ປະມວນສັບພາສາສາດ Lao Linguistic Terms

ເວລາເຮົາເວົ້າຄຳວ່າ "ກວາງ", "ຄວາມ" ຫຼື "ແຂວນ" ສັງເກດວ່າປາກຂອງເຮົາຕ້ອງໄດ້ເຮັດວຽກໜັກກວ່າປົກກະຕິ. ນັ້ນເປັນເພາະເຮົາຕ້ອງໄດ້ອອກສຽງພະຍັນຊະນະເຖິງ 2 ຕົວໄປພ້ອມໆກັນກ່ອນຈະປ່ອຍສຽງສະຫຼະອອກມາ. ປາກົດການນີ້ ມີຊື່ເອີ້ນຢ່າງເປັນທາງການວ່າ "ພະຍັນຊະນະຄວບ" (Cluster consonant).

"ພະຍັນຊະນະ" ໝາຍເຖິງ ຕົວໜັງສື ຫຼື ຮູບເຄື່ອງໝາຍທີ່ໃຊ້ແທນສຽງປາກເວົ້າ.

"ຄວບ" ໝາຍເຖິງ ການເອົາເຂົ້າກັນ, ການກະທຳຮ່ວມກັນ ຫຼື ການເຮັດໄປພ້ອມໆກັນເປັນຄູ່. ເມື່ອນຳມາລວມກັນ "ພະຍັນຊະນະຄວບ" ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ຕົວອັກສອນຕັ້ງແຕ່ສອງຕົວຂຶ້ນໄປທີ່ນຳມາຂຽນລຽງຕິດກັນ ແລະ ຕ້ອງອ່ານອອກສຽງພ້ອມກັນເປັນຈັງຫວະດຽວ.

"ພະຍັນຊະນະຄວບ" ແມ່ນພະຍັນຊະນະຕົ້ນພະຍາງ 2 ຕົວ ທີ່ອາໄສສະຫຼະດຽວກັນ ແລະ ຕ້ອງອ່ານອອກສຽງພະຍັນຊະນະທັງ 2 ຕົວນັ້ນພ້ອມກັນ (ອ່ານໄວໃຫ້ເປັນສຽງດຽວກັນ). ມັນຄືລຳດັບຂອງພະຍັນຊະນະທີ່ຢູ່ຕິດກັນທີ່ປາກົດຂຶ້ນຢູ່ຕົ້ນພະຍາງ ຫຼື ທ້າຍພະຍາງ ໂດຍບໍ່ມີສຽງສະຫຼະມາກັ້ນກາງ.

ໃນລະບົບພາສາລາວ ພະຍັນຊະນະຕົວທີສອງ ທີ່ສາມາດນຳມາເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ "ຕົວຄວບ" ໄດ້ນັ້ນ ມີພຽງແຕ່ 3 ຕົວເທົ່ານັ້ນ ຄື: ວ, ລ, ຣ.

ການໃຊ້ຕົວ "ວ" ຄວບ: ເປັນການຄວບສຽງທີ່ເປັນພື້ນຖານທີ່ສຸດຂອງຄຳລາວເດີມ. ຕົວ "ວ" ສາມາດນຳໄປຄວບກັບພະຍັນຊະນະເຄົ້າໄດ້ເກືອບທຸກຕົວ ເຊັ່ນ: ກວ (ກວາງ), ຂວ (ຂວາ), ຄວ (ຄວາມ), ຊວ (ຊວາດ), ຕວ (ຊັ້ນຕວ໋າ) ແລະ ອື່ນໆ.

ການໃຊ້ຕົວ "ລ" ແລະ "ຣ" ຄວບ: ຄຳທີ່ມີ ລ ແລະ ຣ ຄວບ ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນມີເຄົ້າມາຈາກພາສາຕ່າງປະເທດ ຫຼຶ ຄຳທັບສັບ. ເຊັ່ນ: ຄລ (ຄລີນິກ), ປລ (ປລາສະຕິກ), ກຣ (ກຣາມ), ຕຣ (ເອເລັກໂຕຣນິກ), ຝຣ (ຝຣັ່ງ).

ໃນແງ່ຂອງສັດທະສາດ, ການເປັ່ງສຽງພະຍັນຊະນະຄວບ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ອະໄວຍະວະອອກສຽງ (ຖານ-ກອນ) ເຮັດວຽກປະສານກັນຢ່າງວ່ອງໄວ. ຕົວຢ່າງສຽງ /kw/ ໃນຄຳວ່າ "ກວາງ", ໂຄນລີ້ນຕ້ອງຍົກຂຶ້ນແຕະເພດານອ່ອນ (ເພື່ອອອກສຽງ ກ) ແລະ ໃນຂະນະດຽວກັນ ຮິມສົບກໍຕ້ອງຫໍ່ມົນເຂົ້າຫາກັນ (ເພື່ອອອກສຽງ ວ) ແລ້ວປ່ອຍກະແສລົມອອກມາພ້ອມກັນກ່ອນຈະລາກເຂົ້າສູ່ສຽງສະຫຼະ.

ທ່ານຮູ້ຫຼືບໍ່ວ່າ ຕົວ "ຫວ" ໃນພາສາລາວ ເປັນຕົວອັກສອນທີ່ພິເສດຫຼາຍ ເພາະມັນສາມາດເຮັດໜ້າທີ່ໄດ້ທັງເປັນ "ພະຍັນຊະນະປະສົມ" ແລະ "ພະຍັນຊະນະຄວບ"

ເປັນພະຍັນຊະນະປະສົມ: ເມື່ອມັນອອກສຽງພຽງແຕ່ຕົວຫຼັງ (ຕົວ ວ) ໃນລະດັບສຽງສູງ ເຊັ່ນຄຳວ່າ "ຫວີ" (ເຮົາອອກສຽງ /wi/ ສຽງສູງ, ບໍ່ໄດ້ອອກສຽງ ຫະ-ວີ).

ພະຍັນຊະນະຄວບ: ເມື່ອມັນຖືກນຳມາອອກສຽງຄວບກັນແທ້ໆໃນບາງຄຳສັບ ເຊັ່ນຄຳວ່າ "ຫົນຫວາຍ" ຫຼື "ເມືອງເຫວ້" ເຊິ່ງຕົວ ຫ ແລະ ວ ໄດ້ຖືກນຳມາຄວບສຽງເຂົ້າກັນ.

ນອກຈາກນີ້, ໃນຂະນະທີ່ພາສາອັງກິດອະນຸຍາດໃຫ້ມີພະຍັນຊະນະຄວບ 3 ຕົວຢູ່ຕົ້ນພະຍາງ (ເຊັ່ນ: string, split) ແລະ ຄວບຢູ່ທ້າຍພະຍາງໄດ້ (ເຊັ່ນ: desk, act); ພາສາລາວເຮົາມີກົດເກນທີ່ເຄັ່ງຄັດກວ່າ ຄືອະນຸຍາດໃຫ້ຄວບໄດ້ສູງສຸດພຽງ 2 ຕົວ ແລະ ຕ້ອງຄວບຢູ່ສະເພາະຕົ້ນພະຍາງເທົ່ານັ້ນ.

#ປະມວນສັບພາສາສາດ #ພະຍັນຊະນະຄວບ #ອັກສອນຄວບ #ໄວຍາກອນລາວ #ພາສາສາດ

ທ່ານເຄີຍສົງໄສຫຼືບໍ່ວ່າ ເປັນຫຍັງຕົວ ໜ ແລະ ໝ ຈຶ່ງມີໜ້າຕາແປກປະຫຼາດກວ່າໝູ່?

ເປັນຫຍັງຕົວ ຫ ທີ່ຢູ່ທາງໜ້າຂອງຄຳວ່າ "ຫຍ້າ" ຫຼື "ຫຼານ" ຈຶ່ງບໍ່ຖືກອອກສຽງ? ມື້ນີ້ຈະພາທ່ານໄປຖອດລະຫັດ ແລະ ທຳຄວາມເຂົ້າໃຈແກ່ນແທ້ຂອງກົດເກນອັນໜ້າອັດສະຈັນນີ້ ຜ່ານຄຳວ່າ "ພະຍັນຊະນະປະສົມ" (Combined consonant).

"ພະຍັນຊະນະ" ໝາຍເຖິງ ຕົວໜັງສື ຫຼື ຮູບເຄື່ອງໝາຍທີ່ໃຊ້ແທນສຽງປາກເວົ້າ.

"ປະສົມ" ໝາຍເຖິງ ການນຳເອົາສອງສິ່ງ ຫຼື ຫຼາຍສິ່ງມາປົນກັນ, ໂຮມເຂົ້າກັນ ເພື່ອໃຫ້ກາຍເປັນສິ່ງດຽວກັນ. ເມື່ອນຳມາລວມກັນ "ພະຍັນຊະນະປະສົມ" ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ຕົວອັກສອນທີ່ເກີດຈາກການນຳເອົາພະຍັນຊະນະດ່ຽວສອງຕົວ ມາປະກອບເຂົ້າກັນໃຫ້ກາຍເປັນພະຍັນຊະນະຕົວໃໝ່ພຽງຕົວດຽວ ໃນການເຮັດໜ້າທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນພະຍາງ.

"ພະຍັນຊະນະປະສົມ" ໝາຍເຖິງ ກຸ່ມຕົວອັກສອນທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນຈາກການນຳເອົາ ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ "ໝວດອັກສອນສູງ" ມາປະສົມເຂົ້າກັບ "ໝວດອັກສອນຕ່ຳ" ບາງຕົວ, ເຊິ່ງເມື່ອປະສົມກັນແລ້ວ ຈະອອກສຽງພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະຕົວຫຼັງ ແຕ່ຈະມີລະດັບພື້ນສຽງ ຜັນປ່ຽນໄປຕາມພະຍັນຊະນະຕົວໜ້າຢ່າງສົມບູນ. ເຊິ່ງເປັນກົນໄກທາງໄວຍາກອນທີ່ຖຶກສ້າງຂຶ້ນມາ ເພື່ອອັດຊ່ອງໂຫວ່ຂອງລະບົບສຽງວັນນະຍຸດໃນພາສາລາວ.

ພະຍັນຊະນະປະສົມ ແມ່ນພະຍັນຊະນະເຄົ້າ 2 ຕົວປະສົມກັນໃຫ້ເປັນຕົວດຽວ ໂດຍກຳນົດໃຫ້ຕົວທີ່ຢູ່ໜ້າແມ່ນຕົວ "ຫ" (ຊຶ່ງເປັນອັກສອນສູງສະເໝີ) ແລະ ຕົວທີ່ຢູ່ຫຼັງແມ່ນ "ງ ຍ ນ ມ ລ ວ" ຊຶ່ງເປັນອັກສອນຕ່ຳ.

ເປັນຫຍັງຕ້ອງແມ່ນ 6 ຕົວນີ້? ເພາະໃນບັນດາພະຍັນຊະນະເຄົ້າໝວດອັກສອນຕ່ຳທັງ 13 ຕົວນັ້ນ, ມີບາງຕົວທີ່ມີຄູ່ສຽງໃນໝວດອັກສອນສູງຢູ່ແລ້ວ ເຊັ່ນ: ຄ-ຂ, ຊ-ສ, ທ-ຖ, ພ-ຜ, ຟ-ຝ, ຮ-ຫ (ເອີ້ນວ່າ ອັກສອນຕ່ຳຄູ່). ແຕ່ມັນພັດມີ 6 ຕົວ ຄື ງ, ຍ, ນ, ມ, ລ, ວ ທີ່ເປັນ "ອັກສອນຕ່ຳດ່ຽວ" ໝາຍຄວາມວ່າ ພວກມັນບໍ່ມີໝູ່ຄູ່ໃນໝວດອັກສອນສູງເລີຍ. ເມື່ອບໍ່ມີຄູ່ສຽງ ເວລາຈະຜັນວັນນະຍຸດໃຫ້ຄົບທຸກລະດັບສຽງກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້.

ດັ່ງນັ້ນ, ນັກປາດອາຈານລາວຈຶ່ງໄດ້ຄິດຄົ້ນກົດເກນອັນຊານສະຫຼາດຂຶ້ນມາ ໂດຍການໃຊ້ຕົວ "ຫ" ເປັນຕົວນຳໜ້າ (ໂຕຊ່ວຍ). ເມື່ອປະສົມແລ້ວ, ຕົວ "ຫ" ຈະບໍ່ອອກສຽງ ແຕ່ມັນເຮັດໃຫ້ອັກສອນຕ່ຳເຫຼົ່ານັ້ນຜັນໄປເປັນສຽງອັກສອນສູງໄດ້. ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງເກີດເປັນພະຍັນຊະນະປະສົມທັງ 6 ຕົວຢ່າງເປັນທາງການ ຄື:

ຫ ປະສົມ ງ = ຫງ
ຫ ປະສົມ ຍ = ຫຍ
ຫ ປະສົມ ນ = ໜ (ປ່ຽນຮູບຈາກ ຫນ)
ຫ ປະສົມ ມ = ໝ (ປ່ຽນຮູບຈາກ ຫມ)
ຫ ປະສົມ ລ = ຫຼ (ປ່ຽນຮູບຈາກ ຫລ)
ຫ ປະສົມ ວ = ຫວ ໂດຍພະຍັນຊະນະປະສົມທັງ 6 ຕົວນີ້ ຖືກຈັດເຂົ້າຢູ່ໃນ "ໝວດອັກສອນສູງ" ທັງໝົດ.

ໃນການຮຽນ-ການສອນພາສາລາວ, ຫຼາຍຄົນມັກສັບສົນລະຫວ່າງ "ພະຍັນຊະນະປະສົມ" ແລະ "ພະຍັນຊະນະຄວບ". ສອງຢ່າງນີ້ມີກົດເກນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ
ພະຍັນຊະນະປະສົມ: ມີ 2 ຕົວໜັງສື ແຕ່ "ອອກສຽງພຽງອັນດຽວ" (ອອກແຕ່ສຽງຕົວຫຼັງ).

ຕົວຢ່າງ: ໝາກໄມ້
(ອອກສຽງວ່າ ມາກ ທີ່ເປັນສຽງສູງ, ບໍ່ແມ່ນ ຫະ-ມາກ); ໜ້າຮັກ (ອອກສຽງວ່າ ນ້າ ທີ່ເປັນສຽງສູງ).

ພະຍັນຊະນະຄວບ: ມີ 2 ຕົວໜັງສື ແລະ "ອອກສຽງທັງ 2 ຕົວພ້ອມກັນ". ຕົວຄວບມັກຈະແມ່ນ ວ, ລ, ຣ. ຕົວຢ່າງ: ກວາງ (ອອກສຽງ ກ ກັບ ວ ພ້ອມກັນເປັນ /kw/), ຂວາ (ອອກສຽງ ຂ ກັບ ວ ພ້ອມກັນເປັນ /khw/).

ສະນັ້ນ, ຕົວ "ຫວ"! ເປັນໄດ້ແນວໃດ? ຈະຈັດເປັນພະຍັນຊະນະຄວບ ຫຼື ປະສົມ? "ຫວ" ຈັດຢູ່ໃນ "ພະຍັນຊະນະປະສົມ" ຍ້ອນວ່າ ຫ ເປັນພຽງຕົວນຳສຽງ, ເວລາເຮົາເວົ້າຄຳວ່າ "ຫວີ" (Comb), ເຮົາອອກສຽງ /wi/ ໃນລະດັບສຽງສູງ, ເຮົາບໍ່ໄດ້ອອກສຽງ ຫະ-ວີ ພ້ອມກັນ.

ທ່ານເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າ ເປັນຫຍັງ ຫງ, ຫຍ, ຫວ ຈຶ່ງຂຽນຮຽງກັນປົກກະຕິ, ແຕ່ ຫ+ນ ແລະ ຫ+ມ ພັດຕ້ອງ "ປ່ຽນຮູບ" ກາຍເປັນ ໜ ແລະ ໝ ທີ່ຕິດກັນເປັນກ້ອນດຽວ?

ຄວາມຈິງແລ້ວ ໃນອະດີດຕະການ ບັນພະບູລຸດລາວພວກເຮົາກໍເຄີຍຂຽນແຍກກັນເປັນ "ຫນ" ແລະ "ຫມ" ມາກ່ອນ (ເຊັ່ນ: ຫນ້າ, ຫມາ). ແຕ່ເນື່ອງຈາກໃນສະໄໝບູຮານ ການຈາລຶກໜັງສືແມ່ນຂຽນລົງໃນ "ໃບລານ" ເຊິ່ງມີພື້ນທີ່ຈຳກັດຫຼາຍ ແລະ ຕ້ອງໃຊ້ເຫຼັກຈານຂີດຂຽນ. ເພື່ອຄວາມວ່ອງໄວ ແລະ ປະຢັດພື້ນທີ່, ນັກປາດບູຮານຈຶ່ງໄດ້ອອກແບບລວມເອົາ "ຫາງຂອງຕົວ ຫ" ມາເຊື່ອມຕໍ່ເຂົ້າກັບ "ຫົວຂອງຕົວ ນ ແລະ ມ" ຈົນກາຍເປັນສັນຍະລັກໃໝ່ທີ່ລວມກັນເປັນກ້ອນດຽວຄື ໜ ແລະ ໝ ຢ່າງສວຍງາມ.

ປັດຈຸບັນ ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຮົາຈະພິມ ຫ ບວກ ນ ໃນແປ້ນພິມຄອມພິວເຕີ, ຖ້າຟອນ (Font) ບໍ່ຮອງຮັບ ມັນກໍຈະສະແດງເປັນ "ຫນ" ຢູ່, ແຕ່ໃນທາງມາດຕະຖານການພິມທີ່ຖືກຕ້ອງ ພວກເຮົາຕ້ອງນຳໃຊ້ຕົວ "ໜ" ແລະ "ໝ" ທີ່ເປັນຕົວອັກສອນສະເພາະໃນຊຸດ Unicode ຂອງພາສາລາວສະເໝີ. ສ່ວນ ຫ+ລ ນັ້ນ ສາມາດຂຽນເປັນ ຫລ ຫຼື ຫຼ ກໍໄດ້ ແຕ່ຄວາມນິຍົມໃນການພິມປັດຈຸບັນແມ່ນໃຊ້ຕົວ "ຫຼ" ເປັນຫຼັກ.

#ປະມວນສັບພາສາສາດ #ພະຍັນຊະນະປະສົມ #ອັກຂະຫຼະວິທີ #ອັກສອນສູງ #ໄວຍາກອນລາວ #ພາສາສາດ

ຖ້າປຽບທຽບພາສາລາວເປັນດັ່ງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ມີກິ່ງງ່າສາຂາ ແລະ ໃບດົກໜາ, "ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ" ກໍປຽບເໝືອນ "ຮາກແກ້ວ" ທີ່ຢັ່ງເລິກລົງໄປໃນດິນ ເພື່ອດູດຊັບເອົາທາດບຳລຸງມາລ້ຽງລຳຕົ້ນໃຫ້ເຕີບໃຫຍ່. ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ, ເວລາພວກເຮົາທ່ອງ ກ ໄກ່ ຮອດ ຮ ເຮືອນ ພວກເຮົາອາດຈະຈື່ພຽງແຕ່ວ່າພາສາລາວມີຕົວໜັງສື 33 ຕົວ. ແຕ່ທ່ານຮູ້ຫຼືບໍ່ວ່າ ໃນທາງຫຼັກໄວຍາກອນແລ້ວ ຕົວໜັງສືເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ມີຖານະເທົ່າທຽມກັນທັງໝົດ! ມື້ນີ້ ພວກເຮົາຈະທຳຄວາມເຂົ້າໃຈແກ່ນແທ້ຂອງຄຳວ່າ "ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ (Root consonant)" ໄປພ້ອມກັນ!

ຫາກພວກເຮົາຜ່າຕັດຄຳສັບນີ້ ຈະເຫັນວ່າມັນປະກອບມາຈາກສອງພາກສ່ວນ ຄື:
"ພະຍັນຊະນະ" ໝາຍເຖິງ ຕົວໜັງສື ຫຼື ຮູບເຄື່ອງໝາຍທີ່ໃຊ້ແທນສຽງປາກເວົ້າຂອງມະນຸດ.

"ເຄົ້າ" ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນເດີມ, ດັ້ງເດີມ, ຮາກຖານ ຫຼື ສິ່ງທີ່ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ. ເມື່ອນຳມາລວມກັນ "ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ" ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ພະຍັນຊະນະຕົວເດີມ ຫຼື ພະຍັນຊະນະດ່ຽວທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ປະສົມກັບຕົວອື່ນ. ມັນເປັນຕົວໜັງສືຮາກຖານທີ່ໃຊ້ເຂົ້າໃນການປະກອບເປັນພະຍາງ ຫຼື ຄຳສັບຕ່າງໆ.

ພະຍັນຊະນະໃນພາສາລາວມີທັງໝົດ 33 ຕົວ ແລະ ແບ່ງອອກເປັນ 3 ຊະນິດ ຄື: ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ, ພະຍັນຊະນະປະສົມ ແລະ ພະຍັນຊະນະຄວບ. ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ ແມ່ນກຸ່ມຂອງຮູບອັກສອນດ່ຽວຈຳນວນ 27 ຕົວ ທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນພື້ນຖານອັນດັບທຳອິດໃນລະບົບການຂຽນ. ມັນບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກການເອົາຕົວອັກສອນຫຼາຍຕົວມາລວມຮ່າງກັນ, ແຕ່ມັນມີຮູບຊົງເອກະລັກສະເພາະຂອງໃຜລາວ. ພະຍັນຊະນະເຄົ້ານີ້ ເປັນສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດໃນການກຳນົດ "ໝວດອັກສອນສາມໝູ່" (ໄຕຍາງ) ເພື່ອໃຊ້ເປັນກົດເກນໃນການຜັນສຽງວັນນະຍຸດ.

ພະຍັນຊະນະເຄົ້າມີທັງໝົດ 27 ຕົວ ຄື: ກ ຂ ຄ ງ ຈ ສ ຊ ຍ ດ ຕ ຖ ທ ນ ບ ປ ຜ ຝ ພ ຟ ມ ຢ ຣ ລ ວ ຫ ອ ຮ.

ເພື່ອໃຫ້ລະບົບການຂຽນສາມາດຜັນສຽງໄດ້ຄົບຖ້ວນຕາມສຳນຽງສຽງເວົ້າຂອງຄົນລາວ, ນັກພາສາສາດ ແລະ ນັກປາດອາຈານບູຮານ ໄດ້ຈັດແບ່ງພະຍັນຊະນະເຄົ້າທັງ 27 ຕົວນີ້ ອອກເປັນ 3 ໝູ່ (ໄຕຍາງ) ຕາມລະດັບພື້ນສຽງຂອງມັນ ຄື:

ອັກສອນສູງ ມີ 6 ຕົວ: ຂ ສ ຖ ຜ ຝ ຫ (ເປັນກຸ່ມທີ່ມີພື້ນສຽງສູງ, ເວລາອອກສຽງຈະຮູ້ສຶກວ່າສຽງເຫີຍຂຶ້ນດັງທາງດັງໜ້ອຍໜຶ່ງ).

ອັກສອນກາງ ມີ 8 ຕົວ: ກ ຈ ດ ຕ ບ ປ ຢ ອ (ເປັນກຸ່ມທີ່ມີພື້ນສຽງກາງ, ສຽງສະເໝີພໍດີ).

ອັກສອນຕ່ຳ ມີ 13 ຕົວ: ຄ ງ ຊ ຍ ທ ນ ພ ຟ ມ ຣ ລ ວ ຮ (ເປັນກຸ່ມທີ່ມີພື້ນສຽງຕ່ຳ, ຟັງເບິ່ງໜັກແໜ້ນ ແລະ ກັງວານ).

ພະຍັນຊະນະເຄົ້າທັງ 27 ຕົວນີ້ແຫຼະ ທີ່ເປັນ "ແມ່ບົດ" ໃຫ້ແກ່ການສ້າງພະຍັນຊະນະຊະນິດອື່ນໆໃນພາສາລາວ. ຍ້ອນວ່າໃນໝູ່ອັກສອນຕ່ຳນັ້ນ ມີບາງຕົວທີ່ບໍ່ມີຄູ່ສຽງເປັນອັກສອນສູງ (ເຊັ່ນ ງ, ຍ, ນ, ມ, ລ, ວ), ເພິ່ນຈຶ່ງຕ້ອງໄດ້ເອົາຕົວ "ຫ" (ເຊິ່ງເປັນອັກສອນສູງໃນກຸ່ມພະຍັນຊະນະເຄົ້າ) ມາປະສົມເຂົ້າກັນ ເພື່ອສ້າງເປັນ "ພະຍັນຊະນະປະສົມ" (ຫງ, ຫຍ, ໜ, ໝ, ຫຼ, ຫວ) ເຮັດໃຫ້ພວກມັນຜັນສຽງເປັນອັກສອນສູງໄດ້.

ໃນການສຶກສາໄວຍາກອນລາວ, ພວກເຮົາຕ້ອງແຍກແຍະໜ້າທີ່ ແລະ ປະເພດຂອງພະຍັນຊະນະໃຫ້ຊັດເຈນ ຄື:
ກໍລະນີທີ່ 1: ຖ້າເຮົາຂຽນຄຳວ່າ "ນາ" (Na). ຕົວ ນ ແມ່ນ "ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ" ໝູ່ອັກສອນຕ່ຳ. ມັນຢືນຢູ່ໂດດດ່ຽວແລ້ວປະກອບກັບສະຫຼະ ອາ ໄດ້ເລີຍ.
ກໍລະນີທີ່ 2: ຖ້າເຮົາຂຽນຄຳວ່າ "ໜາ" (Nha). ຕົວ ໜ ແມ່ນ "ພະຍັນຊະນະປະສົມ" (ເຖິງຈະຂຽນຕິດກັນເປັນຕົວດຽວ ແຕ່ແຍກອອກມາຈາກ ຫ+ນ). ມັນບໍ່ແມ່ນພະຍັນຊະນະເຄົ້າ.
ກໍລະນີທີ່ 3: ຖ້າເຮົາຂຽນຄຳວ່າ "ກວາງ" (Kwang). ຕົວ ກວ ແມ່ນ "ພະຍັນຊະນະຄວບ" (ກ+ວ).

ນອກຈາກການເຮັດໜ້າທີ່ເປັນຕົວແກນ (ພະຍັນຊະນະຕົ້ນ) ແລ້ວ, ໃນຈຳນວນພະຍັນຊະນະເຄົ້າທັງ 27 ຕົວນີ້ ຍັງມີພຽງແຕ່ 8 ຕົວ ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ສາມາດເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ "ຕົວສະກົດ" ໄດ້ ນັ້ນກໍຄື: ກ, ດ, ບ (ຕົວສະກົດຕາຍ) ແລະ ງ, ນ, ມ, ຍ, ວ (ຕົວສະກົດເປັນ). ດັ່ງນັ້ນ ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ ຈຶ່ງເປັນທັງຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ຈຸດຈົບຂອງພະຍາງ.

ທ່ານສັງເກດເຫັນຫຼືບໍ່ວ່າ ໃນບັນດາພະຍັນຊະນະເຄົ້າ 27 ຕົວນັ້ນ ມີຕົວໜຶ່ງທີ່ຄົນລາວໜ້ອຍໜັກໜ້ອຍໜາທີ່ຈະໄດ້ໃຊ້ໃນການສະກົດຄຳລາວເດີມ ນັ້ນກໍຄືຕົວ "ຣ" (ຣາດາ). ໃນທາງພາສາສາດປະຫວັດສາດ, ໜ່ວຍສຽງ ຣ (r) ເປັນໜ່ວຍສຽງພິເສດເພາະບໍ່ມີໃນພື້ນຖານສຽງພາສາລາວແທ້ໆ. ແຕ່ໜ່ວຍສຽງນີ້ຖືກກຳນົດເຂົ້າເພີ່ມຕື່ມໃນລະບົບໜ່ວຍສຽງພະຍັນຊະນະລາວ ພຽງເພື່ອໃຊ້ບັນທຶກ "ຄຳເຄົ້າຕ່າງປະເທດ ແລະ ພາສາເຜົ່າ" ເທົ່ານັ້ນ.

ຕົວຢ່າງ:
ການທັບສັບຄຳວ່າ ຣາດາ (Radar), ຣັດເຊຍ (Russia) ຫຼື ຊື່ເຜົ່າຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້, "ຣ" ຈຶ່ງເປັນດັ່ງແຂກພິເສດທີ່ຖືກເຊື້ອເຊີນເຂົ້າມາຢູ່ໃນກຸ່ມພະຍັນຊະນະເຄົ້າ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ພາສາລາວມີຄວາມສົມບູນໃນເວທີສາກົນ.

#ປະມວນສັບພາສາສາດ #ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ #ອັກຂະຫຼະວິທີ #ໄວຍາກອນລາວ #ພາສາສາດ

ພາສາລາວເປັນ "ພາສາທີ່ຄ້າຍຄືກັບສຽງຮ້ອງເພງ". ພາສາຂອງພວກເຮົາບໍ່ໄດ້ມີພຽງແຕ່ການເອົາພະຍັນຊະນະມາປະສົມກັບສະຫຼະແລ້ວເວົ້າອອກມາຊື່ໆ ແຕ່ພວກເຮົາຍັງມີການກຳນົດ "ລະດັບສຽງສູງ-ຕ່ຳ" ໃສ່ໃນທຸກໆຄຳສັບ. ການປ່ຽນລະດັບສຽງພຽງໜ້ອຍດຽວ ກໍສາມາດພິກປ່ຽນຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບນັ້ນໄປສູ່ອີກຄວາມໝາຍໜຶ່ງໄດ້ທັນທີ. ປາກົດການນີ້ ມີຊື່ເອີ້ນທາງວິຊາການວ່າ "ສຽງວັນນະຍຸດ" (Tone).

"ວັນນະຍຸດ" ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍສຳລັບໃຊ້ບັງຄັບປ່ຽນສຽງສໍານຽງຄໍາທີ່ເວົ້າອອກມາໃຫ້ປ່ຽນໄປຈາກສຽງເດີມ ແລະ ເຮັດໃຫ້ໄດ້ຄໍາໃໝ່ທີ່ມີຄວາມໝາຍຕ່າງຈາກຄໍາເດີມໃນເວລາໂອ້ລົມສົນທະນາກັນ. ເວົ້າລວມແລ້ວ ວັນນະຍຸດແມ່ນເຄື່ອງໝາຍບອກລະດັບສຽງ ແລະ ໃຊ້ສໍາລັບຜັນສຽງ ຫຼື ປ່ຽນສຽງຂຶ້ນລົງຕາມສໍານຽງສຽງເວົ້າ ເພື່ອໃຫ້ສຽງຂອງຄໍາເວົ້ານັ້ນ ຕ່າງໄປຈາກລະດັບສຽງຂອງພະຍັນຊະນະ ແລະ ສະຫຼະເດີມ.

ພວກເຮົາຕ້ອງແຍກແຍະລະຫວ່າງ "ເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດ" ແລະ "ສຽງວັນນະຍຸດ" ໃຫ້ຊັດເຈນ. ເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດ ໝາຍເຖິງ ຮູບສັນຍະລັກ ໄມ້ເອກ (x່), ໄມ້ໂທ (x້), ໄມ້ຕີ (x໊) ແລະ ໄມ້ຈັດຕະວາ (x໋) ທີ່ເຮົາຂຽນໄວ້ເທິງຕົວໜັງສື. ແຕ່ "ສຽງວັນນະຍຸດ" (Tone) ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ຫົວໜ່ວຍອັກຂະຫຼະອັນໜຶ່ງ (Toneme) ຊຶ່ງບໍ່ສາມາດຕັດແຍກອອກຈາກພະຍາງ ຫຼື ຄໍາສັບໄດ້. ມັນເປັນການປ່ຽນແປງລະດັບຄວາມຖີ່ຂອງສຽງເວົ້າໃນລະດັບພະຍາງ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍປ່ຽນໄປ ເຊິ່ງອາດຈະມີຮູບເຄື່ອງໝາຍກຳກັບ ຫຼື ບໍ່ມີຮູບກຳກັບກໍໄດ້.

ພາສາລາວທ້ອງຖິ່ນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ (ເຊິ່ງຖືເປັນມາດຕະຖານ) ມີລະບົບສຽງວັນນະຍຸດເຖິງ 6 ສຽງ. ນັກພາສາສາດໄດ້ແບ່ງ 6 ສຽງນີ້ອອກເປັນ 2 ໝວດໃຫຍ່ ຄື:

ກ. ໝວດສຽງວັນນະຍຸດລະດັບສະເໝີ: ແມ່ນສຽງທີ່ມີລະດັບຄວາມຖີ່ອ່າວຄົງທີ່ຕະຫຼອດພະຍາງ ມີ 3 ສຽງຄື:
ສຽງສາມັນຕໍ່າ (ຕໍ່າສະເໝີ): ເຊັ່ນຄຳວ່າ ກາ, ດີ, ຕານ.
ສຽງເອກ (ກາງສະເໝີ): ເຊັ່ນຄຳວ່າ ກ່າ, ພໍ່, ແມ່.
ສຽງສາມັນສູງ (ສູງສະເໝີ): ເຊັ່ນຄຳວ່າ ຄາ, ຄູ, ຊໍ, ເລົາ.

ຂ. ໝວດສຽງວັນນະຍຸດປ່ຽນລະດັບ: ແມ່ນສຽງທີ່ມີລະດັບຄວາມຖີ່ຂອງການອອກສຽງປ່ຽນແປງຫຼາຍໃນພະຍາງໜຶ່ງໆ ເຊັ່ນ ຕົ້ນພະຍາງອອກສຽງໃນລະດັບສູງແລ້ວປ່ຽນລົງສູ່ລະດັບຕໍ່າ ຫຼື ປ່ຽນຈາກຕໍ່າຂຶ້ນສູງ ມີ 3 ສຽງຄື:
ສຽງໂທ (ສູງຕົກ): ສຽງສູງແລ້ວຄ່ອຍໆຕົກລົງມາຕໍ່າ ເຊັ່ນຄຳວ່າ ປີ້, ດື້, ຄ້າ.
ສຽງຕີ (ກາງຕົກ): ສຽງກາງແລ້ວຕົກລົງມາຕໍ່າ ເຊັ່ນຄຳວ່າ ຫຍ້າ, ແຂ້, ໜີ້.
ສຽງຈັດຕະວາ (ຕໍ່າຂຶ້ນສູງ): ສຽງເລີ່ມຕົ້ນຕ່ຳແລ້ວເລື່ອນຂຶ້ນສູງ ເຊັ່ນຄຳວ່າ ເສືອ, ຂາວ, ຖູ.

ປັດໄຈທີ່ກຳນົດວ່າພະຍາງໜຶ່ງຈະອອກສຽງວັນນະຍຸດຫຍັງນັ້ນ ແມ່ນຂຶ້ນກັບ 3 ອົງປະກອບທີ່ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນຄື:
1. ໝວດພະຍັນຊະນະຕົ້ນ (ສູງ, ກາງ, ຕ່ຳ)
2. ຄວາມຍາວຂອງສະຫຼະ (ສັ້ນ, ຍາວ)
3. ປະເພດຂອງພະຍາງ (ພະຍາງໄຂ-ພະຍາງອັດ/ຄຳເປັນ-ຄຳຕາຍ).

ເພື່ອໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມສຳຄັນຂອງສຽງວັນນະຍຸດ ລອງມາເບິ່ງຕົວຢ່າງການປ່ຽນແປງຄວາມໝາຍຢ່າງຊັດເຈນດັ່ງນີ້:
ຖ້າເຮົາບໍ່ໃສ່ເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດ: "ມາ ກິນ ກາ" (ໝາຍເຖິງ: ຊວນໃຫ້ມາ ກິນ ນົກກາ). ແຕ່ຖ້າເຮົາໃສ່ເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດ: "ມ້າ ກິນ ກ້າ" (ໝາຍເຖິງ: ໂຕມ້າ ກຳລັງກິນ ຕົ້ນກ້າເຂົ້າ). ຫຼື ອີກຕົວຢ່າງ:

ປາ (ສັດນ້ຳ)
ປ່າ (ພື້ນທີ່ທີ່ມີຕົ້ນໄມ້ຫຼາຍ)
ປ້າ (ເອື້ອຍຂອງພໍ່ ຫຼືແມ່)
ປ໋າ (ພໍ່)

ພຽງແຕ່ປ່ຽນລະດັບສຽງວັນນະຍຸດເທົ່ານັ້ນ ຄວາມໝາຍກໍປ່ຽນໄປຄົນລະທິດຄົນລະທາງເລີຍ. ການແຍກແຍະຄວາມໝາຍດ້ວຍສຽງນີ້ ເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງກຸ່ມພາສາຄຳໂດດທີ່ພາສາຕາເວັນຕົກ (ເຊັ່ນ ພາສາອັງກິດ) ບໍ່ມີ.

ໃນອະດີດ ບັນພະບູລຸດລາວພວກເຮົາ "ເວົ້າ" ໂດຍມີສຽງວັນນະຍຸດມາຕັ້ງແຕ່ດົນນານແລ້ວ, ແຕ່ໃນການ "ຂຽນ" ນັ້ນ ພັດບໍ່ມີການໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດເລີຍ! ອີງຕາມເອກະສານປະຫວັດສາດ, ໃນການຂຽນພາສາລາວຈະບໍ່ມີເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດ ຈົນຮອດຊຸມປີ 1920 ເຄື່ອງໝາຍສຽງວັນນະຍຸດຈຶ່ງຖືກນໍາໃຊ້ຢ່າງເປັນທາງການ ດັ່ງຈະເຫັນໃນປຶ້ມແບບສອນອ່ານພາສາລາວທີ່ສ້າງຂຶ້ນແຕ່ປີ 1926 ແລະ ໄດ້ພິມຈໍາໜ່າຍໃນປີ 1932 ຈຶ່ງມີການໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດເຂົ້າໃນພະຍາງຂອງແຕ່ລະຄໍາສັບໃນບົດອ່ານ.

ກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຜູ້ອ່ານຕ້ອງອາໄສ "ບໍລິບົດ" ຂອງປະໂຫຍກ ເພື່ອເດົາເອົາເອງວ່າ ຄຳວ່າ "ປາ" ໃນປະໂຫຍກນັ້ນ ຄວນຈະອ່ານວ່າ ປາ, ປ່າ, ຫຼື ປ້າ! ການປະດິດເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດຂຶ້ນມາພາຍຫຼັງ ຈຶ່ງຖືເປັນການປະຕິວັດວົງການພາສາລາວ ທີ່ເຮັດໃຫ້ການອ່ານ-ຂຽນ ມີຄວາມຊັດເຈນ ແລະ ຖືກຕ້ອງທີ່ສຸດ.

#ປະມວນສັບພາສາສາດ #ສຽງວັນນະຍຸດ #ການຜັນສຽງ #ວາກະຍະສຳພັນ #ໄວຍາກອນລາວ #ພາສາສາດ

ໃນການສື່ສານປະຈຳວັນ, ຫາກປາສະຈາກສຽງນີ້ ມະນຸດເຮົາຄົງບໍ່ສາມາດຮ້ອງເພງ, ລາກສຽງຍາວໆ ຫຼື ເປັ່ງສຽງຮ້ອງອອກມາໄດ້ເລີຍ. ສຽງພະຍັນຊະນະພຽງຢ່າງດຽວບໍ່ສາມາດຢືນຢັດເປັນພະຍາງທີ່ສົມບູນໄດ້ ຫາກຂາດສິ່ງທີ່ເຂົ້າມາປະກອບເປັນ "ຈອມສຽງ" ຫຼື ແກນກາງຂອງພະຍາງ ເຊິ່ງພວກເຮົາເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ "ສຽງສະຫຼະ" (Vowel sound).

ຫາກພວກເຮົາສືບສາວຫາຮາກສັບຂອງຄຳວ່າ "ສະຫຼະ", ຈະພົບວ່າມັນມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກພາສາປາລີແລະສັນສະກິດ "ສຣະ / ສະຣະ" ທີ່ແປວ່າ ສຽງ, ສຽງເວົ້າ ຫຼື ສຽງຮ້ອງ. ໃນວັດຈະນານຸກົມທົ່ວໄປ, ສະຫຼະ ໝາຍເຖິງ ໝວດຕົວໜັງສືທີ່ໃຊ້ເປັນສຽງແກນຂອງພະຍາງ ຫຼື ຄຳ. ໂດຍລຳພັງແຕ່ສະຫຼະຢ່າງດຽວ ໃຊ້ສື່ຄວາມໝາຍບໍ່ໄດ້, ຕ້ອງອາໄສພະຍັນຊະນະ ແລະ ບາງຄຳກໍຕ້ອງມີວັນນະຍຸດມາປະກອບນຳ ຈຶ່ງຈະໃຊ້ສື່ສານໄດ້ແຈ່ມແຈ້ງ ແລະ ເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈ.

"ສຽງສະຫຼະ" ແມ່ນສຽງທີ່ຖືກເປັ່ງອອກມາທາງປາກ ໂດຍທີ່ບໍ່ມີອະໄວຍະວະສ່ວນໃດໃນປາກ (ເຊັ່ນ: ລີ້ນ, ແຂ້ວ, ຮິມສົບ) ມາອັດຕັນ ຫຼື ກີດຂວາງທາງລົມໄວ້ເລີຍ. ລົມສາມາດເດີນທາງຈາກປອດ, ຜ່ານກ່ອງສຽງ ເຮັດໃຫ້ເສັ້ນສຽງສັ່ນສະເທືອນເກີດເປັນສຽງກ້ອງສະເໝີ, ແລ້ວຜ່ານອອກມາທາງຊ່ອງປາກໄດ້ຢ່າງອິດສະຫຼະ. ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ສຽງສະຫຼະແຕ່ລະສຽງແຕກຕ່າງກັນນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການກີດຂວາງລົມ, ແຕ່ແມ່ນ "ການປ່ຽນແປງຮູບຊົງຂອງຜົ້ງປາກ" ໂດຍການຫຼຸດ-ຍົກລະດັບລີ້ນ ແລະ ການຫໍ່-ແບຮິມສົບ.

ປັດຈຸບັນ, ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຮົາຈະມີຮູບເຄື່ອງໝາຍສະຫຼະເຖິງ 28 ຮູບ (ລວມທັງສະຫຼະພິເສດ), ແຕ່ໃນທາງພາສາສາດແລ້ວ ພາສາລາວມີສຽງສະຫຼະພຽງແຕ່ 24 ສຽງເທົ່ານັ້ນ! ໂດຍແບ່ງອອກເປັນ 2 ປະເພດໃຫຍ່ຄື: ສຽງສະຫຼະເຄົ້າ 18 ສຽງ ແລະ ສຽງສະຫຼະປະສົມ 6 ສຽງ.

ນັກພາສາສາດໄດ້ໃຊ້ 3 ມາດຖານວິທະຍາສາດໃນການຈຳແນກສຽງສະຫຼະ 24 ສຽງນີ້ຄື:
ກ. ລະດັບຄວາມສູງ-ຕ່ຳຂອງລີ້ນ: ແບ່ງເປັນ 4 ລະດັບຄື: ສູງ, ອ່າວສູງ, ອ່າວຕ່ຳ ແລະ ຕ່ຳ. ຕົວຢ່າງ: ສຽງ /i/ (ອິ) ແມ່ນສະຫຼະສູງ ເພາະລີ້ນຍົກຂຶ້ນໃກ້ເພດານ, ສ່ວນສຽງ /a/ (ອະ) ແມ່ນສະຫຼະຕ່ຳ ເພາະລີ້ນວາງຮາບລົງຕ່ຳສຸດ.

ຂ. ສ່ວນຂອງລີ້ນທີ່ໃຊ້ຍົກ:
ສະຫຼະໜ້າ: ໃຊ້ລີ້ນສ່ວນໜ້າຍົກຂຶ້ນ, ຮິມສົບຈະແບອອກ (ສົບບໍ່ມົນ) ໄດ້ແກ່: ອິ ອີ, ເອະ ເອ, ແອະ ແອ.
ສະຫຼະກາງ: ລີ້ນວາງຮາບປົກກະຕິ, ຮິມສົບບໍ່ມົນ ໄດ້ແກ່: ອຶ ອື, ເອິ ເອີ, ອະ ອາ.
ສະຫຼະຫຼັງ: ໃຊ້ກົກລີ້ນຍົກຂຶ້ນໃກ້ເພດານອ່ອນ, ພ້ອມທັງຫໍ່ຮິມສົບເຂົ້າຫາກັນ (ສົບມົນ) ໄດ້ແກ່: ອຸ ອູ, ໂອະ ໂອ, ເອາະ ອໍ.

ຄ. ຄວາມຍາວຂອງສຽງ: ພາສາລາວໃຊ້ຄວາມຍາວຂອງສຽງສະຫຼະ (ສັ້ນ-ຍາວ) ເປັນຕົວຈຳແນກຄວາມໝາຍຂອງຄຳຢ່າງຈະແຈ້ງ ເຊັ່ນ: ຕິ ກັບ ຕີ, ປັດ ກັບ ປາດ.

ສ່ວນສະຫຼະ ໄx, ໃx, ເxົາ, xໍາ ບໍ່ແມ່ນສຽງສະຫຼະແທ້ ແຕ່ມັນຄືການເອົາສຽງສະຫຼະ xະ ມາບວກກັບພະຍັນຊະນະຕົວສະກົດ ຍ, ວ, ມ ກາຍເປັນ /aj/, /aw/, /am/ ນັ້ນເອງ.

ໃນການສຶກສາພາສາລາວ, ເຮົາຕ້ອງແຍກແຍະໃຫ້ຊັດເຈນລະຫວ່າງ ສະຫຼະເຄົ້າ (Monophthongs) ແລະ ສະຫຼະປະສົມ (Diphthongs).

ສະຫຼະປະສົມ 6 ສຽງໃນພາສາລາວ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນມາລອຍໆ, ແຕ່ມັນແມ່ນສິລະປະຂອງການ "ເລື່ອນລີ້ນ" ຈາກສະຫຼະເຄົ້າສຽງໜຶ່ງ ໄປຫາອີກສຽງໜຶ່ງຢ່າງວ່ອງໄວຈົນກາຍເປັນສຽງດຽວ ເຊັ່ນ:
ເxັຍ / ເxຍ (ia / i:a): ເກີດຈາກສຽງ ອິ/ອີ + ອະ/ອາ. ລອງເວົ້າ "ອີ+ອາ" ໄວໆຕິດກັນ ຈະກາຍເປັນ "ເອຍ" (ອີຍາ ອີຍາ ເອຍ).
xົວະ / xົວ (ua / u:a): ເກີດຈາກສຽງ ອຸ/ອູ + ອະ/ອາ. ລອງເວົ້າ "ອູ+ອາ" ໄວໆ ຈະກາຍເປັນ "ອົວ" (ອູວາ ອູວາ ອົວ).
ເxຶອ / ເxືອ (ɯa / ɯ:a): ເກີດຈາກສຽງ ອຶ/ອື + ອະ/ອາ. ລອງເວົ້າ "ອື+ອາ" ໄວໆ ຈະກາຍເປັນ "ເອືອ" (ອືອາ ອືອາ ເອືອ).

ການເຂົ້າໃຈຫຼັກການເລື່ອນສຽງນີ້ ຊ່ວຍໃຫ້ນັກສຶກສາຕ່າງຊາດ ຫຼື ເດັກນ້ອຍ ສາມາດຝຶກອອກສຽງສະຫຼະປະສົມຂອງລາວໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ.

ທ່ານເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າ ເປັນຫຍັງພາສາລາວຈຶ່ງຕ້ອງມີສະຫຼະ /aj/ ເຖິງ 2 ຕົວ ຄື: ໄx (ໄມ້ມາຍ) ແລະ ໃx (ໄມ້ມ້ວນ) ທັງໆທີ່ປັດຈຸບັນມັນອອກສຽງຄືກັນເປະ? ຄວາມຈິງແລ້ວ ໃນອະດີດ (ລວມເຖິງປັດຈຸບັນໃນບາງທ້ອງຖິ່ນ), ສອງສະຫຼະນີ້ອອກສຽງ "ບໍ່ຄືກັນ!" ຊາວຫຼວງພະບາງ, ໄຊຍະບູລີ ແລະ ແຂວງພາກເໜືອບາງແຂວງ ຍັງຄົງອອກສຽງສະຫຼະ ໃx (ໄມ້ມ້ວນ) ແຕກຕ່າງຈາກ ໄx (ໄມ້ມາຍ) ຢ່າງຊັດເຈນ. ໂດຍເຂົາເຈົ້າຈະອອກສຽງ ໃx ເປັນສຽງສະຫຼະປະສົມ "ອາເອີ" /a:ə/ (ເອົາ ອາ+ເອີ) ເຊັ່ນ: ຄຳວ່າ "ໃຜ" ຈະຟັງຄ້າຍໆ "ຜາຍ-ເອີ", ຄຳວ່າ "ໃນ" ຈະຟັງຄ້າຍໆ "ນາຍ-ເອີ". ປະກົດການນີ້ເປັນຫຼັກຖານທາງພາສາສາດປະຫວັດສາດອັນລ້ຳຄ່າ ທີ່ພິສູດວ່າ ບັນພະບູລຸດລາວສ້າງເຄື່ອງໝາຍ ໄx ແລະ ໃx ຂຶ້ນມາແຍກກັນ ກໍຍ້ອນວ່າມັນເຄີຍເປັນສຽງທີ່ຕ່າງກັນມາກ່ອນນັ້ນເອງ.

ສະນັ້ນ, "ສຽງສະຫຼະ" ຄືສຽງທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມມີຊີວິດຊີວາ ແລະ ຄວາມມ່ວນຊື່ນຂອງພາສາ. ການເຂົ້າໃຈກົນໄກຂອງຜົ້ງປາກ, ການຫໍ່ສົບ, ການແບສົບ ແລະ ການຍົກລະດັບລີ້ນຢ່າງເປັນວິທະຍາສາດ ບໍ່ພຽງແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈທຳມະຊາດຂອງພາສາລາວຢ່າງເລິກເຊິ່ງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນເຄື່ອງມືອັນຊົງພະລັງທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ນັກສຶກສາລາວ ສາມາດທຽບສຽງ ແລະ ຮຽນຮູ້ການອອກສຽງພາສາຕ່າງປະເທດໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນລະດັບເຈົ້າຂອງພາສາອີກດ້ວຍ.

#ປະມວນສັບພາສາສາດ #ສຽງສະຫຼະ #ສັດທະສາດ #ສະຫຼະປະສົມ #ພາສາສາດ #ໄວຍາກອນລາວ

ໃນການສື່ສານປະຈຳວັນ, ຖ້າປຽບທຽບສຽງສະຫຼະເປັນເໝືອນ "ຈິດວິນຍານ" ທີ່ໃຫ້ຄວາມມ່ວນຊື່ນແກ່ພາສາ, "ສຽງພະຍັນຊະນະ" ກໍປຽບເໝືອນ "ຮ່າງກາຍ ແລະ ກະດູກ" ທີ່ເຮັດໃຫ້ພາສາມີຮູບຊົງ, ມີຂອບເຂດ ແລະ ມີໂຄງສ້າງທີ່ຊັດເຈນ. ທ່ານຮູ້ຫຼືບໍ່ວ່າ ສຽງພະຍັນຊະນະທີ່ພວກເຮົາເປັ່ງອອກມານັ້ນ ມັນມີກົນໄກອັນສະຫຼັບຊັບຊ້ອນຊຸກເຊື່ອງຢູ່? ມື້ນີ້, ຈະພາທ່ານໄປຖອດລະຫັດ ແລະ ທຳຄວາມເຂົ້າໃຈແກ່ນແທ້ຂອງຄຳສັບວິຊາການຄຳນີ້ໄປພ້ອມກັນ.

"ພະຍັນຊະນະ" ໝາຍເຖິງ ຕົວໜັງສື ຫຼື ເຄື່ອງໝາຍທີ່ໃຊ້ແທນສຽງປາກເວົ້າຂອງມະນຸດ ເຊິ່ງເຮັດໜ້າທີ່ເປັນຕົວແກນ (ຕົວຂຶ້ນຕົ້ນ) ຫຼື ຕົວສະກົດ ໃນພະຍາງ. ມັນເປັນສຽງທີ່ຕ້ອງອາໄສສຽງສະຫຼະເຂົ້າຊ່ວຍຈຶ່ງຈະສາມາດອອກສຽງໄດ້ຢ່າງສົມບູນ ແລະ ຊັດເຈນ.

ໃນຂົງເຂດສັດທະສາດ, "ສຽງພະຍັນຊະນະ" (Consonant sound) ແມ່ນສຽງທີ່ເກີດຈາກກະແສລົມທີ່ຖືກຍູ້ອອກມາຈາກປອດ ໂດຍຜ່ານເສັ້ນສຽງຂຶ້ນມາ ແລ້ວຖືກ "ດັດແປງ, ກີດຂວາງ ຫຼື ກັກຂັງ" ດ້ວຍອະໄວຍະວະອອກສຽງສ່ວນຕ່າງໆ (ຖານ-ກອນ) ພາຍໃນຊ່ອງປາກ ຫຼື ຊ່ອງດັງ ກ່ອນທີ່ຈະປ່ອຍອອກມາສູ່ພາຍນອກ. ການກີດຂວາງກະແສລົມນີ້ເອງ ທີ່ເປັນຈຸດແຕກຕ່າງອັນສຳຄັນທີ່ສຸດລະຫວ່າງສຽງພະຍັນຊະນະ ກັບ ສຽງສະຫຼະ (ເຊິ່ງເປັນສຽງທີ່ກະແສລົມຜ່ານອອກມາໄດ້ຢ່າງອິດສະຫຼະ). ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງການດັດແປງກະແສລົມນີ້ ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນການເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງຄຳ ຫຼື ພະຍາງຕ່າງກັນ.

ຄຸນລັກສະນະເດັ່ນຂອງສຽງພະຍັນຊະນະແບ່ງອອກເປັນ 3 ມາດຖານຫຼັກຄື:

ກ. ຖານກອນທີ່ເກີດສຽງ (Place of articulation): ໝາຍເຖິງຈຸດທີ່ອະໄວຍະວະຕ່າງໆເຂົ້າມາກະທົບກັນເພື່ອສະກັດກັ້ນລົມ ເຊັ່ນ: ຖານຮິມສົບ ດັ່ງສຽງ ປ, ບ, ມ; ຖານເຫືອກ ດັ່ງສຽງ ຕ, ດ, ນ; ຖານເພດານແຂງ ດັ່ງສຽງ ຈ, ຍ; ຖານເພດານອ່ອນ ດັ່ງສຽງ ກ, ງ; ແລະ ຖານບ້ອງຄໍ ດັ່ງສຽງ ອ, ຫ.

ຂ. ການສັ່ນຂອງເສັ້ນສຽງ (Voicing): ເວລາກະແສລົມຜ່ານກ່ອງສຽງ, ຖ້າເສັ້ນສຽງເປີດກວ້າງ ລົມຈະຜ່ານໄດ້ສະດວກ ເຮັດໃຫ້ເກີດ "ສຽງບໍ່ກ້ອງ" ເຊັ່ນ: ປ, ຕ, ກ, ສ. ແຕ່ຖ້າເສັ້ນສຽງປິດເຂົ້າຫາກັນ ລົມຈະດັນໃຫ້ເສັ້ນສຽງເກີດການສັ່ນສະເທືອນ ກາຍເປັນ "ສຽງກ້ອງ" ເຊັ່ນ: ບ, ດ, ມ, ນ.

ຄ. ລັກສະນະການອອກສຽງ (Manner of articulation): ໝາຍເຖິງວິທີການທີ່ອະໄວຍະວະປ່ອຍກະແສລົມອອກມາ ເຊິ່ງໃນພາສາລາວສາມາດແບ່ງອອກເປັນ 5 ປະເພດຍ່ອຍຄື:

ສຽງອັດ: ລົມຖືກອັດໄວ້ແຈບ ແລ້ວປ່ອຍໃຫ້ພົ່ນອອກມາຢ່າງແຮງ (ເຊັ່ນ: ປ, ຕ, ກ, ບ, ດ). ສຽງອັດຍັງແບ່ງອອກເປັນ ສຽງອັດຜິ່ວ/ພົ່ນລົມ ເຊັ່ນ ຜ, ພ, ຖ, ທ ແລະ ສຽງອັດບໍ່ຜິ່ວ ເຊັ່ນ ປ, ຕ, ຈ.
ສຽງດັງ: ລົມຖືກອັດໃນຊ່ອງປາກ ແຕ່ລີ້ນໄກ່ຢ່ອນລົງ ເຮັດໃຫ້ລົມອອກທາງຜົ້ງດັງແທນ (ເຊັ່ນ: ງ, ຍ, ນ, ມ).
ສຽງຂ້າງ: ລີ້ນໄປອັດກາງເພດານໄວ້ ແລ້ວປ່ອຍລົມອອກມາທາງຂ້າງລີ້ນ (ເຊັ່ນ: ລ).
ສຽງຖູ: ອະໄວຍະວະບີບເຂົ້າຫາກັນຈົນເປັນຊ່ອງແຄບ ເຮັດໃຫ້ລົມດັນອອກມາເກີດເປັນສຽງສຽດຖູ (ເຊັ່ນ: ຝ, ຟ, ສ, ຊ, ຫ, ຮ).
ສຽງເຄິ່ງສະຫຼະ: ສຽງເລື່ອນທີ່ເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງສະຫຼະກັບສະຫຼະ ເຊິ່ງອະໄວຍະວະຢູ່ຫ່າງກັນພໍສົມຄວນ ລົມຜ່ານໄດ້ງ່າຍ (ເຊັ່ນ: ຢ, ວ).

ໃນການຮຽນ-ການສອນພາສາລາວ ຫຼາຍຄົນມັກສັບສົນລະຫວ່າງ "ຕົວໜັງສື" ກັບ "ສຽງ". ພວກເຮົາຕ້ອງໄຈ້ແຍກໃຫ້ຊັດເຈນວ່າ: ຮູບພະຍັນຊະນະລາວ (ຕົວໜັງສື) ມີ 33 ຕົວ, ແຕ່ຖ້າຫາກພິຈາລະນາດ້ານສຽງພະຍັນຊະນະ ແລ້ວ ພາສາລາວມີພຽງແຕ່ 20 ສຽງເທົ່ານັ້ນ!.

ຕົວຢ່າງການຈຳແນກ:
ຕົວອັກສອນ ຂ (ອັກສອນສູງ) ແລະ ຄ (ອັກສອນຕ່ຳ) ເປັນຕົວໜັງສື 2 ຕົວທີ່ຕ່າງກັນ ໃຊ້ກຳນົດສຽງວັນນະຍຸດຕ່າງກັນ, ແຕ່ໃນທາງພາສາສາດ ແລ້ວ ມັນອອກສຽງຄືກັນເປະ ນັ້ນຄື ສຽງອັດຖານເພດານອ່ອນ-ແບບພົ່ນລົມ /kh/ (ເຄິ).

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສ ແລະ ຊ ທີ່ຕ່າງກັນແຕ່ຮູບ ແຕ່ມີສຽງດຽວກັນຄື ສຽງຖູຖານເຫືອກ /s/ (ເຊິ).

ນອກຈາກນີ້, ສຽງພະຍັນຊະນະຍັງມີໜ້າທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນປະໂຫຍກ ຄືເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ ຕົວແກນ (ພະຍັນຊະນະຕົ້ນພະຍາງ) ເຊັ່ນ: ປາ, ຄ ູ, ຫຍ້າ; ແລະ ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ ຕົວສະກົດ (ພະຍັນຊະນະທ້າຍພະຍາງ) ເຊັ່ນ: ປາກ, ຄູນ, ຮຽນ. ພະຍັນຊະນະທັງ 33 ຕົວສາມາດເປັນຕົວແກນໄດ້ໝົດ ແຕ່ມີພຽງ 8 ສຽງເທົ່ານັ້ນທີ່ສາມາດເປັນຕົວສະກົດໄດ້ຄື: ກ, ດ, ບ, ງ, ນ, ມ, ຍ, ວ.

ໃນພາສາລາວ, ພະຍັນຊະນະ ຍ ແລະ ວ ເປັນພະຍັນຊະນະທີ່ມີຄວາມພິເສດ ແລະ ໜ້າອັດສະຈັນທີ່ສຸດ. ເມື່ອມັນເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ "ຕົວແກນ" ຂຶ້ນຕົ້ນພະຍາງ (ເຊັ່ນ: ຍາ, ວີ) ມັນຈະມີຄຸນລັກສະນະເປັນພະຍັນຊະນະເຄິ່ງສະຫຼະ. ແຕ່ເມື່ອໃດກໍຕາມທີ່ມັນໄປເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ "ຕົວສະກົດ" ຢູ່ທ້າຍພະຍາງ (ເຊັ່ນ: ໄຊ, ສາວ) ມັນຊ້ຳພັດສູນເສຍຄວາມເປັນພະຍັນຊະນະໄປ ແລ້ວເຮັດໜ້າທີ່ປຽບເໝືອນ "ສຽງສະຫຼະ" ອີກຕົວໜຶ່ງທີ່ມາປະສົມເຂົ້າກັນ (ເຊັ່ນ: ໄຊ ປະກອບດ້ວຍ ສະຫຼະ ອະ + ຍ /a/ + /i/). ຍ້ອນເຫດນີ້, ຍ ແລະ ວ ຈຶ່ງມັກຖືກເອີ້ນວ່າເປັນສຽງ "ເຄິ່ງສະຫຼະ-ເຄິ່ງພະຍັນຊະນະ".

ສະນັ້ນ, "ສຽງພະຍັນຊະນະ" ຄືຫົວໃຈສຳຄັນທີ່ເຮັດໃຫ້ພາສາລາວຂອງພວກເຮົາມີຄວາມອຸດົມສົມບູນ. ການເຂົ້າໃຈກົນໄກຂອງອະໄວຍະວະອອກສຽງ ຕັ້ງແຕ່ຖານເກີດສຽງ ຈົນເຖິງວິທີປ່ອຍລົມ ບໍ່ພຽງແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາສາມາດສອນຫຼັກການອ່ານ-ຂຽນພາສາລາວໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກວິທະຍາສາດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນພື້ນຖານອັນໜັກແໜ້ນໃນການຮຽນຮູ້ ແລະ ວິເຄາະສຽງຂອງພາສາຕ່າງປະເທດທຸກພາສາໃນໂລກອີກດ້ວຍ.

#ປະມວນສັບພາສາສາດ #ສຽງພະຍັນຊະນະ #ສັດທະສາດ #ພາສາສາດ #ພະຍັນຊະນະລາວ

ໃນບົດຄວາມກ່ອນໜ້ານີ້ ພວກເຮົາໄດ້ສຶກສາຂະແໜງ "ສັດທະສາດ" (Phonetics) ທີ່ວ່າດ້ວຍການຜະລິດສຽງທາງກາຍະພາບຂອງມະນຸດໄປແລ້ວ. ແຕ່ສຽງເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະບໍ່ມີຄວາມໝາຍຫຍັງເລີຍ ຫາກມັນບໍ່ໄດ້ຖືກຈັດລະບຽບໃຫ້ກາຍເປັນ "ຄຳສັບ" ເພື່ອໃຊ້ສື່ສານພາຍໃນສັງຄົມ. ດັ່ງນັ້ນ, ມື້ນີ້ພວກເຮົາຈະມາສຶກສາອີກຄຳໜຶ່ງທີ່ເປັນ "ແຝດຄົນລະຝາ" ກັບສັດທະສາດ ເຊິ່ງເປັນວິຊາທີ່ສຶກສາການຈັດລະບຽບສຽງໃນສະໝອງຂອງມະນຸດ ນັ້ນກໍຄື: ສັດທະວິທະຍາ (Phonology)

"ສັດທະ" ໝາຍເຖິງ ສຽງ, ສຽງເວົ້າ.
"ວິທະຍາ" ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮູ້, ວິຊາຄວາມຮູ້, ວິທະຍາການ. ເມື່ອນຳມາລວມກັນ "ສັດທະວິທະຍາ" ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ວິຊາຄວາມຮູ້ທີ່ສຶກສາຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບລະບົບສຽງ ແລະ ກົດເກນການຈັດຕັ້ງສຽງເວົ້າຂອງມະນຸດໃນພາສາໃດໜຶ່ງໂດຍສະເພາະ. ສ່ວນໃນພາສາອັງກິດໃຊ້ຄຳວ່າ Phonology.

"ສັດທະວິທະຍາ" ແມ່ນສາຂາວິຊາທີ່ສຶກສາ "ລະບົບສຽງຂອງພາສາ" ເຊິ່ງສຸມໃສ່ການສຶກສາວ່າ ສຽງຕ່າງໆປະກອບເຂົ້າກັນເປັນຄຳສັບແນວໃດ ແລະ ມີໜ້າທີ່ແນວໃດໃນການໄຈ້ແຍກຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບ. ຕ່າງຈາກ "ສັດທະສາດ" ທີ່ເນັ້ນການອອກສຽງແບບຮູບປະທຳ, ສັດທະວິທະຍາຈະເນັ້ນການສຶກສາສຽງໃນແງ່ຂອງ "ນາມມະທຳ" ຫຼື ທີ່ເອີ້ນວ່າ "ໜ່ວຍສຽງ" (Phoneme) ເຊິ່ງເປັນຫົວໜ່ວຍສຽງທີ່ນ້ອຍທີ່ສຸດທີ່ສາມາດແຍກຄວາມໝາຍໃນພາສາໃດໜຶ່ງໄດ້.

ອີງຕາມວັດຈະນານຸກົມພາສາສາດຂອງທ່ານ ເດວິດ ຄຣິສຕັລ, ອະໄວຍະວະປາກເວົ້າຂອງມະນຸດສາມາດຜະລິດສຽງອອກມາໄດ້ຢ່າງມະຫາສານ, ແຕ່ມີພຽງສຽງຈຳນວນໜ້ອຍໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນທີ່ຖືກນຳມາຈັດຕັ້ງເປັນລະບົບ ເພື່ອໃຊ້ແຍກຄວາມໝາຍໃນພາສາໃດໜຶ່ງ. ສັດທະວິທະຍາມີເປົ້າໝາຍໃນການສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຮູບແບບຂອງສຽງທີ່ແຍກຄວາມໝາຍໄດ້, ດ້ວຍເຫດນີ້ ມັນຈຶ່ງມັກຖືກເອີ້ນອີກຊື່ໜຶ່ງວ່າ "ສັດທະສາດໜ້າທີ່" (Functional Phonetics) ເພາະມັນສຶກສາ "ໜ້າທີ່" ຂອງສຽງໃນພາສານັ້ນໆ.

ໃນການວິເຄາະທາງສັດທະວິທະຍາ, ນັກພາສາສາດຈະໃຊ້ວິທີການທີ່ເອີ້ນວ່າ "ການຊອກຫາຄູ່ທຽບສຽງ" ເພື່ອພິສູດວ່າສຽງສອງສຽງນັ້ນເປັນ "ໜ່ວຍສຽງ" ທີ່ຕ່າງກັນຫຼືບໍ່. ການຫາຄູ່ທຽບສຽງ ແມ່ນການຫາຄຳສັບ 2 ຄຳ ທີ່ມີສຽງສະພາບແວດລ້ອມຄືກັນທຸກຢ່າງ ຍົກເວັ້ນແຕ່ສຽງດຽວທີ່ຕ້ອງການທົດສອບ ແລະ ການປ່ຽນສຽງນັ້ນເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍປ່ຽນໄປ. ນອກຈາກນີ້, ຍັງມີການສຶກສາເຖິງ "ໜ່ວຍສຽງຍ່ອຍ" (Allophone) ເຊິ່ງແມ່ນສຽງທີ່ອອກສຽງຕ່າງກັນເລັກນ້ອຍໃນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ຕ່າງກັນ ແຕ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍປ່ຽນແປງ.

ເພື່ອໃຫ້ເຫັນເຖິງການເຮັດວຽກຂອງ "ສັດທະວິທະຍາ" ໃນພາສາລາວປຽບທຽບກັບພາສາອັງກິດ, ລອງມາເບິ່ງການວິເຄາະຄູ່ທຽບສຽງ ດັ່ງນີ້:

ໃນພາສາລາວ: ຖ້າເຮົາທົດສອບສຽງ /ປ/ (ບໍ່ພົ່ນລົມ) ແລະ ສຽງ /ພ/ (ພົ່ນລົມ). ເຮົາໃຊ້ຄູ່ທຽບສຽງຄື ຄຳວ່າ "ປາ" ກັບ "ພາ". ເນື່ອງຈາກການປ່ຽນສຽງ /ປ/ ມາເປັນ /ພ/ ເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງຄຳປ່ຽນແປງຢ່າງຊັດເຈນ (ປາ = ສັດນໍ້າ, ພາ = ພາເຂົ້າ/ພາໄປ). ດັ່ງນັ້ນ, ສັດທະວິທະຍາລາວຈຶ່ງສະຫຼຸບວ່າ /ປ/ ແລະ /ພ/ ເປັນ "ໜ່ວຍສຽງທີ່ແຍກຂາດຈາກກັນ".

ໃນພາສາອັງກິດ: ສຽງ [p] (ປ - ແບບບໍ່ພົ່ນລົມ) ແລະ ສຽງ [pʰ] (ພ - ແບບພົ່ນລົມ) ກັບເປັນພຽງແຕ່ "ໜ່ວຍສຽງຍ່ອຍ" ຂອງໜ່ວຍສຽງດຽວກັນຄື /p/. ນັກສັດທະວິທະຍາພົບວ່າ ໃນພາສາອັງກິດ ສຽງ [pʰ] ຈະເກີດຂຶ້ນຢູ່ຕົ້ນພະຍາງສະເໝີ (ເຊັ່ນ: pie - ພາຍ), ແຕ່ສຽງ [p] ຈະເກີດຂຶ້ນເມື່ອຢູ່ຫຼັງສຽງ /s/ ສະເໝີ (ເຊັ່ນ: spy - ສະປາຍ). ການປ່ຽນສຽງສອງອັນນີ້ສະຫຼັບກັນ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງຄຳໃນພາສາອັງກິດປ່ຽນແປງແຕ່ຢ່າງໃດ.

ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ວ່າ ເປັນຫຍັງຄົນອັງກິດຈຶ່ງຟັງສຽງ "ປ" ກັບ "ພ" ໃນພາສາລາວບໍ່ຄ່ອຍອອກ ເພາະໃນສະໝອງຂອງເຂົາເຈົ້າ ສອງສຽງນີ້ມັນຖືກຈັດຢູ່ໃນ "ໜ່ວຍສຽງ" ດຽວກັນນັ້ນເອງ!

ຄວາມອັດສະຈັນອີກຢ່າງໜຶ່ງຂອງສັດທະວິທະຍາພາສາລາວ ຄືການມີ "ໜ່ວຍສຽງວັນນະຍຸດ" ເປັນຂອງຕົນເອງ. ການປ່ຽນແປງ "ລະດັບສຽງ" ສາມາດປ່ຽນແປງຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບໄດ້ໂດຍກົງ (ຕົວຢ່າງ: ຄາ, ຄ່າ, ຄ້າ). ດັ່ງນັ້ນ ວັນນະຍຸດໃນພາສາລາວຈຶ່ງຖືເປັນ ໜ່ວຍສຽງທີ່ສຳຄັນທຽບເທົ່າກັບພະຍັນຊະນະແລະສະຫຼະ. ແຕກຕ່າງຈາກພາສາອັງກິດ ທີ່ການປ່ຽນລະດັບສຽງພຽງແຕ່ບົ່ງບອກເຖິງ "ອາລົມ" ຫຼື ປ່ຽນຮູບແບບປະໂຫຍກ (ເຊັ່ນ: ຈາກບອກເລົ່າເປັນຄຳຖາມ) ແຕ່ບໍ່ໄດ້ປ່ຽນຄວາມໝາຍຫຼັກຂອງຄຳສັບ.

ສະນັ້ນ, "ສັດທະວິທະຍາ" ແມ່ນສາດທີ່ວ່າດ້ວຍ "ກົດລະບຽບການສ້າງຄວາມໝາຍ" ຈາກສຽງ. ເມື່ອພວກເຮົາຕ້ອງການເວົ້າເຖິງກົນໄກການຜະລິດສຽງ, ອະໄວຍະວະທີ່ໃຊ້ເວົ້າ ຫຼື ລັກສະນະຄື້ນສຽງລ້ວນໆ ໃຫ້ເລືອກໃຊ້ຄຳວ່າ "ສັດທະສາດ". ແຕ່ເມື່ອໃດທີ່ພວກເຮົາຕ້ອງການອະທິບາຍວ່າ ສຽງນັ້ນໆມີໜ້າທີ່ແຍກຄວາມໝາຍໃນພາສາລາວແນວໃດ, ກົດການປະສົມຄຳພະຍັນຊະນະ-ສະຫຼະ-ຕົວສະກົດ ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນແນວໃດ ຫຼື ວິເຄາະຫາໜ່ວຍສຽງຂອງພາສາຖິ່ນໃດໜຶ່ງ, ພວກເຮົາຈະໃຊ້ຄຳວ່າ "ສັດທະວິທະຍາ".

ການນຳໃຊ້ ແລະ ເຂົ້າໃຈສອງຂະແໜງວິຊານີ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກສຶກສາ, ຄູ-ອາຈານລາວ ສາມາດແກ້ໄຂບັນຫາການຮຽນ-ການສອນພາສາຕ່າງປະເທດໄດ້ຢ່າງກົງຈຸດ ແລະ ຍັງເປັນພື້ນຖານອັນສຳຄັນໃນການພັດທະນາລະບົບປັນຍາປະດິດ (AI) ໃຫ້ສາມາດເຂົ້າໃຈພາສາລາວໄດ້ຢ່າງເລິກເຊິ່ງໃນອະນາຄົດອີກດ້ວຍ.

#ປະມວນສັບພາສາສາດ #ສັດທະວິທະຍາ #ສັດທະສາດ #ໜ່ວຍສຽງ #ພາສາສາດ

🔥✨ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ (ມຊ) ປະກາດຄວາມພ້ອມຈັດກິດຈະກຳສະເຫຼີມສະຫຼອງວັນສ້າງຕັ້ງຄົບຮອບ 30 ປີ (5/11/1996 - 5/11/2026) ເພື່ອທົບທວນຄືນຜົນງານແຫ່ງການພັດທະນາ ແລະ ວາງທິດທາງກ້າວສູ່ການເປັນມະຫາວິທະຍາໄລຊັ້ນນໍາໃນພາກພື້ນ.

🌟 ຄໍາຂວັນແຫ່ງຄວາມພາກພູມໃຈ
"ມຸ່ງໝັ້ນສ້າງນັກວິຊາການ ສືບສານວັດທະນະທໍາ ນໍາໜ້າດ້ານວິທະຍາສາດ ສ້າງບາດກ້າວໃໝ່ສູ່ສາກົນ"

ໃນພິທີຖະແຫຼງຂ່າວເມື່ອວັນທີ 29 ເມສາ 2024 ທີ່ສະຖາບັນຂົງຈື, ທ່ານ ເດຊານຸລາດ ແສນດວງເດດ ຜູ້ອຳນວຍການໃຫຍ່ ມຊ ໄດ້ຍົກໃຫ້ເຫັນປະຫວັດສາດການເຕີບໃຫຍ່ຂອງ ມຊ ທີ່ເກີດຈາກການເຕົ້າໂຮມ 3 ມະຫາວິທະຍາໄລ ແລະ 7 ສະຖາບັນ ເຂົ້າເປັນໜຶ່ງດຽວ, ຈົນກາຍເປັນສູນກາງການສຶກສາທີ່ສ້າງບຸກຄະລາກອນຮັບໃຊ້ຊາດມາຕະຫຼອດ 3 ທົດສະວັດ.

📅 ການສະເຫຼີມສະຫຼອງຈະດໍາເນີນໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງດ້ວຍກິດຈະກຳທີ່ຫຼາກຫຼາຍໃນແຕ່ລະເດືອນ:
🏃 ເດືອນພຶດສະພາ: ແຂ່ງຂັນ Mini Marathon 30 km ເພື່ອການກຸສົນ (ເປົ້າໝາຍ 3,000 ຄົນ).
🌳 ເດືອນມິຖຸນາ: ກິດຈະກຳປູກຕົ້ນໄມ້ 300 ຕົ້ນ, ກອງປະຊຸມພັດທະນາສີຂຽວ ແລະ ສາຍຮູບເງົາສັ້ນ “ດົງໂດກ ດົງໃຈ”.
🤝 ເດືອນກໍລະກົດ: ເປີດຕົວ 30 ໂຄງການຊາວໜຸ່ມອາສາເພື່ອຊຸມຊົນ (YUCAN).
💼 ເດືອນສິງຫາ: ງານຕະຫຼາດນັດແຮງງານ (Job Fair) ແລະ ເປີດບ້ານ (Open House) ຕ້ອນຮັບນັກສຶກສາໃໝ່.
🏆 ເດືອນກັນຍາ - ຕຸລາ: ງານບຸນວັດທະນະທໍາ, ແຂ່ງຂັນກິລາ, ວັນຄູແຫ່ງຊາດ ແລະ ງານວາງສະແດງວິທະຍາສາດ-ນະວັດຕະກຳ.

🎉 ຈຸດສຸມຂອງງານຈະຈັດຂຶ້ນຢ່າງສົມກຽດ ທີ່ວິທະຍາເຂດດົງໂດກ:
✅ ​4 ພະຈິກ: ເປີດງານວາງສະແດງຜົນງານວິຊາການ 30 ປີ.
✅ 5 ພະຈິກ (ວັນສ້າງຕັ້ງ):
- ພິທີທາງການ: ມອບລາງວັນອະດີດນັກສຶກສາດີເດັ່ນ ແລະ ເປີດຕົວປຶ້ມປະຫວັດສາດ 30 ປີ.
- ວິໄສທັດ: ປະກາດແຜນພັດທະນາ ມຊ ໄລຍະ 10 ປີຕໍ່ໜ້າ (2027-2036).
- Night Highlight: ງານລ້ຽງສັງສັນ ແລະ ການສະແດງບິນໂດຣນ (Drone Show) ສ້າງສີສັນເທິງທ້ອງຟ້າດົງໂດກ. 🎆
✅ 6 ພະຈິກ: ກອງປະຊຸມວິທະຍາສາດລະດັບສາກົນ ກ່ຽວກັບນະວັດຕະກຳເພື່ອການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ.

🎯 ການສະຫຼອງຄັ້ງນີ້ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນການລະນຶກເຖິງອະດີດ, ແຕ່ແມ່ນການຢືນຢັນບົດບາດຂອງ ມຊ ໃນການເປັນ “ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງການຄົ້ນຄວ້າ ແລະ ນະວັດຕະກຳ” ທີ່ພ້ອມຈະຂັບເຄື່ອນເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ກ້າວໄປສູ່ເວທີສາກົນຢ່າງສະຫງ່າງາມ. ✨

📰 ທີ່ມາ: ປະຊາຊົນ
✍🏻Lao Youth​ ​Radio​ ​FM​90​MHz

ມື້ນີ້ ພວກເຮົາຈະກ້າວເຂົ້າສູ່ຂະແໜງການທີ່ເປັນ "ຈຸດກຳເນີດ" ຂອງພາສາປາກເວົ້າທັງໝົດໃນໂລກ. ກ່ອນທີ່ມະນຸດເຮົາຈະມີຕົວໜັງສື, ກ່ອນທີ່ຈະມີໄວຍາກອນ, ມະນຸດເຮົາສື່ສານກັນດ້ວຍ "ສຽງ". ແລ້ວສຽງເຫຼົ່ານັ້ນມັນເກີດຂຶ້ນມາໄດ້ແນວໃດ? ວິຊາທີ່ສຶກສາກ່ຽວກັບສຽງມະນຸດ ຄື: ສັດທະສາດ (Phonetics)

ທ່ານເຄີຍສົງໄສຫຼືບໍ່ວ່າ ເປັນຫຍັງຄົນລາວເຮົາຈຶ່ງສາມາດອອກສຽງ "ປ" ກັບ "ພ" ໄດ້ຢ່າງຈະແຈ້ງ, ແຕ່ຄົນຕ່າງຊາດບາງປະເທດພັດຟັງສອງສຽງນີ້ເປັນສຽງດຽວກັນ? ຫຼື ເປັນຫຍັງເວລາເຮົາເປັນຫວັດ ສຽງຂອງເຮົາຈຶ່ງປ່ຽນໄປ? ຄວາມລີ້ລັບຂອງການເປັ່ງສຽງເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງບັງເອີນ, ແຕ່ມັນເປັນວິທະຍາສາດລ້ວນໆ!

ຫາກພວກເຮົາມາເບິ່ງທີ່ຮາກສັບຂອງຄຳນີ້ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບອິດທິພົນມາຈາກພາສາປາລີ-ສັນສະກິດ ຈະເຫັນວ່າ:
"ສັດທະ" (ຈາກປາລີ: Sadda / ສັນສະກິດ: Shabda) ໝາຍເຖິງ ສຽງ, ສຽງເວົ້າ ຫຼື ຖ້ອຍຄຳ.

"ສາດ" (ຈາກສັນສະກິດ: Shastra) ໝາຍເຖິງ ວິຊາຄວາມຮູ້, ຕຳລາ. ເມື່ອນຳມາລວມກັນ "ສັດທະສາດ" ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ວິຊາທີ່ສຶກສາຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບສຽງເວົ້າຂອງມະນຸດ. ສ່ວນໃນພາສາອັງກິດໃຊ້ຄຳວ່າ Phonetics ເຊິ່ງມີຮາກສັບມາຈາກພາສາກຣີກ "Phōnē" ທີ່ແປວ່າ ສຽງ (Voice/Sound).

"ສັດທະສາດ" (Phonetics) ໝາຍເຖິງ ວິຊາທີ່ສຶກສາທຳມະຊາດຂອງການອອກສຽງ ແລະ ການເປັ່ງສຽງເວົ້າຂອງມະນຸດດ້ວຍວິທີການທາງວິທະຍາສາດ. ເຊິ່ງກວມເອົາການສຶກສາຢ່າງຮອບດ້ານ ຕັ້ງແຕ່: ຂະບວນການຜະລິດສຽງອອກມາຈາກປອດ ແລະ ກ່ອງສຽງ, ການເຄື່ອນໄຫວຂອງອະໄວຍະວະຕ່າງໆໃນການເປັ່ງສຽງ ເຊັ່ນ: ລີ້ນ, ສົບ, ເພດານ... ປະເພດ ແລະ ຄຸນລັກສະນະທາງຟີຊິກຂອງຄື້ນສຽງ, ໄປຈົນເຖິງຂະບວນການທີ່ຫູ ແລະ ສະໝອງຂອງມະນຸດຮັບຮູ້ສຽງນັ້ນໆ.

ອີງຕາມພົດຈະນານຸກົມພາສາສາດຂອງທ່ານ ເດວິດ ຄຣິສຕັລ (David Crystal) ແລະ ຕຳລາວິຊາສັດທະສາດ, ຂະແໜງສັດທະສາດນີ້ ສາມາດແບ່ງອອກເປັນ 3 ສາຂາຍ່ອຍຫຼັກໆ ທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຕ່າງກັນຢ່າງຊັດເຈນດັ່ງນີ້:

ກ. ສະລີລະສັດທະສາດ (Articulatory Phonetics):
ສາຂານີ້ເນັ້ນສຶກສາ "ກົນໄກການສ້າງສຽງ" ໂດຍກົງ. ມັນວິເຄາະວ່າກະແສລົມເຄື່ອນທີ່ແນວໃດ ແລະ ອະໄວຍະວະຕ່າງໆ (ປອດ, ກ່ອງສຽງ, ເສັ້ນສຽງ, ລີ້ນ, ແຂ້ວ, ສົບ) ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນແນວໃດເພື່ອສ້າງສຽງໜຶ່ງໆຂຶ້ນມາ.

ຕົວຢ່າງ:
ນັກສະລີລະສັດທະສາດຈະອະທິບາຍວ່າ ສຽງ "ປ" /p/ ໃນພາສາລາວ ແມ່ນສຽງພະຍັນຊະນະອັດ (Stop), ບໍ່ກ້ອງ (Voiceless), ບໍ່ຜິ່ວ (Unaspirated) ແລະ ເກີດຢູ່ຖານຮິມສົບ (Bilabial).

ຂ. ກົນລະສັດທະສາດ (Acoustic Phonetics):
ສາຂານີ້ເນັ້ນສຶກສາ "ຄຸນລັກສະນະທາງຟີຊິກຂອງສຽງ". ມັນວິເຄາະສຽງໃນຖານະທີ່ເປັນ "ຄື້ນສຽງ (Sound waves)" ທີ່ເດີນທາງຜ່ານອາກາດຈາກປາກຜູ້ເວົ້າໄປຫາຫູຜູ້ຟັງ ໂດຍໃຊ້ເຄື່ອງມືທາງຟີຊິກມາແທກຄວາມຖີ່ (Frequency), ຄວາມດັງ (Amplitude), ແລະ ໄລຍະເວລາຂອງສຽງ.

ຄ. ໂສຕະສັດທະສາດ (Auditory Phonetics):
ສາຂານີ້ເນັ້ນສຶກສາ "ຂະບວນການຮັບຟັງ". ສຶກສາວ່າ ເມື່ອຄື້ນສຽງເດີນທາງມາຕຳແກ້ວຫູແລ້ວ, ໂສຕະປະສາດ ແລະ ສະໝອງຂອງມະນຸດມີກົນໄກໃນການຕີຄວາມໝາຍ ແລະ ຮັບຮູ້ສຽງນັ້ນແນວໃດ.

ທັງ 3 ສາຂານີ້ ປະກອບກັນເປັນວົງຈອນການສື່ສານທີ່ສົມບູນແບບຂອງມະນຸດ!

ຫຼາຍຄົນມັກສັບສົນລະຫວ່າງຄຳວ່າ "ສັດທະສາດ" (Phonetics) ແລະ "ສັດທະວິທະຍາ" (Phonology). ສອງວິຊານີ້ສຶກສາສຽງຄືກັນ ແຕ່ມີຈຸດປະສົງຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ຄື:

ສັດທະສາດ (Phonetics):
ມຸ່ງເນັ້ນສຶກສາສຽງໃນຖານະທີ່ເປັນ "ປາກົດການທາງກາຍະພາບ (Concrete sound / Phone)". ສຶກສາສຽງຂອງມະນຸດທັງໝົດໃນໂລກ ໂດຍບໍ່ສົນໃຈວ່າມັນຈະມີຄວາມໝາຍຫຼືບໍ່.

ຕົວຢ່າງ: ການສຶກສາວ່າ ສຽງ [p] (ປ) ກັບ [pʰ] (ພ) ອອກສຽງຕ່າງກັນແນວໃດ (ມີລົມແຮງ ກັບ ບໍ່ມີລົມ).

ສັດທະວິທະຍາ (Phonology):
ມຸ່ງເນັ້ນສຶກສາສຽງໃນຖານະທີ່ເປັນ "ລະບົບທີ່ສ້າງຄວາມໝາຍ (Abstract phoneme)" ພາຍໃນພາສາໃດພາສາໜຶ່ງສະເພາະ.

ຕົວຢ່າງ: ສັດທະວິທະຍາພາສາລາວ ຈະບອກເຮົາວ່າ ສຽງ /ປ/ ກັບ /ພ/ ເປັນໜ່ວຍສຽງທີ່ຕ່າງກັນ ເພາະຖ້າເຮົາປ່ຽນຈາກຄຳວ່າ "ປາ" ມາເປັນ "ພາ" ຄວາມໝາຍມັນຈະປ່ຽນໄປທັນທີ! ແຕ່ໃນພາສາອັງກິດ ສຽງ /ປ/ ກັບ /ພ/ (unaspirated vs aspirated p) ເມື່ອປ່ຽນກັນແລ້ວ ຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບພັດບໍ່ປ່ຽນແປງ.

ຍ້ອນວ່າມະນຸດເຮົາມີພາສາຫຼາຍພັນພາສາໃນໂລກ ແລະ ແຕ່ລະພາສາກໍໃຊ້ຕົວໜັງສືທີ່ບໍ່ຄືກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ເພື່ອຄວາມເປັນເອກະພາບກັນໃນການບັນທຶກສຽງ, ນັກສັດທະສາດຈຶ່ງໄດ້ສ້າງ "ສັດທະອັກສອນສາກົນ" (International Phonetic Alphabet ຫຼື IPA) ຂຶ້ນມາ. ເຄື່ອງໝາຍ IPA ນີ້ອະນຸຍາດໃຫ້ນັກພາສາສາດສາມາດຈົດບັນທຶກສຽງເວົ້າຂອງທຸກໆພາສາໃນໂລກໄດ້ຢ່າງແມ່ນຍຳ!

ຕົວຢ່າງ:
ເພື່ອໃຫ້ນັກພາສາສາດຊາວຕາເວັນຕົກອອກສຽງຄຳວ່າ "ໄກ່", "ນ້ຳ", "ຂາ" ຂອງລາວເຮົາໄດ້ຖືກຕ້ອງທັງສຽງ ແລະ ວັນນະຍຸດ, ເພິ່ນຈະບໍ່ຂຽນເປັນຕົວໜັງສື a,b,c ແບບທຳມະດາ, ແຕ່ເພິ່ນຈະບັນທຶກເປັນສັດທະອັກສອນ IPA ດັ່ງນີ້: /kaj˥˨/ (ໄກ່), /naːm˥˨/ (ນ້ຳ), /kʰaː˥˨/ (ຂາ).

ນີ້ຄືຄວາມມະຫັດສະຈັນຂອງວິຊາສັດທະສາດ ທີ່ສາມາດຖອດລະຫັດສຽງມະນຸດໃຫ້ກາຍເປັນສົມຜົນວິທະຍາສາດລະດັບສາກົນໄດ້!

ສະຫຼຸບແລ້ວ, "ສັດທະສາດ" ຄືພື້ນຖານອັນໜັກແໜ້ນທີ່ສຸດຂອງພາສາສາດ. ມັນປ່ຽນການຮຽນພາສາຈາກການ "ທ່ອງຈຳ" ມາເປັນການ "ເຂົ້າໃຈກົນໄກຂອງຮ່າງກາຍ". ເມື່ອໃດທີ່ພວກເຮົາຕ້ອງການອະທິບາຍເຖິງລັກສະນະທາງກາຍະພາບຂອງສຽງ ເຊັ່ນ: ສຽງນີ້ເກີດຢູ່ສົບ, ສຽງນີ້ເກີດຢູ່ຄໍ, ສຽງນີ້ມີລົມພົ່ນອອກມາ, ພວກເຮົາຕ້ອງໃຊ້ຄຳວ່າ "ສັດທະສາດ". ແຕ່ຖ້າພວກເຮົາຈະວິເຄາະວ່າ ສຽງນີ້ເອົາມາປະກອບກັນແລ້ວເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍປ່ຽນແປງແນວໃດໃນໄວຍາກອນລາວ, ຈຶ່ງຄ່ອຍຫັນໄປໃຊ້ຄຳວ່າ "ສັດທະວິທະຍາ".

#ປະມວນສັບພາສາສາດ #ສັດທະສາດ #ສະລີລະສັດທະສາດ #ສັດທະອັກສອນ #ພາສາສາດ #ພາສາລາວ