សាលាបឋមសិក្សា អ៊ី រ៉ូ ហា

សាលាបឋមសិក្សា អ៊ី រ៉ូ  ហា Page នេះបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណង :
• ផ្សព្?

Page នេះបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណង :
• ផ្សព្វផ្សាយនិងលើកកំពស់ការអប់រំតាមរយៈប្រព័ន្ធបណ្ដាញព័ត៌មានសង្គម
• ចែករំលែកនូវបទពិសោធន៍ក្នុងការគ្រប់គ្រងរវាងសាលា និង សាលា
• ចែករំលែកនូវបទពិសោធន៍ក្នុងការរៀន និង បង្រៀន
• ចែករំលែកនូវឯកសារផ្សេងៗ
• បង្ហាញសកម្មភាពផ្សេងៗរបស់គ្រូ សិស្ស និងសាលារៀន
• ដើម្បីងាយស្រួលទំនាក់ទំនងជាមួយសាលាដ៏ទៃ
• ធ្វើឱ្យសង្គមបានដឹង និង មានទំនុកចិត្តទៅលើសាលារដ្ឋ

 #រូបធរណីមាត្រ
06/08/2026

#រូបធរណីមាត្រ

04/08/2026

ខាងក្រោមនេះជា បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរតាមលំដាប់រាជ្យ ដោយផ្អែកលើសិលាចារឹក និងការស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ។ សម្រាប់សម័យដើម (នគរភ្នំ និងចេនឡា) ឆ្នាំគ្រងរាជ្យខ្លះគឺជាការប៉ាន់ស្មាន ព្រោះឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រមិនពេញលេញ។

ក. សម័យនគរភ្នំ (Funan) (ប្រហែល គ.ស. ៦៨–៥៥០)

1. ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១ (Kaundinya I)
2. ព្រះនាងសោមា
3. ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២
4. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន
5. ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន (ព្រះមហាក្សត្រចុងក្រោយនៃនគរភ្នំ)



ខ. សម័យចេនឡា (គ.ស. ៥៥០–៨០២)

1. ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១
2. ព្រះបាទចិត្រសេន (មហេន្ទ្រវរ្ម័ន)
3. ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១
4. ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២
5. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១
6. ព្រះមហាក្សត្រជាច្រើនអង្គទៀតក្នុងសម័យចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក



គ. សម័យអង្គរ (គ.ស. ៨០២–១៤៣១)

1. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២
2. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣
3. ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១
4. ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១
5. ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី១
6. ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី២
7. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤
8. ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី២
9. ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២
10. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥
11. ព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី១
12. ព្រះបាទជ័យវីរវរ្ម័ន
13. ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១
14. ព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២
15. ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣
16. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦
17. ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១
18. ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (សាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្ត)
19. ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២
20. ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២
21. ព្រះបាទត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន
22. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ (សាងសង់អង្គរធំ បាយ័ន តាព្រហ្ម)
23. ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២
24. ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨
25. ព្រះបាទឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន
26. ព្រះបាទស្រីន្ទ្រវរ្ម័ន
27. ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣



ឃ. សម័យក្រោយអង្គរ (គ.ស. ១៤៣១–១៨៦៣)

ព្រះមហាក្សត្រសំខាន់ៗរួមមាន៖

* ព្រះបាទពញាយ៉ាត
* ព្រះបាទធម្មរាជា
* ព្រះបាទអង្គចន្ទទី១
* ព្រះបាទបរមរាជាទី៤
* ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២
* ព្រះបាទអង្គសូរ
* ព្រះបាទអង្គឌួង



ង. សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង និងសម័យទំនើប

1. ព្រះបាទនរោត្តម (១៨៦០–១៩០៤)
2. ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ (១៩០៤–១៩២៧)
3. ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស (១៩២៧–១៩៤១)
4. ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ (១៩៤១–១៩៥៥)
5. ព្រះបាទនរោត្តម សុរាម្រិត (១៩៥៥–១៩៦០)
6. សម័យទំនេររាជបល្ល័ង្ក (១៩៦០–១៩៩៣)
7. ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ (១៩៩៣–២០០៤)
8. ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី (២០០៤–បច្ចុប្បន្ន)

កំណត់សម្គាល់

* តាមការស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមាន ជាង ១០០ ព្រះអង្គ។ ឈ្មោះ និងឆ្នាំគ្រងរាជ្យខ្លះនៅសម័យដើម មានការខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចរវាងប្រភពផ្សេងៗ ដោយសារភស្តុតាងពីសិលាចារឹក និងឯកសារចិនមិនតែងតែស្របគ្នា។

ឯកសារយោង

1. ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា, សៀវភៅសិក្សាគោល ប្រវត្តិវិទ្យា (ថ្នាក់ទី៧–ទី១២)។
2. David P. Chandler, A History of Cambodia, 4th Edition, Routledge, 2008.
3. David P. Chandler, The Khmers, 6th Edition, Westview Press, 2018.
4. Claude Jacques & Michael Freeman, Ancient Angkor, River Books.
5. George Coedès, The Indianized States of Southeast Asia.

អត្ថបទ អ្នកគ្រូ ឡេង លីដា

04/08/2026



១១. ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ឆ្នាំ ១៩៩៣–បច្ចុប្បន្ន

លក្ខណៈសំខាន់

* ប្រើរបបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
* មានការបោះឆ្នោតពហុបក្ស។
* អភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ទេសចរណ៍ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

ព្រះមហាក្សត្រ

* ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ (រហូតដល់ឆ្នាំ ២០០៤)
* ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី (ពីឆ្នាំ ២០០៤–បច្ចុប្បន្ន)

សង្ខេបងាយចងចាំ

* ៦៨–៥៥០៖ នគរភ្នំ
* ៥៥០–៨០២៖ ចេនឡា
* ៨០២–១៤៣១៖ អង្គរ
* ១៤៣១–១៨៦៣៖ ក្រោយអង្គរ
* ១៨៦៣–១៩៥៣៖ អាណាព្យាបាលបារាំង
* ១៩៥៣–១៩៧០៖ ឯករាជ្យ
* ១៩៧០–១៩៧៥៖ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ
* ១៩៧៥–១៩៧៩៖ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
* ១៩៧៩–១៩៨៩៖ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា
* ១៩៨៩–១៩៩៣៖ រដ្ឋកម្ពុជា
* ១៩៩៣–បច្ចុប្បន្ន៖ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

ឯកសារជាភាសាខ្មែរ

1. ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា។ សៀវភៅសិក្សាគោល ប្រវត្តិវិទ្យា (ថ្នាក់ទី៧–ទី១២)។ ភ្នំពេញ៖ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា។
2. រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា។ សព្វវចនាធិប្បាយខ្មែរ និងឯកសារស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ។ ភ្នំពេញ៖ រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា។

ឯកសារជាភាសាបរទេស

1. The Khmers (6th Edition). Boulder, Colorado: Westview Press, 2018.
2. A History of Cambodia (4th Edition). Routledge, 2008.
3. Angkor: An Introduction to the Temples. Odyssey Publications.
4. Ancient Angkor. River Books.

ឯកសារពីអង្គការអន្តរជាតិ

* UNESCO៖ ឯកសារអំពីតំបន់អង្គរ និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌កម្ពុជា។
* APSARA National Authority៖ ឯកសារស្តីពីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការអភិរក្សរមណីយដ្ឋានអង្គរ។

⸻៥. សម័យអាណាព្យាបាលបារាំងឆ្នាំ ១៨៦៣–១៩៥៣លក្ខណៈសំខាន់* កម្ពុជាស្ថិតក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។* មានការអភិវឌ្ឍផ្លូវ សាលារៀន មន...
04/08/2026



៥. សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង
ឆ្នាំ ១៨៦៣–១៩៥៣

លក្ខណៈសំខាន់

* កម្ពុជាស្ថិតក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។
* មានការអភិវឌ្ឍផ្លូវ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងរដ្ឋបាលទំនើប។
* ក៏មានការគ្រប់គ្រងដោយអំណាចអាណានិគមផងដែរ។

ព្រះមហាក្សត្រ

* ព្រះបាទនរោត្តម
* ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ
* ព្រះបាទមុនីវង្ស
* ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ



៦. សម័យឯករាជ្យ

ឆ្នាំ ១៩៥៣–១៩៧០

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់

* ថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣ កម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំង។
* មានការអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល និងវប្បធម៌។

ព្រះមហាក្សត្រ

* ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ



៧. សាធារណរដ្ឋខ្មែរ

ឆ្នាំ ១៩៧០–១៩៧៥

* ដឹកនាំដោយ លន់ នល់។
* កម្ពុជាជួបសង្គ្រាមស៊ីវិលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។



៨. កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

ឆ្នាំ ១៩៧៥–១៩៧៩

* ដឹកនាំដោយ ប៉ុល ពត។
* ប្រជាជនជាច្រើនបានស្លាប់ដោយសារការបង្ខំធ្វើការ ភាពអត់ឃ្លាន និងការសម្លាប់។



៩. សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា

ឆ្នាំ ១៩៧៩–១៩៨៩

* ចាប់ផ្តើមកសាងប្រទេសឡើងវិញ។
* ស្តារសាលារៀន វត្តអារាម និងមន្ទីរពេទ្យ។



១០. រដ្ឋកម្ពុជា

ឆ្នាំ ១៩៨៩–១៩៩៣

* កែទម្រង់នយោបាយ។
* រៀបចំការបោះឆ្នោតក្រោមការគាំទ្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។

៣. សម័យអង្គរសម័យអង្គរ គឺជាយុគសម័យដ៏រុងរឿងបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលមានអាយុកាលប្រមាណពី ឆ្នាំ ៨០២ ដល់ឆ្នាំ ១៤៣១...
28/07/2026

៣. សម័យអង្គរ

សម័យអង្គរ គឺជាយុគសម័យដ៏រុងរឿងបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលមានអាយុកាលប្រមាណពី ឆ្នាំ ៨០២ ដល់ឆ្នាំ ១៤៣១ គ.ស.។ សម័យនេះជាសម័យដែល អាណាចក្រខ្មែរ មានអំណាចធំបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ទាំងផ្នែកនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ និងស្ថាបត្យកម្ម។

១. កំណើតសម័យអង្គរ

សម័យអង្គរចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ៨០២ គ.ស. នៅពេល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានប្រកាសឯករាជ្យ និងបង្កើតអធិរាជភាពខ្មែរ។ ព្រះអង្គបានធ្វើពិធីនៅលើភ្នំគូលែន ដែលគេចាត់ទុកថាជាការចាប់ផ្តើមនៃអាណាចក្រខ្មែរសម័យអង្គរ។

២. រាជធានី និងប្រាសាទសំខាន់ៗ

រាជធានីអង្គរត្រូវបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងធំធេង ហើយមានសំណង់ដ៏អស្ចារ្យជាច្រើន ដូចជា៖

* អង្គរវត្ត — ប្រាសាទដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក និងជានិមិត្តរូបនៃកម្ពុជា។
* ប្រាសាទបាយ័ន — ល្បីដោយសាររូបមុខបួនទិស។
* អង្គរធំ — ជារាជធានីដ៏ធំមួយនៃសម័យអង្គរ។

៣. ព្រះមហាក្សត្រសំខាន់ៗ

ក្នុងសម័យអង្គរ មានព្រះមហាក្សត្រដ៏ល្បីជាច្រើន៖

* ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ (802–850)
ជាព្រះបង្កើតអាណាចក្រខ្មែរសម័យអង្គរ។
* ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ (1113–ប្រហែល 1150)
ជាព្រះរាជាដែលបានកសាងប្រាសាទអង្គរវត្ត។
* ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ (1181–ប្រហែល 1220)
ជាព្រះមហាក្សត្រដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលបានកសាងប្រាសាទបាយ័ន មន្ទីរពេទ្យ ផ្លូវ និងសំណង់សាធារណៈជាច្រើន។

៤. ភាពរុងរឿងរបស់សម័យអង្គរ

ផ្នែកនយោបាយ

* អាណាចក្រខ្មែរមានទឹកដីធំទូលាយ គ្រប់គ្រងតំបន់ជាច្រើននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
* មានប្រព័ន្ធរដ្ឋបាល និងយោធារឹងមាំ។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច

* កសិកម្មរីកចម្រើន ដោយសារប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងអាងទឹកធំៗ។
* មានពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសជិតខាង និងប្រទេសក្រៅតំបន់។

ផ្នែកវប្បធម៌ និងសិល្បៈ

* រីកចម្រើនខាងស្ថាបត្យកម្ម ចម្លាក់ និងសិល្បៈប្រាសាទ។
* មានសិលាចារឹកជាច្រើនដែលបង្ហាញពីភាសា ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជំនឿរបស់ខ្មែរ។
* មានទាំងឥទ្ធិពលព្រហ្មញ្ញសាសនា និងព្រះពុទ្ធសាសនា។

៥. ការធ្លាក់ចុះនៃសម័យអង្គរ

ចាប់ពីសតវត្សទី១៣ និងទី១៤ អាណាចក្រខ្មែរចាប់ផ្តើមមានភាពទន់ខ្សោយ ដោយសារកត្តាជាច្រើន ដូចជា៖

* សង្គ្រាមជាមួយអាណាចក្រជិតខាង។
* ការផ្លាស់ប្តូរផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម។
* បញ្ហាផ្ទៃក្នុង និងការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក។
* ការកើនឡើងនៃអំណាចរដ្ឋជិតខាង។

នៅឆ្នាំ ១៤៣១ គ.ស. អង្គរត្រូវបានវាយប្រហារ និងរាជធានីត្រូវបានផ្លាស់ទៅតំបន់ខាងត្បូងជាបន្តបន្ទាប់។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

សម័យអង្គរ គឺជាមរតកដ៏មានតម្លៃបំផុតរបស់ខ្មែរ ដែលបង្ហាញពីភាពឆ្លាតវៃ សមត្ថភាពសាងសង់ និងអរិយធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់បុព្វបុរសខ្មែរ។ ប្រាសាទ និងស្នាដៃពីសម័យនេះនៅតែជាសក្ខីភាពបង្ហាញពីភាពរុងរឿងនៃប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

អត្ថបទ: អ្នកគ្រូ ឡេង លីដា

⸻២. សម័យចេនឡា (Chenla) ឆ្នាំ៥៥០ - ៨០២ គ.សលក្ខណៈសំខាន់* បន្តពីនគរភ្នំ។* ពង្រីកទឹកដី និងពង្រឹងអំណាច។* ចែកជាចេនឡាគោក និងចេន...
28/07/2026



២. សម័យចេនឡា (Chenla)
ឆ្នាំ៥៥០ - ៨០២ គ.ស
លក្ខណៈសំខាន់

* បន្តពីនគរភ្នំ។
* ពង្រីកទឹកដី និងពង្រឹងអំណាច។
* ចែកជាចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក។

ព្រះមហាក្សត្រល្បី

* ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១
* ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័ន
* ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១

សម័យចេនឡា គឺជាសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរបុរាណមួយ ដែលកើតឡើងបន្ទាប់ពីសម័យនគរភ្នំ (Funan) ហើយជាគ្រឹះសំខាន់មួយមុនឈានចូល សម័យអង្គរ។

១. ដើមកំណើតនៃចេនឡា

ចេនឡា (Chenla) ត្រូវបានចិនបុរាណកត់ត្រាថា ជារដ្ឋមួយដែលមានឥទ្ធិពលនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ចន្លោះប្រហែល សតវត្សទី៦ ដល់ទី៩ នៃគ្រិស្តសករាជ។

តាមឯកសារចិន ចេនឡាធ្លាប់ជាអាណាចក្រដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយនគរភ្នំ ហើយក្រោយមកបានកើនឡើងជាមហាអំណាចនៅតំបន់ទន្លេមេគង្គ។

២. ព្រះមហាក្សត្រសំខាន់ៗ

ក្នុងសម័យចេនឡា មានព្រះមហាក្សត្រសំខាន់ៗដូចជា៖

* ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ (Bhavavarman I) — ជាព្រះមហាក្សត្រដែលបានពង្រីកអំណាចចេនឡា។
* ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័ន (Mahendravarman) — បន្តពង្រឹងអំណាចរបស់រាជវង្ស។
* ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ (Isanavarman I) — មានរាជធានីនៅតំបន់ឥសានបុរៈ ដែលជាតំបន់ជាប់នឹងប្រាសាទសំបូរព្រៃគុកសព្វថ្ងៃ។

៣. សង្គម និងវប្បធម៌

សម័យចេនឡាមានការរីកចម្រើនខាង៖

* សាសនា៖ មានទាំងព្រហ្មញ្ញសាសនា និងព្រះពុទ្ធសាសនា។
* សិល្បៈស្ថាបត្យកម្ម៖ ចាប់ផ្តើមសាងសង់ប្រាសាទថ្ម និងបង្កើតរចនាបថខ្មែរបុរាណ។
* អក្សរសាស្ត្រ៖ មានការប្រើប្រាស់អក្សរសិលាចារឹកជាភាសាសំស្ក្រឹត និងភាសាខ្មែរ​បុរាណ។
* កសិកម្ម៖ ប្រជាជនពឹងផ្អែកលើការធ្វើស្រែចម្ការ និងប្រព័ន្ធទឹក។

៤. ការបែងចែកចេនឡា

ក្រោយមក ចេនឡាត្រូវបានគេនិយាយថាបានបែកជាពីរផ្នែក៖

* ចេនឡាដី (Land Chenla) — ស្ថិតនៅតំបន់ខាងក្នុង និងខ្ពង់រាប។
* ចេនឡាទឹក (Water Chenla) — ស្ថិតនៅតំបន់ទន្លេ និងតំបន់ពាណិជ្ជកម្ម។

ការបែងចែកនេះមានប្រភពចម្បងពីកំណត់ត្រាចិន ប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវសម័យទំនើបខ្លះយល់ថា ការបែងចែកនេះអាចស្មុគស្មាញជាងការពិពណ៌នាដំបូង។

៥. សារៈសំខាន់នៃសម័យចេនឡា

សម័យចេនឡាមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវា៖

* ជាដំណាក់កាលបង្កើតអំណាចនយោបាយរបស់ខ្មែរ។
* ជួយអភិវឌ្ឍសិល្បៈ និងវប្បធម៌ខ្មែរ។
* បង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ការរីកចម្រើននៃ អាណាចក្រខ្មែរ សម័យអង្គរ នៅសតវត្សទី៩។

សរុប៖ សម័យចេនឡា គឺជាសម័យអន្តរកាលដ៏សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលបានបន្តមរតកពីនគរភ្នំ និងបានរៀបចំមូលដ្ឋានសម្រាប់អរិយធម៌អង្គរដ៏រុងរឿងនៅពេលក្រោយ។

អត្ថបទ: អ្នកគ្រូ ឡេង លីដា

ខាងក្រោមនេះជាប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាតាមសម័យកាល ដោយសង្ខេបពីឆ្នាំ ព្រះមហាក្សត្រ និងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ៖១. សម័យនគរភ្ន...
28/07/2026

ខាងក្រោមនេះជាប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាតាមសម័យកាល ដោយសង្ខេបពីឆ្នាំ ព្រះមហាក្សត្រ និងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ៖

១. សម័យនគរភ្នំ (Funan)

ប្រហែល ឆ្នាំ ៦៨–៥៥០ គ.ស.

លក្ខណៈសំខាន់

* ជារដ្ឋដំបូងរបស់ខ្មែរដែលមានការរៀបចំជាប្រព័ន្ធ។
* ប្រជាជនប្រកបរបរកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹក។
* ទាក់ទងពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌា ចិន និងអាណាចក្រដទៃទៀត។

ព្រះមហាក្សត្រល្បី

* ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យ (Kaundinya)
* ព្រះនាងសោមា

សម័យនគរភ្នំ (ហ្វូណន)

សម័យនគរភ្នំ គឺជាសម័យអរិយធម៌បុរាណដំបូងបំផុតមួយរបស់តំបន់ខ្មែរ និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានអត្ថិភាពប្រហែលពី សតវត្សទី១ ដល់សតវត្សទី៦ នៃគ្រិស្តសករាជ។ នគរភ្នំត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋដំបូងដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌រីកចម្រើននៅតំបន់មេគង្គ។

១. ប្រភពឈ្មោះ «នគរភ្នំ»

ឈ្មោះ នគរភ្នំ មកពីការកត់ត្រារបស់អ្នកនិពន្ធចិនបុរាណ ដែលហៅថា ហ្វូណន (Funan)។ អ្នកស្រាវជ្រាវយល់ថា ឈ្មោះនេះប្រហែលពាក់ព័ន្ធនឹងពាក្យបុរាណក្នុងតំបន់ ដែលមានន័យទាក់ទងនឹង «ភ្នំ» ឬ «មេភ្នំ»។

២. ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ

នគរភ្នំមានមជ្ឈមណ្ឌលនៅតំបន់ ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ (តំបន់កម្ពុជាក្រោម និងភាគខ្លះនៃវៀតណាមខាងត្បូងសព្វថ្ងៃ) ហើយមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសជាច្រើននៅអាស៊ី និងឥណ្ឌា។

៣. កំណើត និងរឿងព្រេង

តាមរឿងព្រេងខ្មែរ មានការរៀបរាប់អំពី ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យ (Kaundinya) និង ព្រះនាងលីវយី (Soma) ដែលជារឿងព្រេងស្តីពីដើមកំណើតនៃនគរភ្នំ។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រវត្តិសាស្ត្រពិតប្រាកដនៃការបង្កើតនគរនេះនៅតែសិក្សាតាមបុរាណវិទ្យា និងសិលាចារឹក។

៤. សេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម

នគរភ្នំមានភាពរីកចម្រើនដោយសារ៖

* ពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រ ជាមួយឥណ្ឌា ចិន និងតំបន់ផ្សេងៗ។
* ទីក្រុងកំពង់ផែ អូរកែវ (Óc Eo) ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មសំខាន់។
* កសិកម្ម និងការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទឹកសម្រាប់ដាំដុះ។

៥. វប្បធម៌ និងសាសនា

* មានឥទ្ធិពលវប្បធម៌ឥណ្ឌាយ៉ាងខ្លាំង ដូចជា អក្សរ សាសនា និងសិល្បៈ។
* ប្រើប្រាស់អក្សរដែលមានប្រភពពីអក្សរឥណ្ឌា ដែលជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អភិវឌ្ឍអក្សរខ្មែរបុរាណ។
* មានទាំង ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ព្រះពុទ្ធសាសនា។
* មានសិល្បៈចម្លាក់ និងវត្ថុបុរាណជាច្រើន។

៦. ការធ្លាក់ចុះនៃនគរភ្នំ

ចាប់ពីប្រហែល សតវត្សទី៦ អំណាចនគរភ្នំចាប់ផ្តើមថយចុះ ដោយសារកត្តាជាច្រើន ដូចជា៖

* ការប្រកួតប្រជែងអំណាចជាមួយរដ្ឋជិតខាង។
* ការផ្លាស់ប្តូរផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម។
* ការកើនឡើងនៃអំណាចរបស់ ចេនឡា ដែលបន្តជំនួសនគរភ្នំ។

៧. សារៈសំខាន់របស់នគរភ្នំ

នគរភ្នំមានសារៈសំខាន់ ព្រោះជា៖

* រដ្ឋបុរាណដំបូងដែលមានការរៀបចំជារដ្ឋនៅតំបន់ខ្មែរ។
* មូលដ្ឋាននៃការរីកចម្រើនផ្នែកភាសា អក្សរ សាសនា និងវប្បធម៌ខ្មែរ។
* ជាដំណាក់កាលដំបូងដែលបើកផ្លូវទៅកាន់សម័យ ចេនឡា និងបន្តទៅ សម័យអង្គរ។

សរុប៖ សម័យនគរភ្នំ គឺជាគ្រឹះដ៏សំខាន់នៃអរិយធម៌ខ្មែរបុរាណ ដែលបង្ហាញពីការរីកចម្រើនខាងពាណិជ្ជកម្ម វប្បធម៌ និងការរៀបចំសង្គមតាំងពីជាងមួយពាន់ឆ្នាំមុនសម័យអង្គរ។


អត្ថបទ អ្នកគ្រូ ឡេង លីដា

28/07/2026

ប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកជាសម័យកាលសំខាន់ៗ ដូចខាងក្រោម៖

សម័យកាល

ឆ្នាំ (គ.ស.)

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់

សម័យនគរភ្នំ (Funan)

ប្រហែល ៦៨ – ៥៥០

ជារដ្ឋដំបូងដែលមានការរៀបចំជាប្រព័ន្ធនៅលើទឹកដីកម្ពុជា។

សម័យចេនឡា (Chenla)

ប្រហែល ៥៥០ – ៨០២

ចែកជាចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក ហើយជាមូលដ្ឋាននៃអាណាចក្រខ្មែរ។

សម័យអង្គរ

៨០២ – ១៤៣១

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ប្រកាសឯករាជ្យ និងបង្កើតអាណាចក្រខ្មែរ។ សាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្ត បាយ័ន និងប្រាសាទជាច្រើនទៀត។

សម័យក្រោយអង្គរ

១៤៣១ – ១៨៦៣

រាជធានីផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនដង និងប្រទេសប្រឈមនឹងសង្គ្រាមជាមួយប្រទេសជិតខាង។

សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង

១៨៦៣ – ១៩៥៣

កម្ពុជាស្ថិតក្រោមអាណាព្យាបាលរបស់បារាំង។

សម័យឯករាជ្យ (ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា)

១៩៥៣ – ១៩៧០

កម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងនៅថ្ងៃទី ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ ក្រោមព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ។

សាធារណរដ្ឋខ្មែរ

១៩៧០ – ១៩៧៥

ដឹកនាំដោយលោកសេនាប្រមុខ លន់ នល់ បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូររបប។

កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (ខ្មែរក្រហម)

១៩៧៥ – ១៩៧៩

របបខ្មែរក្រហម ដឹកនាំដោយ ប៉ុល ពត។ ប្រជាជនជាច្រើនបានបាត់បង់ជីវិត។

សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា

១៩៧៩ – ១៩៨៩

រដ្ឋាភិបាលថ្មីត្រូវបានបង្កើតបន្ទាប់ពីការដួលរលំរបបខ្មែរក្រហម។

រដ្ឋកម្ពុជា

១៩៨៩ – ១៩៩៣

ដំណាក់កាលអន្តរកាល មុនការបោះឆ្នោតក្រោមការគាំទ្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។

ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (សម័យបច្ចុប្បន្ន)

១៩៩៣ – បច្ចុប្បន្ន

រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីត្រូវបានអនុម័ត កម្ពុជាប្រើរបបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រជាធិបតេយ្យពហុបក្ស។

សង្ខេបតាមលំដាប់ឆ្នាំ

* ប្រហែល ៦៨–៥៥០៖ សម័យនគរភ្នំ
* ៥៥០–៨០២៖ សម័យចេនឡា
* ៨០២–១៤៣១៖ សម័យអង្គរ
* ១៤៣១–១៨៦៣៖ សម័យក្រោយអង្គរ
* ១៨៦៣–១៩៥៣៖ សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង
* ១៩៥៣–១៩៧០៖ សម័យឯករាជ្យ
* ១៩៧០–១៩៧៥៖ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ
* ១៩៧៥–១៩៧៩៖ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
* ១៩៧៩–១៩៨៩៖ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា
* ១៩៨៩–១៩៩៣៖ រដ្ឋកម្ពុជា
* ១៩៩៣–បច្ចុប្បន្ន៖ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

អត្ថបទ: អ្នកគ្រូ ឡេង លីដា

អំពីដើមត្នោតសារៈប្រយោជន៍របស់ដើមត្នោត: ដើមត្នោតត្រូវបានគេហៅថា «ដើមឈើជីវិត» ព្រោះស្ទើរតែគ្រប់ផ្នែករបស់វាអាចយកមកប្រើប្រាស់ប...
18/07/2026

អំពីដើមត្នោត

សារៈប្រយោជន៍របស់ដើមត្នោត:
ដើមត្នោតត្រូវបានគេហៅថា «ដើមឈើជីវិត» ព្រោះស្ទើរតែគ្រប់ផ្នែករបស់វាអាចយកមកប្រើប្រាស់បាន។ វាមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គម វប្បធម៌ និងបរិស្ថាន ដូចខាងក្រោម៖

១. ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច

* ទឹកត្នោត អាចយកមកផលិតជាស្ករត្នោត ស្ករគ្រាប់ ស្កររាវ និងភេសជ្ជៈផ្សេងៗ ដែលជាប្រភពចំណូលសម្រាប់គ្រួសារជាច្រើន។
* ផ្លែត្នោត អាចលក់ជាផ្លែស្រស់ ឬកែច្នៃជាបង្អែម នំត្នោត ចាហួយ និងអាហារផ្សេងៗ។
* ឈើត្នោត មានតម្លៃសម្រាប់ការសាងសង់ និងផលិតគ្រឿងសង្ហារិម។
* ផលិតផលពីដើមត្នោតអាចបង្កើតការងារ និងជួយលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចជនបទ។

២. ផ្នែកអាហារ

* ផ្លែត្នោតខ្ចីមានសាច់ទន់ អាចបរិភោគស្រស់។
* ផ្លែទុំអាចធ្វើជានំត្នោត បបរ បង្អែម និងមុខម្ហូបផ្សេងៗ។
* ទឹកត្នោតស្រស់អាចផឹកបាន និងមានរសជាតិផ្អែមធម្មជាតិ។
* ស្ករត្នោតត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការចម្អិនម្ហូប និងធ្វើបង្អែមខ្មែរ។

៣. ផ្នែកសំណង់ និងសិប្បកម្ម

* ឈើត្នោតរឹងមាំ ធន់នឹងសត្វល្អិត និងអាចប្រើសម្រាប់ធ្វើសសរផ្ទះ ក្តារ ស្ពានតូចៗ និងគ្រឿងសង្ហារិម។
* ស្លឹកត្នោតអាចប្រើសម្រាប់ប្រក់ដំបូល ត្បាញកន្ទេល កន្ត្រក កង្ហារ មួក និងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ។
* សរសៃពីដើមត្នោតអាចយកមកធ្វើខ្សែពួរ និងផលិតផលសិប្បកម្ម។

៤. ផ្នែកវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ

* ស្លឹកត្នោតត្រូវបានប្រើសម្រាប់ចារឹកសៀវភៅបុរាណ ដែលហៅថា សាស្ត្រាស្លឹករឹត ដើម្បីរក្សាទុកអក្សរសាស្ត្រ ច្បាប់ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងព្រះពុទ្ធសាសនា។
* ដើមត្នោតជានិមិត្តរូបនៃជនបទខ្មែរ និងបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ។
* វាតែងតែមានវត្តមានក្នុងអក្សរសិល្ប៍ ចម្រៀង និងគំនូរខ្មែរ។

៥. ផ្នែកបរិស្ថាន

* ជួយការពារការហូរច្រោះដី និងរក្សាលំនឹងដី។
* ផ្តល់ម្លប់ និងជាជម្រកសម្រាប់សត្វស្លាប និងសត្វតូចៗ។
* ជួយបង្កើនសោភ័ណភាពទេសភាពជនបទ និងចម្ការ។

៦. ផ្នែកទេសចរណ៍

* ទេសភាពដើមត្នោតអមវាលស្រែជាទិដ្ឋភាពដ៏ល្បីរបស់កម្ពុជា ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ។
* ផលិតផលពីត្នោត ដូចជាស្ករត្នោត និងសិប្បកម្មពីស្លឹកត្នោត ក៏ជាផលិតផលទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមផងដែរ។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

ដើមត្នោតមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងចំពោះប្រជាជនកម្ពុជា។ វាមិនត្រឹមតែផ្តល់អាហារ ចំណូល និងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌ អត្តសញ្ញាណជាតិ និងភាពរឹងមាំរបស់ប្រជាជនខ្មែរ។ ដូច្នេះ ការអភិរក្ស និងដាំដើមត្នោតបន្ថែម គឺជាការចូលរួមថែរក្សាមរតកធម្មជាតិ និងវប្បធម៌របស់កម្ពុជាសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

អត្ថបទ: អ្នកគ្រូឡេង លីដា

Address

Tuol Kro Sang Village, Ro Ka Kpuos Commune, Saang District, Kandal Province
Takhmau
08251

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when សាលាបឋមសិក្សា អ៊ី រ៉ូ ហា posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category