HappyDogs.gr - Vasilis Borompokas

Την προηγούμενη εβδομάδα γνώρισα τη Freya, ένα ημίαιμο Groenendael με έντονο reactive προφίλ απέναντι σε άλλους σκύλους.

Με το που είδε τη Sugar, επιτέθηκε χωρίς να έχει προηγηθεί καμία κίνηση ή πίεση από μέρους της. Μόνο η παρουσία της ήταν αρκετή για να λειτουργήσει ως trigger.

Όσοι γνωρίζετε τα social skills και τη μοναδική επίδραση της Sugar πάνω στα άλλα σκυλιά, μάλλον δεν θα εκπλαγείτε όταν τις δείτε να περπατούν δίπλα δίπλα.

Ήταν ίσως η πρώτη φορά που η Freya ένιωσε τόσο γρήγορα ασφάλεια και λειτουργική ηρεμία κοντά σε άλλον σκύλο.

Η Sugar λειτούργησε ουσιαστικά σαν μηχανισμός co-regulation για τη Freya.
Ένας κοινωνικά σταθερός σκύλος μπορεί να επηρεάσει άμεσα το νευρικό σύστημα ενός reactive σκύλου, μειώνοντας το επίπεδο υπερεπαγρύπνησης και βοηθώντας τον να πέσει κάτω από το threshold/κατώφλι της αντίδρασης.

Αυτό οφείλεται στη σωστή κοινωνική πληροφορία, στην αίσθηση ασφάλειας και φυσικά στη νευροβιολογία.

Η πραγματικότητα είναι πως πολλά reactive σκυλιά δεν παίρνουν “λάθος αποφάσεις” επειδή είναι κυριαρχικά, πεισματάρικα ή «κακά».

Κατακλύζονται από άγχος, υπερδιέγερση και αδυναμία διαχείρισης πληροφοριών. Το νευρικό τους σύστημα βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση επιφυλακής και έτσι η αντίδραση γίνεται μια αυτοματοποιημένη στρατηγική επιβίωσης.

Γι’ αυτό και πιστεύω βαθιά στη σωστή έκθεση και στη γενίκευση της συμπεριφοράς μέσα στην πραγματική ζωή.

Δεν αντέχω τις ανεδαφικές προσεγγίσεις του στυλ: «να ετοιμαστεί πρώτα ο σκύλος», «να μην εκτεθεί σε ερεθίσματα μέχρι να είναι έτοιμος», «μην τον πιέσουμε με την καθημερινότητα».

Δυστυχώς βλέπω συνεχώς σκυλιά που έχουν κάνει πάρα πολλούς μήνες εκπαίδευση με αυτές τις φιλοσοφίες και όχι μόνο δεν βελτιώθηκαν, αλλά έγιναν ακόμα πιο ευάλωτα απέναντι στη ζωή.

Η αποφυγή δεν δημιουργεί ανθεκτικότητα.
Η σωστή καθοδήγηση μέσα στην πραγματικότητα τη δημιουργεί.

Είμαι βέβαιος πως με την εξαιρετική Νεφέλη στο πλάι μου, η Freya θα εξελιχθεί σε έναν πολύ πιο σταθερό και ήρεμο σκύλο. 🖤

Αυτή είναι η Molie, ένα Jack Russell 6 ετών, και έχουμε δουλειά μπροστά μας. Σε λίγους μήνες αναχωρεί με την κηδεμόνα της για τη Βοστώνη, οπότε στόχος μας είναι να δουλέψουμε συστηματικά την έκθεσή της σε ερεθίσματα και την ανθεκτικότητά της σε νέα περιβάλλοντα. Κύρια επιδίωξη είναι να μπορεί να παραμένει ήρεμη και χαλαρή, ακόμα και σε συνθήκες που μέχρι τώρα τη φορτίζουν.

Από το πρώτο κιόλας μάθημα βρεθήκαμε στο κέντρο του Αμαρουσίου, καθώς ήθελα να αξιολογήσω τις αντιδράσεις της σε πραγματικές συνθήκες. Σε γενικές γραμμές, θεωρώ ότι ένας σκύλος πρέπει να εκτίθεται σταδιακά και επαυξητικά στα ερεθίσματα, ώστε να μην επιβαρύνεται επιπλέον. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, είχα ήδη μια εικόνα, καθώς την είχα συναντήσει δύο-τρεις φορές κατά την εκπαίδευση του άλλου σκύλου της οικογένειας, οπότε ήξερα τι να περιμένω και μπορούσα να κινηθώ πιο στοχευμένα από την αρχή.

Η συμπεριφορά της χαρακτηρίζεται από αντιδραστικότητα και νευρικότητα. Παρ’ όλα αυτά, διαθέτει εξαιρετικό food drive, έντονη διάθεση για συνεργασία και καλή στόχο-προσήλωση. Επιπλέον, γνωρίζω ήδη την οικογένεια, κάτι που ενισχύει την πεποίθησή μου ότι μπορούμε να πετύχουμε ένα πολύ καλό αποτέλεσμα.

Σήμερα επισκεφτήκαμε το 5ο Δημοτικό Μεταμόρφωσης παρέα με την Sugar. Είχα μία εξαιρετική συζήτηση για σχεδόν μιάμιση ώρα με υπέροχα, πανέξυπνα και ευγενικά παιδιά. Πραγματικά συγκινούμαι κάθε φορά που επισκέπτομαι σχολεία και συζητώ με τους μαθητές. Ξαναβρίσκω ένα όμορφο κομμάτι του εαυτού μου, νιώθω ξανά παιδί, μα πάνω απ' όλα φεύγω γεμάτος ικανοποίηση βλέποντας όλα αυτά τα γελαστά και ευτυχισμένα πρόσωπα .

Αυτή η φοβισμένη σκυλίτσα είναι η Jessie. Ένα πλάσμα το οποίο όπως βλέπετε γαυγίζει πριν καν με δει και μπαίνει μονίμως σε κατάσταση φυγής. Είναι ένας σκύλος με πολύ δύσκολο παρελθόν και τραυματικές εμπειρίες. Μετά από πολλές προσπάθειες και ηρεμία βγήκε από το υπνοδωμάτιο. Σιγά-σιγά άρχισε να παίρνει λιχουδιές από το πάτωμα (κάτι το οποίο με έκανε πολύ αισιόδοξο) και λίγο πριν το τέλος του
μαθήματος, μου έκανε ένα τεράστιο δώρο καθώς δέχτηκε να φάει από το χέρι μου και να την ακουμπήσω απαλά.

Αυτες οι κινήσεις είναι οι βασικοι πυλώνες πάνω στους οποίους θα χτίσουμε την εμπιστοσύνη του χρειάζεται για να ξεκινήσουμε το εκπαιδευτικό μας ταξίδι...

Ανέλαβα τη Λούνα, ένα αρκετά επιφυλακτικό, φοβισμένο και αγχωμένο κουτάβι 7 μηνών. Από την πρώτη στιγμή με υποδέχτηκε με έντονη επιφυλακτικότητα, την οποία εξέφραζε με γαύγισμα. Σε μία από τις πρώτες μας επαφές ο φόβος της ήταν έντονος και παρατεταμένος.

Στην αρχή δεν προσπάθησα να την πιέσω ούτε να την καθησυχάσω υπερβολικά. Αντίθετα, ξεκίνησα σταδιακά να ενεργοποιώ τα ερεθίσματα που λειτουργούσαν ως triggers για εκείνη — τόσο όσο χρειαζόταν για να ξεκινήσει η διαδικασία της απευαισθητοποίησης. Από το χτύπημα του κουδουνιού μέχρι την ένταση της φωνής μου, κάθε μικρό ερέθισμα έγινε ένα εργαλείο ώστε να αρχίσει να επαναξιολογεί το περιβάλλον της.

Για έναν φοβικό σκύλο, η πρώτη αποδοχή της επαφής είναι πάντα ένα σημαντικό βήμα. Θεώρησα λοιπόν μεγάλη νίκη τη στιγμή που δέχτηκε να την χαϊδέψω. Όμως το πραγματικά κομβικό σημείο ήρθε λίγο αργότερα, όταν μόνη της αποφάσισε να μπει στο crate. Εκείνη τη στιγμή γνώριζα ότι πρακτικά δεν υπήρχε επιλογή της φυγής (flight). Παρ’ όλα αυτά, η Λούνα επέλεξε να παραμείνει και να ηρεμήσει.
Για εμένα αυτό ήταν το σημείο όπου φάνηκε ξεκάθαρα ότι η εμπιστοσύνη είχε ήδη αρχίσει να χτίζεται.
Η επιβεβαίωση ήρθε λίγο αργότερα, όταν την είδα να κοιμάται.

Στο δεύτερο μάθημα, δουλέψαμε στην αυλή μέσα από το παιχνίδι και αρχίσαμε να την κινητοποιούμε. Για εμένα το παιχνίδι δεν είναι απλώς διασκέδαση — είναι ένας από τους πιο ισχυρούς δρόμους προς τη ρύθμιση, τη σύνδεση και τη μάθηση.

Στο τρίτο μάθημα, έφερα μαζί μου τη Sugar, με στόχο να δουλέψουμε το learning through observation. Με τη σταθερότητα, την ηρεμία και τη σοφία της, λειτούργησε σαν ασφαλές πρότυπο για τη Λούνα και τη βοήθησε να νιώσει πιο άνετα.

Στο τέταρτο μάθημα, ανέβασα τα κριτήρια φέρνοντας τη Mabel, έναν πολύ πιο εξωστρεφή και εκφραστικό σκύλο. Μέσα από μια πιο έντονη αλλά χαρούμενη και λειτουργική αλληλεπίδραση, η Λούνα άρχισε να διαχειρίζεται περισσότερη κοινωνική ένταση με όλο και λιγότερο φόβο.

Ο στόχος της εκπαίδευσης δεν είναι απλώς να μειωθεί μια αντίδραση.
Ο στόχος είναι ένας σκύλος να περάσει από την ανάγκη της προστασίας…
στη χαρά της ανακάλυψης.
Και η Λούνα έχει ήδη ξεκινήσει αυτό το ταξίδι.

Από την πρώτη στιγμή, ο Ερμής φλέρταρε με το να με δαγκώσει, καθώς αξιολογούσα τι τον ενεργοποιεί και τι προκαλεί την αντίδρασή του.
Πολύ γρήγορα κατάλαβα ότι το δάγκωμα είχε γίνει δεύτερη φύση, καθώς οι αντιδράσεις του είχαν γίνει αυτόματες σε νευρικό επίπεδο.
Έπρεπε να αρχίσουμε να αποδομούμε αυτή τη βαθιά εδραιωμένη συμπεριφορά, γιατί οι reflexive επιθετικές αντιδράσεις έχουν συχνά συμπεριφορική αυτοματοποίηση.

Ένας από τους πιο γνωστούς εκπαιδευτές παγκοσμίως, ο Αμερικανός Michael Shikashio, υποστηρίζει ότι τα δαγκώματα ξεκινούν από τον φόβο, ο οποίος μετατρέπεται σε οργή, στη συνέχεια σε επιθετικότητα και τελικά μπορεί να οδηγήσει σε εμμονή.
Το τετράπτυχο που περιγράφει είναι:
Fear → Rage → Aggression → Obsession
Με την έννοια ότι, όταν μια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται και “δουλεύει” για τον σκύλο, μπορεί σταδιακά να αποκτήσει χαρακτήρα εμμονής.

Κατάλαβα λοιπόν πολύ γρήγορα ότι έπρεπε πρώτα να σχετιστώ ουσιαστικά μαζί του, γιατί στη δική μου φιλοσοφία έχω ορίσει το honeymoon ως έναν από τους κεντρικούς πυλώνες για να πετύχει πραγματικά μια εκπαίδευση.
Στο τέταρτο μόλις μάθημα, ζήτησα από την κηδεμόνα του να αποχωρήσει για λίγο από τον χώρο, ώστε ο Ερμής να βγει από το mindset της προστασίας, αλλά και για να δημιουργήσουμε μεγαλύτερη εγγύτητα, τόσο με εμένα όσο και με τα δικά μου σκυλιά.
Η ιδέα αυτή αποδείχθηκε, ευτυχώς, 100% επιτυχημένη.

Λίγο αργότερα, όταν επέστρεψε η Ζέτα, δεν πίστευε στα μάτια της. Με τραβούσε βίντεο, ενώ ο σκύλος της ήταν σχεδόν επάνω στα πόδια μου, δεχόμενος με ηρεμία και εμπιστοσύνη τα χάδια μου.

Δεν τρέφω αυταπάτες...
Ξέρω πολύ καλά ότι ένας σκύλος που έχει δαγκώσει πολλές φορές έχει αυτοματοποιήσει αυτή τη συμπεριφορά. Ξέρω όμως επίσης ότι έχει ήδη ανοίξει ένας πολύ σημαντικός δρόμος, από τη στιγμή που βλέπω αλλαγές και πλέον γνωρίζουμε με ποιον τρόπο πρέπει να πορευτούμε.

Η Ειρήνη επικοινώνησε μαζί μου ύστερα από ένα story μου, όπου είδε έναν εκρηκτικό σκύλο να αλληλεπιδρά με άλλα σκυλιά ήδη από το 3ο μάθημα.
Όταν μιλήσαμε, της είπα να δώσει αρκετό χρόνο στον συνάδελφο, καθώς η δουλειά με έναν σκύλο χρειάζεται προετοιμασία και υπομονή.
Κάπου εκεί, όμως, άκουσα ότι από τον Οκτώβριο δεν είχαν συναντήσει ούτε έναν σκύλο!!!
Μετά από σχεδόν 27 χρόνια σε αυτή τη δουλειά, δεν σταματώ να εκπλήσσομαι…
Δυστυχώς, αυτή η άποψη κυκλοφορεί στον χώρο και, συνήθως, έχει καταστροφικές συνέπειες για τον ίδιο τον σκύλο.

6 ΜΗΝΕΣ για να μην “κοινωνικοποιηθεί”!
Αν αυτό δεν είναι τρέλα, τότε τι είναι;
Πώς θα γίνει έτοιμος ένας σκύλος αν δεν βλέπει άλλα σκυλιά;
Πώς θα προετοιμαστεί αν δεν έχει εμπειρία;
Πώς θα είναι έτοιμος, εάν αποφεύγει τα πάντα;
Με ποιο λογικό κριτήριο θα ετοιμαστεί κάποιος για κάτι, εάν δεν δουλέψει γι’ αυτό;

Προσωπικά, με ενδιαφέρει κάθε μέρα να βελτιώνομαι, να μαθαίνω και να γίνομαι καλύτερος — για εμένα και για τους σκύλους που αναλαμβάνω.
Όχι να εξαντλούμε σε ανεδαφικές παρλάτες και θεωρίες. Θέλω να είμαι ένας good enough trainer, όπως η έννοια της good enough mother του Winnicott.
Δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος — αρκεί να είσαι αρκετά καλός ώστε να δίνεις αυτονομία, ασφάλεια και πραγματική εξέλιξη.
Στο τέλος, η εμπειρία δείχνει κάτι πολύ απλό:
Ο σωστός χειρισμός από την αρχή κάνει τη διαφορά.
Ο στόχος μου για τον Σέρλοκ είναι να παίζει, να κοινωνικοποιείται και να απολαμβάνει τη ζωή του με άλλα σκυλιά.

Υ.Γ. Όπως μας λέει το λεξικό προετοιμασία σημαίνει:
«Το σύνολο των ενεργειών, της φροντίδας ή των μέτρων που λαμβάνονται εκ των προτέρων, ώστε ένα γεγονός, μια διαδικασία ή μια εργασία να ολοκληρωθεί σωστά και επιτυχημένα. Περιλαμβάνει την οργάνωση, την εκμάθηση, την εκγύμναση ή την ψυχολογική προσαρμογή πριν από ένα γεγονός.»

Με λίγα λόγια: Δεν προετοιμάζεις έναν σκύλο για τη ζωή, κρατώντας τον μακριά από τη ζωή.

Η Mabel αυτή την περίοδο χτίζει πολλά περισσότερα από όσα μπορούν να φανούν σε ένα βίντεο τριών λεπτών.

Σχέση. Σταθερότητα. Έκθεση. Αυτοπεποίθηση. Ιδιοδεκτικότητα. Αυτοέλεγχο. Προσαρμογή. Εμπιστοσύνη.

Και παράλληλα, δουλεύεται και πάνω σε ένα προσωπικό μετεκπαιδευτικό πλάνο, ιδιαίτερα απαιτητικό, που ενδεχομένως στο μέλλον να την οδηγήσει σε μια διαφορετική εργασιακή κατεύθυνση σε σχέση με την Sugar.

Παρότι έχω τεράστιο φόρτο εργασίας, personal μαθήματα, νέα προσωπική μετεκπαίδευση, καινούργιο τμήμα εκπαιδευτών, αλλά και το κομμάτι της εποπτείας των συναδέλφων, προσπαθώ να μη χάνω λεπτό από τον εμπλουτισμό της καθημερινότητάς της.

Δεν είναι ακόμη η στιγμή να ειπωθούν πολλά.
Και ίσως κάποια πράγματα να είναι καλύτερο να μιλάνε μόνα τους όταν έρθει η ώρα.

Μέχρι τότε, συνεχίζουμε να χτίζουμε σωστά.
Αθόρυβα. Σοβαρά. Καθημερινά.
Αυτό το βίντεο είναι μόνο μια μικρή ματιά στη διαδρομή μας.

Η Mabel συνεχίζει.
Κι εμείς μαζί της. Ε, Sugar μου;🐾

Τρία σκυλιά στο λουρί. Το ενα, μόλις τεσσάρων μηνών. Δεκάδες μαθητές γύρω μας.
Και όμως… αυτή είναι μια τεράστια ευκαιρία για ένα εξαιρετικά χρήσιμο μάθημα

Ξαφνικά, κατά τη διάρκεια μιας εκπαίδευσης με τη Nora, ένα Golden Retriever, ενώ έχω μαζί τη Sugar και τη Mabel, ο δρόμος γεμίζει παιδιά που πηγαίνουν για εκδρομή. Φωνές, γέλια, κίνηση, φασαρία, ενέργεια παντού...
Για πολλούς σκύλους αυτό θα ήταν χάος.
Για εμένα προσωπικά είναι μια χρυσή ευκαιρία μάθησης.

Η Mabel είναι κουτάβι. Και τα κουτάβια χρειάζονται αυτό που στην επιστήμη της συμπεριφοράς λέμε controlled exposure: ελεγχόμενη έκθεση σε έντονα ερεθίσματα.
Έρευνες στη συμπεριφορά των σκύλων δείχνουν ότι η σωστή έκθεση σε διαφορετικά περιβάλλοντα βοηθά στην ανάπτυξη resilience (ανθεκτικότητας) και μειώνει σημαντικά την πιθανότητα φόβου ή αντιδραστικής συμπεριφοράς στο μέλλον.

Με απλά λόγια;
Ο σκύλος μαθαίνει ότι ο κόσμος είναι θορυβώδης, γεμάτος κίνηση…
και παρ’ όλα αυτά είναι ασφαλής. Το ίδιο μαθαίνει και η Nora.
Η σταθερότητα δεν χτίζεται στην ησυχία. Χτίζεται μέσα στη ζωή.
Και γιατί τα γράφω όλα αυτά;
Γιατί συνεχώς με παίρνουν άνθρωποι των οποίων τα σκυλιά — ενώ, δυστυχώς, έχουν κάνει «εκπαίδευση» — δεν αντέχουν το παραμικρό. Έμαθαν απλώς να αποφεύγουν τα πάντα.

Δεν μπορούμε πάντα να εφαρμόσουμε στην πράξη το: “Don't try to control the dog. Try to control the environment.”
Δυστυχώς — ή ευτυχώς — δεν είμαστε μόνοι μας σε αυτή την πόλη. Δεν ζούμε σε ένα απομονωμένο χωριό στα Τζουμέρκα. Ούτε σε κάποιο νησί της άγονης γραμμής.
Και δεν κάνω καθόλου πλάκα:
Η άποψη ότι ο σκύλος πρώτα θα «ετοιμαστεί» και μετά θα εκτεθεί στον κόσμο είναι, πρώτον, λανθασμένη και δεύτερον ουσιαστικά ανεδαφική.

Η εκπαίδευση σκύλου δεν είναι να τον κάνεις να σε ακούει μόνο όταν όλα είναι εύκολα.
Είναι να μπορεί να σκέφτεται και να παραμένει ήρεμος όταν γύρω του γίνεται χαμός.
Και ναι…
μερικές φορές το καλύτερο εκπαιδευτικό πεδίο είναι απλά ο δρόμος.

Η Mabel εξερευνά νέα μέρη… και η χαρά της είναι εμφανής.
Ουρά που κουνιέται ασταμάτητα, εξωστρέφεια, περιέργεια, αυτοπεποίθηση και σιγουριά σε κάθε βήμα.
Αυτό είναι για μένα το ζητούμενο: τα σκυλιά να μη “σφίγγονται”, να μην πιέζονται και να μην ασφυκτιούν μέσα σε νέα περιβάλλοντα, αλλά να νιώθουν άνετα και να τα απολαμβάνουν.

Είμαι της άποψης πως δεν πρέπει να έχουμε τον σκύλο μαζί μας επειδή το θέλουμε εμείς, αλλά επειδή το θέλει εκείνος. Δυστυχώς, σε αυτή τη δουλειά έχω δει πολλά σκυλιά να καταπιέζονται για να ακολουθούν τους κηδεμόνες τους σε μέρη όπου πολύ απλά δεν νιώθουν άνετα.

Το εύκολο είναι να πάρουμε τον σκύλο μας παντού· το ουσιαστικό είναι να αναρωτηθούμε αν περνάει καλά και αν αυτή η εμπειρία είναι όμορφη για εκείνον.
Η ανθεκτικότητα δεν χτίζεται με πίεση, αλλά με προοδευτικότητα και σταδιακή έκθεση.
Βήμα-βήμα, με ρυθμό που επιτρέπει στον σκύλο να κατανοήσει, να επεξεργαστεί και τελικά να χαρεί αυτό που ζει. Όταν υπάρχει χρόνος και σωστή καθοδήγηση, η εμπειρία συνδυάζει ασφάλεια, χαρά και ουσιαστική προσαρμογή.

Όπως μας έχει δείξει και συνεχίζει να μας δείχνει η πορεία της Sugar, η σωστή προετοιμασία κάνει τη διαφορά. Όχι για να “αντέχουμε” τον κόσμο, αλλά για να μπορούμε να κινούμαστε μέσα σε αυτόν με ηρεμία και σιγουριά.

Χωρίς ίχνος υπερβολής, μπορώ να πω ότι ήμουν από τους πρώτους εκπαιδευτές και κηδεμόνες που μπήκαν στο The Mall με τον σκύλο τους, αλλά και με μαθητές. Ένα περιβάλλον φιλικό, αλλά πλούσιο σε αστικά ερεθίσματα — ιδανικό για σωστή, σταδιακή εξοικείωση.

Γι’ αυτό και η συγκίνηση είναι μεγάλη, ξεκινώντας τα ίδια βήματα με τη Mabel σχεδόν δέκα χρόνια μετά. Όχι για να συγκρίνουμε σκύλους, αλλά για να επιβεβαιώσουμε κάτι απλό και ουσιαστικό:
κάθε σκύλος έχει τον δικό του χαρακτήρα — η σωστή προετοιμασία, όμως, τους δίνει χώρο να ανθίσουν.