Learning Easy -၉တန္း/၁၀တန္း Basic notes

ကိုဗစ်သံသယကြောင့် ဒဂုံ (၁) က ကျောင်းသားတစ်ဦးအား Home Quarantine ထားရှိရကြောင်း အခြေခံပညာဦးစီးဌာန ပြော
=============================================

ကိုဗစ် သံသယကြောင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဒဂုံ (၁) က ကျောင်းသားတစ်ဦးအား Home Quarantine ထားရှိရကြောင်း အခြေခံပညာဦးစီးဌာန တာ၀န်ရှိသူ ပြည်မြန် မာကို ပြောသည်။

“သူ့မိခင်က ရခိုင် ပြည်နယ်ကလာတာလို့ သိရတယ်။အခု ကလေးက နည်းနည်း နေမကောင်းချင်သလို ဖြစ်လို့ အိမ်မှာပဲ ကွာရတင်း နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။လတ်တလောမှာတော့ အဲဒါလောက်ပဲပြောလို့ ရပါသေးတယ်”ဟု အဆိုပါ တာ၀န်ရှိသူက ဆိုသည်။

မေငယ်

Unicode

ကိုဗစ်သံသယကြောင့် ဒဂုံ (၁) က ကျောင်းသားတစ်ဦးအား Home Quarantine ထားရှိရကြောင်း အခြေခံပညာဦးစီးဌာန ပြော
===============================================
ကိုဗစ် သံသယကြောင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဒဂုံ (၁) က ကျောင်းသားတစ်ဦးအား Home Quarantine ထားရှိရကြောင်း အခြေခံပညာဦးစီးဌာန တာဝန်ရှိသူ ပြည်မြန် မာကို ပြောသည်။

“သူ့မိခင်က ရခိုင် ပြည်နယ်ကလာတာလို့ သိရတယ်။အခု ကလေးက နည်းနည်း နေမကောင်းချင်သလို ဖြစ်လို့ အိမ်မှာပဲ ကွာရတင်း နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။လတ်တလောမှာတော့ အဲဒါလောက်ပဲပြောလို့ ရပါသေးတယ်”ဟု အဆိုပါ တာဝန်ရှိသူက ဆိုသည်။

မေငယ်
to pyay myanmar

၂၀၂၀ ခုနှစ် - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း (ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး)(အပိုင်း-၅) | Edge.com.mm : Best Education ၂၀၂၀ ခုနှစ် - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း (ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး) အတွင်းရှိ စာစ်ဌာနများကို ဖော်ပြပေးထား....

၈ တန်းအောင်ပြီး သင်ရိုးသစ် Grade-10 တက်ရောက်ရမဲ့ ကျောင်းသူကျောင်းသားတွေရဲ့ ဖေဖေမေမေတို့အတွက် သိမှတ်ဖွယ်ရာလေးတွေ ဝေမျှလိုက်ပါတယ်။

☢️☢️☢️☢️☢️☢️☢️☢️☢️

သင်ရိုးသစ် Grade-10 မှာ
၁) ရွေးချယ်ရန်ဘာသာတွဲတွေနဲ့ ပါဝင်တဲ့ဘာသာရပ်များ
၂) သာသာတွဲတွေရဲ့ အားသာချက်၊ အားနည်းချက်
၃) ဘာသာတွဲရွေးချယ်ရာမှာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမဲ့အချက်များ
ဆိုပြီး အပိုင်း ၃ ပိုင်းခွဲပြီး ဆွေးနွေးပေးထားပါတယ်။

🔶🔶🔶🔶🔶
၁) ရွေးချယ်ရန်ဘာသာတွဲများ

အတွဲ (၁)၊ (၂)၊ (၃)၊ (၄) ဆိုပြီး ဘာသာတွဲ ၄ ခု ရွေးချယ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ (STEAMS-1, STEAMS-2, STAMS-1, STAMS-2 လို့လည်းခေါ်ပါတယ်။
Science, Technology, Engineering, Art, Maths, Sports ဘာသာရပ်တွေ ပါဝင်တဲ့အတွဲကို STEAMS လို့ခေါ်ပြီးတော့၊ Social Science, Technology, Art, Maths, Sports ဘာသာရပ်များပါဝင်သောအတွဲကို STAMS လို့ခေါ်တာဖြစ်ပါတယ်။

☢️ အတွဲ (၁) မှာ အောက်ပါဘာသာရပ်တွေကို လေ့လာသင်ယူရပါမယ်။ (STEAMS-1)
၁။ မြန်မာစာ
၂။ အင်္ဂလိပ်စာ
၃၊ သင်္ချာ
၄။ ဓာတုဗေဒ
၅။ ရူပဗေဒ
၆။ ဇီဝေဗဒ
၇။ လူမှုရေးသိပ္ပံ (ပထဝီ + သမိုင်း + ဘောဂဗေဒ)

☢️ အတွဲ (၂) မှာ အောက်ပါဘာသာရပ်တွေကို လေ့လာသင်ယူရပါမယ်။ (STEAMS-2)
၁။ မြန်မာစာ
၂။ အင်္ဂလိပ်စာ
၃၊ သင်္ချာ
၄။ ဓာတုဗေဒ
၅။ ရူပဗေဒ
၆။ ဘောဂဗေဒ
၇။ ပထဝီ + သမိုင်း

☢️ အတွဲ (၃) မှာ အောက်ပါဘာသာရပ်တွေကို လေ့လာသင်ယူရပါမယ်။ (STAMS-1)
၁။ မြန်မာစာ
၂။ အင်္ဂလိပ်စာ
၃။ သင်္ချာ
၄။ ပထဝီ
၅။ သမိုင်း
၆။ ဘောဂဗေဒ
၇။ သိပ်ပံ (ဓာတု + ရူပ + ဇီဝ)

☢️ အတွဲ (၄) မှာ အောက်ပါဘာသာရပ်တွေကို လေ့လာသင်ယူရပါမယ်။ (STAMS-2)
၁။ မြန်မာစာ
၂။ အင်္ဂလိပ်စာ
၃။ သင်္ချာ
၄။ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ
၅။ ဘောဂဗေဒ
၆။ ပထဝီ + သမိုင်း
၇။ သိပ်ပံ (ဓာတု+ရူပ+ဇီဝ)

☢️ အတွဲ (၁)၊ (၂)၊ (၃)၊ (၄) အားလုံးမှာ အောက်ပါဘာသာရပ် ၃ ခုကို တွဲဖက်သင်ရမှာပါ။
၈။ စာရိတ္တနှင့် ပြည်သူ့နီတိ
၉။ ဘဝတွက်တာကျွမ်းကျင်စရာ
၁၀။ ကာယပညာ (သို့) အနုပညာ - ပန်းချီ (သို့) အနုပညာ - ဂီတ

🔺 (မှတ်ချက်)
နံပါတ် ၁ မှ ၇ ထိ ဘာသာရပ်များက စာမေးပွဲဖြေဆိုရမဲ့ ဘာသာရပ်တွေပါ။
နံပါတ် ၈ မှ ၁၀ ထိ ဘာသာတွေကတော့ စာမေးပွဲမဖြေရပါဘူး။ အထက်တန်းပြီးမြောက်ကြောင်း Certificate အတွက်ပဲ အသုံးဝင်ပါမယ်။

🔶🔶🔶🔶🔶
၂) ဘာသာတွဲတွေရဲ့ အားသာချက်၊ အားနည်းချက်

📌 စနစ်သစ်ပညာရေး အထက်တန်းဘာသာတွဲ ၄ တွဲစလုံးမှာ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံဘာသာရပ်အားလုံးကို ခြုံငုံမိအောင် စီစဉ်ထားတာကို တွေ့ရပါမယ်။

အတွဲ (၁) မှာ လေ့လာစရာဘာသာရပ် (၉) ခု
အတွဲ (၂) မှာ လေ့လာစရာဘာသာရပ် (၈) ခု
အတွဲ (၃) မှာ လေ့လာစရာဘာသာရပ် (၉) ခု
အတွဲ (၄) မှာ လေ့လာစရာဘာသာရပ် (၁၀) ခု ရှိပါတယ်။
(အရံဘာသာရပ်များဖြစ်တဲ့ စာရိတ္တနှင့် ပြည်သူ့နီတိ၊ ဘဝတွက်တာကျွမ်းကျင်စရာ၊ ကာယပညာ (သို့) အနုပညာ ဘာသာရပ်တွေကို ထည့်မရေထားပါဘူး)

📌 အတွဲ (၁) ဟာ- တက္ကသိုလ်မှာ ဆေးပညာလေ့လာလိုတဲ့သူများ၊ ဆရာဝန်ဖြစ်လိုသူများ မဖြစ်မနေ ရွေးချယ်ရမဲ့ ဘာသာတွဲဖြစ်ပါတယ်။ တက္ကသိုလ်မှာ သိပ္ပံဘာသာရပ်များ တက်ရောက်လိုသူများ၊ နိုင်ငံခြားဘာသာစကားတက်ရောက်လိုသူများ ရွေးချယ်လို့ရပါတယ်။ အရင်စနစ်ဟောင်းက ဘိုင်အိုတွဲနဲ့ တူပါတယ်။ အခြားဘာသာတွဲများယူရင် ဆေးပညာတက္ကသိုလ်တက်ရောက်လို့ မရပါဘူး။

📌 အတွဲ (၂) ဟာ - ဇီဝဗေဒဘာသာရပ် လုံးလုံးမပါဝင်တာကြောင့် ဆေးပညာနဲ့ စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် တက်လို့ရမှာမဟုတ်ပါဘူး။ တက္ကသိုလ်မှာ- အင်ဂျင်နီယာ၊ စီးပွားရေးပညာ၊ သိပ္ပံဘာသာရပ်များ (သတ္တဗေဒ၊ ရုက္ခဗေဒ မပါ)၊ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များ၊ နိုင်ငံခြားဘာသာစကား စသည်တို့ လေ့လာလိုသူများ ရွေးချယ်သင့်တဲ့ ဘာသာရပ်ဖြစ်ပါတယ်။ ယခင် အီကိုတွဲနဲ့ တူပါတယ်။

📌 အတွဲ (၃) ဟာ- တက္ကသိုလ်မှာ ဆေးပညာလေ့လာလိုသူ၊ အင်ဂျင်နီယာဖြစ်လိုသူများ ရှောင်ရှားရမဲ့ ဘာသာတွဲပါ။ ဘယ်သူတွေရွေးလို့ရလဲဆိုတော့ ၊ နိုင်ငံခြားဘာသာစကားတက္ကသိုလ်တက်မဲ့သူတွေ၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာလေ့လာမဲ့သူတွေ၊ စီးပွားရေးပညာလေ့လာမဲ့သူတွေ ရွေးချယ်သင့်ပါတယ်။

📌 အတွဲ (၄) ကတော့ - စာပေအနုပညာစိတ်ဝင်စားသူတွေအတွက် ရွေးချယ်ဖို့အကောင်းဆုံးဘာသာတွဲပါ။ တက္ကသိုလ်မှာ- စီးပွားရေးပညာ၊ နိုင်ငံခြားဘာသာစကား၊ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များ ရွေးချယ်တက်ရောက်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

🔶🔶🔶🔶🔶
၃) ဘာသာတွဲရွေးချယ်ရာမှာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမဲ့အချက်များ

1⃣ နံပါတ်တစ်စဉ်းစားရမှာက ကိုယ့်ရဲ့ရည်ရွယ်ချက်၊ ရည်မှန်းချက်ပါ။
ဘယ်တက္ကသိုလ်တက်ချင်တာလဲ၊ ကိုယ်ဘာဖြစ်ချင်တာလဲ စတာတွေစဉ်းစားရပါမယ်။ ကိုယ်ရွေးချယ်လိုက်တဲ့ဘာသာတွဲက ကိုယ်တက်ချင်တဲ့တက္ကသိုလ် တက်ရောက်လို့မရဘူးဆိုရင် အလွဲကြီးလွဲပါပြီ။
2⃣ နံပါတ်နှစ်ကစဉ်းစားရမှာက ရွေးချယ်စရာ (Option) တွေပါ။
ဥပမာ- ဆေးတက္ကသိုလ်တက်ချင်ရင် အတွဲ-၁ ပဲရွေးချယ်စရာရှိပေမဲ့၊ စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်တက်ချင်ရင် အတွဲ-၂၊ ၃၊ ၄ ထဲက ဘာရွေးမလဲ စဉ်းစားလို့ရပါတယ်။ ပါဝင်တဲ့ဘာသာရပ် အနည်းအများ၊ ကိုယ်ရည်မှန်းတဲ့ တက္ကသိုလ် အကြောင်းကြောင်းကြောင့် တက်ရောက်ခွင့်မရခဲ့ရင် ဒုတိယဦးစားပေးတက္ကသိုလ်ကို တက်ရောက်နိုင်မဲ့ ဘာသာတွဲ ဟုတ်မဟုတ် စတာတွေ စဉ်းစားရပါမယ်။
3⃣ တတိယအချက်အနေနဲ့ စဉ်းစားရမှာက ကိုယ့်ဝါသနာဖြစ်ပါတယ်။ ရည်မှန်းချက်အတွက်လည်း စဉ်းစားပြီးပြီ၊ Option တွေလည်း စဉ်းစားပြီးပြီဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ဝါသနာနဲ့ ချိန်ကိုက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ-
1⃣ ရည်မှန်းချက်က - စီးပွားရေးပညာရှင်ဖြစ်ဖို့
2⃣ Option တွေက - အတွဲ ၂၊ ၃၊ ၄ ထဲက အတွဲ ၄ ကို ပယ်လိုက်ပြီး၊ ၂ နဲ့ ၃ ကို စဉ်းစားနေတယ်ဆိုပါစို့
3⃣ ကိုယ်က စီးပွားရေးပညာရှင်ဖြစ်ချင်ပေမဲ့ ရူပဗေဒလည်း စိတ်ဝင်စားသေးတယ်၊ သမိုင်းဘာသာရပ်ကို ပျင်းတယ်ဆိုရင် - အတွဲ ၂ က ကိုယ့်အတွက် ရွေးချယ်စရာ ဖြစ်သွားမှာပါ။ အဲဒီလိုပဲ ကိုယ်က ပထဝီဝင်ကို စိတ်ဝင်စားတယ်၊ ဓာတုဗေဒကို မကြိုက်ဘူးဆိုရင် - အတွဲ ၃ က ရွေးချယ်စရာ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

🔷 ဒီလောက်ဆိုရင် ပညာရေးစနစ်သစ်ရဲ့ အထက်တန်းဘာသာတွဲတွေအကြောင်းနဲ့ကိုယ့်ရဲ့သားသားမီးမီးတွေအတွက်ဘယ်ဘာသာတွဲသင့်တော်တယ်ဆိုတာ စဉ်းစားနိုင်လောက်ပါပြီ။

🔷 တကယ်လို့ ကျောင်းအပ်တဲ့အခါ၊ ဘာသာတွဲခွဲတဲ့အခါ ဇဝေဇဝါဖြစ်လာရင်လည်း သက်ဆိုင်ရာ အပ်နှံမဲ့ကျောင်းများ၊ တက်ရောက်တဲ့ကျူရှင်များ၊ ပညာရေးရုံးများမှာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးဖို့လိုပါတယ်။

🔺 ကျောင်းတက်ရောက်ပြီး တစ်လအတွင်းဘာသာတွဲပြန်ပြောင်းခွင့်တော့ ရှိပါမယ်။ သို့ပေမဲ့ ယခင်လိုမျိုး ၉ တန်းမှာ ဘိုင်အိုတွဲယူပြီး၊ ၁၀ တန်းမှာ အီကိုဘာသာတွဲပြောင်းတာမျိုး Grade-10 နဲ့ Grade-11 မှာ ဘာသာတွဲ အပြောင်းအလဲလုပ်ခွင့်ပေးမပေးကတော့ မသိသေးပါဘူး။

Sources. မဟောသဓာပညာရေး
(Mahawthada Education)

of electricity (သို့မဟုတ္)
အက္ဒီဆင္ကိုယ္တိုင္မရွင္းျပနိုင္ခဲ့တဲ့သူ၏ေတြ့ရိွခ်က္

ပထမဦးဆံုး ဗဟုသုတ တခိ်ု ့ေျပာခ်င္တယ္။ အရင္တင္ခဲ့တဲ့ စာေတြဖတ္ေနတုန္း ခင္ဗ်ားတို့စိတ္ထဲမွာ သိခ်င္စိတ္ေတြမ်ား ျဖစ္ဖူးခဲ့လား။All matter is made up of atom ဆို
ေပမယ့္လို့ atomနဲ့မလုပ္ထားတဲ့ အရာေရာရိွရဲ့လားလို့ စဥ္းစားမိလား....။ေတြမိျကလား..။အမွန္တိုင္းေျပာရရင္ ရိွတယ္။
Neutron starေတြ ,ျကယ္ေတြရဲ့ျကားထဲမွာ၊ဂလက္ဆီေတြ
ရဲ့ျကားထဲမွာ ရိွေနတဲ့ ျဒပ္ထုေသးေသးေလးေတြက atomနဲ့
ျပုလုပ္ထားတာမဟုတ္တဲ့ေကာင္ေတြ။ ဒါေပမယ့္လို့.....
ကမ္ဘာေပါ္မွာရိွသမ်ွအားလံုးကေတာ့အက္တမ္ေတြ့နဲ့ဖြဲ့စည္း
ထားတဲ့ေကာင္ေတြခ်ည္းပဲ။

ဒါဆို လူေတြရဲ့ bodyကေကာ atomေတြနဲ့ပဲဖဲြ့စည္းထားတာ
လား....။
မင္းတို့ငါတို့ bodyကဆဲလ္(cell)ေတြကို proteinနဲ့
ျပုလုပ္ဖြဲ့စည္းထားတယ္။proteinေတြဆိုတာကလည္း
moleculeပဲ။proteinဆိုတာOxygen,hydrogen, carbonပီးေတာ့ တျခား atomေတြနဲ့ ဖြဲ့စည္းထားတဲ့
moleculeျကီး။ဒါေျကာင့္မို့လို့ မင္းတို့ငါတို့ရဲ့ bodyေတြက
လည္းatomေတြနဲ့လုပ္ထားတာပဲ။

's effect
မီးသီးေလးတစ္လံုးကို ေအာက္ကပံုထဲကအတိုင္း ဆင္လိုက္
မယ္။မီးသီးအေပါ္ကျကိုးက ဝိုင္ယာျကိုး၊ဆက္ထားတဲ့ေကာင္
ကသတ္ထုျပား။ျကိုးနဲ့ဆက္ထားတဲ့သတ္ထုျပားေလးဟာ
မီးသီးရဲ့နန္းျကိုးမ်ွင္နဲ့ မထိဘူး ျကားထဲမွာလြတ္ေနတယ္။
ပီးရင္ မီးသီးကို ဘက္ထရီနဲ့မီးထြန္းမယ္။ပီးရင္ သတ္ထုျပား
နဲ့ဆက္ထားတဲ့ဝိုင္ယာျကိုးကို ဘက္ထရီရဲ့ အဖိုငုပ္နဲ့ဆက္
လိုက္ရင္ အဲ့ဒီ့ဝိုင္ယာျကိုးထဲမွာ လ်ပ္စစ္စီးဆင္းသြားတယ္။
အမငုတ္နဲ့ စမ္းသပ္ရင္ေတာ့ လ်ပ္စစ္မစီးဘူး။
ဒီေတြ့ရိွခ်က္ကို အက္ဒီဆင္ကိုယ္တိုင္လည္း မရွင္းျပနိုင္ခဲ့ဘူး

ဒါကလဲသူ့အျပစ္မဟုတ္ဘူး။ အဲ့ဒီတုန္းက အက္တမ္
လိုက္ကာေတြမွ ဆြဲမတင္ရေသးတာ။ အက္တမ္အေျကာင္း
နားလည္းမွ ဒီျဖစ္ရပ္ကိုရွင္းျပနိုင္မွာကိုး။ ဆိုေတာ့ကာ...
နန္းျကိုးမ်ွင္ဟာ လ်ွပ္စစ္ဆီးေနတဲ့အတြက္ေျကာင္ပူလာ
တယ္။အပူဆိုတာကလည္း(energy)စြမ္းအင္ပဲ။
ပူလာေတာ့ နန္ျကိုးမွ်င္ထဲက electronေတြက စြမ္းအင္
ရလာတယ္။အစပိုင္းေတာ့ nucleusရဲ့ ဆြဲအားေျကာင့္
ဘားမွမျဖစ္ဘူး။ျကာေတာ့စြမ္းအင္ေတြ မတရားမ်ားလာ
တဲ့အတြက္ nucleusလည္း electronေတြကို မထိန္းထား
နိုင္ေတာ့ဘူး။electronေတြလည္း နန္းျကိုးမ်ွင္ကေနခုန္
ထြက္လာ ေလဟာနယ္ကိုျဖတ္ပီး သတ္ထုျပားဆီေရာက္
သြားတာ။ဒီလိုနဲ့ သတ္ထုျပားနဲ့ ဆက္ထားတဲ့ဝိုင္ယာျကိုးမွာ
လ်ပ္စစ္စီးသြားတာေပါ့ကြာ....။အဲ့ေတြ့ရိွခ်က္ကို
*Edison's effect*လို့ေခါ္တယ္။

မီွျငမ္း-sayar Htay Min Khaing

#အက္တမ္ဖြဲ့စည္းပံုနွင့္ အက္တမ္မိ်ုးခြဲမ်ား
(Atomic structure and isotope)

လိုက္ကာစေတြကို တစ္စတစ္စနဲ့မတင္လာနိုင္တာက
အက္တမ္ေလာကထဲကို ပိုပိုဝင္ေရာက္လာနိုင္ခဲ့တယ္။
အက္တမ္ဖြဲ့စည္းပံုပန္းခ်ီကားျကီး ျပည့္စံုသြားေတာ့ ျဒပ္
ဝတ္ထုေတြရဲ့ ဂုဏ္သတ္တိကို ျပည့္စံုသေလာက္ရွင္းျပလာ
နိုင္တယ္။အရင္တုန္းကatomic numberနဲ့ mass
numberေတြကို ဘာေတြမွန္း ဘယ္လိုမွန္းမသိခဲ့ဘူး။
အခုသိသြားပီ။ ရွိသမ်ွအရာအားလံုးကိုအက္တမ္ေတြနဲ့ဖြဲ့စည္း
ထားတယ္။အက္တမ္ေတြကိုလည္း အဲ့ဒီအမွုန္ သံူးမွုန္
(electron,proton,neutron)နဲ့ပဲ ဖြဲ့စည္းထားတယ္။
အဲ့လိုဖြဲ့စည္းထားေပမယ္ ့ပါဝင္တဲ့အမွုန္အေရအတြက္က
မတူေတာ့ မတူညီတဲ့ အရာဝတ္ထုေတြ မတူညီတဲ့ဂုဏ္
သတ္တိေတြေပါ္လာတာ။atomic numberဆိုတာက
လည္း proton အေရအတြက္ကိုေျပာတာပဲ။ဥပမာအက္တမ္
မွာproton၅လံုးရိွရင္ အဲ့ဒီေကာင္ရဲ့ atomic number
က၅။၁၅လံုးဆိုရင္ atomic numberက၁၅။ျဒပ္ထုနံပါတ္
(Mass number)ဆိုတာprotonနဲ့neutronနွစ္ခုေပါင္း
အေလးခ်ိန္(nucleusရဲ့အေလးခ်ိန္)ေပါ့။
ရွင္းရွင္းေျပာရရင္အက္တမ္ေတြဂုဏ္သတ္တိမတူတာက
သူတို့မွာပါတဲ့ အမွုန္ေတြအေရအတြက္မတူလို့ပဲ။အထူးသျဖင့္
Protonေပါ့။ဥပမာ carbonရဲ့အက္တမ္အမွတ္စဥ္က ၆
ဆိုေတာ့ proton၆လံုးပါတာေပါ့။တကယ္လို့carbon
မဟုတ္တဲ့ျဒပ္စင္တခုခုရဲ့protonအေရအတြက္ကို၆လံုးျဖစ္
ေအာင္လုပ္နိုင္ရင္ အဲ့ေကာင္carbonျဖစ္သြားတာပဲ။
ဒါေပမယ့္မူဂုဏ္သတ္တိေတာ့ေပ်ာက္သြားတယ္။အဲ့ေတာ့
နည္းလမ္းေပးမယ္ ျပဒါး(mercury)ရဲ့ အမွတ္စဥ္က၈၀
ေရြွရဲ့အက္တမ္အမွတ္စဥ္္က၇၉ ။ျပဒါးကေနproton၁လံုး
ဖယ္နိုင္ရင္ေရြွျဖစ္ပီ။တကယ္လည္းလုပ္နိုင္ခဲ့တယ္ဒါေပမယ့္
Radioactiveျဖစ္လို့ ဘယ္သူမွမလုပ္ျကေတာ့ဘူး။
Electronကေတာ့ျဒပ္စင္ေတြဘယ္လိုဓာတ္ျပုလဲဆိုတာ
ျပဌာန္းတယ္။ဓာတုဓာတ္ျပု ျခင္းေတြကဒီေကာင့္လက္ခ်က္။
ေနာက္တမိ်ုး....။ေအာက္ဆီဂ်င္ေတာ့ ေအာက္ဆီဂ်င္...
ဓာတုဂုဏ္သတ္တိေတြတူတယ္ ရုပ္ဂုဏ္သတ္တိနည္းနည္း
ပဲကြဲတာ။အေလးခ်ိန္ကြာတာမိ်ုးေပါ့။စာလိုေျပာရရင္
Atomic numberတူတယ္mass numberကဲြတယ္
အဲ့လိုေကာင္ေတြကို isotopeလို ့ေခါ္တယ္။ျဒပ္စင္ ခ်င္ေတာ့
တူတယ္ ဒါေပမယ့္ မိ်ုးကြဲ။တနည္းအားျဖင့္ protonအေရ
အတြက္တူပီး neutronအေရအတြက္မတူတဲ့ေကာင္ေတြ။
ေနာက္ဆံုးေျပာခ်င္တာက ေခတ္မီွစက္ေတြနဲ့ စမ္းသပ္ျကည့္
ေတာ့ protonေတြneutronေတြကိုထပ္ခြဲလို့ရေသးတယ္။
ေအး....ထပ္ခဲြလိုက္ရင္ဘယ္နွမွုန္ေတြ့မယ္ထင္လဲ ၃,၄,၅
မွုန္မဟုတ္ဘူးေဟ့ ..ဘုရားတရေလာက္ေအာင္ရာနဲ့ခ်ီပီးေတြ့
တာ။ဒီေကာင္ေတြကို quarkလို့ေခါ္တယ္။အမ်ားျကီးျဖစ္
ေနေတာ့ မျဖစ္ဘူးဆိုပီး မိ်ုးတူျပန္ခြဲတယ္ up quarkနဲ့
down quark။ protonဆိုရင္up quarkနွစ္ခုdown
quarkတစ္ခုနဲ့ဖြဲ့ထားတာ။neutronဆိုရင္up quarkတစ္ခု
နဲ့down quarkနွစ္ခုနဲ့ဖြဲ့ထားတာ။ atomထဲမွာအမွုန္သံုးခု
ပဲရိွတယ္ဆိုတဲ့အေတြးက ဘိုးေတာ္ဘုရားေခတ္မွာက်န္ခဲ့ပီ။
ကိုင္း ..ဒီေလာက္ဆိုatomအေျကာင္္းေတာ္ေတာ္နံ့ွစပ္ေနပီ။

#အက္တမ္နွင့္အက္တမ္ေအာက္အမွုန္မ်ား

ဒီေနရာမွာ တစ္ခုေျပာခ်င္တာက ``ဒီလူငါတို့ကိုသင္ေနတာ
Chemistry လား physicsလား..လား...လား...လား။
ေျပာခဲ့ပီးသား နွစ္ေကာင္လံုးကေသြးသာက္ညီကိုေတြ။
ကမ္ဘာေပါ္မွာရိွသမ်ွအရာအားလံုးကိုအက္တမ္ေတြနဲ့ဖြဲ့စည္း
ထားတယ္။ဒါဆို အက္တမ္ကိုေရာ ဘာေတြနဲ့ဖြဲ့စည္းထားလဲ
ေမးစရာရိွပီ။
၁၉ရာစုေနွာင္းပိုင္းမွာ သိပ္ပံပညာရွင္ေတြက ဓာတ္ေငြ့ကို
ေလဟာနယ္မွာ လ်ွပ္စီးျဖတ္သြားရင္ ဘာျဖစ္မလဲဆိုတာကို
ပိုပီးစမ္းသပ္ခဲ့ျကတယ္။ ၁၈၆၉မွာ Johann Hittorf က
ဓာတ္ေငြ့ဖိအားနည္း ဖန္ျပြန္ထဲကို ဗို့အားျပင္းလ်ွပ္စီး
ေျကာင္းျဖတ္သြားရင္ ေရာင္ျခည္တမိ်ုးထြက္လာတယ္လို့
ဆိုတယ္။၁၈၇၆မွာ အဲ့ေရာင္ျခည္ကို ကတ္သုတ္ေရာင္ျခည္
(Cathode Ray)လို့နာမည္ေပးလိုက္တယ္။အဲ့လိုနဲ့ ၁၈၉၇
ေရာက္ေတာ့ ကတ္သုတ္ေရာင္ျခည္ဆိုတာ လ်ပ္စစ္အမ
ဓာတ္ေဆာင္တဲ့ အမွုန္ေလးေတြ သူတို့က အက္တမ္ထဲက
ထြက္လာတာလို ့သိပ္ပံပညာရွင္ျကီး ေဂ်ေဂ် ေသာ္မဆင္
က တထစ္ခ်ေျပာလိုက္တယ္ ။အဲ့ဒီအမွုန္ေလးေတြကိုလည္း
Electronလို့ နာမည္ေပးလိုက္တယ္။ျပသနာကအဲ့ကစတာ
အဲ့ဒီအခိ်န္ထိ အက္တမ္ဆိုတာ အေသးဆံုး ထပ္ခြဲစိတ္လို့မရ
ေတာ့ဘူးလို ့လက္ခံထားျကတာ။အခု electronျကီးက
အက္တမ္ထဲမွာ ရိွတယ္ဆိုေတာ့ ...အက္တမ္ဆိုတာ အေသးဆံုးမဟုတ္ေတာ့ဘူး ေသခ်ာတယ္ ။ဒါဆို အက္တမ္
ဆိုတာျကီးက ဘာေတြနဲ့လုပ္ထားတာလဲ...။ဒါက ပညာရွင္
ေတြအတြက္ေတာ့ ျကီးမားတဲ့စိန္ေခါ္မွုပဲ။
အဲ့လိုနဲ့ ကတ္သုတ္ေရာင္ျခည္က အက္တမ္ေလာကရဲ့ ပထမဆံုး လိုက္ကာ ကို မ တင္ေပးလိုက္တယ္။ေရွ့ဆင့္
ေနာက္ဆင့္ဆိုသလို ေနာက္ထပ္လိုက္ကာေတြကို
မ တင္ေပးလိုက္တဲ့ေကာင္ေတြေပါ္လာတယ္။
၁၈၉၅ခုနွစ္မွာ X-ray ကို ပါရဂူRontgenက ေတြ့ရိွ
တယ္။ ၁၈၉၆ေနာက္ပိုိင္းမွာ ျဒပ္စင္ေတြကေန ေရဒီယို
သတ္ထုျကြျခင္းကို Pierre Curieနဲ့ Marie Curieဆိုတဲ့ ဇနီးေမာင္နွံကေတြ့ရိွပီး ေနာက္ပိုင္းမွာRuthurfordကအယ္ဖာ ,ဘီတာ, ဂမ္မာ စတဲ့
ေရာင္ျခည္ေတြကိုေတြ့လာတယ္။ဒီေကာင္ေတြကေတာ့
ျဒပ္စင္ေတြ radioactivity(ေရဒီယိုသတ္ထုျကြ)ျဖစ္မွ
ထြက္လာတဲ့ေရာင္ျခည္ေတြ။
၁၉၁၃ခုနွစ္မွာ ရူသာဖို့ဒ္ရဲ့ တပည့္ေက်ာ္( Bohr)ဗိုးက အက္တမ္ရဲ့ အလယ္မွာ လ်ပ္စစ္အဖိုဓာတ္ေဆာင္တဲ့
နူးကလီးယပ္(nucleus)ရိွပီး အဲ့ဒီနူးကလီးယပ္ကို
Electronကပတ္ေနတယ္ဆိုတာကို ပံုေဖာ္နိုင္ခဲ့တယ္။
အဲ့ဒီေနာက္ ၁၉၁၉မွာ (proton)ပရိုတြန္ ၁၉၃၄မွာ(neutro
n)နယူထရြန္ ကို ရူသာဖို့ဒ္ကပဲေတြ ့ရိွခဲ့တယ္။
အဲ့ဒီေတာ့ အက္တမ္ရဲ့အလယ္မွာ နူးကလီးယပ္ရွိတယ္။
နူးကလီးယ္ကို electronက ပတ္ေနတယ္။နူးကလီးယပ္
ထဲမွာ ပရိုတြန္နဲ့ နယူ ထရြန္ဆိုတာရိွတယ္...။ဒီေန့ထိ
လက္ခံထားျကတဲ့ စံ ပံုစံအက္တမ္ဖြဲ့စည္းပံုျကီးေပါ့ကြာ။
(ဒါအတိုခ်ံုးေျပာျပထားတာ အက္တမ္ပံုစံ ဘယ္လိုေပါ္လာလဲ
ဆိုတာ အေသးစိတ္ျပန္ရွင္းျပမယ္)။

(အက္တမ္)ဆိုတာဘာလဲ ။ဘယ္သူေတြကစပီး
ရွာေဖြသိရိွခဲ့တာလဲ။

ဒါေတြကိုမေျဖခင္္ ေခတ္သစ္ရူပေဗဒဆီ ခနသြားရေအာင္။
ဟမ္...atomဆို ဘာလို ့ရူပေဗဒလဲလို့ေမးစရာရိွပီ။
ရွင္းျပမယ္။ေခတ္သစ္ရူပေဗဒရဲ့ စြမ္းေဆာင္ခ်က္က အက္တမ္ေလာကျကီးထဲကို ဝင္ေရာက္နိုင္ခဲ့တာပဲ။
အက္တမ္ေတြရဲ့ျဖစ္စဥ္ေတြကိုနားလည္လာေလေလ အရာဝတ္ထုေတြရဲ့ဂုဏ္အရည္အခ်င္းေတြကိုနားလည္လာမယ္။အဲ့လိုနားလည္လာေလေလ သူတို့ကို ဘလိုအသံုးခ်ရမလဲ ေကာင္းေကာင္းသိလာေလပဲေပါ့။အရင္တုန္းက ျဒပ္စင္ ေတြဓာတ္ျပုတယ္ဆိုတာ ဓာတုေဗဒသမားေတြရဲ့ နယ္ပယ္။ရူပေဗဒသမားေတြကလည္းေယာင္လို့ေတာင္လွည့္မျကည့္ဘူး။ရူပေဗဒသမားေတြလည္း အက္တမ္ေလာကတည္းထိုးေဖာက္နိုင္သြားရာ အဲ့နွစ္ခုကေသြးေသာက္
ညီအကိုေတြလိုျဖစ္သြားေရာ။(အမွန္ေတာ့ဓာတုက ရူပေအာက္
ေရာက္သြားတာ။) အဲ့ေလာကထဲထိုးေဖာက္နိုင္သြားတာက ကိုယ္တို့ရဲ့ေခတ္သစ္ ကမ္ဘာျကီးကိုဖန္တီးေပးခဲ့တယ္။
၁၉ရာစုနဲ့၂၀ရာစုက ဘားမွကိုမတူေလာက္ေအာင္ပဲ။
ဒိုင္ယာရီထဲက နတ္မင္းေတြရဲ့ ဝရစိန္လက္နက္ေတြသာ တန္ခိုးအျကီးဆံုးလို့ထင္တဲ့ ၁၉ရာစုသားေတြမ်ား ၂၀ရာစုရဲ့
အဏုျမူဗံုးေတြ,ဟိုက္ဒရိုဂ်င္ ဗံုးေတြသာျမင္ရင္ ဘုရားတပီး
ငုတ္တုတ္ေမ့သြားမယ္။က်န္ေသးတယ္ကြန္ပ်ူတာေတြ,အင္တာနက္,nanoနည္းပညာေတြ,အဲ့တာေတြသာျမင္ရင္
ေတာ့ ဘုရားသခင္ကေတာင္ ``ဟ ဒီေကာင္ေတြဘယ္ဆိုး
လို့လဲ ´´ဆိုပီး မ်က္ခံုးပင့္ျကည့္ရမယ္ ျဖစ္စဥ္ေတြေပါ့

(အက္တမ္)
ကမ္ဘာေပါ္ကရိွသမ်ွအရာအားလံုးကို အက္တမ္ေတြနဲ့ တည္
ေဆာက္ထားတယ္။အက္တမ္ဆိုတာဂရိစကားatomoကလာတာ။ထပ္မံခြဲစိတ္လို့မရေသာအရာတဲ့။အရာဝတ္ထုေတြကို ခြဲစိတ္...ခြဲစိတ္သြားမယ္ဆိုရင္ေနာက္ဆံုး အဲ့အရာဝတ္ထု
ရဲ့ ခြဲစိတ္လို့မရေတာ့တဲ့ အေသးငယ္ဆံုးအစိတ္အပိုင္း။
အဲ့တာ အက္တမ္ပဲ။အက္တမ္အယူအဆကို စျပီး ေတြးေခါ္ခဲ့
တာက ဂရိပညာရွင္ ဒီမိုခရိတပ္(democritus)။
၁၉ရာစုေလာက္ထိ အက္တမ္ကိုထပ္ခြဲစိတ္လို့ရမယ္မွန္း
မေတြးမိခဲ့ျကဘူး။ (ဘယ္လိုေတြးမိလဲဆိုတာေတာ့ေနာက္မွ
အေသးစိတ္ရွင္းျပမယ္) ကမ္ဘာေပါ္မွာပစည္း၂မိ်ူးပဲရိွတယ္။
ျဒပ္စင္ နဲ့ျဒပ္ေပါင္းပဲ။ ျဒပ္စင္ဆိုတာ ထပ္ခြဲစိတ္လို့မရတဲ့
အရင္းခံအက္တမ္ေတြ။ ျဒပ္ေပါင္းကေတာ့ခြဲလိုရတယ္။သူ့ကို
ခြဲစိတ္လိုက္ရင္ ျဒပ္စင္ေတြရလာမယ္။ ဉပမာေပးရရင္
ေရ(H2O)ဆိုတာ ျဒပ္ေပါင္း။သူ့ကိုခြဲလိုက္ရင္ ဟိုက္ဒရိုဂ်င္
အက္တမ္နဲ့ ေအာက္ဆီဂ်င္အက္တမ္ဆိုပီးရမယ္။သူတို့ကို
ထပ္ခဲြလို့မရေတာ့ဘူး..ဂိတ္ဆံုးပဲ။ကမ္ဘာေပါ္မွာ
ျဒပ္စင္ေပါင္း(ေရြွ, ေငြ,ေအာက္ဆီဂ်င္,......)၉၀ေက်ာ္ရိွတယ္
အခုထိ ၁၂၀နီးပါးရွာေတြ့ထားတယ္။ ရိွသမ်ွအရာအားလံုကို အဲ့၉၀ေက်ာ္နဲ့ပဲဖြဲ့စည္းထားတာ။ အက္တမ္အေျကာင္းကေတာ့
ဒီေလာက္ပဲသိထား။ ဒီထက္အံ့ျသဖို့ေကာင္းတာေတြလာမယ္။
ေမ်ွာ္ေနေတာ့........။

*မွီျငမ္း- htay min khaing