Book and Travel

Номын баярын бэлэг 🎉

Шинэ ном 🎉🎉🎉

***
ХОВОРХОН НОМУУДЫН НЭГ
Хөдөлмөрийн баатар, зохиолч Чинагийн Галсангийн “Хөх тэнгэр сонсож бай” романы удаах дэвтэр “Саарал газар” уншигч та бүхний өмнө сэтгэл догдлуулсан баялаг хуудсаа дэлгэж байна.

Энэхүү роман нь герман хэлээр 1999 онд “Die graue Erde” нэрээр хэвлэгдэж, тэр жилийнхээ оны шилдэг 20 номын нэг болж, удаа дараа хэвлэгдэж байжээ. Удалгүй герман хэлт уншигчдын хүрээнээс халин, 2001 онд франц (Le Monde gris), 2010 онд англи (The Gray Earth), 2024 онд турк (Gri Yeryüzü) хэлээр орчуулагдан гарсан байна.

Чинагийн Галсангийн герман хэлээр бичсэн 40 гаруй зохиол бүтээлүүд дотроос барууны уншигчдын талархлыг хамгийн ихээр татсан “Саарал газар” романд та бидний танил Хөдсөн маамуу хүү маань хөдөөгийн аглаг мухарт агч гэрээ, аав ээжийгээ орхин, сумын төв рүү сургуульд одож, шинэ орчин, шинэ хүмүүсийн дунд амьдрах болсноор сонирхолтой, эмгэнэлтэй адал явдал ар араасаа өрнөх ба хүмүүний адил сонин ертөнцтэй танилцах уртын урт зам нь нэн адармаартай эхэлнэ. Мөн 1950-аад оны эхэн үеийн Монгол орны хил хязгаарын ард түмний аж амьдрал, санаа сэтгэл, үзэл бодол, зөрчил, хямрал, хийрхэл туйлшралыг алган дээрээ тавиад үзэн сонжиж байх шиг болно.

Эл романы тухай Германы алдартай Шпийгель (Толь) сэтгүүлд: “Монголын нэгэн бөө дэлхийн утга зохиолын тайзнаа гарч ирлээ” хэмээн бичсэн бол “Minneapolis Star Tribune”: “Ил галын дэргэд гэр бүл, найз нөхдөөрөө хүрээлүүлэн үлгэр сонсож байгаа юм шиг мэдрэмж төрүүлдэг ховорхон номуудын нэг” хэмээн бичсэн байна.

27 жилийн өмнө Герман хэлээр бичигдэж, олон хэлээр хэвлэгдсэн монгол зохиолчийнхоо шилдэг бүтээлийг эх хэлээрээ унших таатай сайн завшаан тохиож буйд баяртай байна. “Чинагийн Галсан” цуврал ийнхүү бүл нэмж наймуулаа боллоо.
“Ножо” хэвлэлийн газар

***
Орчуулсан: Энхсүлдийн Буянхишиг
Редактор: Батчулууны Базарсүрэн
Техник редактор: Үнэнбатын Доржоо
Зураач: Батбаярын Төрмөнх
Арт директор: Баярсайханы Тамир

***
Дашрамд дуулгахад номын нээлт Интерном номын дэлгүүрийн төв салбарт 2026.05.09-ны 13:00 цагт болох тул та бүхнийг урьж байна.

ИХ УЙЛАХАА МЭДЭЖ БАЙСНААС ТЭР

Миний хувьд номоо худалдаж авчхаад нэлээд шийрэгнэж байж эхлүүлсэн. Тамтаггүй их уйлахаа мэдэж байснаас тэр. Тэгээд л “...Нармайн угаар шархиран, зовхины хүрээ халуу оргих...” хэмээн уйлахын урьтал, дотоод өвдөлтийн гадаад шинжийг гоё хэлж дээ хэмээн бодон уншиж явснаасаа нэг их удалгүй л усан нүдэлж эхэлсэн. Өөрөөр хэлбэл хөгшин ээж нь цөнтэй гол гатлан тэмүүлсээр ирснээс хойш уйлдаг ажил эхэлсэн дээ. Угийн уйлхай дээр нүүдэлч ахуйтай ширхэг үгэнд л хайлах нь дурсамжтай маань холбоотой.

Ахуй
Энэхүү зохиолоос нүүдэлч ахуйг, тэр ахуйгаас үүдсэн үг хэллэгтэй нь, үнэ цэнтэй нь видео хальсаар үзэж буй мэт тодорхой дүрслэн буулгасан нь хамгийн гайхалтай байлаа. Хэдийгээр нүүдэлч соёлын зах зухтай зохиол зөндөө байх ч хуучны жинхэнэ сонгодог ахуйд төрж өссөн хүний мэдрэмж тэс өмнөө байдаг. Тэр дундаа Алтайн хязгаар дахь үндэстний цөөнх түмний аж төрлийг ийн цаасанд буулгаж үлдээсэн нь маш үнэ цэнтэй. Хуучны сонгодог ахуй хэмээн онцолсон нь өнөө цагийн нүүдэлч амьдралд техник технологи орж ирснээрээ цэвэр соёлын элементүүд саармагжиж, түүнийг дагаад сэтгэлгээний хувьд ч олон зүйл өөрчлөгдсөн. Харин энэ зохиолын шижир ахуйгаар дамжуулан монгол ёс уламжлал, монгол хүний философи, амьдралын ухаан, хүн байгалийн хүйн холбоог харж болно. Монголын утга зохиолын алтан үеийн аварга зохиолчдын жинхэнэ үгийн сувдыг түүсэн, монгол ахуйг имэрч үзэхээр бодит дүрсэлсэн зохиолууд мэдээж олон. Гэхдээ главлит хэмээх хяналтын системээр агуулга нь шүүгддэг байсан тухайн үеийн зохиолуудад их бага хэмжээгээр нийгмийн нөлөө туссан харагддаг. Харин Ч.Галсан гуайн хувьд сэтгэлийнхээ аглагт эрх чөлөөтэйгөөр зорчин бичсэн нь эхнээсээ төгсгөл хүртлээ ганц ч түгдрэлгүй уншигдах, уншигдаж дуусаад уншигчийг уртаа хугацаанд бодролтой үлдээх байдлаас харагдана. Миний хувьд тэр өнгөрсөн үе, тэр нүүдэлч амьдрал дунд л монгол хүний, монгол соёлын, амьдрах ухааны хамгийн нүнжигтэй болгон нь байж дээ хэмээн санагалзах. Тэгээд бодохоор эд хэрэглэл нь ихэдсэн хэрнэ дотооддоо хөндий хоосон өнөө цаг ардаа үлдээх зүйл нэн ядмаг санагдана.

Харилцаа
Зохиолд гарах хүн хоорондын хийгээд мал амьтан, байгаль дэлхийтэйгээ харьцах харилцаа их нандин. Зохиолч тэрхүү бага насныхаа явдлыг ширхэглэн санаж байгаа нь ч гайхалтай. Бага насан дахь өөрийн биеийн төлөөнөөс дамжуулан хэлж, ажиглан дүгнэж байгаа бичлэгийн хэлбэр сонирхолтой. Тулга тойрсон энгийн ярианаас аавын холч ухаан, ээжийн хурц авир, эмээгийн сэтгэлийн хатыг олон таван үггүйгээр ойлгож болно. Тэрчлэн амьдралын учрал тохиол бүрээс үүдсэн хүүгийн жижигхэн биедээ ахадсан бодол, зовнилыг харуулсан нь уншигч дан өөрийн мэдрэмжээр биш хүүгийн сэтгүүлзүйтэй цуг байж унших нь илүү амьд. Тухайлбал, “...Ээж хоолойгоо засах нь аавын дуугарахыг хүлээгээд ядчихсан, эсвэл аавд дэм болохын алин болохыг тэр үед би мэдсэнгүй” гэх мэт үл анзаарагдам жижиг мэт зүйлсийн цаана сэтгэлзүйн том үелзлүүд явж буйг мөн л товч тодорхой гаргасан шийдэл гоё. Энэ мэт ах эгч хоёрыгоо хүлээж ядаж байгаа, ирэхэд нь бишүүрхэж байгаа, Хар толгойт хониныхоо махыг идэж байхдаа өөрөөсөө айх мэт болж байгаа гэх мэт хүүгийн дотоод төлөвшлийн хэсгүүд уншихад таатай. Дээрх харилцаан дундаас Арзылан нохой болон хөгшин ээжээс асгарчбайгаа хайрын дүрслэлүүд үнэхээр хайр хүрч, хамар шархирам. Мал амьтан, байгаль дэлхийтэй харьцах нь нүүдэлчин ард түмний амьдралын нэг том ухаан гэдгийг зудын үеийн дүрслэлээс харж болно. Үүнтэй холбоотой ганц л дүрслэлээр жишээ авахад эх нь хангайн амьтанд бариулж үхээд, хөх нь хөрөөгүй байхад цусан дундаас гал уургийг нялх хурганд нь амлуулж байгаа байдал яг л уран зохиол шиг уншигдана.

Үг
Яруу тансаг монгол хэлтэй ном унших сайхан. Өнөө жинхэнэ монгол ахуйтай зохиол ховортой адил сайхан монгол хэлтэй зохиол нүдний гэм. Харин энэ туужид “Миний хөгшин ээж бол хүний торго”, “Таны сэтгэл, тэргүүн хоёрын цагаан ямар ч хар хэлийг цайлгах биз”, “...өтөнгөр хүүхэд буцламтгай сүүнд унаж шалзарсан мэдээ..... сонссон бүхний сэтгэлийг цуг шалзлан...”, “миний сэтгэлийн энгэрт гучин хөөрхөн улаан нар, жирсхийн мандаж, ярсхийн гэрэлтэх аястай” гэх мэт уран дүрслэлүүд байхаас гадна монголчуудын үе уламжилж ирсэн ухааны хураангуй болох хэлц үгийг олонтоо ашигласан нь уншууртай. “Эвэртэй бяруунаас болдоггүй, эвлээгүй үгээс болдог”, “Саваа барьсан хүнд нохой өшөөтэй, санааг нь мэдсэн хүнд хүн өшөөтэй”, “Сайн эрийн буурин дээрх хормой аргал, муу эрийн буурин дээр хормой хог”, “Ядуугийн үр хүүхэд эрх, баяны үрээ даага эрх”, “Шувуу дуулбал араасаа сайн юм дагуулах, орилбол муу юм дагуулах” . Ерөөс ардын ухааныг шахсан бяслаг шиг хураасан хэлц үг бол соёлын маш том элемент. Бид ярианы хэлэндээ биш гэхэд бичгийн хэлэндээ их сайхан монгол хэлнийхээ баялаг их хэлцээс ашиглавал Чинагийн Галсан гуайн энэхүү бүтээл шиг нүнжигтэй болох сон билээ.

Ийнхүү хөгшин ээжийг өрөвдөж эхэлсэн нулимс Арзылан нохойн үхэлд харамсан унагасаар дууслаа.

Д.Пүрэвсүрэн

Эмээгээ бодохоор нулимс гараад болдоггүй юм. Эмээгийн өвөр дээр өссөн хүүхдүүд бүгдээрээ та нар мэдэж л байгаа. Ямар дотно билээ... Эмээ гэдэг миний амьдралын гишгэх газар минь, нөмрөх хөнжил минь, уух ус минь, амьсгалах агаар минь юм. Манай нутагт эмээг "хөгшин ээж" гэж дууддаг. "Хөх тэнгэр сонсож бай" романаа хөгшин ээждээ зориулж бичсэн юм.

Энэ номыг уншсан бүх хүнд би "насыг минь аваарай, сэтгэлийг минь аваарай, буяныг минь аваарай, жаргалыг минь аваарай. Зовлонг минь битгий аваарай л гэж хүсэн ерөөе!
Чинагийн Галсан

***
“Гайхамшигтай бүтээл, монголын уран зохиолын тодоос тод үзэгдэл гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Бичлэг яруу тунгалаг, утга санаа нягт, гол нь монгол хүний дотоод ертөнц гэрэлтэж тодорсон ер бусын бүтээл аж. Ийм сайхан монгол хэлээр, монгол сэтгэлгээгээр, монгол сэтгэлээр бичсэн, сэтгэл зүрхэнд сэм сэм гэрэл юүлдэг бүтээл тийм ч олныг уншсангүй шиг билээ”...
Зохиолч Баасангийн Номинчимэд

***
Хөгшин ээж бор хүү хоёрын ярианаас үргэлж хайрыг мэдэрч, инээж хөөрч, гуниглаж яг л тэр хоёрын хажууд нь суугаад л сонсож буй мэт мэдрэмж төрсөн дөө.
..”Цаг нь болоход хүн бүр буцдаг юм. Хөгшин ээжийн чинь цаг дөхөөд байна. Тэгэхдээ би эргээд л хүүгээ заавал олоод ирнэ” гэвэй.
- Хэд хоноод ирэх юм? гэж би дуу алдан асуулаа,
- Чамайг аав шигээ том эр болсон хойно.
- Өө яасан их удах юм! Тэгвэл би явуулахгүй! гэдэг хэсгээс
…өөр хэн ч биш, хөгшин ээж өөрөө л ирээрэй! хүртэл уншихад өөрийн эрхгүй нулимс урссан.
Ж.Чанцалдулам

***
Ножо паблишингийн номуудын онцлог бол Төрмөнх зураачийн ур, ухаан шингэсэн зураглалаас гадна түүний илгэн хавтас. “Миний хөгшин ээж бол хүний торго” гэж уг номд гарна. Яг түүн шигээ гадна хавтсанд хүрэхүй торго шиг, хилэн шиг хуруу илэх энэ номууд ямар их сэтгэл, хөдөлмөр, хайраар бүтдэг нь цогцоор нь мэдрэгдэнэ.
Sanchka’s studio

Эмээгээ бодохоор…
Nojo Publishing

Бид яг ном шиг. Ихэнх хүмүүс бидний хавтсыг хардаг. Цөөнх нь зөвхөн удиртгалыг л уншдаг. Олон хүмүүс шүүмжлэгчдэд итгэдэг. Тун цөөн хүн бидний агуулгыг мэднэ.
Эмиль Золя

Хэд хоногийн өмнө бичиж байсан даа. Номд дуртай, сургалтын төлбөр байхгүйн улмаас нэг жил өнжиж ажил хийнэ ээ гэж ярьж байсан хүүгийн тухай... Сайхан юм. Өнөөдөр найз маань хүүтэй уулзаж нэг жилийн төлбөр 5.000.000 төгрөгийг гардуулан өгч гэрээгээ хийлээ. Голч 3,5-аас дээш сурах, сайн дурын ажил хийх, ном унших зэрэг гурван үндсэн нөхцөлтэй. Дээрх даалгавараа биелүүлж чадвал гэрээг сунгахаар нэмэлт заалт оруулсан нь бүр ч сайхан. Хичээгээрэй дүү минь!

Миний бие сурахад шаардлагатай хичээлийн хэрэгсэл, ном, дата, менторшип хөтөлбөр зэрэг зардлыг (Номын жор цувралынхаа орлогоор) хариуцах гэрээ байгуулав. Хамгийн том хөрөнгө оруулалт бол БОЛОВСРОЛ билээ... ❤ Бид гурав "10 жилийн дараа"... гэсэн яриагаар уулзалтаа өндөрлөв.

***
.. хэмээн хоёр жилийн өмнө бичиж байв. Харин өнөөдөр хүү маань хоёр жил онц суралцаад 100%-ийн тэтгэлэгийн эзэн болж Герман улсад суралцахаар хилийн дээс алхлаа. Сайхан уу? Яг уйлах нь ээ... ❤🥹

Өчигдөр, өнөөдөр олон сайхан зүйлс тохиов. Бичиж амжихгүй л явна. Нэг охин ирээд:
- Ах аа, та намайг таньж байна уу?
- Таньдаггүй ээ ахын дүү, уучлаарай.
- Та 6 жилийн өмнө надад нэг жилийн сургалтын төлбөр өгч байсан ш дээ…
- Ай, тийм үү? Санадаггүй ээ.
- Ээ таа, тэр жилийн хаврын номын баяраар олсон бүх орлогоо надад өгч байсан шүү дээ. Би сургуулиа төгсөөд Солонгост үргэлжлүүлэн сураад магистраа хамгаалаад ирсэн. Номын баяр болж байгааг сонсоод таныг хайсаар байгаад олж ирлээ, одоо таньж байна уу?
- Тийн тийн саналаа… (Яг үнэндээ санахгүй байгаа юм)
- Та нээрээ арай ч дээ… За яахав, би санаж байхад болно. Танд баярлалаа ах аа, та энэ жил хаашаа аялах вэ? Би таны тизийг авч өгмөөр байна гэж хэлээд уйлчихсан… 🥹❤️

Байгалийг бурхан шиг шүтэж амьдрах цаг ирнэ.
Номын жор цувралаас