Εισαγωγή
Μια από τις καλύτερες μεθόδους εκμάθησης σκακιού είναι η Ολλανδική σειρά StappenMethode, (μέθοδος βήμα-βήμα) που αποτελείται από βιβλία- εγχειρίδια για προπονητές – δασκάλους και βιβλία ασκήσεων για μαθητές και έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες.
Δημιουργoί της σειράς είναι οι Cor Van Wijgerden και Rob Brunia. H σειρά ξεκίνησε να δημιουργείται το 1987. Τη δεκαετία του ‘80 ο Διεθνής Μαιτρ
Cor Van Wijgerden ταξινομώντας υλικό που χρειάζονταν για τους νεαρούς Ολλανδούς σκακιστές και κορυφαίες σκακίστριες της εποχής ως προπονητής της Εθνικής Ομάδας της Ολλανδίας, το χώρισε σε διάφορα επίπεδα. Ένας άλλος έμπειρος προπονητής αλλά και δάσκαλος στο επάγγελμα ο Rob Brunia προστέθηκε και ξεκίνησαν να φτιάχνουν τη σειρά αυτή.
Η σειρά αυτή εφαρμόζεται από σκακιστικούς συλλόγους και σχολεία στην Ολλανδία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελβετία και την Αυστρία…
Αργά αλλά σταθερά η μέθοδος κέρδισε μεγάλο κομμάτι σε ολόκληρο τον κόσμο. Σε πολλές από αυτές τις χώρες αποτελεί την επίσημη και εγκεκριμένη μέθοδο εκμάθησης σκακιού από τις σκακιστικές ομοσπονδίες και ήδη μεταφράζεται και σε πολλές άλλες γλώσσες όπως τα ισπανικά τα ρώσικα τα κινέζικα τα τσέχικα κ.α.
Η σειρά αποτελείται από 6 «βήματα». Κάθε «βήμα» περιλαμβάνει ένα εγχειρίδιο ειδικά για δασκάλους ή προπονητές και ένα βιβλίο για τους μαθητές με ασκήσεις και περιλήψεις.
Οι ασκήσεις του βιβλίου ασκήσεων είναι χωρισμένες σε θέματα. Κάθε σελίδα του βιβλίου αυτού περιλαμβάνουν 12 ασκήσεις σε διαγράμματα. Τα βιβλία ασκήσεων ενδείκνυνται και για αυτοδιδασκαλία.
Τα εγχειρίδια των προπονητών περιλαμβάνουν πλήρως πρωτότυπα μαθήματα για τον δάσκαλο, και βάζουν σε σωστό δρόμο τη διδασκαλία των παιδιών. Οι λύσεις από τα βιβλία ασκήσεων βρίσκονται στο τέλος κάθε κεφαλαίου στο εγχειρίδιο. Τα βιβλία είναι γραμμένα με τέτοιο τρόπο ώστε το επίπεδο γνώσης του δασκάλου να μην είναι το πλέον σημαντικό στοιχείο.
Η «μέθοδος βήμα-βήμα» λειτουργεί το ίδιο καλά τόσο στην εκπαίδευση, όσο και σε σκακιστικούς συλλόγους αλλά και σε ιδιαίτερα μαθήματα. Η προσέγγιση στη μέθοδο αυτή είναι ιδανική για όλες τις ηλικίες.
Βιβλία για να διδάξεις και να μάθεις σκάκι
Ο συνδυασμός εγχειριδίου προπονητών και βιβλίου ασκήσεων δημιουργεί μία κατάσταση που μοιάζει με σχολείο. Όλα τα μαθήματα είναι δομημένα και περιλαμβάνουν σαφής στόχους. Τα βιβλία περιλαμβάνουν τα πάντα, από το πώς κινούνται τα κομμάτια στο Πρώτο Βήμα, μέχρι και βαθιές στρατηγικές για φινάλε που βρίσκεις στο Πέμπτο και Έκτο Βήμα
Μεγαλύτερη προσοχή δίνεται στα τακτικά. Η δύναμη της μεθόδου είναι ο σαφής διαχωρισμός των τακτικών σε μικρά κομμάτια. Η λύση των ασκήσεων μίας συγκεκριμένης κατηγορίας είναι ευκολότερη από μία άλλη στην οποία δε γνωρίζουμε τι θέλουμε να κάνουμε. Αλλά δεν είναι μόνο τα τακτικά κατηγοριοποιημένα, αλλά κάθε θέμα του βιβλίου περιλαμβάνει την αναζήτηση στρατηγικής για το συγκεκριμένο θέμα. Με αυτό τον τρόπο τα παιδιά αναπτύσσουν διαίσθηση για τις τακτικές θέσεις και ακούνε το καμπανάκι όταν χρειαστεί να πάρουν το πλεονέκτημα ή όταν τα κομμάτια τους έχουν πάρει καλές θέσεις στη σκακιέρα. Η συνεργασίες των κομματιών γίνονται σε κάθε βήμα όλο και πιο σημαντικές.
Στα πρώτα βήματα το παιχνίδι θέσεων (ποζισιονέλ) είναι μικρής σημασίας. Οι παρτίδες κρίνονται από τα μεγάλα λάθη. Όταν φτάσουμε στο επιθυμητό επίπεδο όπου αποφεύγονται τα λάθη σε μία και δύο κινήσεις, τότε το παιχνίδι θέσων αρχίζει να αποκτάει όλο και μεγαλύτερη σημασία. Ο ισχυρός σκακιστής βελτιώνεται ακόμα περισσότερο όταν μάθει να αναλύει τις παρτίδες του. Η ανάλυση μίας παρτίδας είναι το μέσο ανάπτυξης του ποζισιονέλ παιχνδιού.
Ένα ιδανικό μάθημα σκάκι
Η «μέθοδος βημα-βήμα» είναι γραμμένη για παιδιά, αλλά με την ίδια ευκολία διδάσκεται και σε μεγάλους. Αναπτύχθηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να λειτουργεί σε τμήματα παιδιών (ή ενηλίκων). Όταν διδάσκεις σκάκι χρειάζεσαι πάντα κάτι περισσότερο από γνώσεις για το παιχνίδι. Προσόντα όπως το να ελέγχεις την τάξη, να κρατά το ενδιαφέρον των παιδιών αμείωτο και να είσαι προσηλωμένος στη δομή του μαθήματος είναι εξίσου σημαντικά. Η μέθοδος αυτή πιστεύει ότι ένας επαγγελματίας δάσκαλος με ελάχιστες σκακιστικές γνώσεις θα διδάξει καλύτερα το Πρώτο και το Δεύτερο Βήμα απ’ ότι ένας επαγγελματίας σκακιστής χωρίς διδακτική εμπειρία. Αυτή η φιλοσοφία οδήγησε στη δημιουργία εγχειριδίου προπονητών σε κάθε βήμα.
Το εγχειρίδιο
Το εγχειρίδιο είναι ένα εξαιρετικό μαθησιακό εργαλείο, Περιλαμβάνει ολοκληρωμένα μαθήματα για κάθε θέμα ανεξάρτητα το επίπεδο του δασκάλου. Εξηγεί τους στόχους του μαθήματος, το τι πρέπει να γνωρίζει ήδη ο μαθητής ως προαπαιτούμενη γνώση και παραδείγματα για τη σκακιέρα επίδειξης και τις λύσεις των ασκήσεων. Επίσης εξηγεί πως θα πρέπει να γίνεται ο χειρισμός των ερωτήσεων προς και από τους μαθητές, τόσο σκακιστικά όσο και διδακτικά.
Για σκακιστές προπονητές χωρίς προηγούμενη σκακιστική εμπειρία περιλαμβάνονται ειδικά άρθρα για την σκακιστική ανάπτυξη των παιδιών. Βελτιώνει τα διδακτικά προσόντα του προπονητή και διαχειρίζεται σωστά τα επίπεδα γνώσης. Η «μέθοδος βήμα-βήμα» δίνει ιδέες για το πώς θα δίνεις συνεχώς κίνητρα στα παιδιά και πώς να είναι δομημένο ένα σωστό μάθημα ώστε να κρατάει στους μαθητές συγκεντρωμένους σε αυτό που κάνουν.
Βιβλία ασκήσεων
Τα βιβλία ασκήσεων είναι γεμάτα με ασκήσεις. Κάθε μαθητής έχει το δικό του βιβλίο ασκήσεων για να δουλέψει (όπως στο σχολείο). Με αυτόν τον τρόπο ο προπονητής μπορεί να δει με ευκολία την πρόοδο του κάθε μαθητή. Οι μαθητές που έχουν 3 ή περισσότερα λάθη στη σελίδα χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή. Για να λύσουν τις ασκήσεις οι μαθητές χρειάζεται απλά να τραβήξουν μία γραμμή (ειδικά στις εύκολες ασκήσεις) ή να γράψουν την κίνηση κάτω από το διάγραμμα.
Για τα μικρά παιδιά, έχουν σχεδιαστεί δύο πρόσθετα βιβλία: Μικρά Βήματα 1 και Μικρά Βήματα 2.
Παιχνίδια
Οι πολλές παρτίδες είναι πολύ σημαντικές για να βελτιώσεις το παιχνίδι σου. Όταν ένα παιδί λύνει μόνο ασκήσεις, αλλά δεν παίζει παρτίδες, δεν θα μπορέσει να εφαρμόσει τις γνώσεις του στις παρτίδες. Το να λύνεις ασκήσεις του Τέταρτου Βήματος σωστά, δε σημαίνει πολλά αν δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις κινήσεις επιπέδου Πρώτου Βήματος από τον αντίπαλό σου. Εάν το επίπεδο των παρτίδων δεν είναι ίδιο με το επίπεδο λύσης ασκήσεων, είναι προτιμότερο να επαναλάβετε το Βήμα ή να προχωρήσετε στα πρόσθετα βιβλία ασκήσεων του Βήματος
