Let's Code by Steve

ဒီတစ်ခေါက်ကတော့ programming iceberg ဟာသလေး share ပေးချင်လို့ပါ။ ပုံလေးက အဓိကခြုံကြည့်မယ်ဆိုရင် JavaScript/ Python တွေက Programming လောကရဲ့ ဖျားဖျား‌လေးပဲရှိပါသေးတယ် 🥹

Javscript နဲ့ python ထက်ကို ပိုပြီးနက်နက်တဲ့ Bash Scripting တို့။ အောက်မှာပိုပြီး complex ဖြစ်လာတဲ့ Java, Dart, TypeScript, Low level Language တွေဖြစ်တဲ့ C, C++, Legacy Languages တွေဖြစ်တဲ့ Erlang, COBOL, ALGOL, Fortran, Pascal, APL အစရှိတာတွေအပြင် machine level code တွေဖြစ်တဲ့ assembly language တို့ပါပါဝင်ပါတယ်

သင် က python မှာ print(“hello world”) လို့ရေးလို့ရပေမယ့် Java မှာကျတော့

public class Main {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Hello, World!");
}
}
ရေးပြီးထုတ်ရတယ်

Legacy Language တစ်ခုဖြစ်တဲ့ COBOL မှာကျတော့

IDENTIFICATION DIVISION.
PROGRAM-ID. HELLO-WORLD.
PROCEDURE DIVISION.
DISPLAY 'Hello, World!'.
STOP RUN.

ထုတ်ရသလို

Assembly language မှာကျတော့ Hello World ထုတ်ဖို့ဆိုရင်တော့

section .data
hello db 'Hello, World!', 0

section .text
global _start

_start:
; write(1, hello, 13)
mov eax, 4 ; system call for sys_write
mov ebx, 1 ; file descriptor 1 (stdout)
mov ecx, hello ; pointer to the hello message
mov edx, 13 ; length of the message
int 0x80 ; interrupt to call the kernel

; exit(0)
mov eax, 1 ; system call for sys_exit
xor ebx, ebx ; return 0 status
int 0x80 ; interrupt to call the kernel

ဒါတွေ အကုန်ရေးရပါတယ်။

Programming iceberg မှာ အောက်ရောက်လေလေ complex လည်းဖြစ်သလို performance လည်းကောင်းနိုင်တယ်ဆိုပေမယ့် မသင်ယူမီခင် စဉ်းစားသင့်ပါတယ်။ ကိုယ်သင်မယ့် language က ကိုယ်ရဲ့ career အတွက် အကျိုးပြုနိုင်လားကို စဉ်းစားပြီးမှ သင်သင့်ပါတယ် မဟုတ်ရင် အချိန်လည်းကုန်သလို သင်ရတာ အဖတ်ပဲတင်မှာပါ။

Proof of integrity နဲ့ Proof of origin

Information Security မှာ proof of integrity နဲ့ proof of origin နှစ်ခုက အလွန်အ‌ရေးပါတဲ့ ကဏ္ဍ ထဲမှာပါဝင်ပါတယ်။

Proof of integrity ဆိုတာက ကိုယ်ပို့လိုက်တဲ့ data က တစ်ဖက်ဆီကို ရောက်တဲ့အခါမှ မှန်ကန်တိကျတယ်၊ consistent ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။
ဥပမာ- မောင်အေးကနေ မဖွေးကို ကျောင်းသား အယောက် ၅၀ ပါတဲ့ information တွေထည့်ထားတဲ့ excel file တစ်ခုပို့လိုက်တဲ့အခါ မဖွေးဆီကို‌ရောက်တဲ့အခါ ကျောင်းသား ၅၀က ကျောင်းသား ၅၀ပဲရှိရမယ်။ နံပါတ်တစ်လုံးပိုတာပဲဖြစ်ဖြစ် စာလုံး တစ်လုံး လိုတာ လျော့တာပဲဖြစ်ဖြစ် မရပါဘူး။ ၁သိန်းဆိုတဲ့ နံပါတ်ထဲမှာမှ သုညတစ်လုံးကို ဖြုတ်လိုက်တဲ့အခါ ၁သောင်း ဖြစ်သွားသလို ကိန်းဂဏန်းတွေ၊ business operations တွေ တွက်ချက်ဖို့အတွက် အလွန်ခက်ခဲပါတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် proof of integrity ဆိုတာ လိုအပ်လာပါတယ်။
IT technology တွေနဲ့ proof of integrity ကိုစွမ်းဆောင်နိုင်ဖို့ဆိုရင်တော့ hashing တွေ / message digesting တွေ အသုံးပြုကြပါတယ်။

==================================

Proof of origin ဆိုတာကတော့ data ကိုစပို့လိုက်တဲ့သူ/ နေရာက မှန်ကန်မှုရှိကြောင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ - ခုနတုန်းက scenario ကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် မဖွေးက excel data ကိုရတယ်ဆိုပါတော့။ အဲ့ excel data က မောင်အေးကိုယ်တိုင်ကပို့ပါတယ်ကို proof of origin နဲ့တိုင်းတာခြင်းဖြစ်တယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မောင်အေးက မဖွေးကို file တွေ ပို့နေရင်း ကြားထဲမှာ မဖွေးဆီ file မရောက်ခင် hacker က ကြားထဲကနေဖျက်ယူပြီး မဖွေးဆီကို malicious fle တွေ ပို့နိုင်တယ်။
IT technology အနေနဲ့ proof of origin ကိုစွမ်းဆောင်ဖို့ဆိုရင် authentication တွေ digital signature တွေ အသုံးပြုပြီး လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။
=====================================

အောက်ပါပုံလေးကတော့ အခြေခံကျတဲ့ digital certificate ကို implement လုပ်ထားတဲ့ concept လေးပါ။

CIA Triad အကြောင်းသိကောင်းစရာ
======================

CIA Triad ဆိုတာက organisationတွေမှာ information security အတွက် ချမှတ်တဲ့ modelတွေထဲက တစ်ခုပါ။ information security ဆိုတာက organisations တွေမှာမှ အရေးကြီးတဲ့ sensitive informationတွေကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖျက်ဆီးခြင်းတွေကို လုပ်ပိုင်ခွင့်မရှိပဲနဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကို ကာကွယ်ခြင်းကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်တယ်။ ဉပမာ ကုမ္ပဏီတွေမှာဆိုရင် နေ့စဉ် information တွေက အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍတွေ မှာ ပါဝင်နေတယ်။ employee နဲ့ပတ်သက်တဲ့ information တွေ၊ sales နဲ့ပတ်သက်တဲ့ information၊ customer နဲ့ပတ်သက်တာတွေ၊ contract တွေနဲ့ပတ်သက်တာတွေ အများကြီးရှိတယ်။ အဲ့လိုမျိုး information နဲ့ပတ်သက်တာတွေ အကုန်လုံးကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ခြင်းကို information security ခေါ်ပါတယ်။

------------------------------------------------------------------------
CIA ကို အသေးစိတ်ပြောရရင်
C က Confidentiality
I က Integrity
A က Availability

Confidentiality
Confidentiality ဆိုတာက information တွေကို သက်ဆိုင်ရာလူတွေနဲ့သာ access လို့ရသင့်တယ်။

ဥပမာအားဖြင့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ department အများကြီးရှိတယ်ဆိုပါတော့။ department တွေထဲမှာ financial နဲ့ပတ်သက်တဲ့ information တွေကို financial department မှ လွဲပြီးတော့ တခြား ဘယ် department မှ access လုပ်လို့မရသင့်ဘူး။ အဲ့လိုပဲ employees တွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ information တွေဆိုရင် HR department တစ်ခုတည်းကသာ access ရသင့်တယ်။

Confidentiality နဲ့ပတ်သက်ပြီး လုပ်ဆောင်တဲ့အရာတွေကတော့ encryptionတို့ two factor authentication တွေ အစရှိတာတို့ပါဝင်တယ်။

-------------------------------------------------------------------

Integrity
Integrity ဆိုတာက ကိုယ်ပို့တဲ့ data က လက်ခံသူရောက်ရှိသူအထိ တိကျမှန်ကန်ပြီး ပြောင်းလဲမှုမရှိခြင်းဖြစ်တယ်။

organisation နဲ့ example ပေးရမယ်ဆိုရင် အရောင်းအဝယ်လုပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီမှာ အရောင်းအဝယ်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ billing address, contact details, purchase history အစရှိတာတွေကို မှန်မှန်ကန်ကန်နဲ့ သိမ်းထားရသလို ကုန်ပစ္စည်းနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ stock details တွေ အစရှိတဲ့ data တွေက မှန်မှန်ကန်ကန်နဲ့ တိတိကျကျ သိမ်းထားရခြင်းကို ဆိုလိုတယ်။ ဒီလို information ကို မှားရင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်တာမှန်သမျှ ထိခိုက်သွားနိုင်သည့်အတွက် integrity ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ရခြင်းဖြစ်တယ်

technical aspect အနေနဲ့ application တစ်ခုမှာ တခြားသူကိုကိုယ်ပို့လိုက်တဲ့ message က အတိအကျမှန်မှန်ကန်ကန်ဖြစ်ကြောင်း လုပ်ဆောင်ခြင်းကိုဆိုလိုတယ်။ မောင်ဘက မအေးကို student information နဲ့ပတ်သက်တဲ့ excel file လေးပို့တယ်ဆိုရင် မောင်ဘပို့ထားတဲ့ file အတိအကျအတိုင်း ရောက်ရမယ်။ မရောက်ခင် ပို့နေတုန်းကြားထဲမှာ hacker တွေ၊ မသမာသူတွေက ပြုပြင်ပြောင်းလဲပြီးမအေးကိုရောက်ရင် integrity မရှိတော့ပါဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ မောင်ဘပို့ထားတဲ့ file မဟုတ်နေလို့ပါ။

Integrity နဲ့ပတ်သက်ရင် digital signature တွေ၊ certificate တွေ၊ non-repudiations အစရှိတာတွေကိုလုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။
-----------------------------------------------------------

Availability
Availability ဆိုတာက information ကို access ရတဲ့သူတိုင်းက လိုအပ်သည့်အချိန်အတိုင်း ရယူနိုင်တာကိုဆိုလိုတယ်။ စာဖတ်သူအနေနဲ့ facebook server down တာတို့၊ messenger down ဒါမှ မဟုတ် server down တာတွေကြားဖူးကြမှာပါ။ facebook server down ရင် facebook ကို ကြည့်လို့မရသလို availability ဆိုတာက အဲ့လိုမျိုးကို server down တာတွေကို တတ်နိုင်သမျှ လျှော့ရင်လျှော့ မဟုတ်ရင် server down သွားပြီဆိုရင် users / customers တွေက facebook ကို အမြန်ဆုံးပြန်အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက် ကြိုတင်တည်ဆောက်ပေးထားတဲ့ backup server အစရှိတာတွေ လုပ်ဆောင်ခြင်းတွေကို availability လို့ခေါ်တယ်။

Availability မှာလုပ်ဆောင်တယ့်အရာတွေကတော့ redundancy, fault tolerance, patching တို့ဖြစ်တယ်။ redundancy ဆိုရင် ခုနက‌ရေးထားသလို application services တွေ server တွေကို အမြဲတမ်း အသုံးပြုလို့ရအောင်လုပ်ဆောင်ပေးတယ်။ fault tolerance ဆိုရင် user တွေက တစ်ခုခု မှားသွားရင်တောင် ဆက်လက်ပြီး run ဖို့လုပ်‌ဆောင်တာ။ patching ဆိုရင် security တစ်ခုခု vulnerabilityတွေကိုပိတ်ပစ်တာဖြစ်တယ်။

Web Development အကြောင်း တစေ့တစောင်း

Web Development လို့မြင်လိုက်ရင်လူတိုင်းက HTML/ CSS ကို တန်းမြင်ကြမှာပါ။ တကယ်လည်း HTML/ CSS က website တည်‌ဆောက်ဖို့အတွက် အခြေခံတစ်ခုပါပဲ။
HTML( Hypertext Markup Language) ကို အဓိက Website ကို ရုပ်လုံးပေါ်အောင် အသုံးပြုကြပါတယ်။
CSS (Cascading Style Sheets) ကိုကြတော့ Website ရဲ့ decoration အပိုင်းမှာ အသုံးပြုကြပါတယ်။
ဒါ့အပြင် Javascript က website တစ်ခုမှာ static အသေကြီးဖြစ်နေတဲ့ website ကို ပိုပြီး dynamic ဖြစ်အောင် interactive ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်တယ်။


ဒါပေမယ့် တကယ့် လက်တွေ့အပြင်မှာ HTML/CSS/JavaScript ထက်ကိုပိုပါတယ်။ ဉပမာ- ကျနော်တို့ twitter.com လိုမျိုး social media app ကို စဉ်းစားကြည့်ကြရအောင်
၁။ twitter လိုမျိုး တစ်ထေရာတည်းကို HTML/CSS/JavaScript နဲ့ရေးဆွဲလို့ရတယ်။ ဒါမျိုးက front-end လို့ခေါ်တာပေါ့။ user တွေ မြင်ဖို့အတွက် user interface တွေ ချပြရတဲ့ အပိုင်းဆိုတော့။
နောက်လိုနိုင်တာတွေက

၂။ user တွေ နဲ့ပတ်သက်တဲ့ data တွေ သိမ်းဆည်းဖို့ database လိုအပ်လာပြီ။ ဥပမာ- user တွေ sign in လုပ်တဲ့ username, password တွေ၊ user တွေ တင်တဲ့ post၊ comments၊ messages၊ stories၊ messages တွေ သိမ်းဆည်းဖို့အတွက် နေရာလိုအပ်မယ်။
Database တွေ က တစ်ခုနဲ့တစ်ခု အသုံးဝင်ပုံချင်းကွာပါတယ်။ MySQL, Mongo, အစစရှိတဲ့ထဲမှာမှ MySQL နဲ့ Mongo အသုံးဝင်ချင်းက ကွာပါတယ်။ ကိုယ့် ရဲ့ application က ဘာအဓိက လိုအပ်လဲ ပေါ်မူတည်ပြီး databaseတွေနဲ့ testing လုပ်ပြီး အသင့်လျော်ဆုံး ရွေးချယ်သင့်ပါတယ်။

၃။ နောက်တစ်ခု လိုအပ်လာတာက တော့ backend development ပါ။ backend development က‌ server နဲ့ပတ်သက်ပြီး code တွေ‌ရေးရတာတွေရှိလာတယ်။ ခုနက front-end ကနေလာတဲ့ dataတွေ input တွေကို database နဲ့ချိတ်ဆက်ပြီးတော့ user တွေကိုပြန်ပို့ရတာတွေ လုပ်ရတယ်။ဥပမာ- twitter မှာဆိုရင် user တွေက post တွေကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် backend server က database ထဲသွား user တောင်းတဲ့ post ကိုယူ ပြီးရင် ပြန်ပြတာတို့ အစအဆုံး အကုန်လုပ်ပါတယ်။
Backend development မှာ သုံးကြတာကတော့ JavaScript runtime environment
ဖြစ်တဲ့ node js တို့၊ Python framework ဖြစ်တဲ့ Django တို့၊ Php တို့ အစရှိတာတွေ ထဲက အဆင်ပြေတာ သုံးလို့ရပါတယ်။

ဘယ် programming language ကို အရင် စလေ့လာသင့်သလဲ။

အခုခေတ်မှာ လူတိုင်း online resources တွေကို google ကနေ အလွယ်တကူ access လုပ်လို့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် မို့လို့ IT ကို စတင်လေ့လာပြီဆို တော်တော်များများ programming language နဲ့ web design ကနေတစ်ဆင့် စကြပါတယ်။ programming language အနေနဲ့ ကျနော့်ကတော့ python ကို recommend ပေးပါတယ်။

ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ python က
၁။ ရေးရတဲ့ syntaxတွေ beginner တွေ အတွက် နားလည် လွယ်ကူတယ်။
၂။ general purpose ဖြစ်တယ်။ တနည်းအားဖြင့် python ကို နေရာတကာ အသုံးပြုလို့ရတယ်။ software၊ game၊ web application၊ တွေမှာ python ကို သုံးနိုင်တယ်။
၃။ code တွေ ကို အစအဆုံး အချိန်ကုန်စရာမလိုပဲ အလွယ်တကူသုံးနိုင်တဲ့ library တွေ အများကြီးရှိတယ်။
၄။ business တွေမှာ data analysis လုပ်ချင်တာပဲဖြစ်ဖြစ် data visualisation လုပ်ချင်တာပဲဖြစ်ဖြစ် သုံးလို့ရတယ်။
၅။ အခုခေတ်မှာ ခေတ်စားလာတဲ့ ဉာဏ်ရည်တု (AI) အတွက် machine learning ကို python နဲ့ တည်ဆောက်လို့ရတယ်။

အခုချပေးထားတဲ့ link ကတော့ python official website ကနေ beginner တွေ အတွက် ချပေးထားတဲ့ guideline ပါခင်ဗျ။

https://wiki.python.org/moin/BeginnersGuide

—-------------------------------------------------------------------------------------------
ကိုယ်က self study လေ့လာတဲ့သူတစ်ဦးဆိုရင် python ကို ဒီ resourcesကနေတစ်ဆင့် လေ့လာလို့ရပါတယ်။

ဒါကတော့ harvard university ရဲ့ lecturer တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ david malan ကိုယ်တိုင် python ကိုယ်တိုင်သင်ကြားပေးထားတဲ့ video series ဖြစ်ပါတယ်။ Lecture စုစုပေါင်းအချိန် ၁၅နာရီနဲ့ ၅၄မိနစ်ရှိပါတယ်။
Link - (Youtube) https://www.youtube.com/watch?v=OvKCESUCWII&list=PLhQjrBD2T3817j24-GogXmWqO5Q5vYy0V
အဲ့ဒိ course မှာပဲ exerciseအသစ်လေးတွေ လုပ်ချင်တာဆိုရင် edx website မှာ register လို့ရပါတယ်။
Link - CS50p_Harvard https://cs50.edx.org/python

ဒါကတော့ Youtube မှာ Bro Code သင်ပေးတဲ့ python course လေးဖြစ်ပါတယ်။ python နဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ code တွေ function တွေ ကို မြန်မြန်နဲ့ သင်ချင်တယ်ဆိုရင်တော့ ကျနော် သူ့ကို recommend ပေးပါတယ်။
Link - Python Full Course for free 🐍 (2024) https://youtu.be/ix9cRaBkVe0?si=SkFrXeW41aWiIhYO

Myanmar community အနေနဲ့ဆိုရင်တော့ youtube မှာ python သင်တဲ့ tutorial တွေ လည်း အများကြီးရှိပါတယ်။ Youtube မှာ python myanmar ရှာလိုက်ရုံဖြင့် ကိုယ် အဆင်ပြေသလို သင်ယူနိုင်မှာပဲဖြစ်ပါတယ်။
https://www.youtube.com/results?search_query=python+myanmar

Cookie အကြောင်းသိကောင်းစရာ🍪🍪

ကျနော်တို့ website ထဲကို ဝင်ရင် အများအားဖြင့် website တွေက cookie အကြောင်း မေးတာ မြင်ဖူးကြမှာပါ။ “Do you accept the cookies?” စာဖတ်တဲ့သူတို့ အဲ့ဒါကို မြင်ရင် ဘယ်လို တုံ့ပြန်ကြပါလဲ။ cookie တွေ က ဘယ်လို အရေးပါသလဲ။

ကျနော်တို့ တွေ website တစ်ခုကို ဝင်လိုက်လို့ cookie ကို လက်ခံလိုက်ပြီဆိုတာနဲ့ website ကနေတစ်ဆင့် ကျနော်တို့ရဲ့ web browser တွေကို cookie လေးတွေပို့ပါတယ်။ cookie တွေက file တစ်ခုလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။

Cookie ကို ဘယ်လို မျိုးတွေမှာသုံးကြလဲ။ ပုံလေးတွေ ထောက်ပြီး လေ့လာကြည့်နော်။

ကိုယ်က အခု IT လောက ကို ခြေချဖို့ စဉ်းစားနေလား? အခုခေတ်မှာ computer science တို့ ၊ IT နဲ့ပတ်သက်တဲ့ ဘာသာရပ်တွေက ခေတ်စားလာကြတာတော့ အမှန်ပါပဲ။ ဒါပေမယ့် IT ဘာသာရပ်ဆိုတာက ကိုယ်တိုင် ထဲထဲဝင်ဝင် စိတ်ဝင်စားမှ ရည်ရှည်အတွက်ပါအဆင်ပြေနိုင်တဲ့ careerလေးပါ။ ကိုယ်က ဒီ career ကို လျှောက်လှမ်းပီဆိုရင် IT နဲ့ပတ်သက်တဲ့ နည်းပညာတွေကို အမြဲလေ့လာဖို့ လိုအပ်နေပါတယ်။ တစ်ချို့ သော IT နဲ့ပတ်သက်တဲ့ အလုပ်တွေကို ပြောရမယ်ဆိုရင်
Website Developer
Network Engineer
Software Engineer
Security Analyst
Cloud Architect တွေ အစစရှိပါတယ်။
ကိုယ်က ဘယ်နယ်ပယ်ကို စိတ်ဝင်စားလဲ။ စိတ်ဝင်စားတဲ့ field ပေါ်မှာမူတည်ပြီး နောက်ဆုံးနည်းပညာတွေ အမြဲ လေ့လာသင့်ပါတယ်။

Website Developer တွေက အဓိက Website တွေကို အဓိက ဆောက်ပေးရတဲ့သူ။

Network Engineer တွေက ကိုယ့်ရဲ့ Organisation တွေမှာ လိုအပ်မယ့် network တွေကို design ချ၊ တည်ဆောက်။ maintain လုပ်ရမယ့် သူ။

Software Engineer တွေက user တွေ လိုအပ်တဲ့ software တွေကို လိုအပ်တဲ့ programming language တွေနဲ့ ဆောက်ပေးတဲ့သူ။ maintain လဲလုပ်ပေးရတယ်။

Security Analyst က Organisation တွေ မှာ ရှိတဲ့ network တွေ software တွေ အစစတို့ကို secure ဖြစ်အောင် Analyse လုပ်ပေးနေပီး ပိုပြီး လုံခြုံတဲ့ နည်းလမ်းတွေကို ထုတ်ပေးတဲ့သူ။

Cloud Architect တွေက တော့ Cloud technology တစ်ခုခု နဲ့ project အတွက် လိုအပ်မယ့် cloud design တွေ ဆွေးနွေး တိုင်ပင် ရတဲ့ သူပေါ့။

ဒီ page လေးရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ IT career နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ knowledge sharing တွေ အကုန် ဝေမျှပေးမှာဖြစ်ပါတယ်။
IT လောက ကို အခုမှ ခြေလှမ်းချမှာမလို့ လမ်းပျောက်နေလား။
programming language နဲ့ပတ်သက်ပီး သိချင်တာတွေရှိလား။ IT နဲ့ပတ်သက်တဲ့ topic တွေကို မင်မင် Steve ကိုယ်တိုင်က အမြဲshare ပေးသွားပါမယ်။