اللغة التباوية Ka Tudagaa-ã/Dazaga-ã

ALLA tômudo tûri têndu ! 🤲🏽
اللهم ارزقنا حُسن الخاتمة 🤲🏽

Tômudo = خاتمة
Tûri = حُسن، جميل

Mûšido wûnno yidiĩ

Mûšido turo wûnno yida abi čenî čîĩ di aũ turo čuduriĩ, a nna, mûšidi-ĩ hi wûnno yenduma yagaba wûne čenú. Či
Mûšidi-ĩ bazuã, arrai gali tem. Či
Tuguruũ yagaba ôguzuu tuzoo kora wûni čenno bu êski di berebereyundu kuba-ã čôŋuo

Čera tînne guruu tudaga du
‏أسماء بعض التمور بالتُباوية

Êgineši
mere doũ
lêri
hûihui
kambili
kûrmodi
dûroiši
ôyoŋga
šeliĩ
burkia
ênnemedo
gûgurtuma
todohi
kabîni
bo dahuda
Aarma
tadura tînni
bom
tilla
bûkiĩ domma

Gôrondi = بنفسجي(ع), violet(fr),(en)

Tiliši nturuũ, kimire nturu

Dazaga mire tiliši nturu kiyai ni buru čûsu.

Mire buru rudinní, ama mîntai hanayintig.

Taara môgure-ã sopur čuruunnoó gali.

Tiliši amau gonturdoó gali

«Ña?» niŋoo, tiliši nturuũ tinta(tunda).

Dazaga mire niĩ gunna duro bêí

Mire tiliši buru gali, čiiru ama muntu yêyintinní

Te jilan nu šimpur ronturoo gali.

Tiliša kuraa muntu čiiru mire buru dakur

Dazaga tiliši tinta(tunda) ŋa kimire

Mire kinčiwo biri tîdirdí.

«Ña?» niŋoo, tiliši nturuũ tinta(tunda)

Aũ urruyima : Wasaĩ Biran Yisa ✍🏽

Turki-ĩ yê zoguru-ã yê

Turki-ĩ kôi turo-ã tugannî čîidi, zoguru-ã yê hoktuo, zaga čau čuruîe yugonnó togusã

Zoguru-ã yuhadi :
Mêde ôguzuu yira-ã tuhaduwo, keniniri. Či

Turki-ĩ yuhadi :
Odu mêde ôguzuu baraduwo nuhadiri. Či
Bûrdu hunã, zoguru-ã durru kediyi nuroo mugayundú. Či
Nûnjui hunã, tiri a hi mbo njî hananirîe, kurrú.
Nôguzui hunã, nuro mannu nusudo gunnoó, mbozoo, labbara tuwuduú. Či

Zoguru-ã yuhadi : yire hadum. Či

To koo di turki-ĩ hi keyi

Labbara Tuda giba-ã

Yari abba yugó

Ŋgo dîne gibi-ĩ busahu Ênedi-ĩ di aũ yari turo čer hunã Kôrige(Mardai) Mêdi mi čindi, yari tomor ni hanadudo čî
Muro arbi di Maadunu dîhe hunã ni Êhidde, ndobusko hunã Yibi, čîidi, kînjigi hunã bugi-ĩ gunna busahu Gûro-ã di yodur.

Lôko turo mi hunu turo yê aũ turo yê mêdi čoobu ni tûrri kôi hunã tigiro, tigirduã, odu nani mêde hunã yuhadu ni šiĩ činau ni mêdi to čîdie togusã, Yari-ĩ mii-ĩ layinuã mêdi-ĩ muro lau kunu čûsu gunnó togusã, abba to koo gunú. Či
Yari-ĩ Mardai zabči yuhadiã nani : yari abba yugonnáã mazunnũú ? Či
Koloki-ĩ hi su lukuri, njuloboo ni ndoburdo kideŋgunoo ni kideŋndudo. Či
Odu mêde hundã gunna šiĩ činau ni mêdi to čîdu ni mi-ĩ hi ni suud-yodur amma ha ni koloko hunã čôŋu če.

To koo di mêdi "yari abba yugó" kôi taa tuhatã dagi togusu ted

-ã
-ã

Čizik = لسعة

- Soũ numa nîgeĩ hûdudiĩ ?
Ôbubu čiziktiyi

- Kubo nurã wûni-ĩ čiziktiyinã kizenu borsu

Êgi-ĩ maša hananuma hik njogusi

Aũ turo yuhadi : dogusu yesčinno anna-ã gunna ni ñekundudo yagabi-ĩ čirri hi tîšu tîyi êgi borsu, diŋuru elesua lay hereherenirî tîyiwo, yunu lili bulu du tududo haŋaar. A dê abur haŋurã duruũ ni nuru yêski-ĩ di njazaar, hîrru ko nurã di dunurã gabu borsu gondo nurã šîrtiyinã, kîye di torru lobar, dogusu to ko nurã gunna gabu tokunã tokunî hoči
Tûgohu togusã yunu-ã maaru lanurã êrhi. Či

Yuhati lôko turo šidenu turo dumor morsoi turo yo hunã ha tigiri su bos, zogo tedî yagabi hunã tigiriĩ šidenu lau hunu turo hiyi, ŋgaa njî niri ? Či
Šidenua yuhadi : busama morsu torkurî tîyiki tiro. Či

Anna guru horkusu hundã ŋgiša annaa-ã hunda yogusu čigirtaki

Dumor = ثور
Dumor morsoi = ثور حراثة
Morso torkurî tîyiki = نَحْرُث

Četu kasudar

Aũ turo dogusu yîšoo gunna aguramnjini, anna-ã yuhatoo gunna mugayunú.

Dogusu turo bozu či hoči.
Tûgohu togusã, anna-ã ha yuhadi :
Tani hi dogusu nîšoo, aguramiĩ nduma, ondugoi kurmaduru tîyi hočinã kullaha-ã na. Či