សាលាបឋមសិក្សា អ៊ី រ៉ូ ហា

+ថ្នាក់ពាក្យក្នុងភាសាខ្មែរមាន៨៖
-នាម
-គុណនាម
-សព្វនាម
-កិរិយាសព្ទ
-គុណកិរិយា
-ធ្នាក់
-ឈ្នាប់
-ឧទានសព្ទ
+នាមជាពាក្យសំដែងឲ្យមនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ វត្ថុ ទីកន្លែង និងស្ថានភាពបែបណាមួយ។
+គុណនាមគឺជាពាក្យដែលគេប្រើសម្រាប់ប្រាប់ពីសភាពលក្ខណៈរបស់នាម។
+សព្វនាម គឺជាពាក្យសម្រាប់ជំនួសនាម ឬកន្សោមនាម ដើម្បីចៀសវាងការប្រើពាក្យដដែលៗ ។
+កិរិយាស័ព្ទ គឺ​ជា​ពាក្យ​ដែល​សម្ដែង​នូវ​អំពើធ្វើ ឬ​ពោល​នូវ​ដំណើរ ដូច​ជា​ពាក្យ៖ ដើរ, ឈរ, អង្គុយ, ដេក, ស៊ី, ផឹក, ងូត, ស្ដី, យំ, សរសេរ, វាយ, ធាក់, ហក់, លោត, ធ្វើ, តែង,...។ល។
+គុណកិរិយា (កិរិយាវិសេស) គឺជាពាក្យឬកន្សោមពាក្យសម្រាប់សំដែងលក្ខណៈកិរិយា គុណនាម ឬគុណកិរិយានៅក្នុងល្បះ ។
+ធ្នាក់ គឺជាពាក្យចំណង សម្រាប់ប្រទាក់ពាក្យ ឬកន្សោមល្បះនៅក្នុងល្បះ។
+ឈ្នាប់ឬចំណងឈ្នាប់ គឺជាពាក្យសម្រាប់ចង ពាក្យនិងពាក្យ ឃ្លានិងឃ្លា ល្បះនិងល្បះ និងប្រើសម្រាប់បង្កើតឃ្លារណបក្នុងល្បះផងដែរ ។
+ឧទានសព្ទ គឺជាឃ្លា ឬល្បះដែលបញ្ជាក់អំពីអារម្មណ៍ភ្ញាក់ផ្អើល ត្រេកអរ រីករាយ ជាដើម។
#ចំណេះដឹងបឋមសិក្សា

ក្រពេញលើតម្រងនោមចែកជាពីរផ្នែក : ផ្នែកខាងក្រៅហៅថា ក្រពេញករតិចលើតម្រងនោម និងផ្នែកខាងក្នុងហៅថា ក្រពេញខួរលើតម្រងនោម។
+ ក្រពេញខួរលើតម្រងនោម : វាបញេ្ចញអរម៉ូនអេពីណេព្រីន(ឬអាដ្រេណាលីន)និងណូអេពីណេព្រីន។
- អរម៉ូនអេពីណេព្រីន ឬអាដ្រេណាលីន បង្កើនអត្រាចង្វាក់បេះដូង កំណើនកំហាប់គ្លុយកូស និងអត្រាកំណកឈាមក្នុងសរសៃឈាម ហើយវាក៏បណ្តាលឱ្យរន្ធប្រស្រីភ្នែករីកធំ និងបង្រួមសរសៃឈាមក្រោមស្បែក។ ស្ថិតក្រោមលក្ខខណ្ឌគេចចេញនិងទប់ទល់ វាធ្វើឱ្យមានកំណើន សម្ពាធឈាម។
- ណូអេពីណេព្រីន សកម្មភាពដឹកនាំអាំងភ្លុចប្រសាទទៅកោសិកាក្បែរៗវា និងមានឥទ្ធិពលលើការកន្ត្រាក់រួមតូចនៃសរសៃវ៉ែន។
+ ក្រពេញករតិចលើតម្រងនោមផលិតអរម៉ូនពីរសំខាន់ជាងគេគឺ ករទីសូល និងអាល់ដូស្តេរ៉ូន។ វាក៏បញ្ចេញអរម៉ូនអង់ដ្រូសែនដែលបង្កជាអរម៉ូនភេទឈ្មោលដែរ តែក្នុងបរិមាណតិចតួចក្នុងភេទញី។
- អរម៉ូនករទីសូល ជួយជម្រុញអ៊ីដ្រូលីសប្រូតេអ៊ីនសាច់ដុំ ឱ្យទៅជាអាស៊ីតអាមីនេ និង លីពីត(ទ្រីគ្លីសេរីត) ឱ្យទៅជាអាស៊ីតខ្លាញ់ចូលទៅក្នុងឈាម បន្ទាប់មកបំប្លែងទៅជាគ្លុយស៊ីត (បង្កើនកម្រិតគ្លុយកូសក្នុងឈាម)។
- អរម៉ូនអាល់ដូស្តេរ៉ូន តម្រូវកម្រិតអ៊ីយ៉ុងសូដ្យូម (Na+) និងអ៊ីយ៉ុងប៉ូតាស្យូម (K+) ក្នុងឈាមនៅត្រង់តម្រងនោមដូចជា ធ្វើឱ្យតម្រងនោមមានជម្រាបចេញនៃសូដ្យូមនិងបញ្ចេញប៉ូតាស្យូម។

ទីតាំងនៃអណ្តាតដែលរួសទៅនឹងរសជាតិមូលដ្ឋានទាំង ៤ គឺ
- រសជាតិផ្អែមមាននៅផ្នែកខាងចុងអណ្តាត
- រសជាតិល្វីងមាននៅផ្នែកខាងគល់នៃអណ្តាត
- រសជាតិប្រៃមាននៅផ្នែកចំហៀងសងខាងនៃអណ្តាតពាក់កណ្តាលខាងមុខ
- រសជាតិជូរមាននៅផ្នែកចំហៀងសងខាងនៃអណ្តាតពាក់កណ្តាលខាងក្រោយ​។

សូមព្រះបរមរាជានុញ្ញាតក្រាបបង្គំថ្វាយ ព្រះសព្ទសាធុការពរ ក្នុងឱកាសព្រះរាជពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មវស្សា ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ជាទីគោរពសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត 🙏🏻❤️

✨រាជសព្ទ និងសង្ឃសព្ទ✨

ភាសាខ្មែរមានលក្ខណៈពិសេសមួយខុសពីភាសាដទៃ ត្រង់ថាមានពាក្យសម្បូរបែបសម្រាប់ប្រើប្រាស់ទៅតាមបរិបទ ពេលវេលា និងបុគ្គលដែលមានឋានៈ ឬភេទខុសគ្នា។

រាជសព្ទ និងសង្ឃសព្ទ ជាភាសាកម្រិតខ្ពស់ដែលទាមទារឱ្យអ្នកសិក្សាត្រូវរៀនអាន ស្វែងយល់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងប្រើប្រាស់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ បុគ្គលដែលចេះប្រើប្រាស់ភាសាខ្ពស់ទាប ស្គាល់កាលៈទេសៈ និងស្គាល់បរិស័ទ គឺជាបុគ្គលដែលមានការអប់រំខ្ពស់ និងមានសីលធម៌ថ្លៃថ្នូរ។

សង្ឃស័ព្ទ (តើពាក្យ “និយាយ” ប្រើចំពោះព្រះសង្ឃ គួរប្រើពាក្យអ្វីទើបត្រឹមត្រូវ?

ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើននៅមិនទាន់យល់ច្បាស់ថា តើពាក្យ “និយាយ” ត្រូវប្រើទៅកាន់ព្រះសង្ឃបែបណា? មានពាក្យ៣ នៅក្នុងសង្ឃសព្ទ ដែលប្រជាជនច្រឡំនឹងពាក្យ “និយាយ” ទៅកាន់ព្រះសង្ឃគឺ “ពុទ្ធដីកា” “សង្ឃដីកា” និង “ថេរដីកា”។ តើពាក្យ៣នេះ មួយណាត្រឹមត្រូវ?

ពាក្យដែលត្រឹមត្រូវរបស់ព្រះសង្ឃ ប្រើចំពោះពាក្យនិយាយគឺ “ថេរដីកា”។ ពាក្យ “ពុទ្ធដីកា” គឺមិនត្រឹមត្រូវសម្រាប់ប្រើសំដៅដល់ថេរដីការបស់ព្រះសង្ឃឡើយ។ “ពុទ្ធដីកា” សំដៅលើ ពុទ្ធដីការបស់ព្រះពុទ្ធ ឬ ពាក្យសម្តីរបស់ព្រះពុទ្ធ។

រីឯ ពាក្យ “សង្ឃដីកា” ក៏មិនត្រឹមត្រូវដែល។ ពាក្យនេះ ប្រើចំពោះតែការសម្រេចបញ្ញត្តិរបស់ព្រះសង្ឃ ឬ ការប្រកាសរបស់ព្រះសង្ឃប៉ុណ្ណោះ។

ដូច្នេះ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ត្រូវយល់ពីអត្ថន័យនេះឱ្យបានច្បាស់លាស់ ចៀសវាងការប្រើប្រាស់ខុសទៅនឹងពាក្យសព្ទរបស់ព្រះសង្ឃតទៅទៀត។ សរុបមក ប្រសិនជាព្រះសង្ឃមានថេរដីកាពីអ្វីមួយ គឺប្រើពាក្យ “ថេរដីកា” នេះ៕

🍃សង្ឃស័ព្ទ
ខាងក្រោមនេះ ជាបណ្ដាពាក្យខ្លះៗ ដែលប្រើសម្រាប់ប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយ​ព្រះសង្ឃ ហៅថាសង្ឃស័ព្ទ ឬ សមណស័ព្ទ៖

ក/សម្រាប់និយាយទៅព្រះសង្ឃ
*ពាក្យគ្រហស្ថ និង​សង្ឃស័ព្ទ
ខ្ញុំ,​ នាងខ្ញុំ, ខ្ញុំបាទ =​ ពាក្យទៅសង្ឃ»​ ខ្ញុំព្រះករុណា, ខ្ញុំកូណា, ខ្ញុំកណា, កូណា, កណា

បាទ,ចាស, ច៎ា​ =​ ពាក្យទៅសង្ឃ»​ កូណា, កណា

សួស្ដី,​ ជម្រាបសួរ =​ ពាក្យទៅសង្ឃ»​ ​សូមថ្វាយបង្គំ

អរគុណ »​ ពាក្យទៅសង្ឃ»​ ​អរព្រះគុណ

លោក, លោកអ្នក =​ ពាក្យទៅសង្ឃ»​ ព្រះតេជព្រះគុណ,ព្រះតេជគុណ, តេជគុណ, ព្រះអង្គ, លោកម្ចាស់ …. (ភាសាអ្នកស្រុកៈ លោកបង, លោកកូន, លោកប្អូន,​លោកតា, លោកក្មួយ………..)

ខ/សម្រាប់ព្រះសង្ឃមានថេរដិកាទៅគ្រហស្ថ
*សង្ឃស័ព្ទ និងពាក្យគ្រហស្ថ
អាត្មា, អាត្មាភាព, (បុរាណៈ អាចក្ដី) =​ ពាក្យគ្រហស្ថ » ( ខ្ញុំ )

ញោម =​ ពាក្យគ្រហស្ថ » (ឪពុកម្ដាយ, ហៅមនុស្សទូទៅ)

ញាតិញោម =​ ពាក្យគ្រហស្ថ » (សម្រាប់ហៅមនុស្សទូទៅ)

ចម្រើនពរ =​ ពាក្យគ្រហស្ថ » (សួស្ដី, ជម្រាបសូរ, លា, ជម្រាបលា)

ឧបាសក (អ៊ុ បា សក់) =​ ពាក្យគ្រហស្ថ » (ហៅអ្នករក្សាសីលប្រុស)

ឧបាសិកា (អ៊ុ បា សិ កា) =​ ពាក្យគ្រហស្ថ » (ហៅអ្នករក្សាសីលស្រី)

គ/សម្រាប់ទាំងព្រះសង្ឃនិងគ្រហស្ថ
*ពាក្យគ្រហស្ថ និងសង្ឃស័ព្ទ
បរិភោគ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ឆាន់
ដេក =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ សឹង
ដើរ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​​ និមន្ដ
ឈរ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ទ្រង់
អង្គុយ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ គង់
​និយាយ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ មានសង្ឃដិកា, មានថេរដិកា
ខឹង =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ខ្ញាល់
ក្រោកពីដេក =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ តើន
ឈឺ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ អាពាធ
បន្ទោរបង់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ដោះទុក្ខសត្វ
ឈ្មោះ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ នាម, ព្រះនាម
គ្រឿងអាហារ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ចង្ហាន់, ចង្ហាន់បិណ្ឌបាត
គ្រឿងផឹក =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ភេសជ្ជៈ
ស្លាប់, មរណភាព =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ អនិច្ចធម្ម, សុគត
ឲ្យ, ជូន, ឧបត្ថម្ភ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ប្រគេន, ថ្វាយ, បូជា, បវារណា
អប់រំ, ប្រដៅ…=​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ទេសន៍, ទេសនា

*ពាក្យដែលមានខាងក្រេាមនេះ ភាគច្រើនជារាជស័ព្ទ ច្រើនប្រើជាមួយព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ តែព្រះសង្ឃក៏អាចប្រើបានដែរ ។

ក្បាល =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះកេស, ព្រះសិរសា
ជើង =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះបាទ
ដៃ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះហត្ថ
ខ្លួន =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ កាយ, ព្រះកាយ
ភ្នែក =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះនេត្រ
ធ្មេញ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះទន្ត
អណ្ដាត =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះជីវ្ហា
ច្រមុះ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ នាសា, ព្រះនាសា
ឈាម =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ លោហិត, ព្រះលោហិត
ក =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះសូរង
សក់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ កេសា, ព្រះកេសា
ត្រចៀក =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះសោត, ព្រះសោតា
ពោះ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះឧទរ
មាត់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះឱស្ឋ
ផ្ចិត =​ សង្ឃស័ព្ទ »ព្រះនាភិ
ភ្លៅ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះឧរូ
សាច់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះមំសៈ
មុខ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះភ័ក្ត្រ
ថ្ពាល់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះប្រាង្គ
រោម =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះលោមា
ដោះ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះថនៈ
ថ្ងាស =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះនលាដ
ចិញ្ចើម =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះភមូ
សម្បុរ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះឆវីវណ្ណ
កែងជើង =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះបណ្ហិ
ស្មងជើង =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះជង្ឃា
ជង្គង =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះជាណុ
ខ្នង =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះប្រឹស្ឋ, ព្រះបិដ្ឋិ
ចង្កូម =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះទាឋា
សម្លេង =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះសូរសៀង
សម្ដី, ពាក្យនិយាយ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះវាចា, សង្ឃដិកា, ពុទ្ធដិកា
ចង្កា =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះហនុ
ខ្ញុំ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ តថាគត (តាក់ ថា គត់ ប្រើបានតែព្រះពុទ្ធប៉ុណ្ណោះ )
កើត =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ប្រសូត

ស្នាក់នៅ, រស់នៅ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ គង់
ឆ្នាំ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ វស្សា, ព្រះវស្សា
អាយុ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះជន្ម
លាចាកភេទជាសង្ឃ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ សឹក
បង្គន់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ វច្ចកុដិ (វាច់ ចាក់ កុត )
ងូតទឹក =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ស្រង់ទឹក
លុយ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ បច្ច័យ , បច្ច័យបួន
រូបថត =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ឆាយា, ឆាយាលក្ខណ៍
បាទ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ពរ, ចម្រើនពរ
គ្រឿងស្លៀកពាក់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ សំពត់ចីវរ
ទីដេកទីអង្គុយ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ សេនាសនៈ
ថ្នាំកែរោគ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ គិលានៈ, ឱសថ
ឈើចាក់ធ្មេញ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ឈើស្ទន់, ស្ទន់
ទិញ ឬ លក់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ជាវ
ប្រាប់ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ពិត, ទូល
ចិត្ត =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ព្រះទ័យ
ទឹកចិត្ត =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ទឹកព្រះទ័យ
សួរ សួរ, =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ ទូលសួរ
អញ្ជើញ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ និមន្ត, អារាធនា, យាង(សម្រាប់សម្ដេច)
សិស្ស =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ សមណសិស្ស
និស្សិត =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ សមណនិស្សិត
ភេទ =​ សង្ឃស័ព្ទ »​ សមណភេទ
(សូមបញ្ជាក់ជូនថា សង្ឃស័ព្ទនៅមានច្រើនទៀត)

អបអរសាទរព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង័្គល

🪷អនុមោទនាពិធីបុណ្យពិសាខបូជា 🪷🙏

🪷 បុណ្យពិសាខបូជា គឺប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីរឮកព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗទាំង ៣ របស់ព្រះពុទ្ធ ដែលបានកើតឡើងនៅថ្ងៃ ១៥កើត ខែពិសាខ មានដូចជា ថ្ងៃព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត ថ្ងៃព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ដឹង និងថ្ងៃព្រះពុទ្ធទ្រង់បរិនិព្វាន។ 🙏

សេចក្តីជូនដំណឹង
សូមជម្រាបជូន ដល់ឪពុកម្តាយ ឬអាណាព្យាបាលសិស្សជ្រាបថា គ្រប់គ្រឹះស្ថានសិក្សាសាធារណៈទាំងអស់នឹងចូលរៀននៅថ្ងៃទី២០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ សូមប្អូនៗសិស្សានុសិស្ស ចូលរួមគោរពបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងសាលា!

ដោយក្ដីគោរព🙏🙏🙏

នាព្រឹកថ្ងៃសុក្រ​ ១​ រោច​ ខែ​ ចេត្រ​ ឆ្នាំ​ ម្សាញ់​ សប្ដស័ក​ ព.ស​ ២៥៦៩​ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី​ 03​ ខែ​ មេសា​ គ.ស​ 2026​ លោកនាយក​ លោកគ្រូអ្នកគ្រូសិស្សានុសិស្ស​ នៃសាលាបឋមសិក្សាអុីរ៉ូហាបានប្រារព្ធកម្មវិធីបុណ្យផ្កាប្រាក់សាមគ្គី​ ដេីម្បីប្រមូលបច្ច័យកសាងសាលារៀន​ និងនិមន្តលោកសូត្រមន្ដ​ សុំសេចក្ដីសុខចម្រេីន។ ហេីយក៏សូមអរគុណដល់មាតាបិតាសិស្ស​ លោកគ្រូ​ អ្នកគ្រូ​ ទាំងអស់គ្នាដែលបានចូលរួមជាបច្ច័យ​ សូមជូនពរមានសុខភាពល្អ​ រកទទួលមានបាន​ និងសុំសេចក្ដីសុខចម្រេីនកេីតមានដល់អស់លោក​ លោកស្រីកុំបីឃ្លៀងឃ្លាតឡេីយ🙏🙏🙏