ToeTet - တိုးတက်

စိတ်မကောင်းတဲ့အချိန်တိုင်း
စိတ်ကိုပဲ ပြင်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။

တစ်ခါတလေ
စိတ်ညစ်နေတာက အတွေးအခေါ်ကြောင့် မဟုတ်ဘူး။

အိပ်ရေးပျက်နေလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။

ဘာမှမလုပ်ချင်တာက
ပျင်းလို့ မဟုတ်ဘူး။

တစ်နေ့လုံး မလှုပ်မရှားနေလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။

စိတ်တိုလွယ်နေတာက
Personality ကြောင့် မဟုတ်ဘူး။

ဗိုက်ဆာနေလို့၊ ကော်ဖီများသွားလို့၊ Stress များနေလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။

လူတစ်ယောက်ရဲ့ တစ်နေ့တာခံစားချက်ကို
State လို့ ခေါ်ကြည့်မယ်။

State က အလိုလို ဖြစ်လာတာမဟုတ်ဘူး။

အကြောင်းအရာတွေ အများကြီးပေါင်းပြီး ဖြစ်လာတာ။

State = Sleep + Light + Movement + Food + Stimulants + Stress + Social Connection + Environment

၁။ Sleep — အိပ်စက်မှု

အိပ်ရေးပျက်တဲ့နေ့မှာ
ပြဿနာသေးသေးလေးကတောင် ကြီးသလိုခံစားရတတ်တယ်။

အာရုံစူးစိုက်ဖို့ခက်တယ်။
စိတ်တိုလွယ်တယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ချတာလည်း အားနည်းလာနိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် စိတ်ကိုပြင်မတိုင်ခင်
မနေ့ညက ဘယ်လောက်အိပ်ခဲ့လဲ ပြန်ကြည့်ပါ။

၂။ Light — အလင်းရောင်

ကိုယ်ခန္ဓာမှာ နေ့နဲ့ညကို သိစေတဲ့
အတွင်းနာရီရှိတယ်။

မနက်ခင်းမှာ အပြင်ထွက်၊
သဘာဝအလင်းရောင်ရတာက
ကိုယ်ခန္ဓာကို

“နေ့စပြီ”

ဆိုတဲ့ signal ပေးတယ်။

တစ်နေ့လုံး အခန်းမှောင်မှောင်ထဲနေ၊
ညကျမှ ဖုန်းအလင်းတွေနဲ့ နေနေရင်
ကိုယ်ခန္ဓာရဲ့ နေ့ညစနစ် ရှုပ်နိုင်တယ်။

၃။ Movement — လှုပ်ရှားမှု

စိတ်မကောင်းဘူးဆိုပြီး
ဆိုဖာပေါ်မှာ တစ်နေ့လုံးလဲနေရင်
ပိုကောင်းလာချင်မှ ကောင်းလာမယ်။

လမ်းထလျှောက်ကြည့်ပါ။

လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ။

ကိုယ်အနေအထား ပြောင်းပါ။

ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြောင်းလိုက်တာနဲ့
State ပါ ပြောင်းလာတတ်တယ်။

၄။ Food — အစားအသောက်

ဘာစားလဲ။
ဘယ်လောက်စားလဲ။
ဘယ်အချိန်စားလဲ။

ဒါတွေကလည်း ကိုယ့်ရဲ့ Energy နဲ့ State ကို သက်ရောက်တယ်။

အရမ်းဆာနေတဲ့အချိန်၊
အလွန်အကျွံစားထားတဲ့အချိန်မှာ
တူညီတဲ့ ကိုယ်မဟုတ်တော့ဘူး။

၅။ Stimulants — လှုံ့ဆော်ပစ္စည်း

ကော်ဖီက ကိုယ့်ကို နိုးကြားစေနိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် များသွားရင်
တချို့လူတွေအတွက် ရင်ခုန်၊ စိတ်လှုပ်ရှား၊ စိုးရိမ်တာမျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်။

ပိုနိုးကြားတာနဲ့
ပိုကောင်းတဲ့ State ဖြစ်တာ မတူဘူး။

၆။ Stress — စိတ်ဖိစီးမှု

ပြဿနာတစ်ခုတည်းက မကြီးဘူး။

ပြဿနာဆယ်ခု တစ်ပြိုင်နက်တည်း
ခေါင်းထဲရောက်နေတာက ကြီးတယ်။

အလုပ်။
ငွေ။
အချစ်ရေး။
မိသားစု။
အနာဂတ်။

ဒါတွေအကုန် တစ်ချိန်တည်း သယ်ထားရင်
ဦးနှောက်က အမြဲအန္တရာယ်ရှိနေသလို ခံစားနေရနိုင်တယ်။

၇။ Social Connection — လူမှုဆက်ဆံရေး

လူဆိုတာ တစ်ယောက်တည်းနေဖို့
ဒီဇိုင်းလုပ်ထားတဲ့ သတ္တဝါမဟုတ်ဘူး။

ကိုယ်ချစ်တဲ့သူနဲ့ စကားပြောတာ၊
သူငယ်ချင်းနဲ့တွေ့တာ၊
ကိုယ့်ကိုနားလည်တဲ့ Community ထဲမှာ နေတာကလည်း
State ကို ပြောင်းပေးနိုင်တယ်။

တစ်ခါတလေ ကိုယ်လိုနေတာ
Motivation Video မဟုတ်ဘူး။

လူတစ်ယောက်နဲ့ စကားပြောဖို့ပဲ ဖြစ်နိုင်တယ်။

၈။ Environment — ပတ်ဝန်းကျင်

အခန်းရှုပ်နေတယ်။

အသံဆူနေတယ်။

တစ်နေ့လုံး ဖုန်း Notification တက်နေတယ်။

ကိုယ့်ကို အားကုန်စေတဲ့လူတွေနဲ့ပဲ နေရတယ်။

ပြီးတော့—

“ငါ့စိတ်က ဘာလို့ မကောင်းတာလဲ”

လို့ မေးနေတယ်။

တစ်ခါတလေ ကိုယ့်ကို ပြင်စရာမလိုဘူး။

ကိုယ်ရှိနေတဲ့ Environment ကို ပြင်ဖို့လိုတာ။

ဒါကြောင့် စိတ်မကောင်းတဲ့နေ့မှာ

“ငါ ဘာဖြစ်နေတာလဲ”

တစ်ခုပဲ မမေးပါနဲ့။

“မနေ့ည အိပ်ရေးဝခဲ့လား။
ဒီနေ့ နေရောင်ရခဲ့လား။
လှုပ်ရှားခဲ့လား။
ဘာစားထားလဲ။
ကော်ဖီများသွားလား။
Stress ဘယ်လောက်ရှိလဲ။
ကိုယ်ချစ်တဲ့သူတွေနဲ့ ဆက်သွယ်ထားလား။
ကိုယ်နေတဲ့ပတ်ဝန်းကျင်က ကိုယ့်ကို အားဖြည့်နေလား၊ အားစုပ်နေလား။”

လို့ ပြန်မေးကြည့်ပါ။

ကိုယ့်ရဲ့ State က
ကံကောင်းရင် ကောင်းပြီး
ကံဆိုးရင် ဆိုးနေတာ မဟုတ်ဘူး။

နေ့တိုင်း ကိုယ်လုပ်နေတဲ့ အရာသေးသေးလေးတွေက
တဖြည်းဖြည်း တည်ဆောက်နေတာ။

State ပြောင်းချင်ရင်
စိတ်ကိုပဲ မပြင်ပါနဲ့။
State ကို ဖန်တီးနေတဲ့ System ကို ပြင်ပါ။

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

စာဖတ်ပြီး ခဏနေရင် မေ့သွားတတ်လား။
ပြဿနာက Memory မကောင်းတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
မှတ်စုရေးပုံ မှားနေတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။

ကျောင်းမှာ စာသင်တဲ့အခါ
အများစုက ဒီလိုမှတ်စုရေးခဲ့ကြတယ်။

ပထမအချက်။
ဒုတိယအချက်။
တတိယအချက်။

A → B → C → D

တစ်ကြောင်းပြီး တစ်ကြောင်း
အစဉ်လိုက်ရေးတယ်။

ဒါကို Linear Thinking ပုံစံလို့
နားလည်လို့ရတယ်။

ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ဦးနှောက်က
အမြဲတမ်း ဒီလို မစဉ်းစားဘူး။

ဥပမာ—

“ကျန်းမာရေး” လို့ စဉ်းစားလိုက်တာနဲ့

Exercise ကို သတိရတယ်။
အစားအသောက်ကို သတိရတယ်။
အိပ်စက်မှုကို သတိရတယ်။
Stress ကို သတိရတယ်။

Exercise ကနေ
Running၊ Gym၊ Strength Training ဆိုပြီး
ထပ်ဖြန့်သွားနိုင်တယ်။

အတွေးတွေက မျဉ်းဖြောင့်လို မသွားဘူး။

အလယ်က အတွေးတစ်ခုကနေ
ရောင်ခြည်ဖြာသလို
အတွေးတွေ ဖြန့်ထွက်သွားတယ်။

ဒီသဘောကို Radiant Thinking လို့ ခေါ်တယ်။

ဒီလိုအတွေးပုံစံကို
စာရွက်ပေါ်မှာ မြင်သာအောင် ဖော်ပြတဲ့နည်းက

Mind Map ပါ။

Mind Map ကို ဘယ်သူတီထွင်ခဲ့တာလဲ။

ဒီနေ့ကျွန်တော်တို့ သိထားတဲ့
Modern Mind Mapping နည်းစနစ်ကို
1960s ကာလက စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး
ကမ္ဘာတစ်ဝန်း လူသိများအောင် လုပ်ခဲ့သူက

Tony Buzan ပါ။

သူက တက္ကသိုလ်တက်နေချိန်မှာ
ရိုးရိုး Note တွေ အရှည်ကြီးရေးနေပေမယ့်
ပြန်မှတ်မိဖို့ခက်တာကို သတိထားမိတယ်။

နောက်တော့ ကျောင်းသားကောင်းတချို့ရဲ့ Note တွေမှာ

စာကြောင်းရှည်ကြီးတွေထက်
Keywords၊ Images၊ Colours၊ Connections တွေ
ပိုသုံးထားတာကို သတိထားမိတယ်။

ဒီကနေတစ်ဆင့်
သူ့ရဲ့ Mind Mapping နည်းစနစ်ကို
တဖြည်းဖြည်း ဖော်ထုတ်လာခဲ့တာပါ။

Tony Buzan ရဲ့ Mind Mapping ဟာ
နောက်ပိုင်း ကမ္ဘာအနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားတယ်။

Singapore မှာတောင်
Tony Buzan ကိုယ်တိုင်
ကျောင်းသားတွေနဲ့ ပညာရေးနယ်ပယ်ကသူတွေကို
Mind Mapping နဲ့ Thinking Skills အကြောင်း
သင်ကြားပို့ချခဲ့ပါတယ်။

2001 ခုနှစ်မှာ
Singapore ရဲ့ Ngee Ann Polytechnic မှာ
Tony Buzan ဟာ

ကျောင်းသား၊ ဆရာ၊ Lecturer နဲ့ Principal
1,100 ကျော်ကို Lecture ပေးခဲ့တယ်။

ဒါက Mind Mapping ကို
လှလှပပ Note ရေးတဲ့နည်းတစ်ခုအဖြစ်ပဲ
မမြင်သင့်ဘူးဆိုတာ ပြတယ်။

Thinking Tool တစ်ခု အဖြစ် မြင်ဖို့လိုတယ်။

ဒါဆို ကိုယ်ဘယ်လိုသုံးမလဲ။

ဥပမာ
English တိုးတက်ချင်တယ် ဆိုပါတော့။

စာရွက်အလယ်မှာ

ENGLISH

လို့ရေးပါ။

ပြီးရင် အကိုင်းကြီးတွေခွဲပါ။

→ Speaking
→ Listening
→ Reading
→ Writing
→ Vocabulary
→ Grammar

Speaking ကနေ

→ Pronunciation
→ Conversation
→ Presentation
→ Shadowing

Vocabulary ကနေ

→ New Words
→ Phrases
→ Idioms
→ Review

ဒီလိုနဲ့
ကိုယ်သိထားတဲ့ Information တွေကြားမှာ
Connection တွေ မြင်လာမယ်။

စာအုပ်ဖတ်ရင်လည်း ဒီလိုလုပ်လို့ရတယ်။

အလယ်မှာ စာအုပ်နာမည်ရေး။

ပြီးရင်—

→ အဓိကအကြောင်းအရာ
→ အရေးကြီးဆုံး Idea
→ ဥပမာ
→ ကိုယ်သင်ယူလိုက်တာ
→ ဘယ်လိုအသုံးချမလဲ

ဆိုပြီး ဖြန့်ထုတ်ပါ။

ဒီလိုလုပ်တဲ့အခါ
စာကို ကူးရေးနေတာ မဟုတ်တော့ဘူး။

ကိုယ့်ဦးနှောက်နဲ့
Information ကို ပြန်စီစဉ်နေတာ ဖြစ်သွားတယ်။

ဒါက သင်ယူမှုမှာ အရေးကြီးတယ်။

ဖတ်တာက Information ရတယ်။

ပြန်စဉ်းစားတာက Understanding ရတယ်။

ချိတ်ဆက်တာက Knowledge ဖြစ်လာတယ်။

အသုံးချနိုင်မှ ကိုယ့်ပညာ ဖြစ်လာတယ်။

Linear Thinking က
အတွေးကို အစဉ်လိုက် စီပေးတယ်။

Radiant Thinking က
အတွေးကို အကိုင်းအခက်လို ဖြန့်ပေးတယ်။

Mind Mapping က
ကိုယ့်ခေါင်းထဲက အတွေးတွေကို
မျက်စိနဲ့မြင်ရတဲ့ မြေပုံအဖြစ် ပြောင်းပေးတယ်။

ဒီနေ့ စာတစ်ပုဒ်ဖတ်ပြီးရင်
Note အရှည်ကြီး မကူးခင်

စာရွက်တစ်ရွက်ယူပြီး
Mind Map တစ်ခု ဆွဲကြည့်ပါ။

စာများများဖတ်တာထက်
ဖတ်ထားတာကို ချိတ်ဆက်နားလည်နိုင်ဖို့က
ပိုအရေးကြီးပါတယ်။

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

စာဖတ်ပြီး မကြာခင် မေ့သွားတတ်လား။

တကယ်တော့ Memory မကောင်းတာထက်
မှတ်မိအောင် လေ့လာတဲ့နည်း မသုံးတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

စာကို အကြိမ် ၁၀၀ ဖတ်တာထက်
ဦးနှောက်ကို “ပြန်ထုတ်ခိုင်းတာ” က ပိုအရေးကြီးပါတယ်။

မှတ်ဉာဏ်ပိုကောင်းချင်ရင် ဒီ ၇ ချက် စမ်းကြည့်ပါ။

၁။ ဖတ်ပြီး စာအုပ်ပိတ်ပါ — Active Recall

စာတစ်ပိုဒ်ဖတ်ပြီးတာနဲ့ ပြန်မကြည့်ပါနဲ့။

စာအုပ်ပိတ်ပြီး
“ခုနက ဘာတွေဖတ်ခဲ့လဲ”
ကိုယ့်ဘာသာ ပြန်ပြောကြည့်ပါ။

ပြန်ကြည့်တာက လွယ်တယ်။
ပြန်ထုတ်တာက ခက်တယ်။

ဒါပေမယ့် ခက်တဲ့ ပြန်ထုတ်မှုကပဲ
Memory ကို ပိုခိုင်မာစေတယ်။

၂။ တစ်ခါတည်း အများကြီး မကျက်ပါနဲ့ — Spaced Repetition

ဒီနေ့ လေ့လာတယ်။
မနက်ဖြန် ပြန်ကြည့်တယ်။
၃ ရက်နေရင် ပြန်ကြည့်တယ်။
၁ ပတ်နေရင် ပြန်ကြည့်တယ်။
၁ လနေရင် ပြန်ကြည့်တယ်။

တစ်ညလုံး ကျက်တာထက်
ကြားကာလထားပြီး ပြန်ခေါ်တာက
ရေရှည်ပိုမှတ်မိစေတယ်။

၃။ သူများကို ပြန်သင်ပေးပါ — Feynman Technique

သိပြီလို့ ထင်တာနဲ့
တကယ်သိတာ မတူပါဘူး။

ကိုယ်သင်ယူထားတာကို
၁၂ နှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ယောက် နားလည်အောင်
ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ပြန်ရှင်းပြကြည့်ပါ။

ရှင်းပြလို့ရရင် နားလည်ပြီ။

ပိတ်သွားတဲ့နေရာက
ကိုယ်မသိသေးတဲ့နေရာ။

၄။ အသစ်ကို အဟောင်းနဲ့ ချိတ်ပါ — Association

ဦးနှောက်က အချက်အလက်သီးသန့်ထက်
ဆက်စပ်မှုရှိတာကို ပိုမှတ်မိတယ်။

ဥပမာ အသစ်သင်ယူတဲ့ Concept တစ်ခုကို

“ဒါ ကိုယ်သိပြီးသား ဘာနဲ့တူလဲ”

လို့ မေးပါ။

အသစ်ကို အဟောင်းနဲ့ချိတ်နိုင်လေ
ပြန်မှတ်မိဖို့ လွယ်လေပါပဲ။

၅။ စာလုံးကို ပုံအဖြစ်ပြောင်းပါ — Visualization

စာသားကိုပဲ မမှတ်ပါနဲ့။

ပုံဖော်ပါ။
ဇာတ်လမ်းလုပ်ပါ။
Mind Map ဆွဲပါ။

ဥပမာ အချက် ၅ ချက်ရှိရင်
စာကြောင်း ၅ ကြောင်းလို မမြင်ဘဲ
ပုံတစ်ပုံထဲမှာ အရာ ၅ ခုလို မြင်ကြည့်ပါ။

ဦးနှောက်က Story နဲ့ Image ကို
ပိုလွယ်လွယ် ပြန်ခေါ်နိုင်တယ်။

၆။ အိပ်ရေးကို မလျှော့ပါနဲ့

စာမေးပွဲရှိလို့ တစ်ညလုံးကျက်တာက
အချိန်ပိုရသလို ထင်ရတယ်။

ဒါပေမယ့် အိပ်ချိန်မှာ
ဦးနှောက်က တစ်နေ့တာ သင်ယူထားတာတွေကို
ပြန်လည်စုစည်းပေးတယ်။

ဒါကြောင့်
Learning လုပ်ပြီး Sleep မလုပ်ရင်
Save မနှိပ်ဘဲ Computer ပိတ်သလို ဖြစ်နိုင်တယ်။

၇။ ဖတ်ရုံမလုပ်ပါနဲ့ — အသုံးချပါ

သင်ယူထားတာကို

ရေးကြည့်ပါ။
ပြောကြည့်ပါ။
မေးခွန်းဖြေကြည့်ပါ။
လက်တွေ့သုံးကြည့်ပါ။
သူများကို သင်ပေးကြည့်ပါ။

ဖတ်တာက Input။

ပြန်ခေါ်တာက Memory။

အသုံးချတာက Understanding။

သင်ပေးနိုင်တာက Mastery။

ဒါကြောင့် Memory ကောင်းချင်ရင်
ပိုဖတ်ဖို့ထက် ပိုပြန်ခေါ်ပါ။

ပိုကျက်ဖို့ထက်
ပိုအသုံးချပါ။

ကိုယ့်ဦးနှောက်ကို Storage တစ်ခုလိုပဲ မသုံးပါနဲ့။

ပြန်ထုတ်၊ ပြန်သုံး၊ ပြန်သင်ပေးနိုင်တဲ့ System တစ်ခုလို သုံးပါ။

ဒီ ၇ ချက်ထဲက
ကိုယ်မလုပ်ဖြစ်ဆုံးတစ်ချက်ကို
ဒီနေ့ကစပြီး စမ်းကြည့်ပါ။

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

တိုးတက်မှုရဲ့ အဆုံးက
ပိုအောင်မြင်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်ဖြစ်နိုင်တဲ့သူ ဖြစ်လာဖို့ပါ။

လူအများစုက တိုးတက်မှုဆိုတာကို
ပိုက်ဆံပိုရတာ၊
ရာထူးပိုမြင့်တာ၊
လုပ်ငန်းပိုကြီးတာ၊
လူသိပိုများတာနဲ့ တိုင်းတာကြတယ်။

ဒါတွေက တိုးတက်မှုရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေပါ။

ဒါပေမယ့် တစ်ချိန်ကျရင်
မေးခွန်းက ပြောင်းလာတယ်။

“ငါ ဘာထပ်ရနိုင်မလဲ?” ဆိုတာထက်
“ငါ ဘယ်လိုလူတစ်ယောက် ဖြစ်လာနိုင်သေးလဲ?” ဆိုတာ။

Psychology မှာ ဒါကို
Self-actualization လို့ခေါ်တယ်။

ကိုယ့်မှာရှိတဲ့ Potential ကို
အပြည့်အဝ အသုံးချနိုင်လာခြင်း။

ကိုယ်တကယ်တန်ဖိုးထားတဲ့အရာတွေကို သိလာခြင်း။

တခြားသူတွေရဲ့ အောင်မြင်မှု Definition နောက်
လိုက်မပြေးတော့ဘဲ
ကိုယ့်ဘဝကို ကိုယ်သတ်မှတ်နိုင်လာခြင်း။

ကိုယ်ကျွမ်းကျင်နိုင်တာကို ပိုကျွမ်းကျင်လာခြင်း။

ကိုယ်ဖန်တီးနိုင်တာကို ဖန်တီးခြင်း။

ကိုယ်ပေးနိုင်တာကို ပြန်ပေးခြင်း။

နောက်ဆုံးမှာ—

Success က “ငါဘာရခဲ့လဲ” ဆိုတာ။

Self-actualization က
“ငါဘယ်သူဖြစ်လာခဲ့လဲ” ဆိုတာ။

ဘဝတစ်ခုလုံးကို
ရယူဖို့တစ်ခုတည်းနဲ့ မသုံးနဲ့။

ကိုယ်ဖြစ်နိုင်သမျှကို
ဖြစ်လာဖို့လည်း သုံးပါ။

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

ကိုယ့်ပြဿနာကိုယ်ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့
လေ့လာအားထုတ်တာ
Personal Development ပဲ။
အဲ့ထဲမှာ self-help တက်ကျမ်းက
တစ်ခုအနေနဲ့ပါဝင်တယ်။

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

ဒီဂိမ်းက အစကတည်းက
လူတိုင်းအတွက် တန်းတူညီမျှမထားဘူး။

Economics မှာလည်း ဒီလိုပဲ။
Social Status မှာလည်း ဒီလိုပဲ။
Money မှာလည်း ဒီလိုပဲ။
Business မှာလည်း ဒီလိုပဲ။

လူတိုင်း Starting Point မတူဘူး။

တချို့က Capital နဲ့စတယ်။
တချို့က Connection နဲ့စတယ်။
တချို့က နာမည်နဲ့စတယ်။
တချို့က ပညာရေးကောင်းကောင်းနဲ့စတယ်။
တချို့က Passport ကောင်းကောင်းနဲ့စတယ်။

တချို့ကတော့
Zero ကနေတောင် မစရဘူး။

အကြွေးနဲ့ Negative ကနေ စရတယ်။

Money Game မှာ ပိုသိသာတယ်။

ပိုက်ဆံရှိပြီးသားလူအတွက်
ပိုက်ဆံက ပိုက်ဆံထပ်ရှာပေးတယ်။

Capital compounds.

ဘာမှမရှိသေးတဲ့လူအတွက်တော့
အရင်ဆုံး ကိုယ့်အချိန်ကို ရောင်းပြီး
Capital စုရတယ်။

Business မှာလည်း
Product ကောင်းတာတစ်ခုတည်းနဲ့ မနိုင်ဘူး။

Distribution ရှိလား။
Brand ရှိလား။
Audience ရှိလား။
Capital ရှိလား။
Network ရှိလား။
Information ရှိလား။

ဒါတွေက Game မစခင်ကတည်းက
အားသာချက်တွေ ဖြစ်နေပြီးသား။

ဒါကြောင့်

**“Game က မတရားဘူး။
ဘာလုပ်လုပ် အလကားပဲ”**

ဆိုတဲ့ Victim Mentality ကိုပြောချင်တာ မဟုတ်ဘူး။

ပြောချင်တာက—

**Game က မတရားနိုင်တာကို သိထားပြီး
Game ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ နားလည်ဖို့။**

လူအများစုကို သင်ပေးတာက
**How to play the game.**

စာကြိုးစား။
အလုပ်ကြိုးစား။
ပိုက်ဆံစု။
စီးပွားရေးလုပ်။

ဒါပေမယ့် မေးသင့်တာက—

**Who designed the game?**

ဒီစနစ်က ဘာကို Reward လုပ်သလဲ။

Power က ဘယ်နေရာမှာ စုနေလဲ။

ဘာတွေက Compound ဖြစ်သလဲ။

ဘယ်နေရာမှာ Asymmetry ရှိသလဲ။

ကိုယ်က ဘယ်နေရာမှာ Position ယူသင့်လဲ။

Game ကို မထိန်းချုပ်နိုင်ရင်တောင်
ကိုယ့် Position ကိုတော့ ပြောင်းလို့ရတယ်။

**First, understand the game.
Then, learn to play the game.
Eventually, build your own game.**

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

ဘဝမှာ ကိုယ့်ကိုကိုယ် နားလည်တာလောက်
အရေးကြီးတာ မရှိပါဘူး။

ကိုယ့်ကိုကိုယ် သေချာနားလည်ဖို့
၁။ journaling နေ့စဉ်ဖြစ်ပျက်ခံစားခဲ့တာကို ဆန်းစစ်ဖို့ချရေးပါ။​
၂။ Personality test ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးစစ်တာနဲ့ နားလည်အောင်လေ့လာပါ။
၃။ ကိုယ့်အတွေး၊ အကြံ၊ အလုပ်တွေကိုလေ့လာနေပါ။
၄။ ကိုယ်ဘယ်သူတွေကို follow လုပ်တတ်လဲ၊
သူတို့မှာရှိတဲ့ ဘယ်အချက်တွေကိုအားကျလဲ
ချရေးကြည့်ပါ။

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

အားလပ်ချိန်တွေမှာ
ကိုယ်တိုင်လေ့လာသင်ယူနေတဲ့
လူတစ်ယောက်ကို
ဘယ်တော့မှာ လျော့မတွက်နဲ့။

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။

အောင်မြင်ခြင်းထက်
တိုးတက်ခြင်းက
ပိုလို့ အရေးကြီးပါတယ်။​

ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့
အောင်မြင်ခြင်းဆိုတာ အမြဲအစိုးမရဘူး။​
အိမ်ငှါးထားရသလိုပဲ အိမ်ငှါးခပေးရပါတယ်။
ခန္ဓာကိုယ်လှပနေဖို့ ဆုတောင်းနေလို့ပဲမရဘူး။
ကိုယ့်လုပ်ငန်းနယ်ပယ်မှာ ထိပ်ဆုံးမှာနေဖို့
ဒီအတိုင်းပဲ နေနေလို့မရပါဘူး။

ပေးရတဲ့အဖိုးအခကတော့
တိုးတက်ခြင်းပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် အောင်မြင်ခြင်းထက်
တိုးတက်ခြင်းက ပိုလို့ အရေးကြီးပါတယ်။

Toe Tet
လူတွေ မမှတ်မိလောက်အောင် တိုးတက်ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။