29/11/2024
ඔන්න මී උණ (ලෙප්ටොස්පයිරෝසියාව) හිස ඔසවන්න අරන්....
ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් යනු සර්පිලාකාර හැඩැති ලෙප්ටොස්පිරා බැක්ටීරියාව නිසා ඇති වන බැක්ටීරියා ආසාදනයකි. එය මූලික වශයෙන් පැතිරෙන්නේ මීයන්, පශු සම්පත් හෝ බල්ලන් වැනි ආසාදිත සතුන්ගේ මුත්‍රා මගින් දූෂිත වූ ජලය, පස හෝ ආහාර සමඟ සම්බන්ධ වීමෙනි. ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් ඇති කරන බැක්ටීරියා සාමාන්යයෙන් සතුන්ගේ මුත්‍රා මගින් දූෂිත පරිසරයකට නිරාවරණය වීමෙන් පසු තුවාල හෝ ශ්ලේෂ්මල හරහා ශරීරයට ඇතුළු වේ.
ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ නිවර්තන කලාපීය ප්‍රදේශවල සහ අධික වර්ෂාපතනයක් සහිත උණුසුම් දේශගුණයක් තුළ ය. නිවර්තන සහ උපනිවර්තන දේශගුණික ප්‍රදේශවල, විශේෂයෙන් අධික වර්ෂාපතනයක් හෝ ගංවතුර ඇති ප්‍රදේශවල එය බහුලව දක්නට ලැබේ. ලෙප්ටොස්පිරා ජීවීන්ගේ මූලික බලවේගය ලෙස ක්ෂීරපායින් ක්‍රියා කරයි. ආසාදිත ක්ෂීරපායීන්ගේ මුත්‍රා මගින් දූෂණය වුවහොත් ඒ භූමිය උත්පාදන ප්‍රවාහයක් ලෙස ක්‍රියා කළ හැකිය. බොහෝ වනජීවී සහ ගෘහාශ්‍රිත ජීවීන්ට බල ධාරක ලෙස සේවය කළ හැකි වුවද, දුඹුරු මීයා (Rattus norvegicus) මාරාන්තික ආසාදනවල වැදගත්ම ප්‍රභවය වේ. ආසාදනවල පොදු නිර්ණායක වන්නේ මීයන්, මුගටියන් කලවැද්දන් සහ වෘකයන් වැනි සතුන් ය.
ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් සාමාන්යයෙන් ද්විපාර්ශ්වික උණ රටාවක් අනුගමනය කරයි. ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් අවධිය ලෙස හඳුන්වන පළමු අදියරේදී, උණ හදිසියේ සහ අධික වන අතර, බොහෝ විට මාංශ පේශි කැක්කුම, හිසරදය සහ ඇස්වල රතු පැහැයද ඇති වේ. මෙම අදියර දින 4 සිට 7 දක්වා පවතින අතර බැක්ටීරියා රුධිර ප්රවාහයේ සංසරණය වන කාල පරිච්ඡේදය එනයින් නියෝජනය කරයි. උණ තාවකාලිකව අඩු විය හැකි අතර, පෙනෙන පරිදි යථා තත්ත්වයට පත් වේ. කෙසේ වෙතත්, දරුණු අවස්ථාවල දී, දෙවන අදියර, දුර්වල වූ ප්රතිශක්තිකරණ අදියරකට පසුව, කෙටි කලකට පසුව අනුගමනය කරයි. මෙම අවධියේදී, උණ නැවත නැවත පැමිණෙන අතර බොහෝ විට සෙංගමාලය, වකුගඩු අකර්මණ්‍ය වීම හෝ මෙනින්ජයිටිස් වැනි වඩාත් දරුණු සංකූලතා සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම ද්විපාර්ශ්වික රටාව, පොදු ලක්ෂණයක් වුවද, පුද්ගලයන් තුළ පුද්ගලයෙකුගෙන් පුද්ගලයෙකුට එය වෙනස් විය හැකි අතර බොහෝ විට වෙනත් උණ රෝග සමඟ අතිච්ඡාදනය වන අතර, රෝග විනිශ්චය අභියෝගාත්මක වේ.
සමහරුන්ට ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් උණ වැනි රෝග ලක්ෂණ ඇති අතර සමහරුන්ට කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් නොමැත. ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් රෝගයේ දරුණු අවස්ථාවල දී, ඔබට අභ්‍යන්තර රුධිර වහනය සහ අවයව වලට හානි වීමේ රෝග ලක්ෂණ ඇති වීමට පුළුවන. බැක්ටීරියා වලට නිරාවරණය වීමෙන් දින 2 සිට 14 දක්වා සාමාන්යයෙන් ඒවා දිස්වේ. සමහර අවස්ථා වලදී, ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් ඉන්ද්‍රිය හානි සම්බන්ධ දරුණු ස්වරූපයක් දක්වා වර්ධනය වූ විට එය වේල්ස් රෝගය හෝ දරුණු ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් ලෙස හැඳින්වේ. ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් ඇත්ත වශයෙන්ම බොහෝ විට උණ, ඩෙංගු හෝ මැලේරියාව වැනි වෙනත් රෝග සමඟ අතිච්ඡාදනය වන පුළුල් පරාසයක රෝග ලක්ෂණ සමඟ ඉදිරිපත් විය හැක. සිත්ගන්නා කරුණ නම්, සමහර පුද්ගලයින් රෝග ලක්ෂණ නොමැතිව සිටිය හැකි අතර, එනයින් රෝග විනිශ්චය වඩාත් අභියෝගාත්මක කරයි. බරපතල සංකූලතා වළක්වා ගැනීම සඳහා නිසි රෝග විනිශ්චය සහ ප්රතිකාර සඳහා මුල් අවස්ථාවේ වෛද්ය ප්රතිකාර අත්‍යවශ්‍ය වේ.
මිනිසුන් තුළ, ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් උණ, හිසරදය, සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව, මාංශ පේශි කැක්කුම, ඔක්කාරය, වමනය, සෙංගමාලය (සම සහ ඇස් කහවීම), රතු ඇස්, බඩේ වේදනාව, පාචනය සහ කුෂ්ඨ වැනි රෝග ලක්ෂණ ඇති කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මෙම රෝග ලක්ෂණ විශේෂිත නොවන අතර වෙනත් රෝග ලෙස පහසුවෙන් වරදවා ගත හැකිය. ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් ඇති කරන බැක්ටීරියා සමඟ සම්බන්ධ වීමෙන් පසු අසනීප වීමට සාමාන්යයෙන් දින 2-30 ක් ගතවේ.
ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් ශ්‍රී ලංකාවේ සැලකිය යුතු මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් ලෙස පවතී, විශේෂයෙන් මෑත කාලීන අධික වර්ෂාව සහ ගංවතුර හේතුවෙන් නිරන්තරයෙන් උග්‍ර විය. විශේෂයෙන් මාර්තු සිට මැයි සහ ඔක්තෝබර් සිට දෙසැම්බර් අග දක්වා එහි උච්ච වර්ෂා කාල දෙක තුළදී රෝගීන්ගේ කැපී පෙනෙන වැඩිවීමක් රට තුළ නිරීක්ෂණය වී ඇත. වසර පුරා ආසාදන වාර්තා වන අතර ආසාදිත මී මුත්‍රා මගින් ජලය අපවිත්‍ර වීමේ වැඩි සම්භාවිතාව හේතුවෙන් වර්ෂාපතනයෙන් පසුව පැතිරීම් බහුලව සිදු වේ. මෝසම් දෙකෙන් පසුව ලෙප්ටොස්පිරා ආසාදන උච්චතම අවස්ථාවට පත්වන බැවින් රෝග ඇතිවීමේ දී සෘතුමය විචල්‍යතාවය පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ. මාර්තු-මැයි මාසවලදී රෝග ඇතිවීමේ කුඩා උච්චස්ථානයක් දක්නට ලැබෙන අතර ඔක්තෝබර්-දෙසැම්බර් කාලය තුළ ඉතා ඉහළ උච්චස්ථානයක් දක්නට ලැබේ. මෙම කඳු මුදුන් දෙක "යල" සහ "මහ" යන ප්‍රධාන වී වගාව සහ අස්වනු නෙලන කාලයන් දෙකට (විශේෂයෙන් අස්වනු නෙළන විට වැසි ඇද හැලෙන්නේ නම්) සමපාත වේ. ගංවතුරෙන් පසු ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් ආසාදන වැඩි වේ. ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් යනු කුඹුරු වගාව, ගව පාලනය සහ ඌරු පාලනය වැනි කෘෂිකර්මාන්තයට අදාළ වෘත්තීන් මෙන්ම මැණික් ගැරීම, අපද්‍රව්‍ය හා ඇළ මාර්ග වැඩ වැනි වෘත්තීන් හා සම්බන්ධ රෝගයකි.
වගුරු බිම්වල සහ ජල මූලාශ්‍රවල ක්‍රියාකාරකම්වල යෙදෙන පුද්ගලයින්ට ද මෙම රෝගය වැළඳීමේ අවදානමක් තිබිය හැකිය.
මෙම ප්‍රදේශ ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් සහ කෘෂිකාර්මික කලාපවල කොටසක් වන අතර අධික වර්ෂාපතනය, ජලයෙන් යටවන කුඹුරු සහ ප්‍රමාණවත් ජලාපවහන පද්ධති හේතුවෙන් ලෙප්ටොස්පයිරා බැක්ටීරියාවෙහි පැවැත්මට හිතකර කොන්දේසි සපයන ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් සඳහා සුලබ වර්ධනයට සංවේදී ස්ථාන ලෙස පවතී.
ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් යනු බරපතල නමුත් ප්රතිකාර කළ හැකි රෝගයකි. කල් ඇතිව රෝග විනිශ්චය කිරීම සහ ඵලදායී ප්‍රතිජීවක ඖෂධ ඉක්මනින්ම ආරම්භ කිරීම රෝග සංකූලතා සහ මාරාන්තික වීම වළක්වයි.
ලෙප්ටොස්පයිරෝසිස් වැළැක්වීමේ පියවර අතර දැනුවත් කිරීම සහ සෞඛ්‍ය මාර්ගෝපදේශ යටතේ රෝග නිවාරණ ඖෂධ භාවිතා කිරීම ඇතුළත් වේ. සාමාන්‍ය පූර්වාරක්ෂාවන් අතර හොඳ සනීපාරක්ෂාව, අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සහ දූෂිත ජලය වළක්වා ගැනීම ඇතුළත් වේ. සේවකයින් ජල ආරක්ෂිත ආවරණවලින් තුවාල ආවරණය කළ යුතු අතර ආරක්ෂිත ඇඳුම් ඇඳිය යුතුය. ගංවතුර හා නායයෑම්වලින් පීඩාවට පත් වූ අධි අවදානම් වෘත්තීය කණ්ඩායම් සහ ප්‍රජාවන් සතිපතා ප්‍රතිජීවක රෝග නිවාරණය ලබා ගත යුතුය. රෝග වැලැක්වීම සඳහා දෛශික පාලනය සහ පාරිසරික කළමනාකරණය සඳහා සෞඛ්‍ය, කෘෂිකර්ම සහ පශු වෛද්ය අංශ අතර අන්තර් සහයෝගීතාව අවශ්‍ය වේ.
ඔබේ ප්‍රදේශයේ මී උණ රෝගීන් සිටින බවට වාර්තා වේ නම්, හැකි ඉක්මනින් ප්‍රදේශය බාර සෞඛ්‍ය වෛද්ය නිළධාරීතුමාට හෝ තුමියට, හෝ මහජන සෞඛ්‍ය පරීක්ෂක මහතාට දැනුම්දෙන්න.
