29/08/2024
😪😴🥱ӨДРИЙН ЦАГААР НОЙР ИХ ХҮРЭЭД БАЙНА...
Энэ үзэгдлийг буюу өдрийн цагаар хэт нойрмоглох эмгэг гэдэг. Тархи, мэдрэлийн шалтгаан эсвэл нойронд амьсгал тасалдах эмгэг зэрэг эрүүл мэндийн нөхцөл байдлаас шалтгаалдаг маш их нойр хүрэх эмгэг юм.
✅Гиперсомнийн төрөл ба шалтгаанууд
🔸Гиперсомни нь идиопатик, анхдагч, хоёрдогч байж болно.
😴Идиопатик гиперсомни гэдэг нь тодорхой шалтгаангүйгээр хүнд маш их нойр мог мэдрэмж төрүүлдэг.
😴Анхдагч гиперсомни нь мэдрэлийн шалтгаанаас үүдэлтэй эсвэл нарколепсийн шинж тэмдэг болдог. Зарим онолоор хүмүүсийн тархи нугасны шингэнд хэт их хэмжээний жижиг молекул үүсдэг. Энэ нь нойрны эм эсвэл мэдээ алдуулагчтай адил үйлчилдэг.
😴Хоёрдогч гиперсомни нь өөр нэг эмгэгийн үр дүнд үүсдэг, тухайлбал:
-Сэтгэцийн эрүүл мэндийн хямрал
-Тархины тархмал хатуурал
-Тархи толгойн гэмтэл
-Мансууруулах бодис эсвэл архины хэрэглээ
-Хавдар
-Төв мэдрэлийн тогтолцооны гэмтэл
-Эмийн хэрэглээ
-Нойронд амьсгал тасалдах эмгэг
Эдгээр нөхцлүүдийн зарим нь таны шөнө унтах чадварт нөлөөлж, өдрийн цагаар ядрахад хүргэдэг.
🔸Хэн нойрмоглох эмгэгт өртөх эрсдэлтэй байдаг вэ?
Өдрийн цагаар үргэлж нойрмоглож байдаг хүмүүс нойргүйдэлд хамгийн их өртдөг.
-Бөөрний эрүүл мэнд
-Зүрхний эмгэг
-Мэдрэлийн системийн нөхцөл байдал
-Сэтгэл гутрал
-Бамбай булчирхайн үйл ажиллагаа доголдох
-Энцефалит
-Эпилепси
-Архи, тамхи байнга хэрэглэдэг хүмүүс нойргүйдэлд өртөх эрсдэлтэй байдаг.
-Нойрмоглоход хүргэдэг эмүүд нь нойрмоглохтой төстэй гаж нөлөө үзүүлдэг.
🔸Гиперсомни нь ихэвчлэн өсвөр насны дундаас хорин хэдэн наснаас эхэлдэг боловч энэ нь ямар ч үед илрэх боломжтой. Шинж тэмдгүүд нь интервалтайгаар илүү хүчтэй болж болно. Эмэгтэйчүүдийн хувьд сарын тэмдэг ирэхээс өмнөхөн байж болно. Хүмүүсийн 10-15% нь ямар ч шалтгаангүйгээр шинж тэмдгүүд арилдаг гэжээ.
🔸Гиперсомнийн шинж тэмдэг юу вэ?
Гиперсомнийн гол шинж тэмдэг нь байнгын нойрмог байдал юм. Нойргүйдэл ихтэй хүн 24 цаг тутамд 11 цагаас илүү унтдаг. Өдрийн турш унтдаг ч нойрмог мэдрэмж төрсөөр байдаг.
🔸Бусад шинж тэмдгүүд:
-Удаан нойрноос сэрэхэд хүндрэлтэй байдаг
-Удаан сэтгэх, удаан яриа
-Санах ой муу байх
-Цочромтгой байх
-Түгшүүртэй байх
-Сулбагар байх
-Гиперсомнийн шинжилгээ ба оношлогоо
🔸Дор хаяж 3 сарын турш дараахь зүйлийг мэдэрсэн бол мэргэжлийн эмчид хандаарай.
-Өдрийн цагаар хэт их нойрмоглох
-Хяналтгүй ихээр унтах
-Унтсан ч огт сэргэхгүй байх
🔸Шөнийн цагаар ердийн эсвэл удаан унтсан ч нойрноос сэрэхэд хүндрэлтэй байх
Эмч нойргүйдлийг үнэлэхэд туслахын тулд дараахь зүйлийг зөвлөж байна.
😴Нойрны тэмдэглэл хөтлөх: Таны нойрсолт хир явагдаж байгааг хянахын тулд шөнийн турш унтсан болон сэрсэн цагаа бичиж тэмдэглэх
😴Эпворт нойрмог байдлын сонжоо (Epworth sleepiness scale ESS): Энэхүү 8 асуулт бүхий сонжоог өөрөө бөглөж, оноог нэмж нойрмоглох эмгэгтэй эсэхээ тодорхойлно.
😴Олон удаагийн нойрны хоцрогдлын тест: Та өдрийн цагаар нойрмоглож байх хооронд төхөөрөмж таны нойрны төрлийг хэмждэг.
😴Нойрны бичлэг: Та нойрны төвд хонох бөгөөд төхөөрөмж нь тархины үйл ажиллагаа, нүдний хөдөлгөөн, зүрхний цохилт, хүчилтөрөгчийн түвшин, амьсгалын үйл ажиллагааг хянадаг. Энэхүү нойрны бичлэгийг мэргэжлийн төвд, шөнийн турш хяналттай хийлгэдэг.
😴Зөвлөмж:
Өдөр бүр тогтмол цагт сэрэх, унтах гэх мэт тогтмол унтах хуваарь дээр ажиллах
Унтах чанарыг сайжруулахын тулд хоол идэх, орондоо ажиллах зэргээс зайлсхийх.
Эрүүл хооллох нь эрчим хүчний түвшинг байгалийн жамаар хадгалахад тусална.
😴Хэт нойргүйдэлтэй хүмүүст цаашид юу тохиолдож болох вэ?
Гиперсомнитай зарим хүмүүс амьдралын хэв маягаа өөрчлөх, эм хэрэглэснээр шинж тэмдгүүдээ сайжруулж чаддаг ч зарим хүмүүс хэзээ ч бүрэн тайвширдаггүй. Энэ нь амь насанд аюул учруулахгүй ч хүний амьдралын чанарт нөлөөлж, ажиллах, суралцах болон бусад өдөр тутмын үйл ажиллагааг хийхэд хүндрэл учруулж болзошгүй юм.
Та тайван унтах орчинг бүрдүүлж, архи, зарим эм хэрэглэхээс зайлсхийснээр нойргүйдэх эрсдлийг бууруулж чадна.
😴Хүндрэлүүд
Машин жолоодох, машин механизм ашиглах эсвэл бүрэн сонор сэрэмжтэй байхыг шаарддаг бусад ажил хийдэг бол нойргүйдэл нь аюултай байж болно.
Гиперсомнийг тоохгүй байх нь тухайн хүн архины хэрэглээ, MS эсвэл сэтгэлийн хямрал гэх мэт өөр өвчнийг эмчлэхгүй байна гэсэн үг юм. Өдөрт олон хоног эсвэл нэг цагаас илүү унтдаг хүмүүс цусны даралт ихсэх, цус харвалт, зүрх судасны өвчнөөр өвчлөх эрсдэл өндөртэй байдаг.
Орчин үеийн технологи ашиглан нойрны чанараа хэмжиж, эмчлэх арга хэмжээ авах боломжтой байдаг. Өөртөө цаг гаргаж нойроо хянаарай.
Мэдээлэл бэлдсэн эх сурвалж: https://www.healthline.com/health/hypersomnia
#рехамедгялс #азжаргал #Алтанэмч #эрүүлмэнд #нойр #ШИНЖИЛГЭЭ #Оношилгоо #Зөвлөгөө #стресс #сэтгэлзүйнэрүүлмэнд
