Зүүнхараагийн бүсгүйчүүд/Zuunharaagiin busguichuud

"Чиний амьдарч байгаа газар, өмсөж буй хувцас чиний ирээдүйг тодорхойлохгүй. Харин чиний толгойд юу байгаа нь л бүхнийг шийднэ."- Энэ бол миний зарчим гэх үү дээ.
"Тэтгэлэг" гэх шидэт үг анх сонсохдоо би 15 настай байлаа. Тэр үед интернэт гэдэг зүйл дөнгөж л сураг төдий, бүх зүйл одоогийнх шиг нээлттэй биш, мэдээлэл хомс цаг үе. Би Дэнжийн мянгад амьдардаг, 28-р сургуулийн жирийн л нэг сурагч байв. Магадгүй та Дэнжийн мянгын шороо бужигнасан гудамж, өвлийн тэсгим хүйтэнд нүүрсний утаан дунд гэр рүүгээ алхдаг тэр мэдрэмжийг мэднэ дээ? Яг л тийм орчинд, бусдын адил "Маргааш яана аа?" гэдэг асуулт дунд миний өсвөр нас өнгөрч байсан юм.
Ангийнхан маань нэг л өөр, зарим нь дээрэлхүү. Хүүхэд л болсон хойно бусдын өмсөж зүүсэнд атаархах, өөрийгөө голонгуйрах үе бишгүй л гарна. Гэхдээ надад нэг зүйл байсан. Тэр нь "сурч мэдэх хүсэл". Би хичээл хийх дуртай, олимпиадад бэлддэг, ном харахаараа нүд нь сэргэдэг тийм л хүүхэд байв.
Яг энэ үед, 15-хан насандаа би ахаасаа "Тэтгэлэг" гэдэг шидэт үгийг анх сонссон юм. "Миний дүү, хэрвээ хичээвэл гадаадад үнэ төлбөргүй сурах боломж байдаг юм шүү. Тэрийг тэтгэлэг гэдэг..."
Энэ ганц өгүүлбэр миний харанхуй ертөнцөд гэрэл асаах шиг л болсон. Тэр үед би тэтгэлэг гэж яг юу болохыг, ямар шалгууртайг, яаж авдгийг юу ч мэдэхгүй. Гэхдээ л "Боломж байдаг" гэдэг үг надад хангалттай байлаа. Тэр мөчөөс эхлэн Дэнжийн мянгын гудамжаар алхахдаа би шороог биш, ирээдүйгээ харж алхдаг болсон юм.
69, 50, 29... Зүгээр нэг тоонууд бишээ, миний бага нас тийм ч тогтвортой байсангүй. Эцэг эх маань биднийг боловсролтой хүн болгох гэж чадлаараа л зүтгэдэг байв. 7 хүүхэдтэй айлын хамгийн бага охин болохоор ч тэр үү, аав ээж хоёр маань "Энэ мууг л хүний дайтай болгочих юмсан" гэж ямар их шаналж, хичээж байсныг би одоо л бүрэн ухаарч байна.
Анх 5 настайдаа Дэнжийн мянгад байдаг 68-р сургуульд ахтайгаа хамт орж байлаа. Ялалт кино театрын тэндээс Дэнжийн мянга хүртэл алхана гээд бод доо. Жаахан хүүхдийн хувьд энэ нь өдөр бүрийн асар их ядаргаа, тэвчээр шалгасан аялал байсан. Өвлийн хүйтэнд гар, хөл бээрч, уйлмаар санагдах үе зөндөө. Гэхдээ сурах ёстой гэсэн бодол намайг хөтөлдөг байсан байх.
Дараа нь 4-р ангид орох жилээ 50-р сургууль руу түр шилжив. Гэтэл удалгүй "Хөх тэнгэр" гэж англи хэлтэй сургууль байгуулагдахад ээж маань намайг англи хэлтэй болгох гэсэн хүсэлдээ хөтлөгдөн тийш нь шилжүүлсэн юм. Гэвч миний насны анги байхгүй гээд намайг шууд 2-р ангид оруулчихав. Төсөөл дөө? Аль хэдийн мэддэг зүйлсээ дахин үзэх, өөрөөсөө дүү хүүхдүүдтэй суух нь надад үнэхээр залхмаар санагдаж байлаа. Дээрээс нь манай гэрийнхэн санхүүгийн асуудалд орж, төлбөрийг нь дийлэхээ больсон тул би арга буюу өөр сургуульд шилжин орсон түүхтэй.
Энэ олон сургууль дамжсан нүүдэл, шилжилт бүр надад нэг зүйлийг ойлгуулсан. Сайн боловсрол үнэтэй байдаг. Гэхдээ мөнгөгүй байлаа гээд бууж өгч болохгүй.
Ядуурлын улмаас дээрэлхэлт гэдэг үгийг, утгыг би үзэн яддаг.Хурцлагдах болсон шалтгаан минь ч гэсэн энэ. Шинэ сургууль, шинэ орчин бүрт "Шинэ сурагч" байх амаргүй. Ялангуяа санхүүгийн боломж тааруу, олон хүүхэдтэй айлын охин байх нь үе тэнгийнхний нүдэнд "олз" болж харагддаг үе байсан. 28-р сургуульд байхад үе тэнгийн хүүхдүүдийн дээрэлхэлт ширүүн байсан ч би тоогоогүй. Яагаад гэвэл надад зорилго байсан.
"Би заавал энэ амьдралаас гарна. Би заавал дэлхийн боловсролыг эзэмшинэ."
Аав ээж хоёр маань ч бууж өгөөгүй. Ядаж сүүлийн жилд нь хувийн сургуульд оруулчих юмсан гэж зүтгээд намайг нэгэн хувийн сургуульд оруулсан ч, ердөө 1 сар яваад л төлбөрийг нь төлөх боломжгүй болсон. Тэр үеийн мэдрэмжийг би хэзээ ч мартдаггүй. Ангийнхнаасаа ичих, аав ээжийгээ өрөвдөх, өөрийнхөө арчаагүй байдалд гутрах... Ингээд л дахин 11-р ангидаа улсын сургууль руугаа шилжиж, тэндээ төгссөн дөө.
Гэхдээ энэ бүх бүтэлгүйтэл, энэ бүх шилжилт, энэ бүх дутуу дулимаг байдал намайг хурцалсан юм. 8-р ангид байхдаа би Англи хэлний TOEFL-ийн шалгалт, мөн гадаадад суралцах тэтгэлэг байдаг талаар "Боловсролын зөвлөгөө мэдээллийн төв"-өөс анх удаа бодитой мэдээлэл авч байлаа. Тэр өдөр би өөртөө амлалт өгсөн.
"Би ямар ч үнээр хамаагүй гадаадад сурна. Аав ээжийгээ, энэ амьдралыг би өөрчилнө."
Эхний том даваа бол яах аргагүй нулимс авчирдаг юм билээ. Аав маань тэр үед тэтгэвэрт гарчихсан, ээж маань гадуур юм үүрч наймаа хийдэг байв. Өвлийн хүйтэнд гадаа зогсож, гэр бүлээ тэжээх гэж зүтгэж байгаа ээжийгээ хараад зүрх зүсэгддэг байлаа. Тэд маань хамгийн сүүлийн боломжоо шавхаж, намайг 21 хоногийн хувийн багштай сургалтад явуулсан юм. Тэр мөнгө бол манай гэр бүлийн хувьд асар их мөнгө бөгөөд бас миний ч хувьд бараг сүүлийн боломж байсан байхөө.
Би хичээсэн. Үнэхээр их хичээсэн. Гэвч... TOEFL-ийн 600 оноо авах ёстой байсан ч би тэнцээгүй. 21 хоног гэдэг хэлний шалгалтад бэлдэхэд дэндүү богино хугацаа байж. Шалгалтандаа уначихаад гарч ирэхдээ би өөрийгөө үзэн ядаж байлаа. Ээжийнхээ ядарсан нүдийг яаж харах вэ? Аавынхаа итгэлийг яаж хөсөрдүүлэх вэ?
Тэр өдөр би дахиад л өөртөө амласан. "Би заавал тэнцэнэ. Болохгүй бол болтол нь зүтгэнэ."

Эцэг эхчүүд ээ, залуус аа! Миний эхлэл ийм л байсан. Гудамжинд шороо өшиглөж, мөнгөгүйн зовлонг мэдэрч, сургуулиас сургуулийн хооронд шилжиж явсан жирийн л нэг охин. Гэхдээ надад мөрөөдөл байсан. Тэр мөрөөдөл маань намайг Тайвань руу, дараа нь Америк руу, дэлхийн том компаниуд руу, эцэст нь олон зуун хүүхдэд боломж олгох "Гүүд Фоундэйшн" (Good Foundation) руу хөтөлсөн юм.
Гэхдээ энэ зам шулуун байгаагүй. Дараагийн дугаарт би та бүхэндээ оюутан цагийн хүнд хэцүү жилүүд, анхны бүтэлгүйтлүүд, Тайваньд хэрхэн хөл тавьсан, мөн дэлхийн боловсрол хүнийг хэрхэн өөрчилдөг тухай, тэр дундаа Америк боловсролын үнэ цэнийг биеэрээ мэдэрсэн түүхээ хуваалцах болно.
Өнөөдөр цаг үе өөр болжээ. Миний үед мэдээлэл хомс, боломж хязгаарлагдмал байсан. Харин одоо... Одоо Монголд байгаа мөртлөө, гэр бүлээсээ холдохгүйгээр, асар их зардал гаргахгүйгээр Америкийн боловсролыг эзэмших боломж буй болгосноо хараад “Хэрвээ тэр үед надад ийм боломж байсан бол би ээжийгээ тэгж их зовоохгүй байсан болов уу?” гэж залуусд атаархмаар ч юм шиг болдог.
Дараагийн нийтлэлээр уулзацгаая. Мөрөөдлөө хэзээ ч бүү орхиорой!
(Үргэлжлэл бий...)

Уншигч танд: Таны хүүхдэд эсвэл танд өөрт чинь яг ийм "шатах" хүсэл эрмэлзэл байна уу? Санхүүгийн бэрхшээлээс болоод мөрөөдлөө хойш нь тавьж байсан удаа бий юу? Сэтгэгдэл хэсэгт түүхээсээ хуваалцаарай. Бид бие биенээсээ урам зориг авах болно. Та ийм боломжийг шүүрч авмаар байна уу🥰🥰🥰, хүсвэл боломж бий гэж би хэлсэн шүү дээ.
#Мөрөөдөл #Тэтгэлэг #Боловсрол #АмерикБоловсрол

ЭЦЭГ ЭХЧҮҮД ХӨГШИРӨХИЙН ЦАГТ...

Чамайг өсч бойжиж байхад чинь хайрласан шиг хайраар тэднийг хөгширөхөд нь хайрла...

Тэднийг яриул, яг л чамайг хүүхэд байхад чинь тавьж байсан анхаарал, тэвчээртэйгээр тэднийг нэг түүхээ давтаж ярихыг сонс...

Чамайг ялуулж байсан олон тохиолдлыг санаж тэднийг бас ялуул...

Чамайг найзуудтай чинь тоглуулж байсан шиг тэднийг найзуудтайгаа цэнгэхийг зөвшөөр...

Ач зээ нартайгаа ярилцаж жаргахыг нь хүлээн зөвшөөр, яагаад гэвэл, тэднээр дамжуулан чиний хүүхэд насыг тэд санан дурсдаг...

Амьдралынхаа турш чирээд ирсэн зүйлсээс нь салгах гэж бүү оролд, учир нь амьдралыг нь тасдан хаяж байгаа мэт мэдрэмж тэдэнд төрнө...

Чамайг хичнээн олон удаа буруу юм хийхэд ичиж зоволгүйгээр засч залруулж байсан шиг тэднийг буруу зүйл хийхэд битгий бухимд...

✍️Э.Сүхбаатар

ЭРХЛҮҮЛЭХИЙН АЧ ТУС

"Эрхийн балай" болно гэж айлтгүйгээр хүүхдээ тэвэрч, үнсэж, өхөөрдөж, бүүвэйлж, өөртөө нааж байх нь олон ач тустай.

1. Эрхлүүлсэн хүүхэд нойр, хоолондоо сайн байдаг. Мөн унтах, сэрэх цаг нь тогтвортой бөгөөд тогтмол байдаг аж.

2. Эрхлүүлсэн хүүхдийн амьсгал, зүрхний цохилт жигд байдаг.

3. Эрхлүүлсэн хүүхэд алсдаа стресстэй тэмцэх чадвараараа илүү хүн болж төлөвшдөг.

4. Эрхлүүлсэн хүүхдэд нийгмийн харилцааны гормон илүү их ялгардаг тул эрт нийгэмшиж, өөрийгөө илэрхийлж сурдаг.

5. Эрхлүүлсэн хүүхдийн тархины хөгжил жигд хэвийн байдаг.

6. Хүүхдээ эрхлүүлж тэвэрч энхрийлж байгаарай. Уян зөөлөн ааштай болж тайван амгалан болдог.

7. Бас өөрийн тань энерги маш сайн сэргэж илүү их эрч хүчтэй болдог.

8. Өдөржин ядарсан стресс алга болж зүрх сэтгэлд тань хайр дүүрч баяр баяслаар дүүрэх болно.

Ухаарал гэдэг нас дагаж ирдэг бэлэг биш л дээ.

Болж өнгөрсөн зүйлд дүгнэлт хийдэггүй, өөрийгөө зөвтгөдөг, хөгжиж боловсордоггүй, алдаатай итгэл үнэмшлээ засах гэж хичээдэггүй, өөрчилж засах шаардлагатай хандлага, зан үйлээ анхаарч авч үздэггүй бол ухаарах байтугай, урагшаа зөв алхаж ч чадахгүй.

Ухаарал зүгээр л байж байхад ирээд наалддаг зүйл ч биш.

Бодож, эргэцүүлж, уншиж судалж, нягталж магадалж, туулсан туршлагадаа дүгнэлт хийн алдаа оноогоо дэнслэхгүйгээр туучаад л өнгөрөөх хормуудаас хэзээ ч ухаарал бий болохгүй.

Ихэнх хүмүүс амьдрал үзээд ирэхээр аяндаа ухаарна гэж итгэдэг. Гэтэл үзэж туулсандаа өширхөж, өрөөл бусдад хорсоод ухаарч биш жигшиж зэвүүцэж улам хатуу болох нь ч бий.

Тэгэхээр үзэж туулснаараа биш үзэж туулж байгаагаа ухамсартайгаар ойлгож, дүгнэж, эргэцүүлж байж л ухаарал ирнэ дээ.

Мэдлэг боловсрол хийгээд танин мэдэхүйн цараа бага бол дүгнэн нягтлах хэмжээ мөн тэр хүрээнд л явагдана.

Тэгэхээр ухаарах чинь зөнгөөр бий болдог биш зориуд ухамсартайгаар үйлдэж суралцдаг зүйл болж таарах нь ээ.

Ухаарахад цаг гаргая.

Амьдрах Стратеги - Life Strategy

ГЭРИЙН АЖИЛ ХИЙЖ ӨССӨН ХҮҮХЭД АМЬДРАЛ ДЭЭР ИЛҮҮ АМЖИЛТТАЙ БАЙДГИЙГ ХАРВАРДЫН ЭРДЭМТЭД ТОГТООЖЭЭ

📍Харвардын их сургууль 75 жил судалсны эцэст амжилт болон аз жаргалын нууц нь 2 зүйл дээр тогтдог болохыг олж тогтоожээ. Үүний нэг нь хайр, харин нөгөөх нь ажлын ёс зүй гэнэ. Багаасаа төрөл бүрийн ажлын дөртэй болох нь тухайн хүүхдийг ирээдүйд амжилтанд хүрэхэд маш том нөлөө үзүүлдэг байна. Нэг ёсондоо гэрийн ажилд тусалж, төрөл бүрийн зүйлсийг хийж сурсан байх нь хүүхдийн ирээдүйг тодоор гэрэлтүүлдэг гэсэн үг юм.
Гэрийн ажил хийж өссөн хүн хариуцлагатай болдог.

“How to Raise an Adult” номын зохиолч, Стэнфордын их сургуулийн доктор Жули Литкотт-Хаймсын хэлснээр багаасаа гэрийн ажил хийж өссөн хүүхэд ирээдүйд хариуцлагатай нэгэн болж төлөвшдөг аж. Тэдний сурч авсан чадвар нь багаараа ажил хийх, сургууль дээрээ төрөл бүрийн үйл ажиллагаа зохион байгуулах, оролцох зэрэгт илт харагддаг бөгөөд тэд ихэвчлэн эдгээр ажлыг удирдан зохион байгуулдаг.
Төрөл бүрийн чадварыг өөртөө суулгадаг
Хүүхдэд багаас нь гэрийн ажил зааж өгч, олон төрлийн ажилд сургаснаар тэд амжилтанд хүрэх гол чадваруудыг өөртөө суулгана.

Тэд бодож, дуурайж, төлөвлөж, шйидэж, оролдож, алдаж, эцэстээ амжилт олно. Зүгээр л нэг шинэ гэрийн хийх үйл явц ийм байдаг. Харин тэрхүү үйл явцыг бүх зүйлд ашигласнаар, амьдрал дээр гараад ч амжилтанд хүрэх тулгуур нь болно.
Тэд илүү чадварлаг, хариуцлагатай болдог.

Гэрийн ажил нь өдөр тутмын амьдралын чухал хэсэг бөгөөд үүнээс татгалзах боломжгүй. Хүүхдээ хайрласандаа гэрийн ажлаас хол байлгах нь тэднийг ирээдүйд сул дорой, биеэ даасан нэгэн бус болгоно. Үргэлж аав ээжийнхээ гарыг харсан, бусдын нөмөр нөөлгийг бараадсан нэгэн болгохыг хүсэхгүй байгаа биз дээ. Тийм бол хүүхдээ багаас нь төрөл бүрийн гэрийн ажилд сурга. Тэдэнд хариуцлага үүрүүл, өөрт нь зарим ажлыг даатга. Энэ л тэдэнд олгож болох хамгийн зөв гэр бүлийн хүмүүжил юм.
Ажлыг хэрхэн гүйцэтгэдэг болохыг сурч авна.

Гэрийн ажлыг эрэмб дараатай хийдэг. Тийм ч учраас гэрийн ажлаа зөв, гүйцэтгэл сайтай хийж сурах нь хүүхдийн ирээдүйн ажил амьдрал чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Тэд ажлаа зөв дараалалд оруулж, цагтаа амжуулж гүйцэтгэж сурах төдийгүй залхуурал гээчийг мартсан байх болно. Ажилсаг хүн л амжилтанд хүрдэг. Харин тэд төрөхөөсөө л ажилсаг байдаггүй бөгөөд эцэг эх нь тэднийг ажилсаг болгож хүмүүжүүлдэг.
Асуудлыг шийдвэрлэхээс нааш өөрөө зүгээр болохгүйг ойлгоно.

Гэрээ үймүүлж, хувцсаа бохирдуулсан бол хүүхдэдээ үүнийг хэрхэн цэвэрлэдэг болохыг ойлгуулж хамт хий. Тэдний үүсгэсэн асуудлыг эцэг эх өөрсдөө чимээгүйхэн шийдвэрлэж, цэгцэлж явах нь тэдний ирээдүйд хэчнээн их хор уршгийг дагуулна гээч. Тэд том болоод асуудал гаргасан ч, өөрөө шийдэхгүй, аяндаа болчихно хэмээн эндүүрч, бүр томруулж мэднэ. Өөрийн хийсэн хэргээ өөрөө шийдвэрлэдэг байх нь чухал. Тэгвэл энэ чухал чадварыг тэднийг бага байхаас нь гэрийн ажил хийлгэж сургах аж.
Copy

~ Эрэгтэй хүүхдийг зөв хүмүүжүүлэх, жинхэнэ эр хүн болгож өсгөх 8 чухал шат

Энэ сэдвийг орчуулахын өмнө эхлээд би Монгол оронд маань эр эм хүйсийн тэнцвэрт байдал ямар байгаа, мөн харамсалтай нь миний мэдэхийн ээжтэйгээ өсөж буй эрэгтэй хүүхдүүд маш өндөр хувь эзэлж байгааг харгалзан үзэж төгсгөлд өөрийн дүгнэлтээ гаргаж бичихийг хичээе.
Өөр дээрээ тусгаж авч битгий эмзэглээрэй гэж хүсмээр байна. Учир нь бараг л эмзэг сэдэв болсон.

ОХУ дэлхийн || дайнаас хойш эрчүүдээ алдсан хохирлоо одоо хүртэл нөхөж тэнцвэржүүлж гүйцээгүй л явна боловч 2023 оны судалгаагаар 113 эмэгтэйд 100 эрэгтэй оногдож байна.
Монгол хэд вэ?

Тиймээс хүүхдүүд энд аав ээжтэйгээ бүтэн гэр бүлд өсөх боломж илүү өндөр байна.
Энэ маш чухал ба эрэгтэй хүүхдийн хүмүүжилд аав хүн хамгийн өндөр үүрэг гүйцэтгэдэг юм байна.
Хэрвээ ээжтэйгээ өсдөг бол ээжүүд маань хоёр дахин их судалж уншиж хэрэгжүүлэх ёстой юм байна.

1. Хүүхэд төрсөн цагаас эхэлж хүү бол хүү гэж дуудаж сонсголд нь дасгах ёстой. “Нялх, улаан маамуу биш! Оросууд малыш гэж их дууддаг нь буруу гэнэ. Нялх хүүхэд ээжийнхээ нүүрний хувиралаар сэтгэл зүйг нь ойлгож автомараар тархиндаа тогтоож авах чадвартай байдаг тул хэрвээ ээж сэтгэл гутралтай ч юмуу байнгийн стрестэй бол хүүхэд бүрэн өөртөө шингээж байдаг гэнэ. Энэ нь яваандаа хүүхдийн төв мэдрэлийн системд ч нөлөөлөх ба аймтгай дуугүй эсвэл агрессор болж өсөх суурийг санаандгүй тавьж өгдөг юм байна.
Тиймээс төрсөн эхийг тайван байлга гэдэг.

2. Эрэгтэй хүүхэд ээжтэйгээ илүү их хүйгээр холбоотой байдаг тул хөхөөрөө хооллох нь хүүхдийн сэтгэл зүйд маш их сайнаар нөлөөлж ирээдүйд зөөлөн, хайрлах энэрэх сэтгэлтэй зөв хүн болж өсдөг гэнэ. Эрэгтэй хүүхдийг боломж байвал 2 нас хүртэл хөхөөр хооллож дураар нь өсгөх ёстой гэнэ. 2 нас хүрээд хүүхэд өөрийгөө ээжээсээ тусдаа хүн болсон гэж ойлгож бага багаар биеэ дааж хөндийрч эхэлдэг. Өөрөө хувцаслах өөрөө хооллох гэж оролдох үед нь боломжийг нь бүрэн өгч хорвоотой танилцуулж бие даалгах хэрэгтэй гэнэ.

3. 3-5 нас тоглох нас. Эрэгтэй хүүхдийн хувьд тоглоом нь угсрах, нийлүүлэх эвлүүлэх бүтээх, задлах, барих гэх мэт бүтээмжтэй байх ёстой гэнэ. Байгалаасаа эр хүн бол бүтээгч бий болгогч эмэгтэй хүн бол боловсруулагч гэдэг системтэй учраас энэ чадварыг нь тохирсон насанд нь тоглоомоор нь дамжуулж хөгжүүлж дэмжиж өгөх нь том болоод би бий болгох ёстой гэсэн жинхэнэ эр хүний чадвар суудаг гэнэ. Хүүхэд тоглоомоороо өөрийнхөө сэтгэл зүйг ч эмчилж байдаг тул тоглох маш чухал хэсэг юм байна.

4. 5-8 нас шинэ зүйл сурах нас. Энэ үед хүүхдийн тархи хамгийн идэвхтэй үе дээрээ байдаг тул аливаа мэдээллийг маш хурдан тогтоож тархиндаа насан туршдаа суулгаж авдаг гэнэ.
Энэ үед нь гэр бүлд хэрүүл, салалт болвол хамгийн хүндээр тусгаж авч тэр нь насан туршид нь шарх болж үлдэх магадлалтай. Сайн, муу бүх зүйлийг энэ үед хүүхэд маш тод тогтоож үлддэг тул аль болох аав хүүтэйгээ илүү их цаг өнгөрөөж илүү их үлгэрлэж туслаж, сонсож, ярилцаж байх ёстой гэнэ. Хамтрах, туслах, хариуцлага хүлээх чадвар энэ насан дээр суудаг юм байна.
Тиймээс аав мэддэг чаддаг бүхнээсээ зааж өгнө. Энэ насан дээр сонгон дугуйланд явуулж өөрийнх нь сонирхолыг дэмжиж илрүүлж өгөх хэрэгтэй. Спортын төрлийн дугуйлан эрэгтэй хүүхдэд сэтгэл зүйн үнэгүй хичээл болдог, уур хилэнгээ дарж өөрөө боловсруулж чадахад нь тусалдаг. Мөн номонд дурлуулах нас, номоор дамжуулж дэлхийтэй танилцуулах үе юм.

5. 9-11 нас өсвөр насны эхэн үе. Энэ үеийн синдромыг эцэг эхчүүд өөрсдөө анхааралгүйгээсээ болж бий болгодог.
Энэ үед хүүхэд худлаа ярих бүр хулгай ч хийж үзэж ч болно. Энэ нь анхаарал татах, өөрийгөө сорих гэж хийж буй энгийн үйлдлүүд юм. Уурлаж загналгүй тайлбарлаж өгөх нь маш чухал. Энэ насан дээр эрэгтэй хүүхдийн организмд дааврын өөрчлөлтүүд явагдаж эхлэх тул биеийн хөгжил идэвхитэй явагдаж маш их эрч хүч ялгарч эхлэнэ. Дэмжээд аав нь хамт агаар салхинд гарч ууланд алхаж, гадаа мод чулуугаар бүтээл хийж, машин хамт засаж, компьютер судалж, аялалд явж эр хүний хийж болох, суулгах ёстой бүх чадваруудыг өөрөөрөө үлгэрлэж зааж өгнө. Загасчилах нь тэвчээр суулгадаг гэнэ. Биеийн хүчний зүйлс хамтарч хийснээр хүүхдэд дааврын өөрчлөлтийн үеийг хялбар давж гарахад нь тустай ба тархинд нь аль болох бага ачаалал өгөх юм. Энэ насанд тархи хэт ядрааж болохгүй. Ер нь л гэрийн ч бай гадаа ч бай ажилд сургах нас. Мөн мөнгөтэй харьцаж сургах нас, мөнгө бага багаар өгч, хэрхэн зарцуулахад нь итгэл хүлээлгэх, дахин асууж чек шаардахгүй байх. Боломжтой бол тусдаа өрөө гаргаж өгөх, бие хүн болоход нь бэлдэж хүүхдийн итгэлийг олж авах нас юм гэнэ.

6. 12- 17 нас хүүхдийн бие хүн болж төлөвших өсвөр насны хоёр дахь маш чухал үе.
Эрэгтэй хүүхэд энэ үед аавыгаа харж эмэгтэй хүнтэй хэрхэн харьцах талаар суралцаж эхэлдэг ба шохоорхолын үе. Эндээс цаашид ямар эр хүн болох ямар эцэг байх, ямар хань байх чадвар нь суудаг. Хэрвээ бага насанд хүүхдэд тоглож наадах сурах сонирхох үе байдаг бол энэ насан дээрээ төлөвшиж эхэлнэ. Тиймээс эрэгтэй хүүхдүүд ажил хийх, мөнгө олох сонирхолтой болдог. Хурдан том болмоор байна гэдэг үе. Энд хамгийн чухал зүйл бол том болоход нь туслах, “Жаахан юм байж чи үүнийг мэдэх болоогүй ч юмуу, би чамаас илүү мэдэж байна” гэж үзэл бодлыг нь хайхрахгүй байж, үгүйсгэж л болохгүй. Тэгвэл цаашид олон асуудалтай хүүхэд тулгарна. Хүүхдийг том болж буй бие хүн, эр хүн гэж хүндэлж харьцах ёстой. Чухал шийдвэрүүдийг жишээлвэл шинэ байранд орох машин авах (бүтээн байгуулалт, бий болгох) хамт ярилцах үзэл бодлыг нь сонсох, хувцас хэрэглэл, өрөөний загвар тавилга ханын будаг, бүр колледж их сургууль хүртэл өөрөөр нь сонгуулах гэх мэт шийдвэр гаргаж сурах чухал дадалд сургах нас. Мэдээж зөвлөж болно.
Хэрвээ алдаа гаргасан бол заавал шийтгэх нас, шийтгэл биеийн хүчнийх байж болохгүй! Шийтгэлээр хүүхэд хийсэн үйлдэлдээ хариуцлага хүлээх ёстой гэдгийг ойлгодог болно. Энэ насанд хүүхэд цаашид хүнтэй харилцаж сурах чадвар суудаг тул заавал зөв харилцаанд сургана. Хүчирхийлэл хүчирхийлэлийг бий болгодог!!! Биеэ дааж байгаа, мөн найз нөхдийн хүрээ тэлдэг учраас муу зуршил сонирхож болно. Энэ үед нь зодож загнах юм бол та хүүхдийнхээ итгэлийг нэг мөсөн алдлаа гэсэн үг. Энэ насанд ярилцах үлгэрлэх хамгийн шилдэг арга. Бие хүн болж буй том хүүхэд “Аав тамхи татаж болдог би татаж болохгүй” гэдэг зүйлийг хүлээж авдаггүй.

7. 18 - 25 нас Гиперопека буюу эрэгтэй хүүхдээ өврөөсөө гарахгүй байх ээж аавын синдром эхэлнэ.
Энэ үед эцэг эх суурь хүмүүжил олгож чадсан эсэхээ харна даа. Хүүхэд биш том хүн болж буй том хүний амьдралд сэлж орж буй маш чухал нас. Байнгийн хяналт итгэл хүлээлгэхгүй байдал хүүхдийг эцэг эхээс нэг бол хөндийрүүлдэг нөгөө бол бие даах чадваргүй “Мамкин сынок буюу ээжийн нялх хүү” -г бий болгодог. Үйлдэл бүрт нь хяналт тавьж эхэлдэг ээжүүд маш их байдаг, байнга утасдаж асуудаг, байнга хаагуур явсан юу хийсэн гэж асуудаг. Тусдаа амьдарч байсан ч араас нь чиргүүцэлдэж, хөргөгчийг нь дүүргэж өгдөг ээжүүд хүүхдээ маш их эвддэг. Эрэгтэй хүүхдээ эхнэр хүүхдийнх нь өмнө үнэгүйдүүлж, бэлэнчлэх сэтгэлгээнд дасгаж залхуу болгож байдаг. 18 хүрсэн хүн өөрөө хоолоо олоод идэх чадвар бага багаар суух ёстой. Цагийн ажил хийх бүтээл юм хийж зарах, найзуудтайгаа нийлээд юм хийх гэж оролдох бүтэлгүйтэх зэрэг бүх шатыг өөрөө туулж гарч байж аливаа асуудлаас зөв гарч сурах чадвар сууна. Гэхдээ оролдож буй бүх зүйлийг нь дэмжиж, шийдвэрийг нь хүндэтгэж, мотивация өгч байх хэрэгтэй.
Найз бүсгүй ханиа сонгохдоо ихэнхдээ ээжтэйгээ ижил зан ааштай хүн сонгодог тул ээж хүүгээ бага нялх гэлтгүй өөртөө арчаатай байж, цэвэр цэмцгэр, эмх цэгцтэй байдалд сургах хэрэгтэй. Ийм орчинд өссөн эрэгтэй хүүхэд өөрөө ч тийм хүн болж өсдөг учраас энэ чадвар маш чухал. Эмх цэгцтэй хүн амархан сэтгэж амархан асуудлыг шийдэж, ажлаа төлөвлөж, гаргалгаа олж чаддаг болдог.

8. 25+ насанд амьдралд нь хэт оролцохгүй байх. Эр хүн болж төлөвшөөгүй бол тэгээд гэр бүлийн суурь хүмүүжил сул байсны шинж ба та аль нэг этап дээр алдаа гаргажээ гэж үздэг гэнэ.
Төлөвшсөн жинхэнэ эр хүн: Хариуцлага хүлээх чадвартай, шийдвэр гаргах чадвартай, бусдаас хамааралгүй үзэл бодолтой, мөнгөтэй байх албагүй ч мөнгө бол чухал хэрэглээ гэдгийг мэдэж ойлгосон, мөнгө олох хөдөлмөрлөх чадварт суралцаж яваа, мэдээж аав ээж шигээ үлгэр жишээ ч хань сайн эцэг. Нийгэмд зөв оролцох нэг хэсэг нь байх чадвар суусан байх. Энэ нь маш энгийн, хүнтэй зөв харьцаж хог хаяхгүй байхаас эхэлнэ гэжээ.

Тиймээс эрэгтэй хүүхдийн хүмүүжилд эхний 5 жил л ээж чухал үүрэгтэй цаашаа аав маш эрчимтэй оролцож гол нь өөрөөрөө үлгэрлэх ёстой юм. Аав байхгүй бол яах вэ? гэсэн асуултанд сэтгэл судлаач өвөө, ээжийн ах байж болно. Аав байгаа бол өөр олон хүн оролцуулах хэрэггүй гэсэн юм.
Аав гэж хүн ийм л чухал үүрэгтэй байдаг байх нь.
Охидын хүмүүжилд мэдээж ээж чухал.
Ээжүүдийн хөвгүүдтэйгээ харьцахдаа гаргадаг хамгийн том алдаа бол (аав нь орхиод явсан бол) аавыг нь муугаар дурсаж ярих жишээ авах, “Аав шигээ юм болно доо чи” гэж хүүхдээ дорд үзэх юм. Аав байхгүйд хүүхэд ямар ч буруугүй.

Хөгжим уран сайхан хүүхдэд энэрэх хайрлах сэтгэл суулгадаг.
Спорт хүүхдэд хатуужил хариуцлага суулгадаг. Ном хүүхдэд тэвчээр суулгадаг.
5-17 насанд нь заавал суулгах чадварууд юм.

Монголын сайхан аавууд минь хөвгүүдээ “Жинхэнэ эр хүн” болгож өсгөвөл эх орондоо оруулж буй хамгийн том хөрөнгө оруулалт юм шүү. Цэрэгт яваад хүүхэд хүмүүждэг юм биш, төрсөн цагаасаа гэртээ хүмүүждэг юм байна. Таны хүүхдийг таниас өөр #ХҮН хийх нэгэн байхгүй юм!

• Хүүхдийн сэтгэл судлаач: Анатолий Некрасов.
• Орос хэлнээс орчуулсан

Шинэхэн он гарахад 26-хан хоног үлдлээ.