10/09/2026
https://youtu.be/m0pcPQciR4k?si=QEoCJZiHbwuzWOH9
“కొత్తకోణం” — సాహిత్యాన్ని ప్రశ్నించే కొత్త చూపు!
కొత్తకోణం - బిక్కి కృష్ణ విమర్శల వ్యాసాలు సంపుటిపైన, శ్రీ కే. శ్రీనివాస్, ఎడిటర్, ఆంధ్రజ్యోతి, శ్రీ రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డి, కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత, మరియు శ్రీ రామకవచం సాగర్, సుప్రసిద్ధ విమర్శకులు...వారి అభిప్రాయాలు మరియు రచనా తీరును సమీక్షిస్తే, భావగాంభీర్యం, భాషా మాధుర్యం, సామాజిక స్పృహ ప్రధాన లక్షణాలుగా కనిపిస్తాయి. వారి కవిత్వంలో జీవితానుభవాలు సహజమైన పదప్రయోగంతో హృదయాన్ని తాకేలా వ్యక్తమయ్యాయి. సంప్రదాయ సాహిత్య విలువలను కాపాడుతూనే, ఆధునిక ఆలోచనలకు వారు తమ రచనల్లో స్థానం కల్పించారు. ప్రతి వ్యాసంలో తనదైన శైలితో భావాలను వైవిధ్యంగా, విర్శనాత్మకంగా, సధికారంగా ఆవిష్కరించడం వారి ప్రత్యేకత.
కళారత్న డా. బిక్కి కృష్ణ గారి "కొత్తకోణం"విమర్శా గ్రంథంపై సమగ్ర సాహిత్య విశ్లేషణ:
సుప్రసిద్ధ కవిగా, విమర్శకునిగా రచయితగా, పరిశోధకునిగా, కాలమిస్టుగా, డా. బిక్కి కృష్ణ గారి సాహిత్య దృష్టి, విమర్శనా ధోరణి, సాహిత్య సామాజిక దృక్పథం కలిపి చూస్తే “కొత్తకోణం” కేవలం వ్యాస సంపుటి కాదు; తెలుగు సాహిత్యాన్ని లోపలినుంచి ప్రశ్నించే ఒక తీవ్ర విమర్శనా స్వరం, ధిక్కార ప్రభంజనం అని చెప్పవచ్చు.
కొత్తకోణం — పేరులోనే ఒక సాహిత్య దృక్పథం:
కళారత్న డా. బిక్కి కృష్ణ గారు రచించిన “కొత్తకోణం” సంపుటిలోని 24 వ్యాసాలను పరిశీలిస్తే, అవి కేవలం సాహిత్య అంశాలపై సాధారణ వ్యాఖ్యానాలు కావని స్పష్టమవుతుంది. ప్రతి వ్యాసం వెనుక ఒక ప్రశ్న ఉంది; ప్రతి ప్రశ్న వెనుక ఒక ఆలోచన ఉంది; ప్రతి ఆలోచన వెనుక సాహిత్యాన్ని మరింత నిష్పక్షపాతంగా, మరింత లోతుగా చూడాలనే తపన ఉంది. అందుకే ఈ సంపుటికి “కొత్తకోణం” అనే పేరు ఎంతో సముచితంగా ఉందనిపిస్తుంది.
డా. బిక్కి కృష్ణ గారు కవి మాత్రమే కాదు. రచయితగా, వ్యాసకర్తగా, విమర్శకుడిగా, విశ్లేషకుడిగా, సీనియర్ జర్నలిస్టుగా ఆయనకు ఉన్న అనుభవం ఈ వ్యాసాలలో ప్రతిఫలిస్తుంది. ముఖ్యంగా కవిత్వాన్ని లోపలినుంచి చూసిన కవి దృష్టి, సాహిత్యాన్ని బయటినుంచి పరిశీలించే విమర్శక దృష్టి—ఈ రెండూ కలిసినప్పుడు ఏర్పడే ప్రత్యేకమైన చూపు ఈ సంపుటిలో కనిపిస్తుంది.
“తులనాత్మక అధ్యయనం – సాహిత్యానికి కొత్తకోణం” అనే వ్యాసం నుంచే ఈ సంపుటి ఆలోచనా స్వరూపం బహిర్గతమవుతుంది. విశ్వసాహిత్యాన్ని మధించిన ఆయన కృషి ఏంటో అర్థమవుతుంది. సాహిత్యాన్ని ఒకే ప్రమాణంతో కొలవడం కంటే, విభిన్న రచనలు, విభిన్న కాలాలు, విభిన్న భావజాలాలు, విభిన్న రచయితల సృజనాత్మకతను పరస్పరం పరిశీలించడం ద్వారా సాహిత్య విలువను, వివిధ దేశాల రచయితల ఆలోచనలు, తులనాత్మక, అధ్యయనాలు, సూజనానుశీలనలు, పరిశీలనలు...తెలుసుకోవాలనే ఆలోచన ఇందులో అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది.
“వచన కవిత్వం – వస్తుశిల్ప వైవిధ్యం” వంటి వ్యాసం ద్వారా కవిత్వం కేవలం భావోద్వేగాల ప్రవాహం కాదని, దానికి నిర్మాణం, శిల్పం, అంతర్గత క్రమం, భాషా విన్యాసం కూడా అవసరమని రచయిత సూచిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. వచన కవిత్వం పేరుతో ఏదైనా వాక్య సముదాయాన్ని కవితగా ప్రకటించడం సరిపోదు; దాని వెనుక కవిత్వానుభూతి, శిల్పచైతన్యం, భావసాంద్రత ఉండాలనే విమర్శనా దృష్టి ఇందులో కనిపిస్తుంది. ప్రపంచ కవితా నిర్మాణాల... ములాలు కనిపిస్తాయి. (ఈయన కవిత్వం-డిక్షన్ గ్రంథం లో సమగ్రంగా చూడవచ్చు)
10. “వచన కవిత్వం–వస్తుశిల్ప వైవిధ్యం” అన్న వ్యాసం వచన కవిత్వానికి రూపం, రసం, శిల్పం, సౌందర్యం అవసరమని చాటి చెప్పే విలువైన విమర్శనా వ్యాసం.
***
“అంతటా వివక్షత – మరుగున పడిన దక్షత”, “సాహితీ స్రవంతిలో విస్మృతులు – గుర్తింపు దక్కని వెలుగురవ్వలు” వంటి వ్యాసాల శీర్షికలే రచయిత దృష్టి ఏ వైపు ఉందో తెలియజేస్తాయి. సాహిత్యంలో కనిపించే పేర్లకే పరిమితం కాకుండా, గుర్తింపు రాని ప్రతిభను వెతికి వెలికి తీయాలనే బాధ్యతను రచయిత స్వీకరిస్తున్నారు.
ఇక్కడే “కొత్తకోణం” ప్రత్యేకత మొదలవుతుంది. ఇది ప్రశంసల పుస్తకం కాదు. ఇది ప్రశ్నల పుస్తకం. ఇది సాహిత్యరంగంలో ఉన్న కొన్ని అసౌకర్యకరమైన వాస్తవాలను ఎదుర్కొనే ప్రయత్నం.
డా. బిక్కి కృష్ణ గారి “అంతటా వివక్షత – మరుగున పడిన దక్షత” - క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే:
ఈ వ్యాసం సాహిత్యరంగంలో ప్రతిభ ఉన్నప్పటికీ గుర్తింపుకు నోచుకోని రచయితల పరిస్థితిని తెలియజేస్తుంది. అందుకు కారణమైన వారిని నిలదీసి ప్రశ్నిస్తుంది.
కవిత్వం, విమర్శ, వివక్ష — సాహిత్యరంగానికి అద్దం:
ఈ సంపుటిలోని అనేక వ్యాసాలు ఆధునిక తెలుగు కవిత్వం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను నేరుగా స్పృశిస్తున్నాయి.
“అసూయాపరులు కవులెలా అవుతారు?” అనే ప్రశ్నాత్మక శీర్షిక సాహిత్యరంగంలో వ్యక్తిగత అసూయలు, పరస్పర పోటీలు, గుర్తింపు కోసం జరిగే ప్రయత్నాలు సృజనాత్మకతను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయనే అంశాన్ని ముందుకు తెస్తుంది. నిజమైన కవి తన సమకాలీనుల ప్రతిభను చూసి సంతోషించగలగాలి. ఇతరుల ఎదుగుదలను అడ్డుకోవడం ద్వారా తన ఎదుగుదల సాధ్యమవుతుందని భావిస్తే అది సాహిత్యానికి నష్టం అంటారు రచయిత.
“అసూయాపరులు కవులెలా అవుతారు?” అనే వ్యాసం సాహిత్యరంగంలోని అసూయ, స్వార్థం, ఆధిపత్య ధోరణులను ప్రశ్నించే పదునైన విమర్శనా వ్యాసం.
నిజమైన కవి ఇతర కవుల ప్రతిభను చూసి అసూయపడకుండా, దానిని అభినందించే విశాల హృదయం కలిగి ఉండాలని రచయిత సూచిస్తారు.
అసూయ మనసులో పెరిగితే సృజనాత్మకత క్షీణించి, సాహిత్య విలువలు కూడా దిగజారుతాయని హెచ్చరిస్తారు.
కవిత్వం అంటే కేవలం పదాల కూర్పు కాదు; సహృదయత, మానవత్వం, విశాలమైన ఆలోచన కూడా అవసరమని ఈ వ్యాసం తెలియజేస్తుంది.
ఇతరుల ఎదుగుదలను అడ్డుకోవడం కాదు, వారి ప్రతిభను గౌరవిస్తూ తాను మరింత మెరుగ్గా రాయాలనే తపనే నిజమైన కవికహ లక్షణమంటారు బిక్కి కృష్ఢ..
ఈ వ్యాసం అసూయను విడిచిపెట్టి సాహిత్యంలో ఆరోగ్యకరమైన పోటీ, పరస్పర గౌరవం, సృజనాత్మక సహజీవనం అవసరమని బలంగా చాటుతుంది.
***
అదే విధంగా “ఆధునిక కవిత్వంలో అస్పష్టత” అనే అంశం నేటి కవిత్వంలోని ఒక ముఖ్యమైన సమస్యను చర్చకు తెస్తుంది. కవిత్వంలో సంకేతం ఉండవచ్చు, ప్రతీక ఉండవచ్చు, బహుళార్థం ఉండవచ్చు. కానీ పాఠకుడికి పూర్తిగా అందని స్థాయిలో అర్థాన్ని దాచిపెట్టడం కవిత్వ గుణమా? లేక అది కవిత్వానికి దూరమా? అనే ప్రశ్నను విమర్శకుడు లేవనెత్తుతున్నట్లు భావించవచ్చు.
“ఆధునిక కవిత్వంలో అస్పష్టత” అనే వ్యాసం సమకాలీన కవిత్వంలో పెరుగుతున్న అర్థసంక్లిష్టతను, భావవ్యక్తీకరణలోని అస్పష్టతను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలిస్తుంది.
కవితలో గూఢార్థం, ప్రతీక, సంకేతం ఉండవచ్చు; కానీ అవి పాఠకుడికి పూర్తిగా అందని విధంగా ఉండకూడదని రచయిత సూచిస్తారు.
భావానికి తగిన భాష, భాషకు తగిన శిల్పం ఉన్నప్పుడే కవిత్వం తన సౌందర్యాన్ని సంపూర్ణంగా ఆవిష్కరిస్తుందంటారు.
అస్పష్టతను ఆధునికతకు ప్రతీకగా భావించడం కంటే, స్పష్టమైన భావంతోనూ సృజనాత్మక గాఢతను సాధించవచ్చని ఈ వ్యాసం తెలియజేస్తుంది.
కవి చెప్పదలచుకున్న అనుభూతి పాఠకుడి హృదయాన్ని చేరేలా ఉండటమే కవిత్వ విజయానికి ప్రధాన ప్రమాణమని రచయిత భావిస్తారు.
ఆధునిక కవిత్వం ప్రయోగశీలతతో పాటు భావస్పష్టత, శిల్పసౌందర్యం, పాఠక అనుభూతిని కూడా గౌరవించాలి అని సూచించే విలువైన విమర్శనా దృష్టి ఇది.
***
“శిల్ప సౌందర్యం కన్నా అల్ప సంతోషం ముఖ్యమా?” అనే శీర్షిక మరింత పదునైన ప్రశ్నను సంధిస్తుంది. కవిత్వం రాసిన వెంటనే ప్రశంసలు రావాలనే ఆకాంక్ష, సామాజిక మాధ్యమాల్లో తక్షణ గుర్తింపు పొందాలనే తపన, సాహిత్య ప్రమాణాల కంటే తాత్కాలిక అభినందనలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం—ఇవన్నీ సృజనాత్మకతను ప్రభావితం చేసే అంశాలే.
“శిల్ప సౌందర్యం కన్నా అల్ప సంతోషం ముఖ్యమా?” అనే వ్యాసం సాహిత్యంలో తాత్కాలిక ప్రశంసలకంటే రచనలోని శాశ్వత విలువకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని సూచిస్తుంది.
కవి వెంటనే వచ్చే చప్పట్లు, అభినందనలు, ప్రచారం కోసం కాకుండా, మంచి సాహిత్యాన్ని సృష్టించడంపై దృష్టి పెట్టాలని రచయిత భావిస్తారు.
కవితకు భావం ఎంత ముఖ్యమో, దాన్ని కళాత్మకంగా ఆవిష్కరించే శిల్పం, భాష, నిర్మాణం కూడా అంతే ముఖ్యమైనవంటారు రచయిత.
అల్పమైన ప్రశంసల కోసం సాహిత్య ప్రమాణాలను తగ్గించుకోవడం రచయిత సృజనాత్మకతకు నష్టం కలిగిస్తుందని ఈ వ్యాసం హెచ్చరిస్తుంది.
కాలం గడిచినా నిలిచిపోయే రచనకు తక్షణ ప్రజాదరణ కంటే సాహిత్య నాణ్యత, భావగాఢత, శిల్పసౌందర్యం అవసరని బిక్కి కృష్ణ చెబుతారు.
సోషల్ గుర్తింపు లేదా తాత్కాలిక కీర్తి కంటే, పాఠకుడి హృదయంలో చిరస్థాయిగా నిలిచే రచనే అసలైన విజయం అని ఈ వ్యాసం చెబుతుంది.
ప్రతి కవి తన రచనను తానే ప్రశ్నించుకుంటూ, మెరుగుపరుచుకుంటూ ముందుకు సాగాలని రచయిత పరోక్షంగా సూచిస్తారు.
ఈ వ్యాసం అల్ప సంతోషాలను అధిగమించి, ఉన్నతమైన సాహిత్య శిల్పాన్ని సాధించాలనే కవికి ఒక విలువైన సాహిత్య సందేశం.
***
ఇదే ఆలోచన “మార్కెట్లో లేకుంటే మాయమైపోతారు” అనే వ్యాసంలో మరింత విస్తృత సామాజిక-సాహిత్య ప్రశ్నగా మారుతుంది. నేటి ప్రపంచంలో ఒక రచనకు సాహిత్య విలువ మాత్రమే సరిపోతుందా? ప్రచారం, మార్కెట్, ముద్రణ, ప్రసారం, పాఠకుల చేరువ—ఇవన్నీ రచయిత ఉనికిని నిర్ణయిస్తున్నాయా? ప్రతిభ ఉన్నా ప్రచార వ్యవస్థకు దూరంగా ఉన్న రచయితలు మరుగున పడుతున్నారా? అనే ప్రశ్నలు ఇక్కడ ప్రాధాన్యం పొందుతాయి.
అవును. “మార్కెట్లో లేకుంటే మాయమైపోతారు” అనే శీర్షికను మరింత పదునైన విమర్శనా కోణంలో చూస్తే, అది కేవలం రచయితలకు ఇచ్చే హెచ్చరిక కాదు; సాహిత్యాన్ని మార్కెట్ ప్రమాణాలతో కొలుస్తున్న మొత్తం వ్యవస్థపై ఒక వ్యంగ్యాస్త్రంగా కూడా పరిగణించవచ్చు.
శీర్షికపై పదునైన విమర్శ:
“మార్కెట్లో లేకుంటే మాయమైపోతారు” — ఈ ఒక్క వాక్యమే నేటి సాహిత్య ప్రపంచంలోని ఒక చేదు వాస్తవాన్ని నగ్నంగా బయటపెడుతుంది. ప్రతిభ ఉందా? రచనలో విలువ ఉందా? అనే ప్రశ్నలకంటే, ఎంత ప్రచారం ఉంది? ఎంతమంది తెలుసుకుంటున్నారు? ఎన్ని వేదికలపై కనిపిస్తున్నారు? అనే ప్రశ్నలే ముందుకు వస్తున్నాయా అన్నదే ఈ శీర్షిక సంధించే అసలు ప్రశ్న.
ఇక్కడ “మార్కెట్” అనేది పుస్తకాల అమ్మకాల స్థలాన్ని మాత్రమే సూచించదు. అది ఒక గుర్తింపు వ్యవస్థకు ప్రతీక. ప్రచురణకర్తల పరిచయాలు, సాహిత్య వర్గాలు, సభలు, పురస్కార వ్యవస్థలు, మీడియా ప్రచారం, సామాజిక మాధ్యమాల ప్రభావం—ఇవన్నీ కలసి ఒక రచయిత “కనిపించడాన్ని” నిర్ణయించే పరిస్థితి ఏర్పడితే, సాహిత్య విలువ ఎక్కడ నిలబడుతుంది?
ఇదే చోట శీర్షిక మరింత కఠినంగా మారుతుంది.
“మార్కెట్లో లేరు కాబట్టి మీరు చిన్న రచయితలు కాదు; మిమ్మల్ని మార్కెట్లోకి తీసుకురావడానికి వ్యవస్థకు ఆసక్తి లేకపోవచ్చు” అనే అంతర్లీన ప్రశ్న ఇందులో వినిపిస్తుంది.
మరోవైపు, మార్కెట్లో నిరంతరం కనిపించే ప్రతి రచయిత గొప్పవాడేనా?
ప్రచారం పొందిన ప్రతి పుస్తకం ఉత్తమ సాహిత్యమేనా?
వైరల్ అయిన ప్రతి కవిత కాలాన్ని జయించగలదా?
అమ్ముడైన ప్రతి పుస్తకం సాహిత్య చరిత్రలో నిలిచిపోతుందా?
ఈ ప్రశ్నలే ఈ శీర్షికకు అసలు పదును.
సాహిత్యాన్ని మార్కెట్ నిర్ణయించడం ప్రారంభించినప్పుడు, రచయిత తన అంతరంగాన్ని కాకుండా మార్కెట్ అభిరుచిని అనుసరించే ప్రమాదం ఉంది. పాఠకుడిని ఆలోచింపజేసే కఠినమైన రచన కంటే, వెంటనే ఆకట్టుకునే రచనకు ప్రాధాన్యం పెరగవచ్చు. లోతైన సాహిత్యం కంటే తక్షణ సంచలనం విలువైనదిగా మారవచ్చు. అప్పుడు సాహిత్యం సృజనాత్మక ప్రక్రియ నుంచి వినియోగ వస్తువుగా మారే ప్రమాదం ఉంది.
ఇక్కడ డా. బిక్కి కృష్ణ గారి శీర్షిక ఒక సాహిత్య హెచ్చరిక మాత్రమే కాదు—సాహిత్య వ్యవస్థపై అభియోగపత్రంలా వినిపిస్తుంది.
ఇంకో తీవ్రమైన అంశం “మాయమైపోతారు” అనే పదంలో ఉంది. ఒక రచయితను ఎవరు మాయం చేస్తున్నారు? కాలమా? పాఠకులా? ప్రచురణ వ్యవస్థా? మీడియా నిర్లక్ష్యమా? సాహిత్య గుత్తాధిపత్యాలా? లేక రచయితలోని ప్రచార నిరాసక్తతా?
ఈ ఒక్క పదం వెనుక ఎన్నో ప్రశ్నలు దాగి ఉన్నాయి.
ప్రతిభను చంపేది ఎప్పుడూ చెడు రచన కాదు; కొన్నిసార్లు అది గుర్తింపు లభించకపోవడం.
ఇది నేటి సాహిత్యరంగంలోని అత్యంత బాధాకరమైన వైరుధ్యాలలో ఒకటి.
అయితే ఈ శీర్షికను రచయితలకు ఒక సలహాగా మాత్రమే చదవడం కూడా సరైంది కాదు. “మార్కెట్లో ఉండండి” అని చెప్పడం కంటే, “మార్కెట్ మీ సాహిత్య విలువకు తీర్పు చెప్పే స్థాయికి ఎందుకు వచ్చింది?” అని ప్రశ్నించడం మరింత అవసరం.
నిజమైన సాహిత్యానికి మార్కెట్ అవసరం ఉండవచ్చు; కానీ మార్కెట్టు సాహిత్యానికి బానిస కావాల్సిన అవసరం లేదు.
ఒక రచయితకు ప్రచారం అవసరం—కానీ ప్రచారం కోసం రచనను మార్చుకోవాల్సిన అవసరం లేదు.
ఒక పుస్తకానికి మార్కెటింగ్ అవసరం—కానీ అమ్మకాల కోసం సాహిత్య ప్రమాణాలను తగ్గించాల్సిన అవసరం లేదు.
ఒక కవికి గుర్తింపు అవసరం—కానీ గుర్తింపు కోసం తన స్వరాన్ని కోల్పోవాల్సిన అవసరం లేదు.
అందుకే ఈ శీర్షికలోని అసలు వ్యంగ్యం ఇదే:
మార్కెట్లో లేని రచయిత మాయమైపోతాడని కాదు;
సాహిత్యాన్ని మార్కెట్తోనే కొలిచే సమాజంలో
నిజమైన ప్రతిభే మాయమైపోయే ప్రమాదం ఉంది.
ఇదే “మార్కెట్లో లేకుంటే మాయమైపోతారు” అనే శీర్షికను అత్యంత పదునైన సాహిత్య విమర్శగా నిలబెట్టే అంతరార్థం.
డా. బిక్కి కృష్ణ గారి ప్రశ్న చివరికి రచయితను మాత్రమే ఉద్దేశించినది కాదు—పాఠకుడిని, విమర్శకుడిని, ప్రచురణకర్తను, సాహిత్య సంస్థలను, మొత్తం సాహిత్య వ్యవస్థను ఉద్దేశించినది:
“మీరు మార్కెట్లో ఉన్నదాన్ని మాత్రమే గుర్తిస్తున్నారా?
లేక గుర్తించబడవలసిన ప్రతిభను కూడా వెతుకుతున్నారా?”
ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం దొరికే వరకు ఈ శీర్షిక యొక్క విమర్శనా కత్తి పదును కోల్పోదు.
***
అలాగే “ప్రభుత్వ పురస్కారాలకు ప్రమాణాలేమిటి?”, “పురస్కారాలన్నీ పురుషులకేనా? ఆకాశంలో సగంపై ఇంత వివక్షా?” వంటి వ్యాసాలు పురస్కార వ్యవస్థలోని ప్రమాణాలు, పారదర్శకత, లింగ సమానత్వం వంటి అంశాలను చర్చకు తీసుకువస్తాయి.
ఇవి కేవలం వ్యక్తులపై విమర్శలు కావు. వ్యవస్థ ఎలా పనిచేస్తోంది? దాని ప్రమాణాలు ఏమిటి? ప్రతిభకు నిజమైన స్థానం దక్కుతోందా? అనే ప్రాథమిక ప్రశ్నలను ముందుకు తెచ్చే ప్రయత్నాలు.
“ప్రభుత్వ పురస్కారాలకు ప్రమాణాలేమిటి?” అనే ప్రశ్న సాహిత్యరంగంలో ఎన్నో ఏళ్లుగా వినిపిస్తూ... అసంతృప్తికి అద్దం పడుతుంది.
పురస్కారం నిజమైన ప్రతిభకు దక్కుతోందా? లేక పరిచయాలు, పలుకుబడి, వర్గాలు, రాజకీయ ప్రభావాలు కూడా ప్రమాణాలుగా మారుతున్నాయా? అనే ప్రశ్నను రచయిత సూటిగా సంధిస్తారు.
***
అస్తిత్వం, రాజకీయాలు, ఆధిపత్యం — సాహిత్యం ఎటువైపు?
“కొత్తకోణం” లో అత్యంత ప్రాధాన్యమైన మరో అంశం సాహిత్యం మరియు సమాజం మధ్య సంబంధం.
“అస్తిత్వ కవిత్వం – సామాజిక న్యాయం” అనే అంశం ద్వారా కవిత్వం కేవలం వ్యక్తిగత భావప్రకటనగా ఉండకుండా, అణచివేతకు గురైన వర్గాల స్వరంగా కూడా మారగలదనే భావన ముందుకు వస్తుంది. అస్తిత్వ కవిత్వం అంటే కేవలం ఒక వర్గం తన గురించి రాసుకోవడం కాదు; తన ఉనికి, తన అనుభవం, తన హక్కు, తన గౌరవం గురించి సమాజం ముందు ప్రశ్న వేయడం.
“అస్తిత్వం” తన గొంతును వెతుక్కుంటే, “రాజకీయాలు” దాని దిశను నిర్ణయించాలనుకుంటాయి; “ఆధిపత్యం” మాత్రం ఆ గొంతు ఎవరిదో నిర్ణయించే ప్రమాదకర స్థితి—ఇదే సాహిత్యానికి అసలు సంక్షోభం.
సాహిత్యం అధికారాన్ని పొగిడే వేదికగా మారిన క్షణమే దాని వెన్నెముక విరిగినట్టే; ప్రశ్నించే కలమే నిజమైన సాహిత్యానికి ఊపిరి.
అస్తిత్వాలను అణిచే భావజాలాలను సాహిత్యం ప్రశ్నించకపోతే, కవిత్వం కేవలం పదాల అలంకారంగా మిగిలిపోతుంది; ప్రతిఘటన కోల్పోయిన అక్షరం తన చరిత్రను కోల్పోతుందంటారు రచయిత.
కులం, వర్గం, లింగం, ప్రాంతం, సంస్థ, రాజకీయ పలుకుబడి—ఏ ఆధిపత్యమైనా సృజనాత్మక స్వేచ్ఛపై నిందవేస్తే, దానిని ఛేదించాల్సిన బాధ్యత సాహిత్యానిదే.
రాజకీయాలు సాహిత్యంలో ఉండకూడదనే ప్రశ్న కాదు; రాజకీయాల చేతిలో సాహిత్యం బానిస కాకూడదనేదే అసలు ప్రశ్న—ఎందుకంటే స్వతంత్ర కలం మాత్రమే సమాజానికి అద్దం కాదు, అవసరమైనప్పుడు కత్తి కూడా అవుతుంది.
అస్తిత్వాన్ని కాపాడుతూ ఆధిపత్యాన్ని ఢీకొని, రాజకీయ ముసుగుల్ని చీల్చి నిజాన్ని వెలికి తీయగలిగినప్పుడే సాహిత్యం చరిత్రను రాసేది కాదు—చరిత్రను మార్చే శక్తిగా మారుతుందన్నది రచయిత ఉద్దేశం.
***
“అగ్గిలేని కవిత ఆరిపోయే కణిక” అనే శీర్షికలో కవిత్వానికి అవసరమైన అంతర్గత వేడి గురించి ఒక బలమైన ప్రతీక కనిపిస్తుంది. కవితలో జీవితం ఉండాలి. స్పందన ఉండాలి. ఆవేదన ఉండాలి. ఆనందం ఉండాలి. ఆలోచన ఉండాలి. ముఖ్యంగా కాలాన్ని ప్రశ్నించే శక్తి ఉండాలి. కేవలం పదాల గారడి, అలంకారాల పేరడి కవిత్వాన్ని చిరస్థాయిగా నిలబెట్టదు.
“అగ్గిలేని కవిత” అంటే కేవలం వేడిలేని పదాలు కాదు—సమాజాన్ని కదిలించే ఆవేశం, అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించే ధైర్యం, మనిషి బాధను తాకే స్పందన లేని కవిత; అలాంటి కవిత ఎంత అందంగా ఉన్నా చివరికి అలంకారపు బూడిదే.
కవిత్వంలో అగ్ని లేకపోతే అక్షరాలు వెలుగును ఇవ్వవు; అవి కాగితంపై కూర్చున్న చల్లని కణికల్లా మిగిలిపోతాయి—చదివిన క్షణానికే ఆరిపోతాయి.
అన్యాయం మండుతున్నప్పుడు కవి మౌనంగా ఉంటే, అతని కలం సిరాతో కాదు—నిశ్శబ్దంతో రాస్తున్నట్టే; ఆ నిశ్శబ్దం కవిత్వానికి శిల్పం కాదు, సామాజిక వైఫల్యం అన్న సందేశం... ఈ వ్యాసంలో ఉంది.
ప్రశ్నించని కవిత పాఠకుడిని నిద్రపుచ్చవచ్చు; కానీ మేల్కొలపలేదు—నిజమైన కవిత మాత్రం మనసులో నిప్పు పెట్టి, ఆలోచనల్లో తుఫాను రేపాలి అన్నది బిక్కి కృష్ణ అభిప్రాయం.
పురస్కారం కోసం మెరుస్తున్న పదాలకంటే, ప్రజల కన్నీటిలో తడిసి అన్యాయంపై ఎగిసే ఒక్క అక్షరమే గొప్పది; ఎందుకంటే సాహిత్యానికి అలంకారం కాదు, ఆత్మాగ్ని అవసరం.
అందుకే “అగ్గిలేని కవిత ఆరిపోయే కణిక”—ఇది కవిత్వంపై బిక్కిగారి వ్యాఖ్య మాత్రమే కాదు; స్పందనను అమ్ముకుని, సత్యాన్ని మౌనంలో పాతిపెట్టే కవులపై విసిరిన వ్యంగ్యాస్త్రం. సాహిత్య గుండెలో మండుతున్న సవాల్!
***
“క్షుద్రరాజకీయంపై సాహిత్య రుద్రతాండవం” అనే వ్యాసం సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రతిఘటన శక్తిని గుర్తు చేస్తుంది. రాజకీయాలు సమాజాన్ని ప్రభావితం చేస్తే, సాహిత్యం వాటిని ప్రశ్నించే నైతిక శక్తిగా నిలవాలని రచయిత ఘోషిస్తారు.. అయితే సాహిత్యం ఏ రాజకీయ పార్టీకి ప్రచార సాధనంగా మారకుండా, ప్రజా ప్రయోజనాన్ని, మానవ విలువలను, న్యాయాన్ని కేంద్రంగా చేసుకోవాలనే దృష్టి ఇందులో నిక్షిప్తమై ఉంది..
• “క్షుద్రరాజకీయాలు” సాహిత్యంలోకి చొరబడినప్పుడు, కలం కలంగా ఉండదు—కక్షలకు ఆయుధంగా మారుతుంది; అలాంటి కలాన్ని ప్రశ్నించడమే నిజమైన సాహిత్య ధర్మం.
ఇవన్నీ సాహిత్య ప్రమాణాలపై కూర్చుంటే, ప్రతిభ తలుపు బయట నిలబడుతుంది; అప్పుడు సాహిత్య సభలు ఉంటాయి, కానీ సాహిత్య సత్యం ఉండదు.
• క్షుద్రరాజకీయాలను మెచ్చుకునే కలం సమాజాన్ని వెలిగించదు; అది చీకటికి దీపం పట్టినట్టు నటిస్తూ, చీకటినే కాపాడుతుంది—అందుకే దానిపై సాహిత్య రుద్రతాండవం చేయాలంటాడు వ్యాసకర్త.
• నిజమైన సాహిత్యం ఎవరి కుర్చీకి నమస్కరించదు, ఎవరి గుంపుకూ జెండా మోయదు; అన్యాయం ఎక్కడ కనిపించినా అక్కడే అక్షరాన్ని అగ్నిగా రగిలిస్తుంది.
• సాహిత్యాన్ని స్వార్థపు మెట్లుగా ఉపయోగించేవారు అక్షరాల్ని చిన్నబరచడమే కాదు—తరతరాల పాఠకుల వివేకాన్నే అవమానిస్తారు; అందుకే ఈ విమర్శ కేవలం వ్యక్తులపై కాదు, ఒక కుళ్లిన సాహిత్య సంస్కృతిపై తిరుగుబాటుగా మనం భావించాలి.
• “క్షుద్రరాజకీయంపై సాహిత్య రుద్రతాండవం” అంటే ఒక వ్యాస శీర్షిక మాత్రమే కాదు—సాహిత్యాన్ని గుత్తాధిపత్యం చేసుకోవాలనుకునే ప్రతి చీకటి శక్తికి విసిరిన అక్షర పాశుపతాస్త్రం; నిజమైన కలం మౌనంగా ఉండదు, అవసరమైతే వ్యవస్థనే కుదిపేస్తుంది! ఇక్కడ బిక్కి కృష్ణలో ఉన్న జర్నలిస్టుకవి.. సాహిత్య కబ్జాదారులపై విమర్శల నిప్పులు చెరిగారు.
**
ఇదే విషయానికి “సాహిత్యంలో వ్యక్తి ఆరాధన ప్రమాదకరం” అనే వ్యాసం మరో కోణాన్ని జోడిస్తుంది. రచయితను గౌరవించడం వేరు; రచయితను ప్రశ్నించలేని స్థాయిలో ఆరాధించడం వేరు. సాహిత్యంలో వ్యక్తి కంటే రచన గొప్పది కావాలి. రచయిత పేరు కంటే రచన యొక్క విలువ ముందుకు రావాలి. వ్యక్తి ఆరాధన పెరిగితే విమర్శ బలహీనమవుతుంది; విమర్శ బలహీనమైతే సాహిత్య ప్రమాణాలు కూడా క్రమంగా దిగజారే ప్రమాదం ఉందంటారు బిక్కి కృష్ణ.
“అధ్యయనమే విమర్శకు పుష్టి” అనే వ్యాసం ఈ మొత్తం సంపుటికి ఒక కీలకమైన సూత్రంలా నిలుస్తుంది. విమర్శ అనేది వ్యక్తిగత ఇష్టం-అయిష్టాల ప్రకటన కాదు. విస్తృతమైన అధ్యయనం, పఠనం, చారిత్రక అవగాహన, భాషా పరిజ్ఞానం, సాహిత్య సిద్ధాంతాల అవగాహన—ఇవన్నీ విమర్శకు అవసరమని ఈ వ్యాసం తెలియజేస్తుంది.
“భాషా సిద్ధాంతాల్లో నిజమెంత?”, “తాత్వికతను స్పృశించని ఆధునిక విమర్శ” వంటి అంశాలు కూడా విమర్శను మరింత లోతైన తాత్విక స్థాయికి తీసుకెళ్లాలనే రచయిత అభిలాషను ప్రతిబింబిస్తాయి.
ఇక “ఆధిపత్య భావజాలాన్ని ప్రశ్నించిన సాహిత్యం” అనే అంశం ద్వారా సాహిత్యానికి ఉన్న అసలు ప్రజాస్వామిక పాత్రను గుర్తుచేస్తుంది. ఆధిపత్యాన్ని ప్రశ్నించడం, నిశ్శబ్దంగా ఉన్నవారికి స్వరం ఇవ్వడం, కనిపించని వాస్తవాలను వెలుగులోకి తేవడం—ఇవే సాహిత్యం సమాజానికి చేసే గొప్ప సేవంటారీ గ్రంథకర్త.
“కొత్తకోణం” — ఒక సాహిత్య హెచ్చరిక, ఒక ఆత్మపరిశీలన
ఈ సంపుటిలోని చివరి వ్యాసాలైన “అనుకరణ శిల్పంలో సొంత కవిత్వమెంత?”, “గుత్తాధిపత్యపు కోరల్లో ఇరుకున్న అక్షరం”, “కలాలకు కులాలు ఉంటాయా?”, “సాహిత్యంపై ప్రపంచీకరణ ప్రభావం ఎంత?” వంటి వ్యాసాలు... సాహిత్యాన్ని సమకాలీన సామాజిక పరిణామాలతో.. పోల్చి. అనుశీలిస్తాయి. అనుసంధానిస్తాయి.
అనుకరణ అనేది సాహిత్యంలో కొత్త విషయం కాదు. ప్రభావం ఉండటం సహజం. కానీ ప్రభావం, అనుకరణ, అనుసృజన, స్వీయసృజన—ఇవన్నీ వేర్వేరు. ఒక కవి ఇతరుల శైలిని నేర్చుకోవచ్చు; కానీ చివరకు తన స్వరాన్ని కనుగొనాలి. “అనుకరణ శిల్పంలో సొంత కవిత్వమెంత?” అనే ప్రశ్న ప్రతి రచయిత తనను తాను వేసుకోవాల్సిన ప్రశ్నగా... ఈ వ్యాసం తెలియజేస్తుంది.
***
అదేవిధంగా సాహిత్యంలో ఏర్పడే గుత్తాధిపత్య ధోరణులు గురించి ప్రశ్నించడం కూడా అత్యవసరం. ఒకే వర్గం, ఒకే సమూహం, ఒకే వేదిక, ఒకే పరిచయ వలయం సాహిత్య గుర్తింపును నియంత్రించే పరిస్థితి ఏర్పడితే, కొత్త ప్రతిభకు అవకాశాలు తగ్గిపోతాయి. సాహిత్యం ఎవరికి సొంతం కాదు. అది సమాజానిది అన్నది.. వ్యాససారాంశం.
***
“కలాలకు కులాలు ఉంటాయా?” అనే ప్రశ్న మరింత లోతైన సామాజిక వ్యంగ్యాన్ని కలిగి ఉంది. మనిషిని విభజించే వ్యవస్థలు సాహిత్యరంగంలోకి వచ్చినప్పుడు సృజనాత్మకత దెబ్బతింటుంది. కవి ముందుగా కవి. రచయిత ముందుగా రచయిత. ప్రతిభకు కులం ఉండకూడదు; సాహిత్యానికి గోడలు ఉండకూడదు. అన్ని కులాల కలాలకు... సాహిత్యంలో... స్థనం ఉండాలన్నది... ఈ వ్యాసోద్దేశం.
***
ఈ 24 వ్యాసాలను కలిపి చూస్తే, “కొత్తకోణం” ఒక వ్యక్తిని ప్రశంసించే సంపుటి కాదు; ఒక వ్యవస్థను ప్రశ్నించే సంపుటి అని చెప్పవచ్చు.
డా. బిక్కి కృష్ణ గారి ప్రత్యేకత ఇక్కడే ఉంది. ఆయనకు సాహిత్యం అంటే కేవలం పదాల అలంకారం కాదు. అది ఒక సామాజిక బాధ్యత. ఒక ఆలోచనా ప్రక్రియ. ఒక నిరంతర అన్వేషణ. ఒక విలువల వ్యవస్థ.
నిజం మాట్లాడితే విభేదాలు రావచ్చు. ప్రశ్నిస్తే మనస్పర్థలు రావచ్చు. వ్యవస్థను విమర్శిస్తే వ్యతిరేకత ఎదురవచ్చు. అయినప్పటికీ రచయిత తన ప్రశ్నను వెనక్కి తీసుకోకుండా ముందుకు సాగడం సాహిత్య ధైర్యానికి సంకేతం. ఆ దృష్టిలో చూస్తే “కొత్తకోణం” లోని వ్యాసాలు సాహిత్యరంగానికి అద్దం పట్టడమే కాదు—ఆ అద్దంలో మన ముఖాన్ని మనమే చూసుకునేలా చేస్తాయి. అందుకే ఈ కొత్తకోణం గ్రంథానికి ముందుమాట రాస్తూ.. అప్పటి ఆంధ్రజ్యోతి ఎడిటర్ కె. శ్రినివాస్... "కాపట్యంపై కృష్ఢ బాణం" అంటూ... బిక్కి కృష్ణ కృషిని అభినందించారు. అలాగే.. ప్రముఖ విమర్శకులు రాచపాళెం చంద్రశేఖర్ రెడ్డిగారు ఈ పుస్తకానికి రాసిన పీఠికలో"బిక్కి కృష్ణది కట్టమంచి, రా. రా... త్రిపురనేనిల వారసత్వం. ఎవడేం చెప్పినా బాగుదనే గిరీశం తత్వం కాదు. ఒక అసంతృప్తి, ఒః వేదన, ఒక ఆగ్రహం కట్టలు తెంచుకుంటే ఈ వ్యాసాలుళపుట్టాయి"అని ప్రశంసించారు. మరో విమర్శకుడు శ్రీరామకవచం సాగర్.. తన ముందు మాటలో.. ఇలా.. అన్నారు.
"ఒక కాలానికి ఎవరూ వూరికే మహాకవి కాలేరు. కేవలం కవిత్వం రాసినుత మాత్రాన మహాకవి పోస్టుకి అర్హత దక్కదు. సాహిత్యంలోని అన్ని ప్రక్రియలలోను నిష్ణాతుడై కాల గమనాన్ని శాసించే ఉత్తమవ్యక్తి మాత్రమే మహాకవిగా గుర్తింపబడతాడు. బిక్కి కృష్ణ ఈ దశాబ్దపు మహాకవిగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. వ్యాసకర్తగా అతని అథారిటీ, భావజాలాల్లో స్పష్టత, ఈ వ్యాస సంపుటిలోని వ్యాసాలన్నీ కాలనాళికలుగా నిలబడతాయి. తన భావోద్వేగాలను అణచుకొని ఓ విమర్శకుడిగా చక్కని వ్యాసరచన ద్వారా బిక్కి కృష్ణ తన సత్తాను చాటుకున్నాడని"కొనియాడారు.
"కొత్త కోణం"వ్యాస సంపుటిని బిక్కి కృష్ణ తన తల్లిదండ్రులు బిక్కి హనుమంతప్ప, బిక్కి భీమక్కలకు అంకితమిచ్చారు.
ఈ వ్యాసాలను ఆంధ్రభూమిలో..వరుసగా.. ప్రచురించి... తనను ఎంతగానో ప్రోత్సహించిన తన జర్నలిజం గురువు, నాటి ఆంధ్రభూమి ఎడిటర్ ఎం. వి. ఆర్. శాస్త్రిగారికి రచయిత హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు తెలిపారు.
డా. బిక్కి కృష్ణ గారి రచనా ప్రయాణాన్ని ఒకే పదంలో చెప్పాలంటే అదొక “సాహిత్య తపస్సు”. "అంతరంగ ఉషస్సు" నిరంతర సాధన.. ఎడతెగని నిర్వేదన... ఓ మహాకవి అనుభూతి జ్వల., ఓ అక్షర దీక్షాదక్షుడైన వ్యాసకర్త ఆలోచన, విమర్శకుడి పదును, సామాజిక బాధ్యత కలిసినప్పుడు ఏర్పడే స్వరమే ఆయనది. బిక్కి కృష్ణ గోరేటి వెంకన్న అన్నట్టు భయంకరుడైన విమర్శకుడు. ఎన్. గోపీగారన్నట్టు అత్యంత నిర్మలుడు.
ఆయన రచనలు అనేకమంది కవులకు, యువ రచయితలకు, గజల్ రచయితలకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తున్నాయనే అభిప్రాయానికి కారణం ఆయన రచనలో కనిపించే పఠనం, పరిశీలన, ప్రశ్నించడం, విశ్లేషించడం, కొత్తదాన్ని అన్వేషించడం.
పురస్కారాలు ఒక రచయితకు లభించే గౌరవ సూచికలు మాత్రమే; అవి రచయిత ప్రతిభకు అంతిమ ప్రమాణాలు కావు. ఒక రచయితను కాలం ఎంతకాలం చదువుతుంది? ఆయన ఆలోచనలు తరువాతి తరాలకు ఎంతవరకు ఉపయోగపడతాయి? ఆయన సృష్టి ఎంతమందిలో కొత్త ఆలోచనను రేకెత్తిస్తుంది? — ఇవే చివరికి ఒక సాహితీవేత్త స్థాయిని నిర్ణయించే అసలు ప్రమాణాలు.
ఈ కోణంలో చూస్తే, “కొత్తకోణం” డా. బిక్కి కృష్ణ గారి సాహిత్య వ్యక్తిత్వానికి మరో ముఖ్యమైన మైలురాయి. ఈ సంపుటిలోని 24 వ్యాసాలు ఒకదానికొకటి భిన్నమైన అంశాలను ఎంచుకున్నప్పటికీ, వాటన్నింటినీ కలిపే అంతర్లీన సూత్రం ఒక్కటే—సాహిత్యాన్ని ప్రశ్నించాలి, సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేయాలి, సాహిత్యంలో ఉన్న అసమానతలను వెలికి తీయాలి, ప్రతిభకు న్యాయం జరగాలి, చివరకు సాహిత్యం సమాజానికి ఉపయోగపడాలి.
అందుకే “కొత్తకోణం” ఒక వ్యాస సంపుటి మాత్రమే కాదు; తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచాన్ని మరోసారి ఆత్మపరిశీలన చేసుకోమని పిలిచే ఒక ఆలోచనా శంఖారావం. ఆధునిక తెలుగు విమర్శా సాహిత్యంలో...చారిత్రక విద్రోహాలను, నేటి సాహిత్యంలోని వివక్షను..నిలదీసి.. దండించి.. నిజాలు నిగ్గుదేల్చిన...ఓ పరిశోధకుడి.. అద్భుత విమర్శాగ్రంథం. ప్రతి ఒక్కరు చదవాల్సిన.. నిఖార్సయిన..విమర్శా గ్రంథం.
డా. బిక్కి కృష్ణ గారి కలం అక్కడక్కడా కత్తిలా పదునెక్కినా, దాని అంతరంగంలో ఉన్న లక్ష్యం విధ్వంసం కాదు—సాహిత్య శుద్ధి, సాహిత్య ప్రక్షాళన, సాహిత్య వికాసం.
అదే “కొత్తకోణం” యొక్క అసలు సిసలైన సాహిత్య విలువ. ఆ సాహిత్య విలువల ప్రతిష్ఠాపనకోసమే... బిక్కి కృష్ణగారి... అలుపెరుగని పోరటం.. ఆరాటం...
***
Mantri Pragada Markandeyulu
Author, Writer, Poet and Analysit.
+91-9951038802
Hyderabad - India
“కొత్తకోణం” — సాహిత్యాన్ని ప్రశ్నించే కొత్త చూపు! Analysis by Mantr...
