11/09/2026
🙏
☸ ගම්භීර වූ පටිච්ච සමුප්පාදයේ යථාර්ථය හෙළි කළ දීඝ නිකායේ "මහානිදානසූත්‍රය"
බුදුදහමේ හදවත බඳු වූ පටිච්ච සමුප්පාද ධර්මය සහ ආත්ම සංකල්පයන්හි අසාරත්වය පිළිබඳව කෙරෙන ඉතාමත් ගැඹුරු මෙන්ම විද්‍යාත්මක විග්‍රහය ඇතුළත් වන්නේ දීඝ නිකායේ මහා වග්ගයට අයත් "මහානිදාන සූත්‍රය" තුළයි.
දිනක් ආනන්ද හිමියන් බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවට පැමිණ, "ස්වාමීනි, මේ පටිච්ච සමුප්පාදය කොතරම් නම් ගැඹුරු වුවත් මට නම් එය ඉතා සරලව, පැහැදිලිව වැටහෙයි" යනුවෙන් පැවසූහ. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ආනන්ද හිමියන් වළක්වමින් වදාළේ පටිච්ච සමුප්පාදය යනු සාමාන්‍ය නුවණට හසුනොවන, අතිශය ගැඹුරු ධර්මතාවයක් බවයි.
"ගම්භීරෝ චායං, ආනන්ද, පටිච්චසමුප්පාදෝ ගම්භීරාභාසෝ ච. ඒතස්ස, ආනන්ද, ධම්මස්ස අනනුබෝධා අප්පටිවේධා ඒවමයං පජා තන්තාකුලකජාතා, ගුළාගුණ්ඨිකජාතා, මුඤ්ජපබ්බජභූතා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තති."
(ආනන්දය, මේ පටිච්ච සමුප්පාදය ඉතා ගැඹුරුය. ගැඹුරු ලෙසම වැටහෙන්නකි. මේ ධර්මය නුවණින් අවබෝධ නොකිරීමෙන්, පටිවේධ නොකිරීමෙන් මේ සත්ත්ව සමූහයා අවුල් වූ නූල් බෝලයක් මෙන්ද, ගෙතුණු කුරුළු කූඩුවක් මෙන්ද වී, අපාය සංසාරයෙන් මිදිය නොහැකිව සිටිති.)
මහානිදාන සූත්‍රයේ අඩංගු ප්‍රධාන කරුණු 04
1. පටිච්ච සමුප්පාදයේ අනුලෝම සහ පටිලෛා්මයේ විග්‍රහය
සංසාර පැවැත්ම සිදුවන ආකාරයත් (සමුදය), සංසාරය නිරුද්ධ වන ආකාරයත් (නිරෝධ) මෙහිදී හේතුඵල සබඳතාවයෙන් විග්‍රහ වේ. ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේවයන්ට මුල ජාතියයි. ජාතියට මුල භවයයි. භවයට මුල උපාදානයයි. උපාදානයට මුල තණ්හාවයි. මෙලෙස හේතු එකිනෙකට සම්බන්ධ වී ඇති ආකාරය පැහැදිලි කෙරේ.
2. තණ්හාවේ සිට සමාජීය ගැටුම් දක්වා ගමන
මෙම සූත්‍රයේ ඇති සුවිශේෂී කරුණක් වන්නේ තණ්හාව නිසා පුද්ගල අභ්‍යන්තරයේ මෙන්ම සමාජය තුළ සිදුවන විනාශය පියවරෙන් පියවර විග්‍රහ කිරීමයි
තණ්හා (ආශාව) ➔ පරියෙසනා (සෙවීම) ➔ ලාභ (ලැබීම) ➔ විනිච්ඡය (තීරණ ගැනීම) ➔ ඡන්දරාග (ඇල්ම) ➔ අජ්ඣෝසාන (තදින් ඇලීම) ➔ පරිග්ගහ (මමය මාගේය යි අල්ලා ගැනීම) ➔ මච්ඡරිය (තද මසුරුකම) ➔ ආරක්ඛ (රැක ගැනීමට වෙහෙසීම)
මේ ආරක්ඛාව (ආරක්ෂා කිරීමට යාම) නිසාම දඬු මුගුරු ගැනීම්, අවි ආයුධ ගැනීම්, කලහ කිරීම්, බොරු කීම්, විවාද කිරීම් සහ සියලු අකුසල ධර්මයන් සමාජය තුළ උපදින බව බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දෙති.
3. "ආත්ම" සංකල්පයන්හි මිථ්‍යා මත බිඳහෙළීම
මිනිසුන් විසින් විවිධ ආකාරයෙන් සිතනු ලබන "ආත්මය" පිළිබඳ සංකල්පයන් ත්‍රිවිධ ආකාරයකින් විග්‍රහ කර ඒවාහි අසාරත්වය මෙහිදී හෙළි කරයි
වේදනාව ආත්මය ලෙස සැලකීම.
වේදනාව ආත්මය නොවේ, ආත්මය අවේදනීය (වේදනා විරහිත) යැයි සැලකීම.
වේදනාව ආත්මය නොවේ, නමුත් ආත්මයට වේදනා විඳීමේ ස්වභාවයක් ඇතැයි සැලකීම.
මේ සියල්ලම සංස්කාර ධර්මයන් වන අතර, ඒවා අනිත්‍ය බැවින් කිසිදු නිත්‍ය වූ "ආත්මයක්" පැවතිය නොහැකි බව සූත්‍රයේදී තහවුරු කෙරේ.
4. සප්ත විඤ්ඤාණට්ඨිති සහ අෂ්ට විමොක්ඛ
විඤ්ඤාණය පිහිටන ස්ථාන 7ක් (සප්ත විඤ්ඤාණට්ඨිති) සහ අරූපී සමාපත්ති ඇතුළත් විමොක්ඛ 8ක් (අෂ්ට විමොක්ඛ) පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස විග්‍රහ කරමින්, සත්ත්වයා සංසාරයට බඳින නාම-රූප සහ විඤ්ඤාණ අතර ඇති අන්‍යෝන්‍ය සබඳතාවය මැනවින් විග්‍රහ කෙරේ.
"යතෝ ඛෝ, ආනන්ද, භික්ඛු ඉමේසං සත්තන්නං විඤ්ඤාණට්ඨිතීනං... සමුදයඤ්ච අත්ථංගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං විදිත්වා අනුපාදා විමුත්තෝ හෝති, අයං වුච්චති, ආනන්ද, භික්ඛු පඤ්ඤාවිමුත්තෝ."
(ආනන්දය, යම් භික්ෂුවක් මේ විඤ්ඤාණට්ඨිතීන්ගේ හටගැනීම, නිරෝධය, ආශ්වාදය, ආදීනවය සහ නිස්සරණය යථාපරිදි දැන, කිසිවක් අල්ලා නොගෙන විමුක්තියට පත්වේ නම්, ඔහු 'ප්‍රඥා විමුක්ත' භික්ෂුව යැයි කියනු ලැබේ.)
මහානිදාන සූත්‍රය යනු සංසාර චක්‍රයේ ක්‍රියාකාරීත්වයත්, එයින් මිදෙන මාර්ගයත් එකලෙස පැහැදිලි කර දෙන අසිරිමත් ධර්ම රත්නයකි. හේතුඵල ධර්මය නුවණින් විමසා බලා සංසාර දුකින් මිදීමට මෙම ශ්‍රේෂ්ඨ සූත්‍ර දේශනාව උපකාරී වේවා!
