विज्ञान दृष्टि

अबको ३ हप्ता भित्र मानिसलाई ५० वर्ष पछि पुनः चन्द्रमातर्फ लैजानको निम्ति तयारी हुँदै गरेको अन्तरिक्षयान !😮🌙❤️

अहिले संसारकै सबैभन्दा शक्तिशाली अन्तरिक्षयान प्रक्षेपण स्थलतर्फ अघि बढिरहेको ।
आउँदो महिना नासाको बहुप्रतीक्षित Artemis II मिशन प्रक्षेपण हुने तयारी करिब पुरा भएको छ । यो मिशनले करिब ५० वर्षपछि पहिलो पटक मानवलाई चन्द्रमाको कक्षामा पठाउनेछ।
👩‍🚀👨‍🚀 Artemis II मिशनमा ४ जना अन्तरिक्ष यात्री सहभागी हुनेछन्, जसले Orion spacecraft मार्फत चन्द्रमाको वरिपरि परिक्रमा गरेर सुरक्षित रूपमा पृथ्वीमा फर्किनेछन्।
यो मिशन चन्द्रमामा अवतरण गर्ने होइन, तर अर्को वर्ष
Artemis III मिशन (जहाँ मानव चन्द्रमामा उत्रिनेछ) का लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण परीक्षण हो।

#विज्ञानका_कुरा

धार्मिक कट्टरताले निर्ममतापूर्वक हत्या गरिएकी हाइपेशिया (Hypatia)
इतिहासकी पहिलो महान् महिला वैज्ञानिक थिइन्।
उनको “अपराध” के थियो ?
👉 विज्ञान पढाउनु
👉 गणित र खगोलशास्त्र सिकाउनु
👉 तर्क र स्वतन्त्र सोचमा विश्वास गर्नु
ई.सं. ४१५ मार्च, अलेक्जान्ड्रियामा
कट्टर भीडले उनलाई अपहरण गर्‍यो,
चर्चभित्र तानेर
निर्दय रूपमा हत्या गर्‍यो
र शरीर टुक्रा–टुक्रा पारेर जलाइयो।
हाइपेशियाको हत्या
👉 केवल एक महिलाको मृत्यु थिएन
👉 त्यो विज्ञान, ज्ञान र स्वतन्त्र सोचमाथिको आक्रमण थियो।
तर उनी मारिइनन्…
🔥 उनको विचार अझै बाँच्छ
🔥 उनको साहस आज पनि प्रेरणा हो
हाइपेशिया = ज्ञानको दीप
कट्टरताविरुद्धको आवाज
महिलाहरूको विज्ञान यात्राको आधार
📚💡

#विज्ञानका_कुरा

धेरै मानिसहरूलाई 'गुड विल हन्टिङ' (Good Will Hunting) फिल्मको कथा थाहा होला, तर यसको वास्तविक कथा झन् रोचक छ। यो कथा सन् १९३९ को हो, जब एकजना स्नातक तहका विद्यार्थीले अन्जानमै तथ्याङ्कशास्त्रका (Statistics) दुईवटा सबैभन्दा कठिन र "हल गर्न नसकिने" भनिएका समस्याहरू समाधान गरिदिए।
​उनले ती समस्याहरूलाई केवल 'होमवर्क' ठानेका थिए। वास्तवमा, तिनी ढिलो गरी कक्षामा पुगेका थिए र बोर्डमा लेखिएका ती प्रश्नहरूलाई होमवर्क ठानेर आफ्नो टिपोटमा सारेका थिए।
​ती विद्यार्थी को थिए?
उनको नाम जर्ज ड्यान्टजिग (George Dantzig) थियो। उनी युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्निया, बर्क्लेमा अध्ययनरत थिए।
​मुख्य घटना:
​ढिलो आगमन: जर्ज आफ्नो प्रोफेसर जर्सी नेयम्यानको कक्षामा केही ढिलो पुगेका थिए।
​भ्रम: उनले बोर्डमा दुईवटा गणितीय समस्याहरू लेखिएको देखे। उनलाई लाग्यो कि ती होमवर्क हुन् र उनले ती सारे।
​कठिन प्रयास: उनलाई ती समस्याहरू समाधान गर्न निकै गाह्रो भयो र उनले सोचे कि सायद उनको पढाइ कमजोर भएकोले यस्तो भएको हो। केही दिनको कडा मेहनतपछि उनले ती हल गरे।
​खुलासा: केही दिनपछि उनले आफ्ना प्रोफेसरसँग माफी माग्दै भने, "होमवर्क अलि गाह्रो थियो, त्यसैले बुझाउन ढिलो भयो।" प्रोफेसर छक्क परे, किनभने बोर्डमा लेखिएका ती प्रश्नहरू होमवर्क नभएर तथ्याङ्कशास्त्रका अहिलेसम्म कसैले हल गर्न नसकेका प्रसिद्ध समस्याहरू थिए।
​यो घटनाले पछि 'गुड विल हन्टिङ' जस्ता चलचित्रहरूलाई प्रेरित गरेको मानिन्छ। जर्ज ड्यान्टजिग पछि गएर गणित र तथ्याङ्कशास्त्रको क्षेत्रमा विश्व प्रसिद्ध बने।

मुख्य घटना:
​ढिलो आगमन: जर्ज आफ्नो प्रोफेसर जर्सी नेयम्यानको कक्षामा केही ढिलो पुगेका थिए।

​भ्रम: उनले बोर्डमा दुईवटा गणितीय समस्याहरू लेखिएको देखे। उनलाई लाग्यो कि ती होमवर्क हुन् र उनले ती सारे।

​कठिन प्रयास: उनलाई ती समस्याहरू समाधान गर्न निकै गाह्रो भयो र उनले सोचे कि सायद उनको पढाइ कमजोर भएकोले यस्तो भएको हो। केही दिनको कडा मेहनतपछि उनले ती हल गरे।

​खुलासा: केही दिनपछि उनले आफ्ना प्रोफेसरसँग माफी माग्दै भने, "होमवर्क अलि गाह्रो थियो, त्यसैले बुझाउन ढिलो भयो।" प्रोफेसर छक्क परे, किनभने बोर्डमा लेखिएका ती प्रश्नहरू होमवर्क नभएर तथ्याङ्कशास्त्रका अहिलेसम्म कसैले हल गर्न नसकेका प्रसिद्ध समस्याहरू थिए।

​यो घटनाले पछि 'गुड विल हन्टिङ' जस्ता चलचित्रहरूलाई प्रेरित गरेको मानिन्छ। जर्ज ड्यान्टजिग पछि गएर गणित र तथ्याङ्कशास्त्रको क्षेत्रमा विश्व प्रसिद्ध बने।

फेब्रुअरीको सुरुवात हुनुअघि नै, नयाँ वर्षको यो पहिलो साता आकाशमा एक अद्भुत दृश्य देखिँदैछ!

🌕 सुपर वुल्फ मुन (Super Wolf Moon)
जनवरी ३ को रात, यस वर्षकै पहिलो पूर्णिमा— 'सुपर वुल्फ मुन'—आकाशमा देखिनेछ। यो कुनै सामान्य पूर्णिमा होइन; यो एक सुपरमून हो। यसको अर्थ चन्द्रमा पृथ्वीको सबैभन्दा नजिकको विन्दु (perigee) मा हुनेछ। त्यसैले यो सामान्य 'माइक्रोमुन' भन्दा झण्डै १४% ठूलो र ३०% चम्किलो देखिनेछ।

🐺 यसलाई किन "वुल्फ मुन" भनिन्छ?
यो नाम प्राचीन परम्पराबाट आएको हो। जनवरीका लामा र चिसा रातहरूमा ब्वाँसाहरू (Wolves) को कराउने आवाज बढी सुनिने भएकाले यसलाई 'वुल्फ मुन' भनिएको हो। पहिले ब्वाँसाहरू भोकले कराउँछन् भन्ने विश्वास गरिन्थ्यो, तर अहिले यो थाहा भएको छ कि उनीहरू आफ्नो क्षेत्र तोक्न वा शिकारका लागि समूह बनाउन यसरी कराउने गर्छन्।

✨ विशेष आकर्षण: बृहस्पति (Jupiter)
चन्द्रमाको ठीक छेउमा एउटा अत्यन्तै चम्किलो तारा जस्तो वस्तु देखिनेछ। त्यो तारा नभएर बृहस्पति ग्रह हो! सौर्यमण्डलको यो सबैभन्दा ठूलो ग्रह अहिले आफ्नो उच्च चमक (opposition) को नजिक छ, जसले गर्दा चन्द्रमा र बृहस्पतिको यो जोडी खाली आँखाले नै स्पष्ट देख्न सकिनेछ।
तपाईँलाई यो जानकारी कस्तो लाग्यो? के म तपाईँलाई नेपालको कुन समयमा यो दृश्य सबैभन्दा राम्रो देखिन्छ भनेर बताइदिऊँ?
#विज्ञान_दृश्य


#विज्ञानका_दृष्टि

🚨 तारापुञ्ज प्रेमीहरूका लागि! यो महिनाका यी रोमाञ्चक आकाशिय दृश्यहरू नछुटाउनुहोस् 👇🏻
🌕 जनवरी ३: 'वुल्फ सुपरमुन' (Wolf Supermoon)
सन् २०२६ को पहिलो पूर्णिमा एक विशाल 'सुपरमुन' हुनेछ। यो पृथ्वीको सबैभन्दा नजिकको विन्दुमा पुग्ने हुनाले सामान्य चन्द्रमा भन्दा १४% ठूलो र ३०% बढी चम्किलो देखिनेछ।

कहिले र कहाँ: विश्वभर देखिनेछ। सूर्यास्त लगत्तै पूर्व दिशाबाट झुल्किरहेको हेर्नुहोला।
🌍 जनवरी ३: पृथ्वी पेरिहेलियनमा (Earth at Perihelion)
यस दिन पृथ्वी सूर्यको सबैभन्दा नजिकको दुरीमा र तीव्र गतिमा रहनेछ—जुलाई महिनाको तुलनामा करिब ३० लाख माइल नजिक।

कहिले र कहाँ: यो एक ज्यामितीय घटना हो, जसलाई खाली आँखाले भिन्नै देख्न सकिँदैन। यो नेपाली समय अनुसार बेलुकी ९:०० बजे आसपास (१५:१५ GMT) हुनेछ।
🌠 जनवरी ३-४: क्वाड्रान्टिड्स उल्का वर्षा (Quadrantids Meteor Shower)
यो वर्षकै उत्कृष्ट उल्का वर्षा मध्ये एक हो, जसमा प्रति घण्टा १२० वटासम्म उल्का देखिन सक्छन्। यद्यपि, यस वर्ष सुपरमुनको उज्यालोले गर्दा हल्का उल्काहरू देख्न कठिन हुन सक्छ।

कहिले र कहाँ: उत्तरी गोलार्धमा जनवरी ४ को बिहानैको समयमा सबैभन्दा राम्रो देखिनेछ। 'बूट्स' (Boötes) नक्षत्र (सप्तर्षि तारा समूह नजिक) तर्फ हेर्नुहोला।
🌌 जनवरी १०: वृहस्पति 'अपोजिसन' मा (Jupiter at Opposition)
ग्रहहरूको राजा वृहस्पति यो वर्षकै सबैभन्दा ठूलो र चम्किलो देखिनेछ! पृथ्वी, सूर्य र वृहस्पतिको बीचमा पर्ने हुनाले यो ग्रह पूर्ण रूपमा प्रकाशित हुनेछ।

कहिले र कहाँ: रातभर देखिनेछ। यो सूर्यास्तमा पूर्वबाट उदाउँछ, मध्यरातमा आकाशको बीचमा पुग्छ र सूर्योदयको समयमा पश्चिममा अस्ताउँछ।
🌘 जनवरी २३: चन्द्रमा, शनि र नेप्च्युनको मिलन
आकाशमा देखिने एक सुन्दर दृश्य। चन्द्रमाको अर्धचन्द्राकार आकारसँगै शनि ग्रह देखिनेछ र नजिकै बरफको पिण्ड मानिने नेप्च्युन ग्रह लुकिरहेको हुनेछ।

कहिले र कहाँ: सूर्यास्त लगत्तै पश्चिम दिशामा हेर्नुहोला। शनि र चन्द्रमा खाली आँखाले देख्न सकिन्छ, तर नेप्च्युन हेर्न 'बाइनोकुलर' (Binoculars) को आवश्यकता पर्नेछ।
✨ जनवरी २७: चन्द्रमा र 'प्लिइड्स' (Pleiades) को मिलन
चम्किलो चन्द्रमा 'सात दिदीबहिनी' भनिने सात ताराहरूको समूह (M45 - मन्दिाकिनी) नजिकबाट गुज्रनेछ, जुन वृष राशि (Ta**us) मा पर्दछ।

कहिले र कहाँ: रात परेपछि आकाशको बीच भागमा हेर्नुहोला। ताराहरूको यो झुप्पा चन्द्रमाको उज्यालो भागको निकै नजिक देखिनेछ।
तपाईंको आकाश अवलोकन सुखद रहोस्!

नयाँ वर्षको शुभकामना! 🥳🎉
​अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन (ISS) ले हरेक दिन १६ पटक सूर्योदय र सूर्यास्त अवलोकन गर्छ। सन् २०२६ को सुरुवातमा, यो प्रयोगशालाबाट खिचिएका केही अद्भुत र 'यस संसारभन्दा बाहिरका' तस्विरहरूका बारेमा जानकारी यहाँ छ:

हामी प्रकृतिबाट आएका हौं, त्यसैले प्रकृति हामीभित्र नै बाँचेको छ 🍃⚡
हाम्रो सास–प्रश्वास, सोच र अस्तित्व सबै प्रकृतिको निरन्तर यात्रा हुन् 🌍🌌
प्रकृतिलाई बुझ्नु भनेको आफैंलाई बुझ्नु हो ❤️

#विज्ञान_दृश्य 🇳🇵🙏

🔥 अमेजन अब सहन सक्दैन! 🌍🌿

तातो खडेरी बढ्दै जाँदा अमेजन वर्षावनको जलवायु अहिलेको उष्णकटिबन्धीय जंगल को सीमाभन्दा बाहिर धकेलिँदैछ।
यदि यही क्रम जारी रह्यो भने, हरियो अमेजन इतिहासको कथामा मात्र सीमित हुन सक्छ।

यो केवल अमेजनको समस्या होइन,
यो पृथ्वीको सास को प्रश्न हो। 💔🌎

👉 तपाईंको विचार के छ? कमेन्टमा लेख्नुहोस्।
👉 सेयर गरेर सचेतना फैलाऔं।





#विज्ञानका_दृष्टि

🌌✨ एउटै ठाउँमा हजारौँ सूर्यजत्तिकै शक्तिशाली तारा!
यो हो हाम्रो आकाशगंगामै रहेको Westerlund 1 — एक सुपर स्टार क्लस्टर, जसलाई नासाको जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपले कैद गरेको हो।
यहाँका ताराहरू सूर्यभन्दा ५० हजारदेखि १ लाख गुणासम्म बढी द्रव्यमान भएका छन्, र ती सबै छ प्रकाश–वर्षभन्दा कम क्षेत्रभित्रぎचिएका छन्।
यो केवल सुन्दर दृश्य मात्र होइन,
👉 यो वैज्ञानिकहरूका लागि ताराहरूको जन्म र विकास बुझ्ने ब्रह्माण्डीय प्रयोगशाला हो।
अन्तरिक्ष जति हेर्दै गयो, उति नै रहस्यमय लाग्छ… 🌠
#विज्ञान_दृष्टि #अन्तरिक्ष #ब्रह्माण्ड 🚀🌌