MIRS

پەیوەندییە کارەباییەکە کۆتایی هات: عێراق ژوورێکی بۆ هەناسەدانی سیاسیی کڕی.
* بەهرۆز جەعفەر
بەشێوەیەکی یەکجارەکی؛ ڕۆژی سێشەممە (١٢ ی دیسەمبەری ٢٠٢٥) عێراق ڕاگرتنی تەواوەتی هاوردەکردنی غازی سروشتی لە ئێران ڕاگەیاند، هەنگاوێک کە دوای ئەوەی وەزارەتی کارەبا ڕایگەیاند، دەستبەجێ لە نێوان 4 هەزار بۆ 4 هەزار و 500 مێگاوات لە تۆڕی کارەبای نیشتمانی کورتهێنان درووست بو!
مەتەڵ، یان چیرۆکی نەوت، گاز، کارەبا، پیشەسازیی هایدرۆکاربۆنییەکانی عێراق هی ئەوەیە چەندین نەوەی داهاتوو وەک داخێک بەردەوام بیڵێنەوە؛
* لە (٢٠٠٤ ەوە تاوەکو ٢٠٢٤) حکومەتی عێراق (٨٠) هەشتا ملیار دۆلاری بۆ سێکتەری کارەبا خەرجکردوە؛ هێشتا نیزیکەی ٤٥٪ کورتهێنانی کارەبا لە پانزە پارێزگای عێراقدا هەیەو، هاوینان کورتهێنانی کارەبای نیشتیمانی تا (٦٠٪) دەڕوات!
* دەوڵەتەکە، پیاوی لێزان و کارامەی تێدایە؛ بەڵام هێشتا سەراپا وا تێگەیشتوون "وزە" تەنها نەوت و گازە، یان سەردەمی خەڵووزە! لەکاتێکدا (٢٠٢٦) بەتەواوەتی ئەو لۆژیکە دەبیندرێت کە زیرەکی دەستکرد تەنها بابەتی تەکنەلۆژیای دیجیتاڵی نییە، بەڵکو هێزی هەڵسوڕێنەری پشت پیشەسازییەکان و وزە نوێبوەوەکان و وزەی سەوزە. با بە لۆژیکەکەی عێراق بڕۆین کە وزە هەر "نەوت"ە؛ ئێ نەوتی خاو دەیان پێکهاتە "موشتەقات" ی دیکەی هەیە وەکو: دیزڵ، کیرۆسین، چەورەکەرەکان (ڕۆنی مۆلیدات و..)، بەنزین و قیر و...تادوایی، عێراق ساڵەهای ساڵە زۆربەی ئەوانە لە دەرەوە هاوردە دەکات! بە بەردەوامی ساڵانە تەنها بەهۆی هاوردەکردنی ئەو پێکهاتانەوە لە نێوان (٢ بۆ ٥ ملیار دۆلار) ی عێراق بە فیڕۆ چوە. ئنجا دەوڵەتەکە (٩٦٪)ی داهاتەکەی پشت بەو نەوتە دەبەستێی کە دەینێرێتە دەرەوەو دەیفرۆشێ! ئنجا لەسەروو ئەوەشەوە؛ دەوڵەتەکە تا ئێستا تەنها یەک کەناڵی هەبوە بۆ هەناردەکردنی نەوتەکەی کە بەندەرەکانی بەسرەیە؛ لەوێشدا"کوەیت" خەریکە بازرگانیی دەریایی عێراق دەخنکێنێت! ئنجا لەسەروو هەموو ئەوانەشەوە ئەوانەی دامەزراوەکانی دەوڵەت بەڕێوە دەبەن، کەسیان باوەڕیان بە عێراق نییە وەکو دەوڵەتێک وەک کیانێکی دەستوریی و سیاسیی و دامەزراوەی کۆمەڵایەتی تۆکمە، بەڵکو شیعە ئینتیمای بۆ شیعە، سووننە بۆ سووننەو کوردیش ئینتیمای بۆ کورد هەیە..ئیتر دیارە چۆن "بەڕێوە"یان بردوە! دەستەی دەستپاکی عێراق دەڵێ تەنها لە درووستکردنی منارەی مزگەوتێکدا یەك ملیار و ٥٧١ ملیۆن و ٨٠٠ هەزار دینار گەندەڵی كراوە و پارە بەهەدەر دراوە.
* داتای ٢٠٢٥ دیار نییە، بەڵام ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ڕوونە؛ بانکی نێودەوڵەتی دەڵێت ، نۆ وڵاتیش ٧٥٪ ـی کۆی گازی هاوەڵیان سووتاندووە، کە عێراق یەکێکیانە. لەمەشدا عێراق ساڵانە بەبەردەوامی لە نێوان (٧ بۆ ٩) ملیار دۆلار سەروەتی نیشتیمانیی بە فیڕۆ داوە؛ جگەلەوەی ژینگەی وڵاتەکەو ناوچەکەشی بە بەلاش و خۆڕایی پیس کردوە. گازی هاوەڵی نەوت، جۆرێکە لە گازی سرووشتی، لە کان و بیرەکانی نەوتدا هەیە، یان لە نەوتەکەدا تواوەتەوە، یان بەشێوەی گۆمەزی گازیی لەسەرووی نەوتی نێو کانەکە دەبێت، هەندێک لە کۆمپانیاکان لەگەڵ نەوتەکەدا سوود لە گازەکەش وەردەگرن یان لەنێو کانەکە دەیهێڵنەوە، هەندێکیش دەیسووتێنن.
لەبارەی ڕاگرتنی یەکجارەکی هاوردەکردنی گاز لە ئێرانەوە، ئەمە برینێک نییە لەناکاو ئازاری درووستکردبێت، بەرپرسانی عێراق ساڵی ڕابردوویان بە لێدوان و نمایشی سەرکەوتن بەسەر هاوردەکردنی سووتەمەنیدا بەسەر بردووە، سەرەتا بارکردنی بەنزین و گازۆیل و نەوتی سپییان ڕاگرتووە و لە هەمان کاتدا گێڕانەوەیەکی فراوانتریان لەبارەی خۆبژێوی وزە خستووەتەڕوو! غاز پارچەی ئەو مەتەڵە بوو کە مابووەوە و لە ڕووی سیاسییەوە هەستیارترین بوو (ئێران لە ئارادا بو!).
ئێران، تا ئەم کۆتا ڕۆژانەی ٢٠٢٥؛ بە بەردەوامی نیزیکەی لەسەدا ٣٠ بۆ ٤٠ی پێداویستییەکانی بەرهەمهێنانی کارەبای عێراقی دابینکردبوو. بێگومان ئەو قەبارەیانە پێشتر بەهۆی ناکۆکییەکانی پارەدان و فشارەکانی سزاکانی ئەمریکا و کورتهێنانی ناوخۆیی ئێران خۆی کەمبوونەوە. ئەمجارەیان “هەڵپەساردنی تەواو” ئەو بڕینە لەناکاوە نییە کە دەردەکەوێت. بەغدا تەنیا هەنگاوی لۆژیکی داهاتوو لە جیابوونەوە لەگەڵ ئێران دەنێت لە ڕێگەی کەمکردنەوەی بەشەکی هاوردە و لێشاوی باوەڕپێنەکراو.
وەکو "جولیان چایجر"یش لە ئۆیەڵ پرایس باسی دەکات، واشنتۆن بە بەردەوامی پاڵ بە عێراقەوە دەنێت بۆ ئەوەی پشتبەستنی بە تاران کەم بکاتەوە و بەغداش بە تامەزرۆییەوە پابەندبوونی خۆی نیشان دەدات بەبێ ئەوەی قەیرانێکی تەواوەتی کارەبای لێبکەوێتەوە. بەکوردییەکەی ئەمە مانای وایە گڵۆپەکان بە تێچووی زیاتر و بە فشارێکی زیاتر لەسەر ژێرخانی ئابوریی بە هەڵکراویی دەهێڵێتەوە، بەڵام ژووری هەناسەدانی سیاسی دەکڕێت، ئیتر عێراقیش تۆزێک دەتوانێت بە سەربەخۆیی بجووڵێتەوە.
لەوەش گرنگتر ئەم ڕاگەیاندنە بۆ ڕاگرتنی یەکجارەکی هاوردەکردنی گازو کارەبا لە ئێرانەوە، لەگەڵ گۆڕانکارییەکی ستراتیژی زۆر گەورەتردا دەگونجێت. پڕۆژەکانی وزە کە ڕۆژئاوا پشتگیریان دەکات، دواجار لە سەر کاغەزەوە دەچنە ئاستی بەرهەمهێنان. ئێستا گەشەپێدانی پێنج کێڵگەی بی پی-bp لە کەرکووک چالاکە، لەگەڵ جەختکردنەوەیەکی زۆر لەسەر گرتنی غازی هاوەڵ- Associated Gas کە ئەگەرنا وەکو پێشوو دەسووتێنرێت. پڕۆژەی غازی یەکگرتووی کۆمپانیای تۆتال ئینێرجی کە چەند ملیار دۆلاری تێدەچێت لە باشووری عێراق بە شێوەیەک دیزاینکراوە کە ڕاستەوخۆ پاڵپشتی وێستگەکانی کارەبا بکات، ئەمەش ئێران بە تەواوی لە دۆخەکە دادەبڕێت.
دواجار، هیچ کام لەمانە بەو مانایە نییە کە عێراق کێشەی دەسەڵاتی خۆی چارەسەر کردووە. هێشتا خواست لە هاویندا توانای دامەزراوەکانی عێراق لە وڵاتەکەدا بچووکتر دەکاتەوە و گرتنی غازیش بۆ ئەوەی بەو شێوە بێ مانایەی دەیەکانی پێشوو نەسووتێت کاتێکی دەوێت. هێشتا بەغدا دەیەوێت ئەو پەیامە گونجاوە بنێرێت، بۆ واشنتۆن، بۆ تاران و بۆ وەبەرهێنەران، کە غازی ئێران چیتر پایەی سیستەمی وزەی وڵاتەکەی نییە. بەڵام تاقیکردنەوەی ڕاستەقینەکە هێشتا لە پێشە.

" ليس تفصيلاً أن تكون شركة "شيفرون" الأميركية، المشغّلة لحقل ليفياثان، في صلب هذه المعادلة المصرية-الإسرائيلية، وأن تُبدي اهتماماً متزايداً بالاستثمار في سوريا"

الغاز الإسرائيلي وهندسة الشرق الأوسط مشروع "الأنبوب العربي"، الذي طُرح للمرة الأولى عام 2021 لنقل الغاز من مصر إلى لبنان عبر الأردن وسوريا، يعود إلى الأروقة التفاوضية بصيغة أكثر حساسية. غاز إسرائيلي بغطاء...

Europe’s defense industry is fragmented along national lines and dependent on the United States for key inputs and infrastructure.

Why Europe Needs a War Economy For three years, the war in Ukraine has offered a brutal reminder of an old truth: wars are ultimately decided by production, not promises. Ammunition, air defenses, drones, spare parts, secure energy supplies, and logistics matter far more than summit declarations or alliance rhetoric. Yet Europe,....

Trump’s new national security strategy: Cut deals, hammer Europe, and tread gently around autocrats

Trump’s new national security strategy: Cut deals, hammer Europe, and tread gently around autocrats The 2017 document identified great power competition with Russia and China as the animating US foreign policy challenge, grounded in ‘principled realism’ that sought to advance US values and account for global power dynamics. It was a compromise text between cabinet moderators of Trump’s insti...

Artificial intelligence (AI) is no longer just a digital phenomenon – it requires massive, growing physical energy infrastructure, creating a new global energy challenge.
Emerging economies will drive most future urbanization and digital adoption. Without coordinated planning, rising AI-related energy demand could crowd out their development needs.
To support AI growth while maintaining security, affordability and sustainability, leaders must expand clean and conventional energy sources, strengthen grids and invest in infrastructure.

Powering the future: Why the AI revolution must be built on real energy security A ChatGPT query consumes seven times the energy of the average Google search, while creating a one-minute AI video uses about as much power as a typical Western household uses in an hour. And training a large AI model can draw more power than 100 homes do in a year in developed countries. Multiplyin...

The “New Middle East”: Redrawing Maps, Building Peace, and Expanding the Abraham Accords

The “New Middle East”: Redrawing Maps, Building Peace, and Expanding the Abraham Accords The phrase “New Middle East” has become a defining term in twenty-first-century geopolitics. Once associated with entrenched conflict, ideological division, and external intervention, the Middle East is today entering an era of cautious optimism, marked by diplomatic normalization, economic dive...

کێبڕکێ بۆ گەیشتن بە مێدیتریانە: لەپاڵ سەردانی سەرۆکی حکومەتی هەرێم بۆ قاهیرە

کێبڕکێ بۆ گەیشتن بە مێدیتریانە: لەپاڵ سەردانی سەرۆکی حکومەتی هەرێم بۆ قاهیرە دەریای سپی ناوەڕاست (مێدیتریانە- فارس پێی دەڵێن مێدترانە- Mediterranean) تا دێت گرینگییەکەی چارەنووسسازتر دەبێت بۆ ئەوروپا و، لە ستراتیژی نوێی ئاسایشی نیشتیمانی ئەمریکای ...

چۆن "وێڵاش"ێکە! نیزیکەی نیوە زیاتری چەمچەماڵ لەو "سەرژمێریی"ەی عێراقدا کە لە (٢٠٢٤) ئەنجامدرا، چوونە کەرکوک (بە خۆشمەوە) تاوەکو تای تەرازووی کەرکوکەکە هەرچۆنێک بوە بە قوورسی بمێنێتەوە. چەمچەماڵ وزەی داوە بە بازیان تا سلێمانی ڕووناک بێت، وزەی داوە بە هەولێری پایتەختی نیشتیمان تا لە پێش چاوی دونیادا هەر بە ڕووناکی و سەربەرزیی ئاوازی خۆی بچڕێ؛ خاڵۆژنە ناهیدە هەر-بەس تەنها خۆی پێنج دانە کوڕی بەخشی بە نیشتیمان تا هەر بوترێ "کەس نەڵێ کورد مردوە"، سالە گورگە لە جەلەولاو شێرکۆ لە کەرکوک و ئەسعەد جەباری لە موسڵ مەرگی خۆیان کرد بە مەشخەڵی ڕێ. هیچ چەمچەماڵییەک نییە سەروخوانێکی لەگەڵ کەرکوک دا نەبێت؛ مانگانەو هەفتانە بۆ پرسەیەک و بۆ بۆنەیەک نەچێتە کەرکوک. ئەو هەموو ڕەنجەوەرییەت دی؛ هێشتا حکومڕانیەکە دوو ئامێری پاککەرەوەی بە چەمچەماڵێک ڕەوا نەبینی کە (١٧٤ ساڵ) پێش ئێستا بۆ یەکەمجار بوەتە قەزا!؟ ها.. عەیب نییە پایتەختی شەهیدان و سێ سەت هەزار کەس نەخۆشخانەی نەبێت، هاوینان ئاوی خواردنەوەیان نەبێت؛ هاتووی باسی ڕێبازەکەی مام دەکەی! ساڵی چەنە لای ئێوە شەستەکان؟ نەوەتەکانە!؟ بەیاننامە دەردەکەی کە برایەکی "ئاسایش" بە گوللەی سەرلێشێواوێک بوەتە قوربانی، ئەی بۆچی دوو ڕۆژ پێش لافاوەکە کۆماندۆ و ئاسایش لە شارەکەدا بوو بە شەڕە تەقەیان و ڕێگەی کەرکوک- سلێمانی گیرا؛ بەیاننامەتان نەبو!؟ نازانم بۆچی هەموو شت ئاو بردی "چەکەکان" نەبێت!

لەبارەی چەمچەماڵەوە؛ بڵێین چی؟ لافاوەکە هەموو شت نییە؛ لەڕاستییدا لافاو نەهاتۆتە سەر ماڵی خەڵکی، خەڵکانێک بێ ئەسڵ و فەسڵ چوونەتە سەر ڕێگەی "ئاو" و شەڕیان بە "لافاو"ەکە فرۆشتوە، ئاو زێدەڕۆیی نەکردو...

لێکۆڵینەوە:
وێناکردنەوەی ئاسایشی وزەی هەرێمی کوردستان: فرەچەشنکردن، خۆڕاگریی، داینامیکی جیۆپۆڵەتیکی

وێناکردنەوەی ئاسایشی وزەی هەرێمی کوردستان: فرەچەشنکردن، خۆڕاگریی، داینامیکی جیۆپۆڵەتیکی لەکاتێکدا گواستنەوەی وزەی جیهانی، گۆڕانی هاوپەیمانییە جیۆپۆلەتیکییەکان و چڕبوونەوەی کێبڕکێ، نەزمی وزەی ناوچەیی و نێودەوڵەتی پێناسە دەکەنەوە، هەرێمی کوردستانیش ....

The election is over; it's time to form a new National Government that can work on a National Agenda to serve the unity of Iraq, as outlined in the Iraqi Federal Constitution, which guarantees that the rights of all Iraqi people have been equally protected.

The National Agenda for Unity of Iraq after the Iraqi Election Iraq stands at a critical juncture in its modern history following the 2003 invasion. After decades of wars, authoritarian rule, foreign intervention, and internal conflict, the country faces deep challenges—political fragmentation, security instability, corruption, economic dependence on oil, and...

نوێترین لێکۆڵینەوەی لە پەیمانگەی مێدیتریانە بۆ توێژینەوەی هەرێمایەتی بەناونیشانی "وێناکردنەوەی ئاسایشی وزەی هەرێمی کوردستان: فرەچەشنکردن، خۆڕاگریی، داینامیکی جیۆپۆڵەتیکی"، هەوڵێکی پڕ داتاو ئارگیۆمێنت و لە کاتی خۆیدا هاتوە؛ بۆ ئەوەی نیشانی بدا کە چۆن دەکرێ سەرچاوەکانی وزە وەک سەرچاوەکانی ئابوریی فرەچەشن بکرێت؟ یەکێتی ئەوروپا تەریب بە سیاسەتە ژینگەییەکان چی دەکات، کەنداو چۆن دەڕوات، ئاوهاش سێکتەری وزەی هەرێمی کوردستان تەریب بەوانە هەم لەگەڵ بازاڕ بگونجێ هەم بەشێک بێت لە وەرچەرخانە جیۆپۆڵەتیکییەکە لەڕووی ناوچەییەوە، چۆن دەکرێ وا بکات!؟ لێرە ئەوە شیکراوەتەوە. بەشێوەی پی دی ئێف-PDF یش لەناو لینکەکەدا دانراوە؛ بۆ یەکێک گەرەکی بێت داونلۆدی بکات.

وێناکردنەوەی ئاسایشی وزەی هەرێمی کوردستان: فرەچەشنکردن، خۆڕاگریی، داینامیکی جیۆپۆڵەتیکی لەکاتێکدا گواستنەوەی وزەی جیهانی، گۆڕانی هاوپەیمانییە جیۆپۆلەتیکییەکان و چڕبوونەوەی کێبڕکێ، نەزمی وزەی ناوچەیی و نێودەوڵەتی پێناسە دەکەنەوە، هەرێمی کوردستانیش ....

دوایین لێکۆڵینەوەی بەناونیشانی "وێناکردنەوەی ئاسایشی وزەی هەرێمی کوردستان: فرەچەشنکردن، خۆڕاگریی، داینامیکی جیۆپۆڵەتیکی" لە پەیمانگەی مێدیتریانە بۆ توێژینەوەی هەرێمایەتی بخوێنەوە. ئامادەکردنی لێکؤڵینەوە: د. بەهرۆز جەعفەر

وێناکردنەوەی ئاسایشی وزەی هەرێمی کوردستان لەکاتێکدا گواستنەوەی وزەی جیهانی، گۆڕانی هاوپەیمانییە جیۆپۆلەتیکییەکان و چڕبوونەوەی کێبڕکێ، نەزمی وزەی ناوچەیی و نێودەوڵەتی پێناسە دەکەنەوە، هەرێمی کوردستانیش ....