paghihirap.
Hindi nagiging maganda ang gutom dahil lamang sa tinitiis ito nang may pananampalataya.
Hindi nagiging makata ang kahirapan dahil lamang sa may taong patuloy na nabubuhay sa kabila nito.
Minsan, ang isang tao ay nagsisikap lamang na may maihain sa hapag.
At may dignidad sa ganoong paggawa.
Kaya nananatili ang tanong:
Kapag binigyan ng presyo ang isang banal na imahe, nagiging produkto na lamang ba ito—o maaari bang magsabay ang negosyo at pananampalataya?
Marahil, maaari.
Dahil iba-iba ang ating mga kuwento at pangangailangan.
Para sa isang tao, ang pagbili ng santo ay pagpapakita ng debosyon.
Para sa isa naman, ang pagbebenta nito ay bunga ng paggawa.
Para sa mamimili, maaari itong maging simbolo ng pananampalataya.
Para sa nagtitinda, maaari itong maging sandalan ng kanilang buhay.
Ang iisang rebultong kahoy ay maaaring magkaroon ng dalawang mundo.
Maaari itong tahimik na nakatayo sa altar ng isang tahanan habang ang kinita mula rito ay tumutulong naman upang may maihain sa hapag ng ibang pamilya.
At marahil, hindi nawawala ang kabanalan nito dahil lamang may presyong nakasulat sa tabi nito.
Siguro, hindi nasusukat ang kabanalan sa kawalan ng pera o kalakalan.
Marahil, nakikita rin ito sa kahulugang ibinibigay ng mga tao sa kanilang natatanggap—at sa paggawa ng mga kamay na nagbigay-daan upang makarating ito sa kanila.
Sa pagtatapos ng araw, may mga santong makakahanap ng bagong tahanan.
Mayroon ding mananatili sa mesa ng nagtitinda hanggang bukas.
Ngunit gigising muli ang nagtitinda.
Papasán muli ang mga santo.
Maglalakad muli.
Sisikaping makabenta ulit.
Dahil hindi nagtatapos ang trabaho kapag natapos na ang santo.
Para sa kanila, nagtatapos ang trabaho kapag may sapat nang maiuuwi.
At marahil, dito nagiging mas mabigat ang tanong na “Para kanino ka bumabangon?”
Ang taong may pasan na santo ay maaaring hindi lamang kahoy ang pasan.
Maaaring pamilya.
Gutom.
Responsibilidad.
Pangarap.
Kinabukasan.
Marahil, hindi ang tanong ay kung maaaring ibenta ang isang santo.
Marahil, ang tanong ay kung ano ang nananatiling banal pagkatapos ng transaksiyon.
Ang kahoy ba?
Ang pagkakayari?
Ang kabuhayan?
Ang pananampalataya ng taong nag-uwi nito?
O marahil, ang mga kamay na nagbigay-buhay sa buong paglalakbay nito—ang mga kamay na umukit, nagpasan, nagbenta, at muling gigising kinabukasan.
Maaaring mula sa kahoy ang pagkakaukit sa santo.
Ngunit sa likod ng bawat santo ay may isang pares ng kamay.
At sa likod ng mga kamay na iyon ay may isang buhay.
Isang buhay na, tulad ng atin, ay naghahanap lamang ng dahilan upang muling bumangon bukas.
Sa Panulat ni Richard M. Caliso
Kartung Editoryal ni Joshua John Batayo
