27/01/2025
Балдуугийн Шарав буюу Марзан Шарав (1869-1939) нь 20-р зууны эхэн үеийн Монголын дүрслэх урлагийн нэрт төлөөлөгч, уран зураач юм.
Товч намтраас:
1869 онд Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын Цагаан давааны өвөлжөөнд малчин айлын хүү болон мэндэлжээ.
Багадаа хошууны сүмд шавилан сууж бурхны шашны ном заалгаж, монгол урлалын арга барил, бурхан зурах ухаанд суралцжээ.
1900-аад оны эхээр Их хүрээнд ирж Богд хааны ордонд зураачаар ажиллаж, "Номын хүрээний гэгээн" цол хүртжээ.
1924 оноос Гэгээрлийн яамны сургуулийн зураг зүйн багшаар ажиллаж, залуу уран бүтээлчдэд мэдлэг туршлагаа өвлүүлжээ.
1928 онд ЗХУ-д очиж үзмэрч, судлаачдын ажил хийж, Европын соёл урлагтай танилцжээ.
Б.Шаравын гол бүтээлүүд:
"Өвгөн хуурч"
"Ленин"
"Монголын нэг өдөр"
"Үрс гаргаж байгаа нь"
Түүний бүтээлүүд Монголын уламжлалт урлагийг орчин үеийн реалист хэв маягтай хослуулсан, ардын амьдрал, зан заншлыг нарийн ажиглалттайгаар дүрсэлсэн онцлогтой. Б.Шарав нь Монголын орчин үеийн дүрслэх урлагийн үндэс суурийг тавьсан их мастеруудын нэг юм.
Балдуугийн Шарав 1939 онд улс төрийн хилс хэрэгт холбогдон хэлмэгдэж, цаазаар авхуулсан байна.
1930-аад оны сүүлчээр Монгол Улсад улс төрийн хэлмэгдүүлэлт газар авч, олон мянган хүн хилс хэрэгт холбогдон хорих ял эдэлж, цаазлуулж байв. Энэ үед Б.Шарав ч мөн адил хэлмэгдэлд өртсөн бөгөөд тухайн үеийн нийгэм, улс төрийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан түүнийг буруутгаж, цаазаар авах ял оноожээ.
Ийнхүү Монголын нэрт уран бүтээлч, их мастер Б.Шарав улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн золиос болсон нь Монголын түүх соёлд тохиосон харамсалтай үйл явдлуудын нэг болжээ. Түүний нэр төр, алдар хүндийг сэргээж, бүтээл туурвилыг нь өндрөөр үнэлэх болсон нь хожим үеийн ач гавьяа юм.
Түүнийг ямар хэрэгт буруутгасан, ямар нотлох баримтаар ялласан талаар тодорхой мэдээлэл одоогоор байхгүй.
"Өвгөн хуурч" бол Балдуугийн Шаравын 1923 онд бүтээсэн Монголын дүрслэх урлагийн алдарт бүтээлүүдийн нэг юм. Энэхүү бүтээлийн түүхийг товчхон дурдвал:
Б.Шарав 1922 онд Гэгээрлийн яамны захиалгаар "Өвгөн хуурч", "Ленин" зэрэг бүтээлүүдийг туурвих даалгавар авчээ.
Тэрээр "Өвгөн хуурч"-ийг бүтээхдээ Жүгдэр хэмээх 70 гаруй настай хуурч өвгөнийг натурт суулгаж, түүний дүр төрхийг ажиглан зурсан гэдэг.
Бүтээлийг 64х53 см хэмжээтэй муутуун цаасан дээр гантиг будгаар зурсан байна.
Зургийн доод хэсэгт "Энэхүү зургийг арван зургаадугаар жарны усан гахай жилийн зуны эхэн сард Ардын засгийн газрын урилгаар хүрээнд суусан Орос улсын худалдааны газрын зураач Б.Шарав нар урлав" хэмээн монгол, орос хэлээр бичжээ.
"Өвгөн хуурч" нь анх удаа хувьсгалын өмнөх үеийн Монголын нийгмийн бодит байдлыг дүрсэлсэн, ардын амьдрал, зан заншил, ёс суртахууныг нарийн ажиглалттайгаар харуулсан бүтээл болсон юм.
Одоогоор уг бүтээл Монголын уран зургийн галерейд хадгалагдаж байна.
"Өвгөн хуурч" бол Монголын дүрслэх урлагт шинэ үеийг эхлүүлж, реализмын хэв маягийг нэвтрүүлсэн, үндэсний урлагийн сонгодог бүтээлүүдийн нэг болжээ. Энэ нь Б.Шаравын уран бүтээлийн оргил, Монголын урлаг соёлын түүхэнд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан бүтээл хэвээр үлдсээр байна.