فەرماندە کاکل گەردی

09/05/2026

30/03/2026

ئێرە خاکی هەڵۆکانە

کاکل گەردی

چاو لە کورد سوور مەکەنەوە؛ نایبەنەوە و دەیدۆڕێنن!
پەنچە لە کورد مەشەقێنن . بۆ ئەوانەی بە زمانی موشەک
و درۆن دەدوێن:

ئێوەیەک کە لەناو خۆتاندا تینووی خوێنی یەکترن، ئێوەیەک کە ساڵانێکە بە شاراوە خەریکی قەتڵوعامی مەزهەبیی یەکترین، کاتێک دەگەنە سەر پرسی کوردستان، دەبنە یەک دەنگ و یەک ڕەنگ؟ ئەمە نیشانەی هێزی ئێوە نییە، ئەمە نیشانەی ترسی قووڵتانە لەو پێشکەوتنە مەزنەی هەرێمی کوردستان بەدەستی هێناوە!

گوێ بگرن باش:
ئەو پەنجەیەی ئەمڕۆ بە هەڕەشە بۆ ئەم خاکە ڕادەوەشێنن، سبەی لە په‌ژیوانیدا دەیگەزن. ئێوە لە دوا نەفەسی شکستدان. وا دەزانن بە درۆن و موشەک ورەی شاخ دەڕوخێنن؟ خەیاڵتان خاوە! ئەمجارە کورد هیچی بیر ناچێتەوە. هەموو ئەو دوژمنکارییەی بەرامبەر ئەم گەلە ئاشتیخوازە کردووتانە، باجەکەی بە قورسی دەدەنەوە.

لەسایەی سیاسەتی حەکیمانەی سەرۆک بارزانی:
کوردستان چیتر قوربانییەکی بێدەنگ نییە. ئێمە خاوەنی یەکڕیزی و ئیرادەی پۆڵایینین. ئەگەر ئێوە بە تاریکی دەژین، ئێمە بە تیشکی ٢١ی نەورۆز و بە ڕووناکییەکی درەوشاوە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەردەکەوین. کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش پشت و پەنای ئەم حەقە دەبێت.

کۆتا پەیام:
ئەوەی بردووتانە، دەبێت بیگەڕێننەوە. ئەوەی تێکتان داوە، دەبێت باجەکەی بدەن. یاری بە ئاگر مەکەن، چونکە ئەم خاکە بۆ ئێوە تەنها شکست و بۆ ئێمە تەنها سەرکەوتن دەناسێت.

کوردستان هەر بە بەرزی دەمێنێتەوە!

17/03/2026

" تیرۆری دەروونــــــــی "

کاکل گەردی

"هەژموونی میدیای ڕەش و کاریگەرییە مەترسیدارەکانی لەسەر دەروونی کۆمەڵگا"

"میدیای ڕەش: ئەو جەنگە بێدەنگەی دەروونی کۆمەڵگا دەکوژێت"
لە سەردەمێکدا دەژین کە میدیا وکەناڵەکان لەبری ئەوەی "پەنجەرەیەک بێت بۆ ڕاستی"، بووەتە "کارگەیەک بۆ تیرۆری دەروونی". ئەوەی ئەمڕۆ دەیبینین گواستنەوەی زانیاری نییە، بەڵکو نقوومکردنی تاکە لەناو شەپۆلێکی بێ کۆتایی لە هەواڵی ناخۆش و دڵەڕاوکێ کە لە زانستی دەروونناسیدا بە (Doomscrolling) دەناسرێت.

ئەم ژەهرە میدیاییە چی لە ئێمە دەکات؟
١. کوشتنی ئومێد: گۆڕینی زانیاری بۆ ژاوەژاوێکی بێزارکەر کە وا دەکات مرۆڤ تەنها لایەنە تاریکەکانی ژیان ببینێت.
٢. دروستبوونی "گرێی دەروونی" و بێزاری لە ژیان
کە مرۆڤ ڕۆژانە دەیان هەواڵی کوشتن، هەڕەشەی سیاسی، و قەیرانی ئابووری دەبینێت، مێشکی دەکەوێتە دۆخی "بەرگری بەردەوام". ئەنجامەکەی دەبێتە:
* بێهێزی (Burnout): مرۆڤ هەست دەکات هیچی پێ ناکرێت و چیتر چێژ لە ژیان نابینێت.
* متمانە نەمان: گومان دروست دەبێت بەرامبەر داهاتوو و بەرامبەر مرۆڤەکانی دەوروبەر.
* تەنیایی: زۆر کەس بەهۆی ئەم فشارانەوە گۆشەگیر دەبن و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانیان لاواز دەبێت.

٣. وازهێنان لە ژیان: کاتێک میدیا وکەناڵەکان خەونی گەنجان دەکوژێت، ڕێگە بۆ خەمۆکی قووڵ و بڕیاری نەخوازراو خۆش دەکات.
ئایا ئەمە دەبێتە هۆی "وازهێنان لە ژیان"؟
بەڵێ، بەداخەوە ئەم فشارە بەردەوامە دەبێتە هۆی ئەوەی مرۆڤ ئومێدی نەمێنێت. کاتێک تاک ئومێدی بە چاکبوون و داهاتوو نەما، تووشی خەمۆکییەکی قووڵ دەبێت کە ڕەنگە پەنا بۆ بڕیاری نەخوازراو بەرێت. میدیا وکەناڵەکان بەرپرسیارە لەوەی "خەونی گەنجان" نەکوژێت، بەڵام ئێستا بە پێچەوانەوە کار دەکەن.

بانگەوازێک بۆ وەزارەتی ڕۆشنبیری:
کاتی ئەوە هاتووە سنوورێک بۆ ئەم بێسەروبەرییە بۆ کەناڵ ومیدیاییە دابنرێت. پێویستمان بە فلتەرکردن و سانسۆرێکی توندە لەسەر ئەو پەیج و مەڵپەڕانەی کە بۆ لایک و ڤیو، ئارامیی دەروونی کۆمەڵگا دەخەنە مەترسییەوە.

پەیامی کۆتایی:
ژیان لە دەرەوەی ئەم شاشە بچووکانە زۆر جوانترە. وەرن با چاوەکانمان لەسەر "جوانییەکان" ڕابهێنین و ڕێگە نەدەین کەناڵەکان وسۆشیاڵ میدیا چێژی ژیانمان لێ تێک بدات.

17/02/2026

کەمپەینی نیشتمانی بۆ پاراستنی شوناس و خاکی کوردستان

کاکل گەردی

لەجەند ڕۆژی ڕابردوو لەسۆشیال میدیا جەندین سکاڵای هاوڵاتی دەبینین لە هەڵسوکەوتی خراپ لە مامەڵەکردنی بیانیەکان بەرامبەر هاونیشتمانیانی شارەکەمان بۆیە بەپێویستم زانی بلێم خاکمان، شوناسمانە! نابێت میواندۆستی ببێتە هۆی لەدەستدانی نیشتمان.
هاونیشتمانیانی خۆشەویست.

کوردستان هەمیشە لانکەی پێکەوەژیان و میواندۆستی بووە، بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ لە ناوچە گەشتیارییەکان و شارەکانمان دەیبینین، تەنها گەشتیاری نییە، بەڵکو "گۆڕینێکی بێدەنگ و نەرمی شوناسی خاکەکەمانە".

مەترسییەکان چین؟
* گۆڕینی زمانی تابلۆ و ناوی شوێنەکان بۆ زمانێکی نامۆ.
* فرۆشتنی زەوییە کشتوکاڵی و ستراتیژییەکان بەو کەسانەی خەڵکی ئەم نیشتمانە نین.
* تێکچوونی هاوسەنگی دیمۆگرافی کە مەترسییەکی گەورەیە بۆ داهاتووی نەوەکانمان.

داواکارییە سەرەکییەکانمان:
١. نەفرۆشتنی زەوی: داوا لە حکومەت دەکەین سیستەمی "تاپۆ" بۆ بیانی و میوانەکان ڕابگرێت و تەنها سیستەمی "بەکرێدانی کاتی" پەیڕەو بکات.
٢. پاراستنی زمان: زمانی کوردی دەبێت زمانی یەکەم بێت لە هەموو شوێنە گەشتیارییەکان و تابلۆکان.
٣. هەلی کار بۆ گەنجان: پێویستە ٧٠٪ی کارمەندانی پڕۆژە گەشتیارییەکان کورد بن بۆ ئەوەی شوناسی کلتووریمان بپارێزرێت.
٤. ڕێکخستنی نیشتەجێبوون: مانەوەی میوانەکان کاتی بێت و نەبێتە هۆی جێگیربوونی هەمیشەیی و گۆڕینی ناسنامەی ناوچەکە.

ئێمە دژی هیچ نەتەوەیەک نین، بەڵام پاراستنی شوناسی کوردستان ئەرکی سەرشانی هەموومانە.

ئێمە دژی هیچ نەتەوە و ئایینێک نین، بەڵام مافی خۆمانە وەک هەر نەتەوەیەکی تر لەسەر زەوی، شوناسی زمانەوانی، کلتووری و دیمۆگرافیای خاکەکەمان بپارێزین. گەشتیاری دەبێت هۆکارێک بێت بۆ ناساندنی کلتووری کورد، نەک بۆ سڕینەوەی."

بۆ/ سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان
بۆ/ پەرلەمانی کوردستان - لێژنەی ناوخۆ و لێژنەی یاسایی
بابەت/ پێشنیاری پڕۆژەیاسای "پاراستنی شوناسی نیشتمانی و ئاسایشی دیمۆگرافی"

سڵاوێکی نیشتمانی
بەهۆی ئەو گۆڕانکارییە خێرایانەی لە دۆخی دیمۆگرافی و کۆمەڵایەتی هەرێمی کوردستاندا ڕوودەدەن، و بە مەبەستی ڕێگری لە هەر هەوڵێکی "بەعەرەبکردنی نەرم" کە لە ژێر پەردەی گەشتیاری، نیشتەجێبوون، و وەبەرهێناندا ئەنجام دەدرێت، ئەم پێشنیارە وەک نەخشەڕێگەیەکی یاسایی بۆ پاراستنی خاک و شوناسی نەتەوەییمان پێشکەش دەکەم.

بەندە وەک خەمخۆرانی ئەم خاکە، مەترسییەکی ڕاستەقینە دەبینین لەسەر داهاتووی شار و گوندە گەشتیارییەکانمان، کە خەریکە شوناسی ڕەسەنی خۆیان لەدەست دەدەن. بۆیە داواکارین ئەم خاڵانەی خوارەوە بکرێنە بنەمای یاسایەکی نیشتمانی دوای ڕاوشکاریتان ئەم بابەتە جێبەجێ بکرێن:

١. پاراستنی خاوەندارێتی خاک (یاسای ڕێگری لە تەمەلوک):
پێویستە کڕین و فرۆشتنی زەوی و خانوبەرە بۆ ئەو کەسانەی ناسنامەی باری شارستانییان هی هەرێمی کوردستان نییە، بە تەواوی ڕابگیرێت. لەبری "تاپۆی هەمیشەیی"، سیستەمی "مافی بەکارهێنانی کاتی" (Leasehold) پەیڕەو بکرێت بۆ ماوەیەک کە لە ٢٥ ساڵ تێپەڕ نەکات، و دوای کۆتایی هاتنی ماوەکە، موڵکەکە بگەڕێتەوە بۆ خاوەنە کوردەکەی یان حکومەت.

٢. پاراستنی شوناسی کلتووری لە ناوچە گەشتیارییەکان:
ناچارکردنی هەموو ناوەندە گەشتیارییەکان بە بەکارنەهێنانی تابلۆ و ناوی بیانی (عەرەبی)، و چەسپاندنی زمانی کوردی وەک زمانی یەکەم. هەروەها سەپاندنی کۆتای (٧٠٪) بۆ دامەزراندنی گەنجانی ناوخۆیی لە پڕۆژە گەشتیارییەکاندا بۆ ئەوەی سیمای ناوچەکان بە کوردی بمێنێتەوە.

٣. ڕێکخستنی نیشتەجێبوونی ئاوارە و میوانەکان:
بەستنەوەی مافی مانەوەی هەر کەسێکی دەرەوەی هەرێم بە "مۆڵەتی کار"ی کاتی. لە کاتی نەمانی کار یان کۆتایی هاتنی پڕۆژە، دەبێت مافی نیشتەجێبوون کۆتایی بێت، بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە نیشتەجێبوونی هەمیشەیی و گۆڕینی هاوسەنگی دەنگدان و سەرژمێری لە داهاتوودا.

٤. سەپاندنی باجی "ئاسایشی دیمۆگرافی":
سەپاندنی باجێکی توند و بەرز لەسەر ئەو کەسانەی لە دەرەوەی هەرێمەوە دێن و نیشتەجێ دەبن، یان خێزانی فرەژن و گەورە پێکدەهێنن کە فشار دەخاتە سەر خزمەتگوزارییە گشتییەکانی هەرێم. داهاتی ئەم باجانە بۆ پەرەپێدانی گوندە کوردنشینەکان و نیشتەجێکردنی گەنجانی کورد تەرخان بکرێت.

٥. وردبینی لە سەرچاوەی دارایی کڕیاران:
دەرکردنی ڕێنمایی بۆ بانکەکان و فەرمانگەکانی دادنووس بۆ وردبینیکردن لە سەرچاوەی دارایی ئەو کەسانەی بڕە پارەی گەورە لە کڕینی موڵکدا خەرج دەکەن، بۆ دڵنیابوون لەوەی هیچ ئەجێندایەکی سیاسی یان حزبی لە پشتەوە نییە بۆ داگیرکردنی خاکی کوردستان.

٦- زواج کردن لەگەڵ ئافرەتی عەرەب ماوەیەکە بوویتە دیاردە زۆربەی ئەو پیاوە کوردانەی زواجیان کردیە تووشی بەتاڵان بردنی سامانەکانیان بووە ئەوەش گرینگە جەندین کەیسی ئاوا لە دادگا هەیە .

بەڕێزان...
خاک و شوناس هێڵی سوورن. میواندۆستی نابێت ببێتە هۆی توانەوەی نەتەوەییمان. داواکارین ئەم بابەتە وەک دۆسێیەکی "ئاسایشی نەتەوەیی" مامەڵەی لەگەڵ بکرێت بەرلەوەی کات لەدەست بچێت. لەگەڵ ڕێزماندا.

ئەم هەنگاوەی سەرەوە ئاماژەم پێکرد پێشنیارە چۆن جێبەجێ بکەیت؟

ئەم نامەیە دەتوانیت وەک "یاداشت" پێشکەش بە هەر یەک لەم لایەنانە بکەیت:
* نووسینگەی پەرلەمانتاران لە شارەکەت.
* سەرۆکایەتی شارەوانییەکان بۆ ناوچە گەشتیارییەکان.
* پاڕێزگار و دەستهەڵاتی ناوەندی شار وقائم قامیەت.
*ئەنجومەنی ئاسایشی هەریم وبەرێوەبەرایەتی ئاسایش.
*وەزارەتی ناوخۆ و بەڕێوەبەرایەتی نشینگەکان .

#کوردستان

12/02/2026

"ڕۆژئاوای کوردستان" ئاشتییەکی ڕاستەقینە یان تەڵەیەکی مێژوویی

کاکل گەردی

بەندە هەرجەندە دەڕوانم گەشبین نیم بە سیاسەتەی ئێستایی حکومەتی سوریا جونکە حکومەتێکە لە سەر بنەمای هەڵگەڕاوەی سیاسی گڕوپێکی ڕێکخراوی نیودەولەتی دورست بووە یان مەرامێکی سیاسی یان دژ بەکورد هەم بەفکری توندڕوی و هەم بەفکری نەتەوە پەرستی دژبەکورد هێناویان لە دەرەوەی دەستهەڵاتی گەلی سوریا داندراون.

نەهاتون بۆ خزمەتی گەلی سوریاو کورد بۆیە دەبێت کوردەکان زۆر حەکیمانە هەنگاو بنێن لەڕێگای تەلەی ئاشتی هەلنەفرێوێن واتە لەخشتە نەبرێن ،نەوەك مێژوو خۆی دووبارە بکاتەوە؛ ئاگاداری ئەو "کات کوشتنە" بن کە دوژمنان ناویان ناوە "ئاشتی"!

لێرەدا (٥) خاڵی ستراتیژی و هۆشدارییەکی مێژوویی دەخەمەڕوو:

١. یەکڕیزی، نەک کێبڕکێی پۆست:
پیلانی دوژمن ئەوەیە لایەنە کوردییەکان (هەسەدە و ئەنەکەسە) بە گژ یەکدا بکات. هەر لایەنێک براوە بێت، لە کۆتاییدا بە تەنیا دەمێنێتەوە و تێکشکاندنی زۆر ئاسان تر دەبێت. بڕیاری سیاسی کورد دەبێت یەک بڕیار بێت.

٢. ڕێککەوتن بەبێ گەرەنتی، تەنها مەرەکەبی سەر کاغەزە:
هەر ڕێککەوتنێک لایەنی نێودەوڵەتی و نەتەوە یەکگرتووەکان وەک شاهید و گەرەنتیکار تێیدا بەشدار نەبن ، تەنها فێڵێکی سیاسییە بۆ کات کوشتن و مەترسیدارە.

٣. نییەتی پاک بە کردەوە دەردەکەوێت:
ئەگەر حکومەتی سوریا ڕاستگۆیە، بۆچی گەمارۆی سەر کۆبانی هەڵناگرێت؟ بۆچی هێزەکانی پاشەکشە پێ ناکات؟ ئاشتی بە ئابڵۆقە و هەڕەشە ناکرێت.

٤. شوناس و ئاڵا هێڵی سوورن:
ناکرێت ڕێککەوتن بکرێت و "ئاڵای کوردستان" وەک سمبولی نەتەوەیی لە ئیدارەی شارەکاندا دانپێدانراو نەبێت. تەسلیم نەکردنی ئیدارەی شارەکان بە خەڵکی ڕەسەنی ناوچەکە، نیشانەی شکستی ڕێککەوتنەکەیە.

٥. وانەیەک لە ١١ی ئازاری ١٩٧٠ :
حکومەتی بەغدا بە "ئاشتی" کوردانی خەڵەتاند و دواتر شۆڕشی ئەیلوولی تووشی نسکۆ کرد. نابێت بە ئاهەنگگێڕان و متمانەی بێ بنەما سەنگەرەکان چۆڵ بکرێن.

٦- دائیمەن پشتیوانی نیودەولەتی کۆکەنەوە هەموو کات ئەندامێکی کارا هەبێت لە مەرامە گڵاوەکانی هەڵگەڕاوەی بۆ بەرژەوەندی دوژمنانی کورد ئاشکرا بکەن بۆ ئەوە هیچ ڕێکەوتنی ژێربەژێر ئەنجام نەدرێت ڕابەرو سەرکردایەتی کوردی لێ ئاگادار بکرێتەوە .وەك هەبوونی نوێنەران لە یەکێتی ئەوروپاو نەتەوە یەکگرتووەکان سیناتۆرە دۆستەکان پشتوانیان گرینگە هەبن لەجەند ڕۆژی ڕابردوو لە ئەوروپاو ئەمریکا ڕوویاندا پشتوانی
باش هەبوون.

٧- ترسی "دۆمینۆ" (پەرتپەرت بوون)
بەریتانییەکان دەزانن کە سەربەخۆیی کورد لە پارچەیەک، کاریگەری ڕاستەوخۆی دەبێت لەسەر پارچەکانی تر. ئەمەش دەبێتە هۆی تێکچوونی هاوسەنگی هێز لەگەڵ وڵاتانی بەهێزی وەک تورکیا (کە ئەندامی ناتۆیە) و ئێران، کە ئەمەش بۆ بەرژەوەندییەکانی لەندەن مەترسیدارە ، دائیمن هەڵوێستی خراپیان هەبووە نایانەوێت هاوپەیمانە ستراتیژییەکانی خۆیان لە ناوچەکە لەدەست بدەن لەپێناو دروستبوونی دەوڵەتێکی نوێ کە هێشتا داهاتووی نادیارە.

پەیامی کۆتایی: دەبێت هێزی سەربازیی کورد لە بەرزترین ئاستی ئامادەباشیدا بێت. هیچ زانیارییەک مەدەنە بێگانە و چاوتان لەسەر سیخوڕەکانی دوژمن بێت. ئاشتی بەهێزییەوە دەپارێزرێت، نەک بە ساویلکەیی سیاسی.دەلێم تکا دەکەم بە وریای مامەڵە بکەن مەهێلن هیچ هێزێك بێت شارەکەت بۆ بەڕێوەببات خۆتان چاوساغی لەهێزەکانی ناوخۆ دابنێن لە ئاسایش و پۆلیس و هاتووچۆ و پاسەوانی دامودەزگای دەوڵەت بکەن.

#کوردستان #ڕۆژئاوا #یەکڕیزی #مێژوو

28/01/2026

ئیرادەی گەنج باخەوان و پاسەوانی داری ئازادین

کاکل گەردی

گەنجانی خوێن‌گەرم و هیوای دواڕۆژی وڵاتن، ئێمە لێرەدا تەنها یادی ڕابردوو ناکەینەوە، بەڵکو لەسەر بنەمای ئەم دێرە شیعرە دەدوێین کە دەڵێت: «داری ئازادی بە خوێن ئاو نەدرێت قەد بەرناگرێ، سەربەخۆیی بێ فیداکاری ئەبەد سەرناگرێ.» ئەمە تەنها شیعر نییە، بەڵکو یاسایەکی مێژووییە؛ ئازادی بێ باج خەونە، و نیشتمانی بێ قوربانیدەر، تەنها زەوییەکی بێ‌خاوەنە.

هێژایان...داری ئازادی وەک هەر دارێکی تر نییە تەنها بە ئاوی باران سەوز بێت. ئەم دارە ڕەگی لە ناو قووڵایی مێژوویەکی پڕ لە ئازاردایە و گەڵاکانی بە هەناسەی ئەو شەهیدانە دەشەکێنەوە کە ژیانی خۆیان کردە قوربانی بۆ ئەوەی ئێمە ئەمڕۆ بە سەربەرزی بوەستین. بەڵام پرسیاری سەرەکی ئەمەیە: ئەرکی گەنجی ئەمڕۆ لە ئاست ئەم دارەدا چییە؟

ئەمڕۆ فیداکاری تەنها بە واتای چەک هەڵگرتن نایەت، بەڵکو لەم خاڵانەدا خۆی دەبینێتەوە:

* فیداکاری لە کات و ماندووبوون: بەدەستهێنانی بەرزترین ئاستی زانست؛ چونکە نیشتمانێک گەنجەکەی نەخوێندەوار بێت، ئازادییەکەی هەمیشە لە مەترسیدایە.
* پێشخستنی بەرژەوەندیی گشتی: کارکردن بۆ شکۆی نەتەوە و پاراستنی سەروەریی خاک، پێش هەر بەرژەوەندییەکی کەسی و کاتی.
* پشوودرێژی لە بنیاتناندا: ئازادی پێویستی بە پاراستنە، پاراستنیش تەنها بە ئابوورییەکی بەهێز و کلتوورێکی زیندوو دەکرێت.

گەنجانی وڵات...
ئێوە ئەو نەوەیەن کە دەبێت بیسەلمێنن "سەربەخۆیی" تەنها دروشم نییە، بەڵکو بەرپرسیارێتییە. بۆ ئەوەی ببینە ئەو نەوەیەی داری ئازادی بە سەوزی دەهێڵێتەوە، با ئەم بنەمایانە بکەینە ناسنامەی خۆمان:

١. خۆت بە کەم مەزانە: هەر گەنجێک لە بواری خۆیدا داهێنەر بێت، خەریکی بەهێزکردنی پایەکانی سەربەخۆییە.
٢. کاتت نیشتمانی تۆیە: ڕێگە مەدە کاتەکانت بە دیار بێهودەییەوە بکوژرێن؛ هەر سەعاتێک فێربوون، خشتێکە بۆ دیوارێکی بەرزتر لە شکۆی نەتەوە پیشان دەدات.
٣. بەرهەمهێنان نەک پاشکۆیەتی: سەربەخۆیی ڕاستەقینە لەوێوە دەست پێ دەکات کە بۆ پێویستییەکانمان چاومان لە دەستی بێگانە نەبێت.
٤. یەکڕیزی: با ئامانجە گەورەکان کۆمان بکەنەوە، چونکە داری ئازادی لە خاکی پارچەپارچەدا گەشە ناکات.
با پەیمان نوێ بکەینەوە، کە ئێمە نابینە نەوەیەک تەنها لە سێبەری ئەم دارەدا بخەوین، بەڵکو دەبینە ئەو باخەوانانەی بە عەقڵ و بازووی خۆمان، نیشتمانێک بنیات دەنێین کە ببێتە جێی شانازیی جیهان.
نەمری بۆ شەهیدان و سەرکەوتن بۆ ئیرادەی گەنجانی وڵات.

#ئازادی #نیشتمان #گەنج #زانست #سەربەخۆیی

12/11/2025

ئەرکی داهاتووتان پتەوکردنی سەقامگیری و ئاسایشی هەرێمی کوردستانە

کاکل گەردی

{ بەناوی خودای گەورە و میهرەبان }

پڕۆسەی دەنگدان لە هەرێمی کوردستان بە سەرکەوتوویی کۆتایی هات، سوپاس و پێزانینی خۆمان ئاراستەی خوای گەورە دەکەین بۆ دەستەبەرکردنی هەڵبژاردنێکی ئارام و شەفاف و شکۆمەندانە کە ڕەنگدانەوەی ئیرادە و پێگەیشتنی گەلەکەمان بووە.

ئێمە لە دڵەوە پیرۆزبایی و پێزانینی قووڵی خۆمان ئاراستەی سەرۆک مەسعوود بارزانی دەکەین کە سەرکردایەتی و دیدگا و خۆبەخشی بێوچانەکەی جارێکی دیکە بە متمانەی خەڵک دووپاتکرایەوە. پارتی دیموکراتی کوردستان لەژێر ڕێنمایی ئەودا، بە بوون بە یەکەم هێزی سیاسی کە یەک ملیۆن دەنگ تێپەڕاندووە، خاڵێکی جێی سەرنجی بەدەستهێناوە- بەڵگەیەکی ڕوونە لەسەر باوەڕی هەمیشەیی نەتەوەی کورد لە ڕێبازی تێکۆشان و قوربانیدان و خزمەتکردنی ڕێبازی بارزانیدا.

ئەمڕۆ نەک هەر سەرکەوتنی هەڵبژاردن بەڵکو دەرفەتێکی نوێبووەوە بۆ یەکڕیزی و بەرپرسیارێتی و هاوکاری نێوان هەموو لایەنە کوردستانیەکان و هێزە سیاسییەکان. کاتی ئەوە هاتووە پێکەوە کار لەسەر ستراتیژییەکی نیشتمانی یەکگرتوو بکەین بۆ پاراستنی مافە دەستوورییەکانی کورد لە بەغدا و دڵنیابین لەوەی هەموو بڕیارێک لە خزمەت بەرژەوەندییە دەستەجەمعییەکانی گەلەکەماندا بێت.

ئەرکی داهاتوومان پتەوکردنی سەقامگیری و ئاسایشی هەرێمی کوردستانە، ڕێگریکردنە لە هەر هەوڵێک بۆ پێشێلکردنی دەستووری عێراق، هەروەها ڕاگرتنی بنەماکانی هاوبەشی و هاوسەنگی و کۆدەنگییە کە سیستەمێکی فیدراڵی ڕاستەقینە دیاری دەکات.

با ئەم چرکەساتە وەک سەرەتایەکی نوێ - یەکێک لە یەکگرتوویی و حیکمەت و ئامانجی هاوبەش - بچێتە پێشەوە کە پێکەوە لە پێناوی کوردستانێکی بەهێزتر و سەقامگیرتر و ئاوەدانتردا بەرەو پێشەوە دەڕۆین لەسایەی ئەو بەروو پێشچوونەی کابینەی نۆ بۆ ژێرخان ئەنجامیدا ئەنجامەکەی بۆ ئەمڕۆ شوکهێنەر بوو دەرئەنجامی ئەوگڕوتینەی خەڵکی لێکەوتەوە بۆیە دەبێت بۆ ئایندە جارەسەری کێشەی موچەو پاشە مووچەو پێداویستیەکانی خەڵک بۆ هەمیشە جارەسەر بکرێت بۆ کوردستانێکی سەربەخۆ هەنگاوبنێن.

بژی خەڵکی کوردستان،
بژی ڕێبازی بارزانی،
وە خوای گەورە هەرێمەکەمان و دەستکەوتەکانی بپارێزێت.

08/11/2025

چۆن هاوڕێی ڕاستەقینە بناسین

کاکل گەردی

هاوڕێیەتی تەنیا پەیوەندییەکی کۆمەڵایەتی نییە؛ بەهایەکی قووڵی مرۆییە، لەسەر متمانە و دڵسۆزی و ڕاستگۆیی و ڕێزگرتنی یەکتر بنیات نراوە. هاوڕێی ڕاستەقینە ئەو کەسە نییە کە تەنها لە ڕۆژانی ئاسوودەییدا لەگەڵماندا دەڕوات، بەڵکو ئەو کەسەیە کە لە تەنیشتمانەوە وەستاوە لەکاتی سەختی ژیان وناخۆشی، کاتێک دڵ هەست بە خەمباری دەکات هاوڕێی باش خەم ڕەوێنە.

هاوڕێ دڵی دووەمە لە دەرەوەی جەستە کەسێک کە ناومان دەپارێزێت کاتێک غیاب دەبین، پشتگیریمان دەکات بەبێ ئەوەی داوای پاداشت بکات، و هەم هاوبەشی خۆشی و هەم خەم. هاوڕێی ڕاستەقینە ئەو شتانە ناژمێرن کە دەیبەخشن، هەرگیز پەشیمان نابنەوە لەوەی کە قوربانیت بۆ دەدەن.

وەک چۆن درەخت پێویستی بە ئاوە، دڵی مرۆڤیش پێویستی بە هاوڕێیەتی باش هەیە. بەبێ ئەو ژیان وشک و قورس و بێ ڕەنگ دەبێت. بەڵام لەگەڵ هاوڕێیەکی دڵسۆزدا، تەنانەت ڕۆژە سەختەکانیش ئاسانتر دەبن، ساتەوەختە سادەکانیش جوانتر دەبن.

هاوڕێی باش لە نەفسـی خـۆت باشتـرە، چونڪە نەفس بەردەوام فەرمانـی خراپەت پێ ئەڪات، بەڵام هاوڕێی باش بۆ هەمیشە فەرمانی چاڪەت پێ ئەڪات.
🔸هاوڕێی ڕاستەقینە وەک مۆمێک وایە لە شەودا.
🔸ھاوڕێکانت پشتگوێ مەخە لەو کاتەی پێویستیان پێتە
🔸هاوڕێی پەناگەیەکە لە ناو زریانێکدا .
🔸هاوڕێی باش بە دەنگێکی نەرم لە ساتەکانی ئازار وناخۆشی بۆ هەمیشە لەگەڵتە.

🔸هاوڕێیەتی بە ساڵ و دووری ناپێورێت بەو پێوانەیە دەکرێت کە کەسێک چەندە بە قووڵی گرنگی پێدەدات وە چەندە ڕاستگۆیانە لە تەنیشتتەوە وەستاون.
🔸هەندێک هاوڕێ ژیانمان بەرەکەتدار دەکەن،
هەندێکی تر وانەمان فێر دەکەن. هەردووکیان بەنرخ بن بەڵام تەنها یەکێکیان بۆ هەمیشە دەمێنێتەوە.
🔸ھاوڕێیەتی ئەو کەسانە بکە ، کە لە ئاستی تۆدانە. بیرت نەچێ ھاوڕێیەتی بوون، بەھاوسەنگیەوە جوانە.

بەڵام خیانەت...
🔸خیانەت ئەو شتانە لەناو دەبات کە ساڵانێک متمانە دروستی کردووە لە شمشێر قووڵتر دەبڕێت،چونکە لە ڕێگەی دڵەوە دەچێتە ژوورەوە.
🔸دۆستێکی ناپاک لە دوژمن مەترسیدارترە،
چونکە دوژمنێک لەبەردەمتدا وەستاوە،
بەڵام هاوڕێیەکی درۆزن لە پشتتەوە وەستاوە.
🔸 بە ڕاستگۆیی هاوڕێیەتیەکانتان بپارێزن بە متمانەوە بنیات بنێن وە هەرگیز ڕێگە بەخۆت مەدە هاوڕێی خیانەت بچێتە ناو دڵ و ژیانتەوە.
🔸ئەو هاوڕێیانە هەڵبژێرە کە کارەکتەرت بەرز دەکەنەوە نەک لەناوی ببەن.
🔸ئەوانە هەڵبژێرە ئاهەنگ دەگێڕن بۆ سەرکەوتنەکانت نەک ئەوانەی ئیرەیی حەسودیت پێ دەبەن.
🔸خۆت بە کەسانێک دەورە بدە کە لە غیابی تۆدا بە باشی باسی تۆ دەکەن.

🔸هاوڕێیەتی پێویستی بە: قسەی باش،نیەتی پاک ، ڕێزگرتن ،لێبوردن ،خۆشەویستی بۆ هەمیشە .
🔸کەواتە با ڕێز لە هاوڕێیەتی بگرین ،با ئەو هاوڕێ دڵسۆز و ڕاستگۆ و بوێرانە بین کە ئەوانی تر دەتوانن متمانەیان پێبکەن.
🔸هاوڕێیەکی ڕاستەقینە لەدەست مەدە لەسەر لوتبەرزی.
🔸ئێمە ئەو جۆرە مرۆڤانە بین کە ناوی یەکتر دەپارێزین،کە بارگرانی یەکتر هەڵدەگرن وە ئەوانەی شوێن پێی میهرەبانی بەجێدەهێڵن بۆ هەر شوێنێک بچین.

بۆیە ئەو بابەتەم هەڵبژارد جونکە لە کۆمەڵگای خۆمان هاوڕێیەتی باش کەم بووەتەوە کاتێك کە بەرژەوەندییەکان کاڵ دەبنەوە، پارە نامێنێت، دەسەڵات دەگۆڕێت ئەوانیش نامێنێت.
دووجار بیر بکەوە نەکەی لە دەستی بدەی ڕۆژێك دێت پێویستیت پێ دەبێتەوە .ئەوکات پەشیمانی دادنادات.
دڵێك بشکێت وەکو سەرەتا جاك نابێتەوە.
بەڵام هاوڕێی ڕاستەقینە وەک گەنجینەیە لە دڵ دەمێنێتەوە لە زێڕ بەنرختر.

24/10/2025

جیابوونەوەی خێزان پرسێکی هەنوکەیی

کاکل گەردی

جیابوونەوەی خێزان و کاریگەرییەکانی لەسەر کۆمەڵگا و ژینگە: بەرەو هۆشیاری و چارەسەریەکی تەندروست.

خێزان بەردی بناغەی هەموو کۆمەڵگەیەکە ، یەکەم قوتابخانەی بەهاکان و هەستەکان و بەرپرسیارێتی کۆمەڵگایە. کاتێک تەبایی لەناو خێزانەکاندا زاڵ دەبێت، کۆمەڵگا سەقامگیری و ئارام دەبێت. بەڵام کاتێک دابڕان و ململانێ دورست دەبن کاریگەری لە سەر ئەندامانی خێزان جێ دەهێلێت و بناغەی کۆمەڵگاکان دەهەژێنێت و کاریگەری لەسەر تەندروستی کۆمەڵایەتی و ژینگەییش هەیە.

لە دەیەکانی ڕابردوو تا ئەمڕۆ زیادبوونی دابەشبوونی خێزانەکان وەک نیگەرانییەکی کۆمەڵایەتی جددی سەریهەڵداوە، کاریگەری لەسەر شکۆوکەرامەتی منداڵاندا هەیە، پەیوەندی کۆمەڵایەتی لاواز دەکات و بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ زیان بە ژینگەی هاوبەش ونیوان خێزانەکان دەگەیەنێت.

بۆیە چارەسەرکردنی جیابوونەوەی خێزان تەنیا پرسێکی تایبەت نییە بەڵکو ئەرکێکی بەکۆمەڵە و پێویستی بە هۆشیاری و بەزەیی و کردەوەی ستراتیژی حکومەتیش هەیە.

یەکەم / هۆکار و دەرئەنجامەکانی جیابوونەوەی خێزان:

جیابوونەوەی خێزان بە دەگمەن لە ئەنجامی یەک هۆکارەوە دێتە ئاراوە زۆرجار لە تێکەڵەیەك لە فشارە ئابوورییەکان و خراپی پەیوەندییەکان و نایەکسانی کۆمەڵایەتی و توندوتیژی خێزانی و ئاڵوودەبوون یان تەحەددیاتی پەیوەست بە کۆچەوە سەری هەڵداوە.

هۆکاری تەکنەلۆجیا و سۆشیال میدیا ئاسەواری خراپی هەبووە ، نادڵنیایی ئابووری بەشداربووە لە لاوازبوونی پەیوەندیی خێزانی و فشاری کۆمەڵگا.

دەرئەنجامەکانی جیابوونەوە هەم سۆزداری و هەم پێکهاتەیین:

💢 ناسەقامگیری سۆزداری: جیابوونەوە تەنیایی و خەمۆکی و لەدەستدانی متمانە بەخۆیەوە دەبینێت. بە تایبەتی منداڵان تووشی سەرلێشێواوی و دڵەڕاوکێ و کێشەی ڕەفتار و دەرونی دەبن.

💢 ناهاوسەنگی کۆمەڵایەتی: خێزانە لێکترازو لەوانەیە منداڵەکانیان ببنە هۆی وازهێنان لە خوێندن، تاوانبار بوونیان،
بۆ منداڵانی هەرزەکارو گەنچ بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێکاری بلاوبوونەوەیان لەسەر شەقام.

💢 تێکچوونی کولتووری: تێکچوونی نەریتە خێزانییەکان بەها ئەخلاقییەکان و ئەو پەیوەندییە نێوان ئەوانەی کە ئەخلاق وئادابی کۆمەڵایەتی دەشێوێنن.

💢 بارگرانی ئابووری: ئەو خێزانانەی بەهۆی ململانێکانەوە دابەش بوون زۆرجار ڕووبەڕووی هەژاری و خەرجییە یاساییەکان و تێچووی دەروونی دەبنەوە کە سیستەمی چاودێری کۆمەڵایەتی تووشی کێشەیان دەکەن بێ ئاگان لە ڕووشی دارایان بەتایبەتی ئەوەنەی مووچە خۆرن جگە لە مووچەکەیان هیچ سەرچاوەیەکی دارایان نییە بەنەدانی مووچە یان تاخیر بوونی کێشەی لێکترازان و جیابوونەوە ڕوودەدەن بەپێی ئەو ئامارانەی هەنە بەتایبەتی لەنزیکەوە کێشەکان دەبیستین.

دووەم / کاریگەرییە ژینگەیی و کۆمەڵایەتییەکان :

هەرچەندە جیابوونەوەی خێزان بە پلەی یەکەم وەک پرسێکی کۆمەڵایەتی سەیر دەکرێت، بەڵام کاریگەرییە ژینگەییەکانی زیاتر تٲثیری هەیە .. ئەو خێزانانەی کە بەدەست ململانێی ناوخۆییەوە دەناڵێنن - چونکە فشاری دەروونی و ناسەقامگیری سەرنجدان بە ژیانی بەردەوام کەمدەکاتەوە زۆر جار لە زاری خاوەن کێشەکان دەبیستین دەلێن ئەگەر خەڵك کۆمەڵگا وازبێنێت ئێمە بۆخۆمان دەژین بەڵام بەرگەی قسەوقسەڵۆک ناگرین بۆیە بڕیاری جیابوونەوەو خۆکوشتن دەدات .

جگە لەوەش، کۆچی شارەکان کە بەهۆی تێکچوونی خێزانەکانەوە دروست دەبێت، بەشدارن لە زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان لە شارەکاندا، وازهێنان لە زەوییە گوندنشینەکان و تێکچوونی ژینگە وادەکات خێزانەکە بەدوای کاردا بگەڕێت ، ئەمەش دادەکات خواست لەسەر خانووبەرە و قەرەباڵغی هاتوچۆ و پیسبوون زیاد ببێت.

سێیەم /پاراستنی کەرامەت و مافەکانی منداڵان :
منداڵان بێ تاوانترین و لاوازترین قوربانی جیابوونەوەی خێزانن. ئەوان شایەنی پاراستنن نەک تەنها لە هەژاری و ئازاردان دەردەسەری بژین بەڵکو لە دەرئەنجامە سۆزدارییەکانی ململانێی دایک و باوک. گرینگە پاراستنی کەرامەت و مافەکانیان لە دڵی هەموو مرۆڤێک و کۆمەڵگادا دەستەبەر بکرێت.

گرینگی مافی منداڵان بریتین لە:

🔹 پاراستنی یاسایی: حکومەتەکان دەبێ یاسای دادپەروەرانە و هاوسەنگ بۆ سەرپەرشتیکردنی منداڵ مسۆگەر بکەن کە سەقامگیری سۆزداری و دەروونی منداڵەکە لە پێشینە بن.
🔹 پشتگیری سۆزداری: پێویستە قوتابخانە و ناوەندە کۆمەڵایەتییەکان و ڕێکخراوە کۆمەڵایەتییەکان خزمەتگوزاری ڕاوێژکاری پێشکەش بکەن و شوێنی سەلامەت بۆ منداڵان دروست بکەن بۆ دەربڕینی هەستەکانیان و وەرگرتنەوەی متمانە.
🔹 مامەڵەی یەکسان: کۆمەڵگا دەبێت هەڵاواردن و چەواشەکاری بەرامبەر بە منداڵانی خێزانە جیاکراوەکان نەهێڵێت و گشتگیری و ڕێزگرتن بەهێز بکات.
🔹 پەروەردە و هۆشیاری: فێرکردنی منداڵان هاوسۆزی و پەیوەندیکردن و چارەسەرکردنی کێشەکان دەتوانێت یارمەتیان بدات گەشە بکەن بۆ گەورەساڵانی بەرپرسیار کە لە داهاتوودا پەیوەندی تەندروستتر دروست دەکەن.
کاتێک مافەکانی منداڵان پارێزراو دەبن، هیوا و بەهای خۆیان دەگەڕێنەوە ئەوانیش لە بەرامبەردا دەبنە بناغەی کۆمەڵگایەکی سەقامگیر.

جوارەم/بەرپرسیارێتی حکومی و دامەزراوەیی :

حکومەت و دامەزراوە مەدەنییەکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە چارەسەرکردن و ڕێگریکردن لە جیابوونەوەی خێزانەکان. ڕێبازێکی چالاکانە پێویستە بگرنەبەر بۆ کەمکردنەوەی هۆکارەکانی و بەهێزکردنی یەکێتی خێزان.

گرنگی خێزان ئەولەویەتی حکومەت و دادگاو ڕێکخراوەکانە بریتین لە:
🔸 هەڵمەتەکانی هۆشیاری گشتی: پێشخستنی گرنگی بەهاکانی خێزان و ڕێزگرتن و لێکتێگەیشتن لە ڕێگەی میدیا و قوتابخانە و دامەزراوە ئاینییەکانەوە.

🔸 سەنتەری ڕاوێژکاری خێزان: دامەزراندنی ناوەندە کۆمەڵایەتییە دەستڕاگەیشتوەکان کە ڕاوێژکاری دەروونی و یاسایی بەخۆڕایی یان گونجاو پێشکەش بەو هاوسەرانەی کە لە ململانێدان.
🔸 پشتگیری ئابووری: پێشکەشکردنی خانووبەرە و هەلی کار و یارمەتی کۆمەڵایەتی کە فشارە ئابوورییەکان کەمدەکاتەوە کە زۆرجار دەبێتە هۆی تێکچوونی هاوسەرگیری.
🔸 چاکسازییەکانی پەروەردەیی: پەروەردەی ژیانی خێزانیی و ڕاهێنانی زیرەکی سۆزداری لەناو مەنهەجی قوتابخانەکاندا بخرێتە نێو مەنهەجی قوتابخانەکانەوە بۆ ئامادەکردنی نەوەی داهاتوو بۆ ژیانی خێزانی بەرپرسیار.
🔸 چوارچێوەی یاسایی: پەرەپێدانی یاسای ڕوونی پاراستنی خێزان و دڵنیابوون لە جێبەجێکردن لە دژی توندوتیژی خێزانی و پشتگوێخستنی منداڵان.
🔸 هاوبەشی هاوبەش: هاندانی هاوکاری لە نێوان وەزارەتەکان، ڕێکخراوە ناحکومییەکان و سەرکردەکانی کۆمەڵگا بۆ هەماهەنگی تۆڕەکانی پشتیوانی بۆ خێزانە خەباتکارەکان.
ئەم جۆرە ڕێوشوێنانە خێزان لە پرسێکی تایبەتەوە دەگۆڕن بۆ ئەولەویەتی هاوبەشی نیشتمانی، خۆشگوزەرانی سۆزداری بە سەقامگیری کۆمەڵایەتی و بەرپرسیارێتی ژینگەییەوە دەبەستنەوە.

پێنچەم / بنیاتنانی کولتوری لێك تێگەیشتن و ئاشتەوایی :

لە دەرەوەی سیاسەتی حکومەت، گۆڕانکاری بەردەوام پەیوەستە بە گۆڕانکاری کولتوورییەوە. کۆمەڵگایەک کە بەهای لێبوردن و گفتوگۆ و هاوسۆزی دەدات، دەتوانێت پێش ئەوەی ڕووبدات ڕێگری لە تێکچوونی خێزان بکات. دایک و باوک دەبێت فێری بەڕێوەبردنی ناکۆکییەکان بن لە ڕێگەی ڕێزگرتن و پەیوەندیکردنی یەکترەوە نەک توڕەیی یان کشانەوە. پێویستە پیاوانی ئاینی و مامۆستایان و گەورەکانی کۆمەڵگا ڕۆڵی خۆیان بگێڕن لە ڕێنماییکردنی خێزانەکان بەرەو چارەسەری ئاشتیانە.

بەرنامەکانی هۆشیاری کولتووری دەتوانن جەخت لەوە بکەنەوە کە داوای ڕاوێژکاری یان پشتیوانی نیشانەی لاوازی نییە بەڵکو نیشانەی هێز و بەرپرسیارێتییە. بە پەروەردەکردنی پەروەردەی سۆزداری و ڕێزگرتنی یەکتر، خێزانەکان دەتوانن بەسەر ئاستەنگەکاندا زاڵ بن و تەنانەت لە کاتی سەختیدا بەهێز بمێننەوە.

ئەنجام

⚛ دابڕانی خێزان تەنیا قەیرانێکی تایبەت نییە؛ نیگەرانییەکی بەکۆمەڵە کە کاریگەری لەسەر تەندروستی سۆزداری و کۆمەڵایەتی و ژینگەیی نەتەوەیەک هەیە. پاراستنی خێزان واتە پاراستنی دڵی کۆمەڵگا بەهاکانی، بەزەیی و سەقامگیری. حکومەت و ڕێکخراوە مەدەنییەکان و هاوڵاتیان دەبێت دەست بە دەست کاربکەن بۆ ڕێگریکردن لە جیابوونەوە و پشتگیریکردنی خێزانە خەباتکارەکان و پاراستنی کەرامەت و داهاتووی منداڵان لە ئەستۆ بگرن.

"لەکۆتایی دا دەلێم "
⚛ خێزانێکی تەندروست کۆمەڵگایەکی تەندروست دروست دەکات، کۆمەڵگەیەکی تەندروست ژینگەیەکی ئارام پەروەردە دەکات. بە یەکخستنی هۆشیاری و بەزەیی و کردار، دەتوانین نەتەوەیەک بنیات بنێین کە هەموو ماڵێک ببێتە سەرچاوەی هاوسەنگی و لێکتێگەیشتن هیوا بۆ نەوەکانی داهاتوو مسۆگەر بکات.