Будда. Мн

Сайн сайхан бүхэн энэ намар хурдтай ирэх болтугай
Хулгайч худалч авилгачид хурдтай буцах болтугай

Аргал түүж яваа чавганц нь хүртэл
Ариусал гэгээрлийг олчихсон байна гэж
Хорвоо ертөнцийн жамыг бясалгаад
Хоосон чанарыг оночихсон байна гэж
Арвангурав дугаар Далай лам
Ар Халхаас нутаг буцсан хойноо
Өөрийн олон шавь нартаа хэлж байсан гэдэг
Өвөг дээдсийн минь хууч яриа байдаг даа

2025 оны 07 дугаар сарын 6-ны өдөр Дээрхийн Гэгээнтэн XIV Далай багшийн 90-насны төрсөн өдөр тохиож байна багшдаа
Өлмий бататгахын ерөөл өргөцгөөе🙏🙏🙏

Намайг нас сүүдэр 90 хүрч буй энэ өдрийг төвөдүүд болон дэлхийн олон орны хүмүүс, найз нөхдөөрөө цуглан, ёслон тэмдэглэж, энэ үйл явдлыг тохиолдуулан энэрэл нигүүлсэл, халуун сэтгэл, бусдын сайн сайхны төлөөх үйл хэргийг чухалчлан хэрэгжүүлж байгаад би нэн их талархаж байна.

Би бол энгийн л нэг буддын хувраг тул төрсөн өдрийн баяр тэмдэглэдэггүй билээ. Хэдий тийм боловч та бүхэн миний мэндэлсэн өдрийг тэмдэглэх баярт үйл зохион байгуулж байгаа учир санаа бодлоо хуваалцъя.

Материаллаг хөгжлийн төлөө хичээн зүтгэх нь хэдий чухал боловч үүний зэрэгцээ гагц ойр дотнынхондоо гэлтгүй хэн бүрд энэрэнгүй, сайхан сэтгэлээр хандаж, сэтгэлийн амар амгаланг бий болгоход анхаарах нь машид чухал юм. Чингэж чадвал та бүхэн энэ дэлхийг илүү сайн сайхан болгоход хувь нэмрээ оруулж чадах билээ.

Хүмүүнлэг үнэт зүйлс, шашин хоорондын эв нэгдлийг дэмжих, хүний оюун ухаан, сэтгэл хөдлөлийн талаарх эртний Энэтхэгийн мэргэн ухаан, сэтгэлийн амар амгалан, энэрэнэл нигүүлслийг хөгжүүлэх замаар дэлхий дахинд чухал хувь нэмэр оруулах асар их боломж бүхий Төвөдийн өв, соёлыг хадгалж хамгаалах талаарх үүргээ би цаашид ч хичээн биелүүлсээр байх болно.

Өдөр тутмын амьдралдаа би Бурхан багш, Шантидева зэрэг эртний Энэтхэгийн билгүүн эрдэмт мэргэдийн сургаалыг санан, тууштай, зоригтой байхыг хичээдэг билээ. Шантидева гэгээний дараах залбирлыг би үргэлж санаж явдаг юм.

Сансар хорвоо хэдий удаан оршоод

Хамаг амьтан төдий удаан орших хүртэл

Би ч бас тэрчлэн ажраад

Амьтны зовлонг арилгах болтугай.

Миний хорвоод мэндэлсэн өдрийг тэмдэглэх завшаанд дулдуйдан сэтгэлийн амар амгалан, энэрэл нигүүлслийг хөгжүүлж байгаад тань талархан сууна.

Даши дэлэг. Өлзий хутаг орших болтугай.

Далай лам

Бурхан багш муу өдөр, муу цагт ажил хийснээс болж гай зовлон тохиолоо гэж ярьж байгаагүй. Харин ийм үйлийн үрээр л тийм явдал боллоо гэхчлэн тайлбарладаг байсан. Тэгэхлээр жинхэнэ буддист хүний хувьд муу өдөр, муу цаг гэж байх учиргүй гэж Далай багш айлджээ. 🙏🏻

Өдөр бүхэн өлзий буян
Урсан өнгөрөх хором, мөч бүхэн сайхан.
Муу сэтгэлээ ялсан бүхэн ариун
Мунхгийн нойрноос сэрсэн бүхэн тэнгэрлэг гэж ✨Найман гэгээн✨ сударт өгүүлдэг.

Чи нүцгэн ирсэн.
Чи нүцгэн буцана.
Чи эд хөрөнгө, эрх мэдэлгүй ирсэн
Чи эд хөрөнгөө, эрх мэдлээ үлдээж буцна
Чамайг анх мэндлэхэд хэн нэгэн чамайг угааж усанд оруулсан бол Чамайг энэ хорвоогоос явах үед бас л нэгэн чамайг угааж цэвэрлэж сүүлчийн замд нь үдэх л болно

Энэ бол амьдрал.

Амьдрал богино бас хоосон байхад

Яагаад ийм их хорон санаа вэ?
Яагаад ийм их атаа жөтөө вэ?
Яагаад ийм их үзэн ядалт, яагаад ийм их амиа бодсон хувиа хичээгсэд юм бэ?

Бид яг адилхан иймд
Бие биеэ хайрлаарай

Бид үрээ үлдээдэг иймд
Зөв зүйл хийгээрэй

Дэлхий дээр бидэнд оноогдсон цаг хугацаа хязгаарлагдмал шүү дээ. Энэ хугацаагаа хэрэггүй зүйлд бүү үрээрэй.

Луу жил өнгөрөхөд хөгшин хүн Богд мэт хүндлэгдэнэ гэжээ🙏🙏🙏
ОЧИРДАРА БОГД ГЭГЭЭНТЭНИЙ НАЙМДУГААР ДҮРИЙН ГАЙХАМШИГТ ЛҮНДЭН ОРШИВОЙ.
Ум сайн амгалан болтугай… Энхжингийн орноос бууж ирсэн Далай ламаас зарлигтай, Банчин богдоос сүнтагтай Далан таван Махгалын дүртэй, Мянган мэлмийтэй, түмэн сонортой Хонсим бодисад Очирдарь ламын гэгээн гэж ар халх, дөрвөн аймаг шавь долоон хошуу, Өвөр дөчин есөн хошуунд залагдаж ирсэн билээ, Би. Богд эзэн хаанаас зарлигтай Ар халхын эрдэнийн ширээнд суусан билээ. Шашиныг дэлгэрүүлж, шашины алтан тамгыг түшиж эх болсон зургаан зүйл, хамаг амьтны тусын тулд амирлангуйн дүртэй суудаг билээ…
Ар халх та нар минь !!! Би гурван мянган ертөнцийг өдөр шөнийн хамт товчлон зургаан цагт эргэх эрхтэй билээ. Жэвзүндарнат би Ар халх юугаан үүрийн харанхуйд нэг, наран гарахад нэг, өдөр дунд нэг, үдшийн бүрэнхийд нэг өдөрт дөрвөн удаа эргэдэг шүү. Намайг сэтгэлийн угаас үнэн санадаг хүмүүс нэн цөөн байна. Та нарын минь гэрийн доторх хэрүүл тэмцэл, хэл ам, атаа жөтөө, галын манаа, үүдний хог шороо чинь халж орж болохгүй байна…
Ар халх та нар минь !!! Би хоёрдугаар бадаргуулт төрийн хааны арванзургаадугаар он, төмөр туулай жилийн өвлийн сүүл сарын хорин есний өдөр. Дэчингалав Очирдарийн их лавран орон хийдийг орхиж Та нарын алтан амийг аврах золиосонд өгч хайлсан биш үү. Та нарын татсан тамхины утаа Огторгуйн наран сарны гэрлийг бүрхэх цаг ирж байна. Та нарын уусан архи их мөрөн далай мэт болоод гаталж болохгүй байна. Энэ цөвүүн цагт цагаан тамхины үр дэлгэрч гарна. Тэр цагт алт мөнгөө өгч татна. Түүний хойно арван цагаан буянтай үр хүүхдээ өгч татна. Түүний сүүлд өөрийн нүдээ өгч татна биш үү. Хойт төрөлдөө гурван мянган ертөнцийн галав нөгчтөл Очирт тамын зовлонг үзнэ. Басхүү та нарын хийсэн хилэнц, үйлдсэн нүгэл чинь баруун, зүүн алган дээр минь эрлэгийн толь мэт илхэн байна. Барс туулай жилийг үзвээс жаран жилийн жаргал ирнэ. Гэвч танарын минь үйлдсэн Арван хар нүгэл хар улаан хараал чинь энэ цөвүүн цагт хар улаан ханиадны эзэн болж айсуй биш үү. Тэдгээр чинь хор болдог. Аливаа муу юмыг амирлуулж байхын тул өрх гэр бүгдээрээ тасралтгүй Сүндүй, Жадонба, Лүйбумгарав, Тарбачэнбу, Дамдинжи дордог, Алтангэрэл, Дашизэгба, Нанжид, Доржэжодба, Намсрайжи янгүг. Лам хуврагууд нь гурван гүрэм, Дэжад сэржэм, Жамбал цанжод, Жамсранги шагба. Нийт шар, хар даяараа Дарь эх, Жинловцогзолма, Базарсадыг түм бум унш…
Ар халх та нар минь !!! Гурван настай балчир хүүхдээс дээш нийгэм ертөнцийн ажил төрөл, арилжаа наймаа, архи тамхи, даалуу, шагай, хөзөр тэргүүтэн арван зүйлийн нүгэлт явдлыг өдөр шөнийн зургаан цагт ер сайн мэдэж чадах байтлаа дээдийн номыг юунд эс уншнам. Түүнээ тогтоон авч үр хүүхэд, ач жич нартаа аливаа сайн зүйлийг сургах хийгээд миний урьд урьдын зарлиг сургаалийг дагаж уламжлан биелүүлээгүйгээс эцэг эхийн үгийг хөвгүүд охид нь тоохгүй Бас ламын үгийг шавь нь тоохгүйгээс журам үгүй болж хожмын хууль зарлигийг зөрчих. Эцэг эхээ айлгах, лам багшаа үзэн ядаж доромжлох болмуй. Ахмад настанг үл хүндлэхээр барахгүй хэлж сургахыг хүсвээс өмнөөс нь зандран нударгалах тийм зан төлөвтэй болмуй. Аяа халаг хухай та нар минь. Бага ч хэмээсэн ухаан юугаа дэлгэрүүлж Ном эрдэм юунд ч эс үзмүй. Хувийн өчүүхэн жаргалд автагдан Аливаа муу үйл бүхнийг гүйцэтгэн явбаас хойт насандаа бурханы оронд яаж учрах вэ…
Ар халх та нар минь !!! Би тавдугаар, зургаадугаар, долоодугаар, наймдугаар Богд гэгээн гэж олон олон төрөлдөө олон удаа энэ сургаалийг гаргасан билээ. Та нар минь сонсовч сонсоогүй мэт харавч хараагүй мэт Үзэвч үзээгүй мэт тоомжиргүй өнгөрүүлдэг биш үү…
Ар халх та нар минь !!! Алт мөнгийг их зүүж эдэлбээс амны хишиг, заяаны буян чинь зайлах Хойт насанд чинь тамын хадаас биенд чинь гинж болж эдлүүлэх байна. Энэ цөвүүн цагт алт мөнгийг таван цэнгээс илүү бүү эдэл. Миний үгийг зөрчиж эдэлбээс аливаа муу хортон дайсны гарт түргэн учирч зовно шүү…
Ар халх та нар минь !!! Мянган хонь хотлуулаад мянган лан мөнгийг авдарлаад Буян номыг үйлдэхгүй бусдын буян ном үйлдэхэд даган баясалцахгүй хоосонд өглөг өгөхгүй бол эцэс хойт төрөлдөө эрлэг тамын газар одохдоо мянган хонио туугаад мянган лангаа аваад явдаггүй биш үү. Хөгшин залуугүй үхэхийн цаг чөлөөгүй ирдэг биш үү…
Ар халх та нар минь !!! Түймэрийн улаан гал мэт улайдан дүрэлзсэн эрлэгийн элч огторгуйн хар салхин мэт ширүүлэн ирэхийн цагт алтан сайхан амь биеийг чинь завсарлаж амирлуулахын тулд шөнө бүр гурван морь зогсоож байдаг тул буяныг үйлдэж, нүглийг тэвчиж яваарай. Та нар минь баян гэж бүү бард. Хоосон гэж бүү гомд. Баян чинь ганц довон дээр байгаа. Хоосон чинь ганц усан дээр. Баатар бардам омог чинь ганц суманд…
Ар халх та нар минь !!! Одоо энэ цөвүүн цагт энэ сургааль номонд эс орж явбаас тэнгэрийн дуун, аянга хийгээд галын аюул, үер усны аюул эрхбиш ирнэ. Нэртэй нэргүй өвчин тэргүүтэн гэнэтийн үхэл зовлон учрах байна шүү. Миний сургаалийг нэг гэрийн дотор нэгэн удаа уншваас тэр гэрийн барцад магад арилна. Хоёр удаа уншваас гадны барцад магад арилна. Гурав дуудваас гурван муу заяанд унахгүй, гурван төрөлдөө бурханы оронд надтай учирч төрөх байна. Миний энэ сургаалийг дагаж явсан лам хувраг хүмүүнийг багш мэт саная. Төгс баясгалант тэнгэрийн орон ба энхжингийн оронд гэлон, гэцүл болгож төрүүлье. Энэ сургаалийг дагаж явсан эр хүмүүнийг Манзушри мэт бодъё. Умрын оронд тойн хувраг болгож төрүүлье. Авгай хүмүүнийг дагинас мэт саная. Энхжингийн оронд төрүүлье. Лам, хар, ах дүү авгай дагинас бүгдийг өөрийн дүү мэт саная. Энхжингийн оронд далан долоон төрөлдөө дэргэдийн шадар сайн шавь хүмүүн болгож төрүүлье…
Ар халх та нар минь !!! Энэ цөвүүн цагт энэ сургааль номд орж явбаас аливаа муу хортон дайсантай учрахгүй Аюул болгоноос гэтэлж гарах байна. Сайн шүтэж явтугай. Бурханы оронд очиход холгүй биш үү. Миний сургаалийг сайн хүмүүнээр дуудуулан сонсвоос арван тавны наран сарны гэрэл мэт оюунт сайхан цэцэн мэргэн ухаантай болж “Ганжуур”, “Данжуур”-ыг олшруулан уншуулж сонссонтой адил биш үү. Дамжиггүй мунхаг хүмүүнд сонсговоос харанхуй шөнө хар усыг үнсэн дээр асгасантай адил. Аав ээжийг өргөмжлөн хүндэлж явбаас хоёр насандаа амны хишиг заяаны буян чинь үргэлж дэлгэрнэ. Хэрүүл тэмцэл, хэл ам, атаа тангарагийг чандлан хичээж явагтун. Миний сургаалийг бичүүлэн авч гэрийн дотор тахиж явбаас гурван жилийн гай барцад магад арилна. Миний энэ сургаалийг дуудах сайн хүмүүнээр дуудуулж хуурмаггүй бодож санаж явагтун. Миний энэ сургаалийг буулгасан судар номыг олон даяараа айл алгасалгүй, айл бүр уншуулж явбаас аливаа муу хортон дайсан лугаа уулзалгүй сайн явнаа. Жаран жилийн жаргал ирнээ. Арван хуруу тэгш жарганаа. Миний энэ сургаалийг дагаж явбаас шавь нар минь надтай хамт төгс баясгалант төгс баясгалант тэнгэрийн орон ба энхжингийн оронд дахин дахин учирч төрнө биш үү. Миний үгэнд орохгүй бол надтай учрах гэж миний хойноос агт морио сульдааж атан тэмээгээ чилээж амь биеэ зүдрээн ирсэн тань тусгүй байна. Би өдөр шөнийн хамт зургаан цагт эргэдэг билээ. Өглөө эрт бостугай. Үдэш орой унттугай. Нүглийг тэвчиж, орой бүр ерөөл тавьтугай. Өлзий хутаг орших болтугай. Ум ма ни бад мэ хум. Тэргүүлшгүй олон төрөлдөө бие биедээ эцэг эх, ах дүү, төрөл төрөгсөд, хань нөхөр, үр садан болж төрсөн бид бүгдээрээ туулсан бурхан, Богд ламаасаа хагацахгүй төрж Бурханы гэрлийн цогцос олохын ерөөлийг дамжиггүй талбия. Богд ламын өлмий дор мөргөмүй. Таны энэ их зарлиг бүхэн Гийгүүлэх наран мэт тэтгэх болтугай. Таны зарлиг ёсоор дамжиггүй саная…
Цаг яагаад цөвүүн болов… Цаг яагаад цөвүүн болов гэвэл буруу номт хятадыг хоймор тахих ширээгээ тавих, цайгаа домболж өгөх гэлон, гэцүл, банди, чавганц нарын ирэхэд хаалгаа хаагаад аргаа үүрээд ийш тийш нисэх мэт алхан явах. Гэртээ ороход нь буруу зөв хандаад хялав, цалав гэж улаан цайгаа уур савстал давхар доогуур нууж тавих. Хүйтэн шарыг унд гэж өгөх. Үхэхийгээ унтахын чинээ санахгүй. Эрлэг тамын газарт очоод юугаа хэлнэ дээ. Халуун ширэм ундыг ууж яаж болох вэ. Би энэ сургаалийг худал номлож гаргасан байх юм бол зөв юмыг буруу тийш нь аваачъя гэж санасан бол сайн муу ч тавин нэгэн төрлийг үзүүлэгч Абидын хувилгаан богд Жэвзүндамбын гэгээн дахиж бүү болъё. Бурхан бүү болъё. Тангарагаа эвдье. Тамын ёроол сахъя. Тангараглаж гуйсан минь энэ биш үү…
Нүглийн сав дүүрчээ… Ертөнцийн хүмүүний нүглийн сав дүүрчээ. Эцэг эхээ ачлахгүй, эцэг эхээ элдвээр зовоох, тэнгэр газрыг зааж хараах, амьтан алахыг цээрлэхгүй, хүмүүнийг муучлах, их багыгаа занан тэмцэх сэтгэлийг үүсгэж нэг нэгнээ дарлах, шударга хүмүүнийг дорд үзэх, миний ийм бодлыг үл хайхран муу үйлийг үйлдэж сайн замаар явахгүй нэг мөсөн нүглийн сав дүүрчээ. Хорин найман одны ертөнц байгуулж дэлхий дахинд самуун үүсгэж зусар, зальхай мууг хураах цаг болов.
Манай монголчууд сүсэг бишрэлээ сайнаар хичээн муугаа халж явтугай. Тэгвэл зовлонгоос гэтэлж чадна. Таван цөвүүн цаг болов. Арван хүмүүний ес нь үхнэ. Есөн эхнэр нэгэн эрийг дагна… Ертөнцийн хүнд аюул их байна. Галын аюул, усны аюул, зэр зэвсгийн аюул, цэрэг дайны аюул, хулгай дээрмийн аюул, хорт могойн аюул, чоно барсын аюул, догшин аянга цахилгаан, борооны аюул, өлсөх өлбөрөхийн аюул, эцэг эх, үр садан хийгээд эр эм салж хагацахын аюул гэтлэхийн аргагүй цаг ийм болов. Аливаа хүмүүн сэтгэлээ засч хичээ. Хүмүүний үхдэл гуу судгаар дүүрээд цусан гол урсана. Зам байвч явах хүн байхгүй Гэр байвч суух хүн байхгүй дээл байвч өмсөх хүн байхгүй ийм цаг болов. Баян хэмээн битгий сагсуур, ядуу хэмээн битгий гутар. Баян ядуугүй амаржина. Муу үйлийг халж сайн замаар явбал цөвүүн цагаас гэтэлж болно…
Зовж байна… Огторгуй дор цэргийн дайн хөдлөхийн учир зовж байна. Цагаан малгайт хятад нар нэн хоосрохын учир зовж байна. Хот балгасын газар цэрэг зэвсэг хөдлөхийн учир зовж байна. Их хаан олон үхэхийн учир зовж байна. Хувцас эд юм байвч эдлэх өмсөх хүнгүйд зовж байна. Идээ ундаа байвч идэх хүнгүй учир зовж байна. Явах газар байвч зорчих хүнгүй учир зовж байна.
Луу жил өнгөрсөн хойно хөгшин хүн бүгд богд мэт тахигдана. Энэ зарлигийг минь дамжиггүй санах хэрэгтэй. Ирэх жилд огторгуй маш хэцүү аянга буух болно. Маш бэрх. Аливаа газарт бие биесийг өнгөрүүлэх хэцүү. Бурхан тэнгэрт зул хүж тавьж мөргөгтүн. Эцэг эхийг ачлагтун. Сар бүрийн таван, арван таван, хорин таван энэ өдрүүдэд сүсэг бишрэлээр мөргөгтүн амар тайвнаар өнгөрөөж болно. Энэ зарлигийг уламжлан тараагтун. Богд би Хан хурмаст болж чөтгөрийг алгуурлан аюул бүхнээс гэтэлгээд цагаан лууг зүүн урд зүгээс алгуур залж ирээд таван зүйлийн тамхийг хориглоно. Мөн таван өнгийн архийг хамтаар хориглоно. Чоно барс хослоод огторгуйн доор зогсох хийгээд долоо, найман сард сэрэмжтэй байх хэрэгтэй. Түүн дээр үхэн барагдах хүмүүн тоогүй олон болох тул сар бүрийн шинийн найман, арван таван, хорин таванд чин үнэн сүсэг бишрэлээр мөргөгтүн. Бурхан багшид ийн залбирвал гамшиг өнгөрч болно. Хичээх үгүй аваас гамшигаар үхэх болно. Тийм учраас зайлж болох номыг уншваас түүнээс зайлна. Энэ сургаалийг нэг хүмүүн бичиж тараавал нэгэн гэрээрээ гамшгаас гэтэлж болно. Олон бичиж тарааваас олон арван гэрийн гамшиг арилах. Мэдсээр байгаад эс тараавал цусаар бөөлжиж үхэх нь магад. Аливаа хүмүүн эс итгэвэл тэр гэрийхэн хижгээр үхэх болно. Огторгуй маш хэцүү аянга буулгах болно. Маш бэрх. Аливаа газарт бие биесийг өнгөрүүлэх хэцүү. Энэ зарлигийг минь дам дамаа тараан зарлахтун.
Ум ма ни бад мэ хум. Ум ма ни бад мэ хум. Ум ма ни бад мэ хум. Ум сарваа мангалам.

Сүнсний тухай нэгэн хачирхалтай баримт
Хүн гэдэг махан биеэс бүтсэн ч, түүнийг амьд буй болгодог нууцлаг хүч бол сүнс юм. Энэ нь хэн ч нүдээр харж, гарт барьж чадахгүй ч хүний амь, мөн чанарын цөм болж байдаг. Судлаачид, эртний ном судар, бурхны шашны ай хийгээд орчин үеийн шинжлэх ухаан ч хүртэл сүнсний тухай өөр өөр өнцгөөс тайлбарласаар иржээ.

Зүрхнээс эхлэлтэй амьдрал

Бурхны шашинд хүний бие бүрэлдэхэд хамгийн түрүүнд зүрх бий болдог гэж үздэг. Зүрхний гүнд “үл эвдрэлцэх цэг” гэж нэрлэгддэг, барагдашгүй нууцлаг төв оршдог бөгөөд сүнс нь тэнд амьдралынхаа турш оршдог гэнэ. Тэгээд хүн амьсгал хураах мөчид сүнс нь тэрхүү гүн төвөөс тасран, хий болон орчлонгоос дэвшдэг ажээ.

Махбодь бүрэлдэж, бие хураана

Хүн бие барах үед махан биеийг бүрдүүлж буй дөрвөн махбодь (шороо, ус, гал, хий) дараалалтайгаар салдаг. Шороон махбодь нь усанд шингэж, ус нь галд, гал нь хийд ууссаны эцэст хийн шинжтэй сүнс зүрхнээс тасран одох тэр мөчид хүн хамгийн сүүлчийн амьсгалаа авч, энэ ертөнцөөс хагацдаг байна.

Сүнс тэнүүлч болох нь

Хэрэв хүн зүй бусаар амиа алдсан бол жишээлбэл бусдын гарт хорлогдох, эсвэл амиа хорлох зэрэг түүний сүнс хойдын төрөлдөө хялбархан шилжиж чадалгүй, сансар огторгуйд тэнүүчилдэг. Зарим нь 49 хоногийн хугацаанд төрлөө олж чадахгүй төөрч, зарим нь хүмүүсийн орчинд үлдэн “буг” хэмээх нэрээр нэрлэгддэг аж.

Амьд үхлийн зааг дээрх явдал

Лондон хотын иргэн Симпсоны ярьсан нэгэн явдал үнэхээр гайхмаар:

> “Машинаар хурдалж явтал гэнэт осолд орсон. Би өөрийгөө эмнэлэгт сэхээний орон дээр, амьсгалын аппараттай хэвтэж байгааг харсан. Гэхдээ сонин нь би тэр бүхнийг дээрээс харж байсан юм. Ээжийн минь уйлах дуу, эмч нарын яаралтай авралын оролдлого... Бүгдийг нь би хөндлөнгөөс ажиглаж байлаа. Би өөрийгөө орхихыг хүссэн ч чадсангүй. Тэгтэл нэг сувилагчийг эмч ‘хойноо бай!’ хэмээн зандрах хооронд гэнэт би биедээ эргэн шургаж чадсан. Тэгээд л нүдээ нээж, анхны амьсгалаа авч, дахин амьдралд эргэн ирсэн юм.”

Симпсон энэ явдлаас хойш сүнсний оршихуйд итгэж, “амьдрал ямар үнэ цэнтэй болохыг тэр мөчид л ухаарсан” хэмээжээ.

Сүнс сайн, муу хоёр төрлийнх

Сүнс судлаачид хүний амьдралд оролцдог сүнснүүдийг сайн, муу хэмээн ангилдаг. Муу сүнс нь буг, чөтгөр болон хувирч, айл гэр, хүний амьдралд саад тотгор учруулдаг. Харин төөрсөн ч гэм хоргүй сүнс нь буян нэхэж, хүмүүнд сөрөг нөлөөгүй байх нь ч бий.

Нэгэн бүсгүй дараах байдлаар сэтгэл хөдөлгөм дурсамжаа хуваалцжээ:

> “Шөнө унтаж байтал хэн нэгэн зөөлөн гартай хүн толгойг минь илж байлаа. Сэрээд харвал нэг жаахан хүүхэд дэргэд минь зогсож байв. Айдас төрөөгүй, харин ч сэтгэлд нэг л тайван мэдрэмж төрсөн. Тэр үед л би сүнс үнэхээр байдаг юм байна гэж мэдэрсэн.”

Төрлөө олохын хэцүү, амар хором

Хүн амьдралын турш буян үйлдсэн ч, үхэх мөчдөө ямар нэгэн зүйлд хоргодож, харамсал тээвэл сүнс нь хялбар төрлийг олж чаддаггүй. Харин хэчнээн нүгэлтэй хүн байсан ч үхэхдээ амгалан сэтгэлтэй, юунд ч шуналгүй одвол сүнс нь гэрлэн замаа төвөггүй олдог хэмээн судруудад өгүүлжээ.

Төгсгөл

Сүнс бол хүний махан биеэс үл хамаарах, үл тасрах мөн чанар. Энэ нь хүн бүрийн дотор оршиж, амьдралын төгсгөлд өөрийнхөө замыг хайсаар хорвоог орхидог. Гэвч энэ зам нь зөвхөн үхлээр хэмжигдэх бус, хичнээн амьд байхад ч сүнсээ таних, хайрлах, цэвэр байлгах нь хүний жинхэнэ үүрэг юм.

Тиймээс сүнс бол зүгээр л домгийн үлгэр бус, харин “амь” өөрөө билээ.

Copy

Гурван гүрэмд “Цагаан шүхэрт”, “Ногоон Дарь эх”, “Билгийн зүрхэн судар” багтана. Эдгээр нь төгс гэгээрсэн Бурхан гэгээний айлдсан гүн гүнзгий утга агуулгатай, ач тус үлэмж, ёстой л нэг шимтэй сургаалууд юм.
Цагаан шүхэрт бол адис аврал ихтэй гэдэг. Анх Бурхан багш ээжийнхээ ачийг хариулахаар Гучин гурван тэнгэрийн орноо саатаж тэнгэрүүдэд ном номлон, яр хайланд сууж ахуйдаа айлджээ. Айлдсан орон, цаг хугацаа, сонссон нөхөд сэлт нь онцгой эрдэм чадалтайн дээр төгс гэгээрсэн Бурхан гэгээн өөрөө бясалгалд оршин адислаж айлдсан нууц тарнийн ном тул Цагаан шүхэртийн үг үсэг бүр нь адистидтай аж. Цагаан шүхэрт бол гал усны аюул, хараал хүлээс, ад зэтгэр, аюул хөнөөлийг үлдэн хөөж амарлиулахдаа гарамгай агаад муу юманд ялагдашгүй сүр жавхаатай гэдэг. Энэ хойтод тус эрдэм ихтэй.
Ногоон Дарь эх нь бурхан бүгдийн үйлсийг нэгэн дор цоглоосон түргэн авралтай. Хаана зовж энэлэгсэд буй тэнд Ногоон Дарь эх цэргийн жанжны ёсоор саатаж амьтныг үгүйрэл бүхнийг арилгаж үйлсийг тэтгэх ам тангарагтай. Дарь эхийн саатсан газар арван зүгийн бурхан бодьсадва нар цэрэг эрсийн журмаар саатаж хань нөхөр бололцоно хэмээн Гачэн гэгээний “Тогтоосны тэмдэглэл”-д дурдсан буй.
Билгийн зүрхэн судар бол Бурхан багшийн хамаг сургаалын охь шим буюу зүрх нь аж. Тодруулж хэлбэл Бурхан багшийн айлдсан бүх сургаалын цогц нь Ганжуур. Ганжуурын гол утга Улаан юмд, Улаан юмын утга Жадамбад, Жадамбын утга Доодүдваад, Доодүдвын утга Ширнэн буюу Билгийн зүрхэн сударт хураагддаг байна. Ёстой л жинхэнэ билиг ухааны зүрх нь аж. Билгийн зүрхэн бол гай зовлон гараад байгаагийн уг үндсийг бодит үнэнээр улайтал хэлж, түүнээс ангижрах арга замыг сэнхрүүлэн таниулсан жинхэнэ шим шүлттэй сургаал болой. Тийм болохоор утгыг нь ухаж эргэцүүлэн тунгааж эргэн тойрондоо, алхам тутамдаа дадуулж явах нь том засал болдог байна. Билгийн зүрхэн судрыг уншин утгыг бодож тунгаагаад байвал “би”-ийн өвчин арилах, бусдыг хүндэтгэх, шуналын ир дарагдах, уур уцаар үгүй болоход үнэхээр тустай.

Францад 93 настай өвгөн Covid~19 халдвар аван эмнэлэгт хүргэгджээ. 24 цагийн турш амьсгалын аппарат залгах болов. Хэдэн өдрийн дараа бие нь сайжрах үед 24 цаг хэрэглэсэн аппаратны үнэ болох 500.000 франкийг төлөх тухай дуулгав. Гэтэл өвгөн нулимс урсган уйлж эхлэв. Эмч өвгөн дээр ирээд төлбөрийн хуудаснаас болж уйлаад хэрэггүй гэж тайвшруултал:
"Би тооцооны хуудаснаас болж уйлсан юм биш би бүгдийг төлж чадна. 24 цагт аппарат хэрэглээд 500.000 франк төлөх нь үнэн. Харин би 93 жилийн турш дэлхий ертөнцөөс өгсөн агаарыг амьсгалангаа нэг ч мөнгө төлж байгаагүй. Дэлхий ертөнцөд би энэ амьдралын төлөө хичнээн их өртэй бол? мэдэж байна уу?" гэхэд сонсож байсан эмч тэргүүнээ мэхийн уйлж эхлэв.
Бидэнд агаарыг, нар, сар хэмээх гэрэлтүүлгийг, үзэсгэлэнт байгалийг, бороо хурыг өгснийхөө хариуд ДЭЛХИЙ ЕРТӨНЦ ямар нэг төлбөр нэхээгүй ээ...
Тиймээс бид уул, ус, газар, шороо, ургамал амьтан, дэлхий ертөнцөө нүдний цөцгий мэт хайрлаж хамгаалж бохирдуулж бузарлахгүй явцгаая!!!
Ядаж хогоо, шүлсээ хаяхгүй байвал их хүндлэл шүү залуусаа!
Дэмжиж байвал найзуудтайгаа хуваалцаарай...

Баянхонгор аймгийн Жаргалант сум. Хөх нуур.

Хотон нуурын ай сав
Баян-Өлгий