Sanjeewa Ekanayake - Physics

Earth Day එක වෙනුවෙන් නාසා (NASA) ආයතනය අපූරු වැඩක් පටන් අරන් තියෙනවා. මේ ලින්ක් එකට ගිහින් ඔයාගේ නම ගැහුවම, පෘථිවියේ තියෙන ස්වභාවික භූමි පිහිටීම්වලින් (කඳු, ගංගා වගේ) ඔයාගේ නමේ අකුරු හොයලා ලස්සන Image එකක් හදලා දෙනවා.

ඔයාලත් try කරලා බලන්නකෝ:

https://science.nasa.gov/specials/your-name-in-landsat/?img1=d_0&img2=i_0&img3=l_1&img4=a_3&img5=n_0

වැස්ස වෙලාවට ඇතැම් ගස්වල කඳ දිගේ සුදු පාට පෙන කැටිති පහළට ගලාගෙන එනවා අපිට දකින්න පුළුවන්. මෙය ස්වභාවික සංසිද්ධියක් වන අතර විද්‍යාත්මකව මෙයට හේතු කිහිපයක් බලපානවා.
​ප්‍රධාන වශයෙන්ම මේ තත්ත්වය ඇතිවන්නේ "ගස් සබන්" (Tree Soap) ලෙස හැඳින්විය හැකි ක්‍රියාවලියක් නිසයි.

​1. මේවා මොනවාද?

​ගස්වල පොතු මත විවිධ කාබනික ද්‍රව්‍ය රැඳී පවතිනවා. විශේෂයෙන්ම:
​ගස්වලින් ස්වභාවිකව ශ්‍රාවය වන සැපොනින් (Saponins) වැනි රසායනික ද්‍රව්‍ය.
​පොතු මත එකතු වී ඇති ලවණ, සීනි සහ ප්‍රෝටීන.
​ගස මත පදිංචි වී සිටින බැක්ටීරියා සහ දිලීර මගින් නිකුත් කරන ද්‍රව්‍ය.

​2. පෙන එන්නේ ඇයි?

​වැසි වැටෙන විට, ගස මුදුනේ සිට අතු දිගේ පහළට වතුර ගලාගෙන එනවා. මෙය Stemflow ලෙස හඳුන්වනවා.
​රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව: වැසි ජලය ගස දිගේ ගලා එනවිට ඉහත කී රසායනික ද්‍රව්‍ය (විශේෂයෙන් සැපොනින්) ජලයේ දියවෙනවා. සැපොනින් යනු සබන් වල මෙන් පෙන නිපදවිය හැකි ස්වභාවික ද්‍රව්‍යයක්.
​යාන්ත්‍රික ක්‍රියාවලිය: ගසේ පොත්ත රළු නම්, ඒ රළු මතුපිට දිගේ වතුර වේගයෙන් ගැටෙමින් පහළට ගලා එද්දී ජලය සහ වාතය හොඳින් මිශ්‍ර වෙනවා. මෙය හරියට අපි සබන් වතුර ටිකක් වේගයෙන් සොලවනවා වැනි ක්‍රියාවක්. එවිට අර දියවී ඇති රසායනික ද්‍රව්‍ය නිසා සුදු පැහැති පෙන බුබුළු නිර්මාණය වෙනවා.

​3. බැක්ටීරියා ක්‍රියාකාරීත්වය (Slime Flux)

​සමහර අවස්ථාවල ගසේ පොත්තේ ඇති වුණු තුවාලයකින් පිටවන සෛල යුෂ (Sap) බැක්ටීරියා මගින් පැසවීමට (Fermentation) ලක්වෙනවා. වැසි කාලයේදී මේවා ජලය සමග මිශ්‍ර වී පෙණ ලෙස පිටතට පැමිණිය හැකියි.

​සාරාංශය:
මෙය ගසට හෝ පරිසරයට හානිකර දෙයක් නෙවෙයි. වායුගෝලයේ ඇති දූවිලි සහ ගසේ ඇති ස්වභාවික රසායනික ද්‍රව්‍ය වැසි ජලය සමග මිශ්‍ර වී, ගසේ රළු මතුපිට ගැටීමෙන් ඇතිවන සබන් වැනි පෙන මිශ්‍රණයක් පමණයි. මෙය පිහිඹිය වැනි ගස්වල පමණක් නොව, තවත් රළු පොතු සහිත විශාල ගස්වල බහුලව දැකිය හැකියි.

"ඔබ දන්නවාද? ඔබ අද රාත්‍රියේ අහසේ දකින ඇතැම් තරු දැනටමත් මියගොස් (Exploded) තිබෙන්නට පුළුවන. නමුත් ඒවායේ ආලෝකය තවමත් පෘථිවිය වෙත ගමන් කරමින් පවතින නිසා, අප තවමත් දකින්නේ ඒවායේ ජීවමාන අතීත රූපයයි. අප ජීවත් වන්නේ වර්තමානයේ වුවද, අප දකින්නේ විශ්වයේ අතීතයයි!"

​අපි යමක් දකින්නේ එම වස්තුවෙන් නිකුත් වන හෝ පරාවර්තනය වන ආලෝකය අපගේ ඇසට ලැබුණු විටයි. භෞතික විද්‍යාවට අනුව ආලෝකයේ වේගය සීමිත අගයක් ගන්නා නිසා, ඕනෑම රූපයක් අප වෙත ළඟා වීමට යම් කාලයක් ගත වේ.

​1. ආලෝක වර්ෂය (Light Year) යනු කුමක්ද?

​ආලෝකය තත්පරයකට කිලෝමීටර් 300,000 ක (3 \times 10^8 ms^{-1}) වේගයෙන් ගමන් කරයි. ආලෝකය වසරක් පුරා ගමන් කරන දුර ආලෝක වර්ෂයක් ලෙස හැඳින්වේ.
​උදාහරණයක් ලෙස, යම් තරුවක් පෘථිවියේ සිට ආලෝක වර්ෂ 10ක් ඈතින් පිහිටා ඇත්නම්, එම තරුවෙන් අද නිකුත් වන ආලෝකය අපට පෙනෙන්නේ තව වසර 10කින් පසුවයි.

​2. අපි දකින අතීතය (Looking back in time)

​අපි අහස දෙස බලන විට විවිධ දුර ප්‍රමාණවලින් එන ආලෝකය දකිමු:
​සඳ (Moon): සඳ සහ පෘථිවිය අතර පරතරය ආලෝක තත්පර 1.3ක් පමණ වේ. එබැවින් අප දකින්නේ මීට තත්පර 1.3කට පෙර තිබූ සඳයි.
​සූර්යයා (Sun): සූර්යයාගේ සිට පෘථිවියට ආලෝකය ඒමට විනාඩි 8යි තත්පර 20ක් පමණ ගත වේ. හිරු දැන් නිවී ගියහොත් අපට ඒ බව දැන ගැනීමට තව විනාඩි 8කට වඩා ගත වේ.
​සමීපතම තරුව (Proxima Centauri): මෙය පිහිටා ඇත්තේ ආලෝක වර්ෂ 4.2ක් දුරිනි. එනම් අප අද දකින්නේ එම තරුවේ 2022 වසරේ තිබූ රූපයයි.
​ඈත එලවුම් මන්දාකිණි (Distant Galaxies): ජේම්ස් වෙබ් (James Webb) වැනි දුරේක්ෂ මගින් ආලෝක වර්ෂ බිලියන ගණනක් ඈතින් ඇති මන්දාකිණි නිරීක්ෂණය කරයි. එහිදී අප දකින්නේ විශ්වය ආරම්භ වූ මුල් අවධියේ එම මන්දාකිණි තිබූ ආකාරයයි.

​3. භෞතික විද්‍යාත්මක වැදගත්කම

​මෙම සංසිද්ධිය නිසා තාරකා විද්‍යාඥයින්ට විශ්වයේ පරිණාමය අධ්‍යයනය කිරීම පහසු වී ඇත. විශ්වයේ ඈතට එබී බැලීම යනු විශ්වයේ අතීතයට එබී බැලීමයි. මේ හරහා මහා පිපිරුම (Big Bang) සහ විශ්වයේ ප්‍රසාරණය පිළිබඳ සාධක සොයා ගැනීමට භෞතික විද්‍යාවට හැකි වී තිබේ.

🚀 ඇයි අපි මෙච්චර සල්ලි වියදම් කරලා අභ්‍යාවකාශය ගවේෂණය කරන්නේ?

​බොහෝ දෙනෙක් අහන ප්‍රශ්නයක් තමයි, "පොළොවේ මෙච්චර ප්‍රශ්න තියෙද්දී ඇයි අහසට මෙච්චර වියදම් කරන්නේ?" කියලා. හැබැයි ඇත්තම කතාව නම්, අභ්‍යාවකාශ ගවේෂණය කියන්නේ පෘථිවියේ ප්‍රශ්නවලට විසඳුම් සොයන එකම ක්‍රමයක්.

​1. එදිනෙදා ජීවිතයට ලැබුණු තාක්ෂණය (Spin-off Tech)

​අද අපි පාවිච්චි කරන බොහෝ දේවල් බිහි වුණේ අභ්‍යාවකාශ තාක්ෂණයේ අතුරු ප්‍රතිඵල විදිහටයි.
​GPS පද්ධතිය: සිතියම් සහ ගමනාගමනය පහසු කළේ මේ තාක්ෂණයයි.
​සන්නිවේදනය: චන්ද්‍රිකා මගින් සිදුවන TV, අන්තර්ජාලය සහ දුරකථන සබඳතා.
​වෛද්‍ය විද්‍යාව: MRI ස්කෑන් යන්ත්‍රවලට අවශ්‍ය මෘදුකාංග සහ තවත් බොහෝ වෛද්‍ය උපකරණ නිපදවීමට අභ්‍යාවකාශ පර්යේෂණ උදව් වුණා.

​2. සම්පත් සොයා යාම (Space Mining)

​පෘථිවියේ තියෙන ස්වභාවික සම්පත් වේගයෙන් අවසන් වෙමින් පවතිනවා. අභ්‍යාවකාශයේ තියෙන ග්‍රාහක (Asteroids) සහ අනෙකුත් ග්‍රහලෝකවල පෘථිවියේ ඉතා දුර්ලභ රන්, ප්ලැටිනම් සහ ලිතියම් වැනි ලෝහ අප්‍රමාණව තියෙනවා. අනාගතයේදී ලෝකයේ ධනවත්ම පුද්ගලයා වෙන්නේ මේවා මුලින්ම ලබාගන්නා කෙනායි.

​3. මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ රක්ෂණ සහතිකය (Insurance for Humanity)

​පෘථිවියට එල්ල විය හැකි ග්‍රාහක ගැටීම්, දේශගුණික විපර්යාස හෝ වෙනත් ස්වභාවික විපත් හමුවේ මනුෂ්‍ය වර්ගයා වඳ වී යාම වැළැක්වීමට නම්, අපට පෘථිවියෙන් බැහැරව තවත් "නිවසක්" තිබිය යුතුමයි. හඳ හෝ අඟහරු මත ජනාවාස හැදීම ගැන කතා කරන්නේ ඒ නිසයි.

​4. විද්‍යාත්මක කුතුහලය සහ ආභාසය

​අපි කවුද? අපි කොහෙන්ද ආවේ? විශ්වයේ තවත් ජීවීන් ඉන්නවාද? මේ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීම මනුෂ්‍ය ස්වභාවයයි. ඒ වගේම අභ්‍යාවකාශ ජයග්‍රහණ මගින් අලුත් පරපුරට විද්‍යාව හා තාක්ෂණය ඉගෙන ගැනීමට විශාල උත්තේජනයක් ලැබෙනවා.

​5. දේශපාලන සහ ආර්ථික බලය

​අභ්‍යාවකාශය ජයගන්නා රට ලෝකයේ ප්‍රබලතම රාජ්‍යය බවට පත්වෙනවා. ඒ හරහා ලැබෙන තාක්ෂණික වාසි අනෙකුත් රටවලට වඩා ඔවුන්ව ඉදිරියෙන් තබනවා.
​අවසාන වශයෙන්: අභ්‍යාවකාශ ගවේෂණය කියන්නේ වියදමක් නෙවෙයි, ඒක මනුෂ්‍යත්වයේ අනාගතය වෙනුවෙන් කරන දිගුකාලීන ආයෝජනයක්.

​

හෙට දවස තීරණය කරන තාක්ෂණික විප්ලවය: අපි සූදානම්ද? 🌐🚀

​අද අපි ජීවත් වෙන්නේ ඉතිහාසයේ වේගවත්ම පරිවර්තනයකට ලක්වෙමින් පවතින යුගයකයි. මීට දශක කිහිපයකට පෙර "විද්‍යා ප්‍රබන්ධ" (Science Fiction) ලෙස සැලකූ දේවල් අද අපේ සාක්කුවේ ඇති ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනය දක්වාම සාමාන්‍යකරණය වී හමාරයි.
​පරිගණක විද්‍යාව (Computer Science) කියන්නේ හුදෙක් කෝඩින් කිරීමක් හෝ මෘදුකාංග හැදීමක්ම නෙවෙයි. එය අනාගත මානව ශිෂ්ටාචාරයේ කොඳු නාරටියයි. අද වන විට තාක්ෂණය අපේ ජීවිතවලට බලපාන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක් ගැන බැලුවොත්:

​කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI): මිනිස් චින්තනයට සමානව සිතිය හැකි සහ තීරණ ගත හැකි යන්ත්‍ර නිර්මාණය වීම හරහා වෛද්‍ය විද්‍යාව, අධ්‍යාපනය සහ නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයන් මහා පරිමාණයෙන් වෙනස් වෙමින් පවතිනවා.

​දත්ත විද්‍යාව (Data Science): "දත්ත යනු අනාගතයේ තෙල් ය" (Data is the new oil) යන කියමනට අනුව, ලෝකය ගමන් කරන දිශාව තීරණය කරන්නේ අප රැස් කරන දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීම මගින්.
​රොබෝ තාක්ෂණය සහ ස්වයංක්‍රීයකරණය (Automation): මිනිසාට කිරීමට අපහසු හෝ අවදානම් කාර්යයන් වඩාත් කාර්යක්ෂමව ඉටු කිරීමට තාක්ෂණය පෙරමුණ ගෙන තිබෙනවා.

​ඇයි අපි මේ ගැන දැනගත යුත්තේ? 🤔

​අනාගතයේදී රැකියා වෙළඳපොළ සහ ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රය තීරණය වන්නේ ඔබ සතු "තාක්ෂණික සාක්ෂරතාවය" (Digital Literacy) මතයි. තාක්ෂණය දියුණු වන වේගයටම අපේ දැනුමත් යාවත්කාලීන කර නොගත්තොත්, අපි නොදැනුවත්වම ලෝකයෙන් කොන් වීමට ඉඩ තිබෙනවා.
​තාක්ෂණය කියන්නේ ආයුධයක් වගේම මෙවලමක්. එය නිවැරදිව භාවිත කරන කෙනාට ලෝකය ජය ගැනීම අසීරු නැහැ. ඉගෙනීමට වයසක් හෝ සීමාවක් නැහැ. අදම අලුත් දෙයක් ඉගෙන ගන්න පටන් ගන්න!
​අනාගතය අයිති වෙන්නේ තාක්ෂණය සමඟ බද්ධ වී අලුත් දේ සොයා යන නිර්මාණශීලී මිනිසුන්ටයි! ✨💡

​ ඔබ හිතන විදිහට ඉදිරි අවුරුදු 10 ඇතුළත ලෝකය වැඩියෙන්ම වෙනස් කරන්නේ කුමන තාක්ෂණයද?

​