სამოქალაქო განათლების პლატფორმა აბიტურიენტებისთვის • CEP for Entrants

#დემოკრატია და #თანამონაწილეობა










სამოქალაქო განათლების პლატფორმა აბიტურიენტებისთვის • CEP for Entrants

🟣ავტორი: Shalva Mindadze

🤓თუ გსურს სამოქალაქო განათლებაში მაისის ნაკადზე ჩაწერა, სააბიტურიენტო/სასერტიფიკატო გამოცდისთვის მომზადება მოგვწერეთ პირადში ან დაგვიკავშირდით
📞598 11 00 36

სამოქალაქო საზოგადოების ცნება
სამოქალაქო საზოგადოებაზე საუბრისას უპირველესად არასამთავრობო ორგანიზაციები გვახსენდება, თუმცა ეს ცნება გაცილებით ვრცელია და მასში მოიაზრება ავტონომიური ასოციაციებისა და ჯგუფების ფართო არეალი, რომელსაც აყალიბებენ კერძო მოქალაქეები და რომელიც მთავრობისგან დამოუკიდებელია; სამოქალაქო საზოგადოება მოიცავს ბიზნესებს, კლუბებს, ოჯახებს და ა.შ.

სამოქალაქო საზოგადოების წევრები გამოირჩევიან მაღალი სოციალურ–პოლიტიკური აქტივობით, სახელმწიფოსთან ურთიერთობაში პრიორიტეტს საზოგადოებას ანიჭებენ და ხაზს უსვამენ სახელმწიფოს მიერ საზოგადოებისათვის სამსახურის აუცილებლობას. სამოქალაქო საზოგადოების წარმოქმნა განუხრელად უკავშირდება თანამედროვე ცივილიზაციის სრულყოფას. თანამედროვე გაგებით სამოქალაქო საზოგადოება შეუთავსებელია ტოტალიტარიზმსა და ავტორიტარიზმთან, ადამიანის, ხალხებისა და ეროვნული უმცირესობების უფლებების დარღვევასთან, შოვინიზმთან, რასიზმთან, რელიგიურ შეუწყნარებლობასთან და ა.შ.



სამოქალაქო საზოგადოების როლი
სამოქალაქო საზოგადოება ხელს უწყობს დემოკრატიის განვითარებას. ასეთ საზოგადოებაში ჩაბმული მოქალაქეები ერთიანდებიან ისეთი საკითხების ირგვლივ, რომელიც მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მათთვის, არამედ იმ საზოგადოების განვითარებისათვის, რომლის წევრებიც ისინი არიან. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ დემოკრატიის ყველა თვალსაჩინო მაგალითი ამგვარი ასოციაციების დახმარებით განვითარდა.

სამოქალაქო საზოგადოებების ჩამოყალიბება ყველაზე აქტიურად მე-19 საუკუნეში დაიწყო. ამერიკის შეერთებულ შტატებში დემოკრატიის განვითარება ამგვარი ასოციაციების შექმნის პარალელურად მიმდინარეობდა. მოქალაქეები კერძო და საზოგადო პრობლემების გადაჭრის გზად სწორედ ასეთი ორგანიზაციების შექმნას ხედავდნენ, ვინაიდან დემოკრატიულ საზოგადოებაში, მოქალაქეთა მიერ ასოციაციების შექმნა ხელს უწყობს სახელმწიფო პოლიტიკის კეთების პროცესში ჩართული პირებისათვის საერთო სიკეთეებზე ზრუნვის უნარის განვითარებას.

საქართველოში ერთ-ერთ პირველ არასამთავრობო ორგანიზაციად შეგვიძლია წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება მივიჩნიოთ, რომელიც მე-19 საუკუნის საქართველოში, სხვა მრავალ დანიშნულებასთან ერთად, ყველაზე მნიშვნელოვანი პრობლემის - განათლების დაბალი დონის, გადაჭრისათვის შეიქმნა.

ნებისმიერ ქვეყანაში, მოქალაქეთა თავისუფალი ნების საფუძველზე შექმნილი ასოციაციებისათვის დამახასიათებელია:

წევრობის ნებაყოფლობითობა;
გაერთიანების თვითწარმოქმნა;
თვითგანვითარება;
ავტონომიურობა;
საკანონმდებლო, ან გაზიარებულ წესთა ერთობლიობით მოქმედება.
სამოქალაქო საზოგადოების ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელია ხელისუფლების წინააღმდეგ მოთხოვნების წამოყენება და საზოგადოების წინაშე მოხელეთა ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფა. ამ მახასიათებლებით ასოციაციები ზღუდავენ სახელმწიფოს თვითნებობას. მოქალაქეებს საშუალება აქვთ აქტიურად ჩაებან სახელმწიფოს მიერ პოლიტიკის წარმოების პროცესში, რაც ლეგიტიმაციისა და ნდობის ხარისხს ზრდის.

გარდა ხსენებული დანიშნულებისა, სამოქალაქო საზოგადოებამ შეიძლება ხელი შეუწყოს „იდეათა ბაზრის“ არსებობას და საზოგადოების სხვადასხვა წევრებს შორის ინფორმაციის სწრაფ მიმოცვლას. ამგვარი გაერთიანებების შიგნით წევრები ინარჩუნებენ საკუთარ შეხედულებებს და არ ხდება მათი იძულება რომელიმე მოსაზრების მხარდასაჭერად.

ცნობილი ამერიკელი მკვლევარი, ლარი დაიმონდი აქტიური სამოქალაქო საზოგადოების, რომელიც ჩართულია ხელისუფლების ყოველდღიურ საქმიანობაში, 10 ძირითად ფუნქციას გამოყოფს.

უკვე შემდგარ, დემორკატიულ სახელმწიფოში, ასეთი ასოციაციები აქტიურად აკონტროლებენ ხელისუფლებას და უზრუნველყოფენ, იმას რომ მან არ გადაუხვიოს დემორკატიულ კურსს, ხოლო ავტორიტატულ სახელმწიფოებში ხელს უწყობენ დემოკრატიული იდეების განვითარებას და სახელმწიფოს დემოკრატიზაციის პროცესს.
მოქალაქეთა დიდი მასების აქტიური მონაწილეობა ამ პროცესებში ზრდის პოლიტიკური გადაწყვეტილებების ეფექტურობასა და მათი ავტორების კვალიფიკაციას.
სხვადასხვა ასოციაციებში გაწევრიანებული ინდივიდები იზიარებენ ერთმანეთის შეხედულებებსა და ფასეულობებს, რითაც ხელს უწყობენ როგორც საზოგადოების შიგნით, ასევე მის მიღმა ისეთი მნიშვნელოვანი ღირებულებების დამკვიდრებას როგორიცაა ტოლერანტობა, თანხმობა და სხვა.
ასევე ხელს უწყობენ ისეთი ჯგუფების წახალისებასა და საზოგადოებრივ აქტივობებში ჩართვას, რომლებიც ისტორიულ კონტექსტში გამოთიშულნი იყვნენ აქტიურ პოლიტიკურ-სოციალურ ცხოვრებას და ხელისუფლების მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესში მონაწილეობას.
ამგვარი ასოციაციები მონაწილეობენ საზოგადოების შიგნით არსებულ კლასთა შორის კონფლიქტების დარეგულირებაში, რაც საბოლოო ჯამში სასარგებლოა მთლიანად საზოგადოების დემოკრატიული განვითარებისათვის.
ამგვარ დაპირისპირებებში მონაწილეობა და გადაწყვეტა ხელს უწყობს პოტენციური პოლიტიკური ლიდერების ჩამოყალიბებასა და გარდამავალ პერიოდში ადამიანის ისეთი ძირითადი უფლების დაცვას, როგორიც არის საარჩევნო ხმის უფლება და მთლიანად საარჩევნო პროცესის მონიტორინგი.
ზოგადად, ორგანიზაციები, რომლებიც ორიენტირებულნი არიან ადამიანის უფლებების დაცვაზე დემოკრატიული გარდაქმნის პროცესის წარმატებით დასრულების შემდეგ განაგრძობენ აქტიურ ჩართულობას რეფორმის განხორციელების პროცესში, რათა მთავრობამ უარი არ განაცხადოს დაპირების შესრულებაზე.
„იდეათა ბაზრისა“ და ინფორმაციის თავისუფლად მიმოცვლის შესაძლებლობის ზრდით იგი ახერხებს მოქალაქეების ჩაბმას თავიანთი უფლებების შესახებ ინფორმაციის მიღებასა და დაცვაში.
ასეთ დროს სამოქალაქო საზოგადოებების შექმნა ხელს უწყობს ეკონომიკური პოლიტიკის შემუშავების პროცესში იმ ადამიანების ჩართულობას, რომელთაც უშუალოდ შეიძლება შეეხოთ ესა თუ ის რეფორმა.
რაც შეეხება უკანასკნელ ფუნქციას, იგი მნიშვნელოვანწილად არის დაკავშირებული პირველ ცხრასთან, რომლის საფუძველზეც საზოგადოება ინდივიდში ზრდის სახელმწიფოს პატივისცემას. ეს უკანასკნელი კი ხელს უწყობს ინდივიდის ჩართულობას, პოლიტიკური სისტემის პასუხისმგებლობის ზრდას და ამით თავად სისტემის ლეგიტიმაციის ზრდას.
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ დიდი რაოდენობით სამოქალაქო ორგანიზაციების შექმნა ყოველთვის და ავტომატურად ლიბერალური დემოკრატიის განვითარებას არ განაპირობებს. მაგალითად მე-20 საუკუნის 20-30-იან წლებში, გერმანიაში დიდი რაოდენობით სამოქალაქო ორგანიზაციების ჩამოყალიბებამ, რომლებიც ძირითადად უმრავლესობაში მყოფი პირების იდეებისა და ფასეულობების გავრცელებას ისახავდნენ მიზნად, სუსტი პოლიტიკური ძალის არსებობის პირობებში თავად შეუწყო ხელი ხელისუფლებაში არადემოკრატიული ძალების მოსვლას.

იქიდან გამომდინარე, რომ სამოქალაქო საზოგადოებების საქმიანობა უკავშირდება ხელისუფლების ანგარიშვალდებულების გაზრდას და დემოკრატიული ინსტიტუტების შექმნის მხარდაჭერას, ისინი ავტორიტარულ სახელმწიფოებში ხშირად ხდებიან სახელმწიფო რეპრესიების მსხვერპლნი. ამის მაგალითია, რუსეთი, აზერბაიჯანი და ბელორუსი, სადაც ხელისუფლების მხრიდან სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების საქმიანობა თანდათანობით იზღუდებოდა ბოლოს კი მათი საქმიანობის აკრძალვით დასრულდა. ამის მაგალითია ასევე 2023 წლის მარტში საქართველოს ხელისუფლების მხრიდან ინიცირებული „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონპროექტი, რომლის მიზანსაც სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისა და მედია საშუალებების მიმართ კონტროლის მექანიზმების დაწესება და საზოგადოების თვალში მათი დისკრედიტაცია წარმოადგენდა. საბოლოოდ, 2023 წლის 6-7-8 მარტს „რუსული კანონის წინააღმდეგ” გამართული მასშტაბური აქციების ფონზე, კანონპროექტმა მეორე მოსმენით მიღებისთვის საჭირო ხმები ვერ დააგროვა - კანონპროექტს მხარი დაუჭირა ერთმა დეპუტატმა, ხოლო წინააღმდეგ ხმა მისცა 35-მა დეპუტატმა. შესაბამისად, მმართველმა პოლიტიკურმა ძალამ მეორე მოსმენით ჩააგდო კანონპროექტის მიღება.

ტექსტში ცვლილებები განხორციელდა 2023 წლის 31 ოქტომბერს. გთხოვთ გაითვალისწინოთ, რომ ვიდეო რგოლში აღნიშნული ცვლილებები არ განხორციელებულა.

“მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ლტოლვილის ისტორია განსხვავებულია და მათი ტკივილები პერსონალური, ისინი ერთად არიან მონაწილენი უჩვეულო მამაცობის საერთო იდეის - მამაცობის, არა მხოლოდ გადარჩენისათვის, არამედ ნამსხვრევებად ქცეული საკუთარი ცხოვრების აღსადგენად ბრძოლაში”.

ანტონიო გუტიერესი, გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარი 2005-2015 წლებში, გაეროს მოქმედი გენერალური მდივანი



სამოქალაქო მოსახლეობა ომის დროს, დევნილი და ლტოლვილი
მიუხედავად იმისა, რომ ცივილიზებული სახელმწიფოების მნიშვნელოვანი ძალისხმევაა მიმართული ომის და მისი საშინელი შედეგების თავიდან ასაცილებლად, ეს სამწუხაროდ ყოველთვის ვერ ხერხდება. სამხედრო მოქმედებებისგან საფრთხე ექმნება ადამიანების სიცოცხლეს, ცხოვრების წესს, საკუთრებას. ამ დროს მოსახლეობა ხშირად იძულებელია დატოვოს საცხოვრებელი ადგილი და დევნილად ან ლტოლვილად იქცეს.

ხშირად სიტყვებს დევნილი და ლტოლვილი ერთმანეთის სინონიმად იყენებენ, რაც არ არის მართებული.

ლტოლვილი ეწოდება უცხოელს ან მოქალაქეობის არმქონე პირს, რომელიც იმყოფება წარმოშობის ქვეყნის გარეთ, აქვს საფუძვლიანი შიში, რომ იგი შეიძლება გახდეს დევნის მსხვერპლი რასის, რელიგიის, ეროვნების, გარკვეული სოციალური ჯგუფისადმი კუთვნილების ან პოლიტიკური შეხედულების გამო, და არ შეუძლია ან არ სურს, შიშიდან გამომდინარე, დაბრუნდეს თავის წარმოშობის ქვეყანაში ან ისარგებლოს ამ ქვეყნის მფარველობით.

საქართველოს კანონმდებლობით დევნილად (იძულებით გადაადგილებულ პირად) ითვლება საქართველოს მოქალაქე ან საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირი, რომელიც იძულებული გახდა დაეტოვებინა მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი იმ მიზეზით, რომ უცხო ქვეყნის მიერ ტერიტორიის ოკუპაციის, აგრესიის, შეიარაღებული კონფლიქტის, საყოველთაო ძალადობის ან/და ადამიანის უფლებების მასობრივი დარღვევის გამო საფრთხე შეექმნა მის ან მისი ოჯახის წევრის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას ან თავისუფლებას ან/და ზემოაღნიშნული მიზეზის გათვალისწინებით შეუძლებელია მისი მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნება.

1951 წლის 28 ივლისს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ, 1950 წლის 14 დეკემბრის რეზოლუციის საფუძველზე, მიიღო „კონვენცია ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ“. აღნიშნულ კონვენციას საქართველო 1999 წლის 28 მაისს შეურთდა. კონვენციის თანახმად ყველა ლტოლვილი ვალდებულია დაემორჩილოს ადგილსამყოფელი ქვეყნის კანონმდებლობას და საზოგადოებრივი წესრიგის დასაცავად მიღებულ ზომებს. ამავდროულად ხელშემკვრელი მხარეები იღებენ ვალდებულებას, რომ კონვენციის დებულებებს გამოიყენებენ ლტოლვილთა მიმართ რასის, რელიგიის თუ წარმოშობის ქვეყნის ნიშნით დისკრიმინაციის გარეშე. მათ ტერიტორიაზე მცხოვრებ ლტოლვილებს თავისი რელიგიის აღმსარებლობის თავისუფლებისა და ბავშვების რელიგიური აღზრდის თავისუფლების თვალსაზრისით, სულ ცოტა, ისეთსავე კეთილსასურველ გარემოს შეუქმნიან, როგორც საკუთარ მოქალაქეებს.

გაეროს გენერალური ასამბლეის სესიამ 1949 წელს დაადგინა, რომ 1951 წლის პირველი იანვრიდან გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR), უნდა ამოქმედებულიყო. 1950 წლის 14 დეკემბერის გაეროს ასამბლიაზე მიიღეს აღნიშნული კომისარიატის წესდება, ამიტომ ხშირად სწორედ ამ დღეს მიიჩნევენ კომისარიატის შექმნის დღედ. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის შტაბ-ბინა ჟენევაში მდებარეობს, ხოლო მისი წარმომადგენლობები გახსნილია მსოფლიოს ბევრ ქალაქსა და კონფლიქტურ რეგიონებში, მათ შორის საქართველოში.



ომი და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი
საბრძოლო მოქმედებებისას ომის მსხვერპლების, მათ შორის სამხედრო ტყვეების, დაჭრილების, სამოქალაქო მოსახლეობის, დაღუპულების დასაცავად მოქმედებს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი.

საბრძოლო მოქმედებებისას სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვის შესახებ ნორმები მოცემულია ჟენევის 1949 წლის მე-4 კონვენციაში „ომის დროს სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვის შესახებ“ და 1977 წლის დამატებით ოქმებში „საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების მსხვერპლთა დაცვის შესახებ“ „არასაერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების მსხვერპლთა დაცვის შესახებ“.

აღნიშნული დოკუმენტების თანახმად, კონფლიქტის მონაწილე მხარის სამოქალაქო მოსახლეობის და სამოქალაქო ობიექტების პატივისცემისა და დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით, კონფლიქტის მონაწილე მხარეებმა ყოველთვის უნდა განასხვავონ სამოქალაქო მოსახლეობა და კომბატანტები, სამოქალაქო და სამხედრო ობიექტები და, შესაბამისად, თავიანთი მოქმედება წარმართონ მხოლოდ სამხედრო ობიექტების წინააღმდეგ.

კონვენციის თანახმად კონფლიქტის მონაწილე ყოველ მხარეს, უშუალოდ ან ნეიტრალური სახელმწიფოს ან ჰუმანიტარული ორგანიზაციის მეშვეობით, შეუძლია მიმართოს მოწინააღმეგე მხარეს წინადადებით, რათა საომარი მოქმედებების რაიონებში შეიქმნას ნეიტრალური ზონები, საომარ მოქმედებებთან დაკავშირებით საფრთხეთაგან ავადმყოფი და დაჭრილი კომბატანტების, ასევე არა კომბატანტების, სამოქალაქო მოსახლეობის, რომელიც არ მონაწილეობს საომარ მოქმედებებში და ამ ზონებში ყოფნის დროს არ ასრულებს სამხედრო სახის რაიმე სამუშაოს დასაცავად.

ომის დროს აკრძალულია სამოქალაქო მოსახლეობის დამშევის, როგორც ომის წარმოების მეთოდის, გამოყენება. აკრძალულია სამოქალაქო მოსახლეობის საარსებოდ აუცილებელი ობიექტების საკვების მარაგის, სურსათის მწარმოებელი სასოფლო-სამეურნეო რაიონების, ნათესების, საქონლის, სასმელი წყლის მოსამარაგებელი ნაგებობების განადგურება, გატანა, წყობრიდან გამოყვანა.

სამხედრო მოქმედებების გარდა, სამოქალაქო მოსახლეობას საფრთხეს შეიძლება უქმნიდეს მოწინააღმდეგის ძალაუფლების ქვეშ მოქცევა, რაც, როგორც წესი, მის ტერიტორიაზე მოწინააღმდეგის ყოფნით არის განპირობებული. სამოქალაქო მოსახლეობის შევიწროება, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმებით ასევე იკრძალება.

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი იცავს ომის მსხვერპლის სიცოცხლესა და ღირსებას. დაცვის ქვეშ მყოფ პირებს ნებისმიერ გარემოებაში აქვთ უფლება, მოითხოვონ მათი პიროვნების, ღირსების, ოჯახური უფლებების, რელიგიური მრწამსისა და წესების, ჩვევებისა და ადათების პატივისცემა, მათ ყოველთვის ჰუმანურად უნდა ეპყრობოდნენ, იცავდნენ ძალადობისა და მუქარის ნებისმიერი აქტის, შეურაცხყოფისა და ხალხის ცნობისმოყვარეობისაგან.

დაუშვებელია დაცვის ქვეშ მყოფ პირთა მიმართ ფიზიკური ან მორალური იძულების რაიმე ზომის გამოყენება მათგან ან მესამე პირებისგან ინფორმაციის მიღების მიზნით.

ასევე აკრძალულია დაცვის ქვეშ მყოფი პირების ნებისმიერი მოტივით განპირობებული ინდივიდუალური ან მასობრივი იძულებითი გადაადგილება ან დეპორტირება ოკუპირებული ქვეყნებიდან ოკუპანტი სახელმწიფოს ან ნებისმიერი სხვა ოკუპირებული თუ არაოკუპირებული ქვეყნის ტერიტორიაზე.

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმების დარღვევაზე პასუხისმგებელია, როგორც ბრძანების გამცემი ისე მისი აღმსრულებელი.

სამოქალაქო განათლების პლატფორმა აბიტურიენტებისთვის • CEP for Entrants

რა არის საზოგადოებრივი კონფლიქტი? რა განაპირობებს მათ წარმოშობას? რა გზები არსებობს მათ გადასაჭრელად?

ამ კითხვებზე პასუხის ცოდნა სამომავლოდ კონფლიქტების თავიდან აცილებასა ან კონფლიქტების გადასაჭრელად მშვიდობიანი გზების პოვნაში დაგვეხმარება.

საზოგადოებრივი კონფლიქტი სხვადასხვა ტიპის უთანხმოებაა, რომელიც წარმოიქმნება საზოგადოების წევრებს შორის. მაგალითად კონფლიქტს შესაძლოა იწვევდეს განსხვავებული რელიგიური შეხედულებები, განსხვავებული ცოდნა, პროფესიული სტატუსი, ინტერესები და ა.შ.

საზოგადოებრივი კონფლიქტი როგორც წესი შესაძლოა იყოს:

ურთიერთდამოკიდებულებითი;
ინფორმაციული;
ინსტიტუციური;
ღირებულებითი და სხვ.
კონფლიქტები ხშირია ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაში და არც თუ იშვიათად რამდენიმე სახის კონფლიქტი ერთდროულად იჩენს თავს. ხშირად კონფლიქტის თავიდან აცილება რთულია, თუმცა მის თავიდან აცილებაზე არანაკლებ მნიშვნელოვანია ვახერხებდეთ მათ გაკონტროლებას და ვიცნობდეთ კონფლიქტების მშვიდობიანად მოგვარების გზებს.

სქემა კონფლიქტის ტიპები


ურთიერთდამოკიდებულებითი კონფლიქტები გვხდება ჯგუფებში, ოჯახში, თემში. ამგვარ კონფლიქტს ურთერთობის ნაკლებობა ან არარსებობა, ან სულაც წინასწარ ჩამოყალიბებული დამოკიდებულებები ქმნის. მაგალითად, სკოლაში რომელიმე მოსწავლის მიმართ წინასწარ გაქვთ ჩამოყალიბებული უარყოფითი დამოკიდებულება, რისი საფუძველიც თქვენც კი არ იცით რა არის. მსგავსი დამოკიდებულება შესაძლოა სამომავლოდ კონფლიქტის მიზეზი გახდეს.

როგორც წესი ამ ტიპის კონფლიქტის მახასიათებლებია ურთიერთობის მნიშვნელობა და მოლოდინი; მხარეთა წვლილი და ბალანსი ამ ურთიერთობაში; მხარეთა ქცევა, მიზნები, საზოგადოებრივი დამოკიდებულება; მხარეთა შორის ნდობის ხარისხი.

ურთიერთდამოკიდებულებითი კონფლიქტებიძირითადად ემოციურ ხასიათს ატარებს და მათი მოგვარება პირველ რიგში ემოციების რეგულირებას ითხოვს.

ინფორმაციული კონფლიქტი - ძირითადად ინფორმაციის სისწორესთან ან მის სიმცირე/სიჭარბესთან არის დაკავშირებული. ხშირად ინფორმაციის ხარისხი და რაოდენობა ან/და დამახინჯება იწვევს გაუგებრობასა და დავას.

ინფორმაციული კონფლიქტი შეიძლება წარმოიშვას ჭორების გავრცელების, უნებლიე დეზინფორმაციის, საჯარო ინფორმაციის არასრული გადმოცემის, ინფორმაციის ნაადრევად ან დაგვიანებით მიწოდებისა და დამახინჯების შედეგად.

ინფორმაციული კონფლიქტის გადაჭრა შესაძლებელია, თუ მხარეები იზრუნებენ ზუსტი ინფორმაციის შეგროვებასა და ინფორმაციის ხელმისაწვდომის გაადვილების მექანიზმებზე.

ინტერესთა კონფლიქტი - ისეთი კონფლიქტია, რომელის მიზეზიც საერთო ინტერესი ან პირიქით ინტერესთა განსხვავებულობაა. მაგალითად, თუ ჯგუფის ერთ ნაწილს ექსკურსიაზე წასვლა მთაში უნდა, ხოლო მეორეს ზღვაზე, ეს შესაძლოა კონფლიქტის მიზეზი გახდეს. ინტერესთა კონფლიქტი შესაძლოა პირიქით, საერთო ინტერესებმა განაპირობოს. მაგალითად თუ სკოლის საკალათბურთო გუნდში თამაში 20 მოსწავლეს სურს, ხოლო გუნდში მხოლოდ 10 ადგილია, ბუნებრივია ეს შესაძლოა კონფლიქტის მიზეზი გახდეს.

ინსტიტუციური კონფლიქტები უკავშირდება წესებს, კანონებს, ნორმებს. ამ ტიპის კონფლიქტები დაკავშირებულია სხვადასხვა სოციალურ ნორმებთან და სტანდარტებთან, კერძო სამართალთან, რელიგიასთან, სტატუსთან, ტრადიციებთან, კანონიერ ხელისუფლებასთან და მართვის სისტემებთან.

ინტიტუციური კონფლიქტის გადაწყვეტა ხდება იმ შემთხვევაში, თუ სხვადასხვა სტრუქტურული ერთეულები დათანხმდებიან საჯარო განხილვას და პატივს სცემენ ერთმანეთის უფლებებს.

ღირებულებითი კონფლიქტები დაკავშირებულია გარკვეულ დამოკიდებულებებთან ამ თუ იმ მოვლენისადმი; იმასთან, თუ რა არის კარგი და ცუდი, სამართლიანი და უსამართლო, მორალური და ამორალური.

ღირებულებითი კონფლიქტის დროს ძირითადად ორი საპირისპირო ღირებულებაა ერთმანეთთან წინააღმდეგობაში, მაგ: თავისუფლება - წესრიგი, პირადი დისციპლინა - გარეშე კონტროლი. ასეთი კონფლიქტების მოგვარება ძალიან დიდ ძალისხმევას მოითხოვს, რადგან როცა საქმე ადამიანურ ღირებულებებს ეხება, კომპრომისი განსაკუთრებით ძნელი მისაღწევია.

კონფლიქტების გადაჭრის გზები
მიიჩნევა, რომ საზოგადოებრივი კონფლიქტის მოგვარების საუკეთესო საშუალება მოლაპარაკებაა. მოლაპარაკება შეიძლება იყოს ჰორიზონტალური ან ვერტიკალური.

ჰორიზონტალური მოლაპარაკებები თანაბარუფლებიან მხარეებს შორის წარმოებს, ხოლო ვერტიკალური მოლაპარაკებების დროს მომლაპარაკებლის როლში გამოდის ლიდერი რომელიც მას საკუთარი გუნდის წევრებთან აწარმოებს.

ყველა შემთხვევაში მოლაპარაკებებით სასურველი შედეგის მიღწევა და კონფლიქტის გადაჭრა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევებში დაპირისპირებული მხარეები მესამე მხარეს - შუამავალს, არბიტრს, ფასილიტატორს და ა.შ მიმართავენ.

შუამავალი მნიშვნელოვანია იყოს საკითხისადმი ნეიტრალური და მიუკერძოებელი, მისი მთავარი მიზანი უნდა იყოს ხელი შეუწყოს მოლაპარაკებების პროცესის წარმართვას და მხარეებს გადაწყვეტილებების მიღების პროცესის გასაადვილებელად პროცედურებს სთავაზობდეს.

შუამავალი შესაძლოა იყოს ფორმალური (ოფიციალური), როცა მისი საქმიანობა სამართლებრივ ნორმებსა და პრაქტიკას ეყრდნობა ან არაფორმალური (არაოფიციალური), როდესაც მხარეები პრობლემის გადაჭრისთვის არაოფიციალურ, მაგრამ მათთვის ავტორიტეტულ პიროვნებას მიმართავენ.

მოლაპარაკებისა და შუამავლობის პროცესის მსგავსი პროცესია ფასილიტაცია, რომელშიც ძირითადი ყურადღება მხარეებს შორის ინფორმაციის გაცვლასა და გადაწყვეტილებათა ვარიანტების შემუშავების პროცესს ექცევა.

კონფლიქტის გადასაჭრელად მნიშვნელოვანია სწორი და ეფექტური სტრატეგიის შერჩევა. საზოგადოებრივი კონფლიქტის გადაჭრის სტრატეგიებს შორის გამოყოფენ:

კომპრომისს;
თანამშრომლობას;
კონკურენციას;
განრიდებას;
შეგუებას.

სამოქალაქო განათლების პლატფორმა აბიტურიენტებისთვის • CEP for Entrants

21-ე საუკუნეში ტექნოლოგიურმა განვითარებამ, განსაკუთრებით, სოციალური მედიის პოპულარიზაციამ და ინტერნეტში მომხმარებლის მიერ შექმნილი კონტენტის (user generated content) მზარდმა როლმა ინფორმაციის აღქმა და მისი მიმოცვლის ტემპი შეცვალა. ინფორმაციის შექმნა და საზოგადოებამდე მიწოდება აღარ არის მხოლოდ ფორმალური/ტრადიციული მედიისფუნქცია. დღეს სოციალური მედიის თითოეული მომხმარებელი ქმნის და ავრცელებს ინფორმაციას. ეს ნიშნავს მეტ ინფორმირებულობასა და მეტ დემოკრატიას, თუმცა სხვადასხვა ძალა ამით ბოროტად სარგებლობს - მედიასა და სოციალურ მედიას ინსტრუმენტად იყენებს და საზოგადოებრივი აზრის მანიპულირებისა და ფორმირების მიზნით დეზინფორმაციასა და მცდარ ინფორმაციას ავრცელებს.

საზოგადოების რიგით წევრებს, ხშირად გვგონია, რომ ყალბი ინფორმაცია, დეზინფორმაცია და ამბების მანიპულაციურად გავრცელება მედიის და პოლიტიკოსების საქმეა და არც დრო გვაქვს თითოეული ინფორმაციის გადასამოწმებლად. თუმცა ეს ასე არ არის. არასწორი ინფორმაცია ნებისმიერ სფეროში შეიძლება შეგვხვდეს, იქნება ეს პოლიტიკა, ხელოვნება, სპორტი, გართობა თუ სხვა. გარდა ამისა, ყალბმა ინფორმაციამ, შესაძლოა, საგანგაშო ფორმები მიიღოს და ადამიანის სიცოცხლესაც საფრთხე შეუქმნას. ამის მაგალითია დეზინფორმაცია ვაქცინების შესახებ, რის შედეგადაც ადამიანები ვაქცინაციაზე უარს ამბობენ და საკუთარ და სხვის ჯანმრთელობას საფრთხის ქვეშ აგდებენ. ასევე, შეგვიძლია გავიხსენოთ ინდოეთში მასობრივად გავრცელებული ყალბი ინფორმაცია, რასაც ადამიანის დაღუპვა, ხოლო საზოგადოებაში პანიკა მოჰყვა. ერთ-ერთმა საქველმოქმედო ორგანიზაციამ ინდოეთში ბავშვების გატაცების თემატიკაზე სოციალური ვიდეო მოამზადა. ვიდეოში დადგმული სცენა იყო, თუ როგორ „იტაცებს“ მამაკაცი ბავშვს, ხოლო შემდეგ უკან აბრუნებს და შლის ბანერს წარწერით „ქუჩებიდან ბავშვების გატაცებას მხოლოდ ერთი წამი სჭირდება”. ეს ვიდეო WhatsApp-ში რედაქტირებული სახით გავრცელდა - ვიდეოს იწ ნაწილი, რომელშიც მამაკაცი ბავშვს უკან აბრუნებს, მოჭრილი იყო, ამიტომ, მომხმარებლებმა იფიქრეს, რომ მამაკაცმა ბავშვი ნამდვილად გაიტაცა. ინდოეთის ერთ-ერთ სოფელში 26 წლის მამაკაცი ვიდეოში გადაღებულ მამაკაცს მიამსგავსეს, ბავშვის გატაცებაში დაადანაშაულეს და ფიზიკურად გაუსწორდნენ. მამაკაცი საავადმყოფოში გადაყვანამდე გარდაიცვალა.

დეზინფორმაციასთან ბრძოლის მეთოდებზე დისკუსიისას, ხშირად ჩნდება ინფორმაციის შეზღუდვისა თუ აკრძალვის ცდუნება. უნდა გავიაზროთ, რომ ინფორმაციის თავისუფლება და გამოხატვის თავისუფლება დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთი ქვაკუთხედია. ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა ევროპული კონვენციით გარანტირებული გამოხატვის თავისუფლება შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისთვის, უწესრიგობის ან დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად, ჯანმრთელობის ან ზნეობის დაცვისათვის, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებათა დაცვისთვის, საიდუმლო ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის შესანარჩუნებლად, თუ ერთდროულად ასეთი შეზღუდვა კანონით არის გათვალისწინებული, ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს, აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში. ნაკლებად მყარ დემოკრატიულ ქვეყნებში, ხელისუფლებებს უჩნდებათ ცდუნება, რომ დეზინფორმაციასთან და ყალბ ინფორმაციასთან ბრძოლის მოტივით შეზღუდოს მთავრობის მიმართ კრიტიკული ხმა, აქედან გამომდინარე, ინფორმაციის შეზღუდვის მცდელობებს სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ და მან მკაცრი ტესტი უნდა გაიაროს.

დღეს დეზინფორმაციასთან ბრძოლის ერთ-ერთი ყველაზე მიღებული და გავრცელებული მეთოდი ფართო საზოგადოებაში მედიისა და ინფორმაციული წიგნიერების (MIL) უნარების გაზრდაა.

„წიგნიერება“ სიტყვასიტყვით წერა-კითხვის ცოდნას ნიშნავს. მედია და ინფორმაციული წიგნიერება კი არის უნარი გვესმოდეს, თუ როგორ მუშაობს მედია და შევძლოთ ყველა ფორმის მედიის მოხმარება უსაფრთხოდ, გონივრულად და პასუხისმგებლობით. მედია და ინფორმაციული წიგნიერება არის ქოლგა კონცეფცია, რომელიც ინდივიდს აძლევს შესაძლებლობას: ა) ჰქონდეს მედიაზე წვდომა; ბ) კრიტიკულად გააანალიზოს მედიის შინაარსი; გ) შექმნას მედიაპროდუქტი; და დ) იმოქმედოს მედიასთან ერთად. გაერთიანებული ერების განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის ორგანიზაცია (იუნესკო) მედია და ინფორმაციული წიგნიერების კონცეფციას თანასწორობისა და ადამიანის უფლებების კონტექსტში განიხილავს, რომელიც ინდივიდს საკუთარი იდენტობის ჩამოყალიბებაში, შეცნობასა და ინფორმაციულ ქაოსში ნავიგაციაში ეხმარება.

ინფორმაციული ქაოსი
თანამედროვე ინფორმაციული გარემო საკმაოდ კომპლექსურია. ამ რეალობაში სიტყვებს, ტერმინებსა და განმარტებებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. ინფორმაციული მანიპულაციების, დეზინფორმაციის, პოლიტიკურად მიკერძოებული შინაარსის ან თუნდაც ჩვენი რწმენების, ღირებულებების თუ პოლიტიკური გემოვნებისთვის მიუღებელ ინფორმაციას ხშირად ე.წ. „ფეიკ ნიუსად“ (fake news), ანუ ყალბ ინფორმაციად ვაფასებთ, რაც ართულებს ამ ინფორმაციულ ქაოსში ორიენტირებას, გარკვეულწილად აკნინებს გამოწვევას და ყალბი ინფორმაციის გამავრცელებლებს საქმეს უმარტივებს. ხშირად, პოლიტიკოსები მათ მიმართ კრიტიკულ ინფორმაციას „ფეიკ ნიუსად“ ნათლავენ, და ამით ამ ინფორმაციაზე შინაარსობრივ საუბარს თავს არიდებენ. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია, განვასხვავოთ, რა ტიპის ინფორმაციულ მანიპულაციებთან გვაქვს საქმე და შევაფასოთ თითოეული მათგანის ზიანის ხარისხი.

გამოყოფენ ინფორმაციული ქაოსის 7 ტიპს:

სატირა და პაროდია
მცდარი კავშირები
შეცდომაში შემყვანი შინაარსი
მცდარი კონტექსტი
თვითმარქვია შინაარსი
მანიპულირებული შინაარსი
ფალსიფიცირებული/ყალბი შინაარსი
სატირა ან პაროდია

სატირა და პაროდია სიტუაციის აღწერის და ამ სიტუაციის მიმართ დამოკიდებულების გამოხატვის ერთ-ერთი უძველესი მეთოდია და ხელოვნების სხვადასხვა ფორმებში, მათ შორის ფილმებში, მხატვრობაში, ლიტერატურაში და სხვა სფეროებში გამოიყენება. სატირა მედიაშიც არსებობს და მისი მიზანია, გამოიგონოს ამბები ისე, რომ პოლიტიკური თუ სოციალური გარემო გააშარჟოს. თავისი არსით, სატირული მედიაც ყალბი ინფორმაციაა, რადგანაც ის ამბებს იგონებს, თუმცა აქ მნიშვნელოვანი ტესტი გამჭვირვალობაა. სატირული მედიაგამოცემები საკუთარ საიტებზე ყოველთვის აფრთხილებენ მომხმარებლებს, რომ მათი შინაარსი სატირულია, გამოგონილია და არ უნდა მიიღონ, როგორც რეალური ინფორმაცია. საქართველოში ასეთი გამოცემაა Chiti.ge. სწორედ ეს გამჭვირვალობა განასხვავებს სატირულ მედიას ყალბი ინფორმაციის სხვა გამავრცელებლებისგან, რომელთა მიზანიც ჩვენი შეცდომაში შეყვანა, მოტყუება და ჩვენი აზრით მანიპულირებაა.

თუმცა დღეს სატირული მედიის ამ მრავალწლიან ტრადიციას ბოროტად იყენებენ. ხშირად სატირად და პაროდიად იფუთება ისეთი შინაარსი, რომელიც განზრახ აღვივებს სიძულვილს, განსაკუთრებით რელიგიური, ეთნიკური და სექსუალური უმცირესობების მიმართ, ახდენს საზოგადოების პოლარიზაციას და დაყოფას. ის ძალები, რომლებიც საზოგადოებაში მრავალფეროვნებას ებრძვიან, სატირულ მედიას ამოეფარნენ. ამიტომაც, მნიშვნელოვანია, რომ სატირულ შინაარსს განსაკუთრებული ყურადღებით მოვეკიდოთ.

სატირულ შინაარსთან დაკავშირებული კიდევ ერთი გამოწვევა ის არის, რომ სოციალურ მედიაში გავრცელებისას, შარჟი, პაროდია, ირონია თუ იუმორი, როგორც წესი, ვირუსულად ვრცელდება. ასეთ დროს, ინფორმაციის მიმღები კარგავს კავშირს პირველწყაროსთან და უჭირს გააზრება, რომ ინფორმაცია, რომელსაც ეცნობა, სინამდვილეში სატირაა. ხშირად, დეზინფორმაციის გამავრცელებლები განზრახ მალავენ სატირულ პირველწყაროს, არ უთითებენ, რომ ინფორმაცია გამოგონილია, ავრცელებენ, როგორც რეალურ, უტყუარ ფაქტს და საკუთარი მომხმარებელი შეცდომაში შეჰყავთ.

მაგალითად, 2018 წელს ონლაინ მედიასა და სოციალურ ქსელში გავრცელდა ინფორმაცია, თითქოს ნიდერლანდებში მიღებული ახალი კანონის მიხედვით, იმ მშობლებს, რომლებიც ლგბტ უფლებებს ეწინააღმდეგებიან, აჯარიმებენ და მშობლის უფლებას ართმევენ. ეს ინფორმაცია „მითების დეტექტორმა“ გადაამოწმა და აღმოჩნდა, რომ ამბავი რუსულმა სატირულმა გამოცემამ გაავრცელა და მთლიანად გამოგონილი იყო.



ცრუ კავშირები

ცრუ კავშირების დროს ინფორმაციის სათაური, თანდართული ფოტო ან შემოკლებული აღწერა არ შეესაბამება ინფორმაციის ძირითად შინაარსს. უფრო მარტივად, სათაური/ფოტო შეიძლება სხვა იყოს და სტატიის შინაარსი - აბსოლუტურად სხვა.

რატომ მიმართავენ არაკეთილსინდიერი ძალები ამ მეთოდს? სოციალურ ქსელში საინფორმაციო საიტებიდან ინფორმაცია ჩვენამდე შემდეგი ვიზუალით მოდის - ჩვენ ვხედავთ მხოლოდ სათაურს, საიტის სახელს, ფოტოს და, რიგ შემთხვევებში, ინფორმაციის მოკლე შინაარსს პოსტის სახით. ხშირად, მხოლოდ ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით ვაზიარებთ სტატიებს ისე, რომ სრულად ტექსტს არ ვკითხულობთ. სწორედ ამით სარგებლობენ არაკეთილსინდისიერი ჯგუფები.

ხშირად, ამ მეთოდს ე.წ. clickbait საიტები მიმართავენ. ეს ტერმინი ორი ინგლისური სიტყვისგან შედგება - click ანუ „დაკლიკვა“, ბმულზე გადასვლა და bait ანუ სატყუარა. ასეთი ტიპის საიტების მიზანი ის არის, რომ მათ ბმულებს რაც შეიძლება მეტმა ადამიანმა „დააკლიკოს“, „კლიკების“ რაოდენობა კი მათთვის ფინანსურ შემოსავალს უდრის. სწორედ ამ მიზნით, „კლიკბაიტ“ ანუ სატყუარა საიტები ისეთ ფოტოებს და სათაურებს იყენებენ, რომლებიც ამ ბმულებზე გადასვლისკენ გვიბიძგებს. „კლიკბაიტ“ სათაურებში ხშირად ვხვდებით მწვავე, ემოციურ სიტყვებს ან სათაურის ისეთ ფორმებს, რომლებიც შუაში წყდება, არ გვაწვდის ინფორმაციას სრულად, მაგალითად „ეს ყველამ უნდა ნახოს! გადადი ბმულზე და გაიგე...“. ასევე, „კლიკბაიტ“ საიტებისთვის დამახასიათებელია არაესთეტიკური დიზაინი და ციმციმა რეკლამები.



შეცდომაში შემყვანი შინაარსი

შეცდომაში შემყვანი შინაარსის ბევრი ტექნიკა არსებობს, მათ შორისაა კონტექსტის დამახინჯება, ფაქტების შერჩევით გავრცელება, სტატისტიკით და ციფრებით მანიპულირება, ინტერვიუს გაყალბება, ისე, რომ ეხმიანებოდეს გამავრცელებლის დღის წესრიგს, ქმნიდეს წინასწარგანწყობას კონკრეტული ინდივიდის თუ ჯგუფის მიმართ და არ ახდენდეს მომხმარებლის სრულყოფილად ინფორმირებას.

შეცდომაში შემყვანი შინაარსის მაგალითად შეგვიძლია განვიხილოთ დისკრედიტაციის კამპანია სახალხო დამცველის წინააღმდეგ. სოციალურ ქსელში არაერთხელ გავრცელებულა სახალხო დამცველ ნინო ლომჯარიას გაყალბებული, დამახინჯებული ციტატები ან სახალხო დამცველის ანგარიშებიდან უკონტექსტოდ ამოგლეჯილი ნაწილები. მაგალითად, 2021 წლის მარტში ფეისბუქზე ვირუსულად გავრცელდა ინფორმაცია, თითქოს სახალხო დამცველის ანგარიში ლგბტ უფლებათა სამოქალაქო ქორწინების/პარტნიორობის აღიარებისკენ მოუწოდებდა. ამას ერთვოდა ნინო ლომჯარიას სახელით გავრცელებული გაყალბებული განცხადებაც, რომ ტრანსგენდერებს უნდა ჰქონდეთ ბავშვის აყვანის უფლება. რეალურად კი ანგარიშში ლგბტ თემის შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებაზე იყო ყურადღება გამახვილებული და ქორწინებასა და ბავშვის აყვანის უფლებაზე საუბარი არ ყოფილა.

შეცდომაში შემყვანი შინაარსის აღმოჩენა და ანალიზი სხვა ტიპის ინფორმაციულ მანიპულაციებთან შედარებით, უფრო რთულია, რადგან ის ხშირად ფაქტებს ეფუძნება და რეალურად აქ მთავარი გამოწვევა კონტექსტია.

ცრუ კონტექსტი

ინფორმაციული ქაოსის ეს კატეგორია აღწერს ისეთ შინაარსს, რომელიც ცალკე აღებული ნამდვილია, თუმცა გადმოცემულია ისეთი ფორმით, რომ ინფორმაციის მიმღებს ის აბსოლუტურად სხვა კონტექსტით გავრცელებული ჰგონია. ამ მეთოდს ხშირად იყენებენ სიძულვილის ჯგუფები მიგრანტების, სექსუალური და რელიგიური უმცირესობების წინააღმდეგ.

მაგალითად, 2018 წელს ფეისბუქზე გავრცელდა ინფორმაცია, თითქოს 17 მაისს ჰომოფობიასთან და ტრანსფობიასთან ბრძოლის საერთაშორისო დღეს საბერძნეთში ლგბტ აქტივისტებმა ეკლესიაში ხატები დააზიანეს. ამ ინფორმაციას დაზიანებული ხატების ფოტოებიც ერთვოდა.

მითების დეტექტორი
წყარო: მითების დეტექტორი

ამ მაგალითში ფოტო ნამდვილია, დამუშავებული არ არის - ხატები მართლაც დააზიანეს, ოღონდ, არა ლგბტ თემმა, არამედ ადგილობრივმა ანარქისტულმა ჯგუფებმა, და თანაც არა 2018 წელს, არამედ ბევრად ადრე, 2010 წელს. ასე იქმნება მცდარი კონტექსტი კონკრეტული ჯგუფების, ამ შემთხვევაში კი, ლგბტ თემის წინააღმდეგ. ხშირად ეს მეთოდი საკმაოდ საშიშ ფორმებსაც იღებს, რადგანაც მოსახლეობაში არსებული შიშებითა და ემოციებით მანიპულირებით, განზრახ ასეთი ინფორმაციის მცდარი კონტექსტით გავრცელებამ, შესაძლოა, ფიზიკური ძალადობა წაახალისოს.

თვითმარქვია შინაარსი

მცდარი ან შეცდომაში შემყვანი შინაარსის გამავრცელებელები ხშირად იყენებენ ჩვენთვის კარგად ნაცნობ ბრენდებს, ლოგოებსა და სლოგანებს, ანუ ისეთი მედია გამოცემების სახელებს, რომლებიც ჩვენთვის კარგად ნაცნობია და სანდოობით გამოირჩევა. ამ მეთოდის მიზანია, მცდარი ინფორმაცია მომხმარებლისთვის მარტივად ამოსაცნობი არ იყოს და შეექმნას განცდა, რომ ინფორმაციას სანდო წყაროდან ეცნობა.

ამ მიზნით, ხშირად ვხვდებით თვითმარქვია საიტებს, რომლებიც აყალბებენ ცნობილი მედია გამოცემების ბრენდებს, როგორიცაა BBC, CNN, Guardian, ABC News და სხვ. ასეთ დროს ხდება ცნობილი მედიების ლოგოების გამოყენება ან ვებსაიტების მისამართების მაქსიმალურად მიახლოება ცნობილი მედიების საიტებთან. მაგალითად, თუ რეალური BBC-ის საიტის მისამართი BBC.com არის, თვითმარქვია საიტის მისამართი შესაძლოა ასე გამოიყურებოდეს - bbc.com.co, bbc.com.ge და სხვ.

მანიპულირებული შინაარსი

მანიპულირებულია ისეთი ინფორმაცია, როდესაც რეალური ინფორმაციის შინაარსი ტექნიკურად არის დამუშავებული. ეს მეთოდი ხშირად ვიზუალს (ფოტო/ვიდეო) მიემართება. ვიზუალს მომხმარებელზე განსაკუთრებული გავლენა აქვს, ფოტოებსა და, განსაკუთრებით, ვიდეოებს, უტყუარ ფაქტად მივიჩნევთ, თუმცა ჩვენზე ზემოქმედების მიზნით, ვიზუალს ხშირად აყალბებენ. ამ მეთოდის ნაწილად შეიძლება მივიჩნიოთ Deep Fake-ებიც, ანუ ტექნიკურად გაყალბებული ვიდეოებიც ან პროგრამულად შექმნილი ფოტოებიც.

ფალსიფიცირებული/გაყალბებული შინაარსი

გაყალბებულია ინფორმაცია, რომლის 100%-იც ყალბია, ანუ საქმე გვაქვს არა მანიპულაციასთან, მცდარ კონტექსტთან ან ვიზუალის ნაწილობრივ დამუშავებასთან, არამედ სრულად გამოგონილ ინფორმაციასთან.



7 წყარო

ინფორმაციული ქაოსის 7 ტიპი - წყარო: firstdraftnews.org



ინფორმაციის გადამოწმების პრაქტიკული ხერხები
მედია და ინფორმაციული წიგნიერების უნარების განვითარებასთან ერთად, „ფაქტჩეკინგი“ ანუ ფაქტების გადამოწმება დეზინფორმაციასა და ინფორმაციულ მანიპულაციებთან ბრძოლის ერთ-ერთი მეთოდია. ფაქტების გადამოწმება, ერთი მხრივ, კრიტიკული აზროვნების განვითარებაშიც გვეხმარება, რაც, საბოლოოდ, ჩვენი ცხოვრების წესი ხდება. ფაქტების გადამოწმება არა მხოლოდ მედიასა და სოციალურ მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის მიმართ გვჭირდება, არამედ - ნებისმიერ სფეროში, მათ შორის, ჩვენს პროფესიებშიც. ეს აქტივობა გვეხმარება, რომ ჩვენამდე მოსული ინფორმაცია უკრიტიკოდ არ დავიჯეროთ და მივიღოთ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც თავად ვიხილავთ უტყუარ ფაქტებს. მეორე მხრივ, ფაქტების გადამოწმების პროცესი დეზინფორმაციის მკვლევრებს დეზინფორმაციის გამავრცელებელი ჯგუფების მეთოდებისა და ტაქტიკების შესწავლაშიც ეხმარება.

ტექსტურ ინფორმაციას, განსაკუთრებით ნიუს მედიაში, როგორც წესი, ახლავს ვიზუალური მასალა - ფოტო ან ვიდეო. შესაბამისად, ინფორმაციის ანალიზის დროს, ვიზუალიც ამ ინფორმაციის ელემენტად უნდა განვიხილოთ. დეზინფორმაციის გამავრცელებელი წყაროები ხშირად მიმართავენ ვიზუალურ მანიპულაციებს, რადგანაც ვიზუალს, ტექსტისგან განსხვავებით, ინფორმაციის მიმღებზე მეტი ემოციური ეფექტის მოხდენა შეუძლია. „მედიის განვითარების ფონდი“ ვიზუალური მანიპულაციის სამ ფორმას გამოყოფს:

ა. ფოტო/ვიდეო, რომელიც ტექნიკურად გაყალბებული ან დამუშავებულია - ამის მაგალითად შეგვიძლია განვიხილოთ ფოტოშოპში დამუშავებული ფოტოები ან Deep Fake ტექნოლოგიით შექმნილი ვიდეოები.

ბ. ფილმის, რეკლამის, გრაფიკული თამაშის ფრაგმენტი - ასეთ კადრებს ხშირად იყენებენ რეალური მოვლენის საილუსტრაციოდ აუდიტორიაში მეტი სიმძაფრის და ემოციებზე გავლენის მოსახდენად.

გ. რეალური ფოტო/ვიდეო, რომელიც მანიპულაციური აღწერით ვრცელდება - ეს ვიზუალური მანიპულაციების ყველაზე გავრცელებული ხერხია. ასეთ დროს გაყალბებულია ის შინაარსი, რაც ფოტოს/ვიდეოს ახლავს. გაყალბებული შეიძლება იყოს როგორც მოვლენის აღწერა მთლიანად, ისე ვიზუალის გადაღების ადგილი, დრო, მოქმედი პირების ვინაობა და სხვ.

იმისათვის, რათა დავადგინოთ, გვაქვს თუ არა საქმე ვიზუალით მანიპულირებასთან, ფოტო/ვიდეო საძიებო სისტემების მეშვეობით უნდა გადავამოწმოთ და მისი გავრცელების პირველწყარო ვიპოვოთ. ამგვარად გავიგებთ, თუ როდის და სად გავრცელდა ვიზუალი პირველად და რა რეალური შინაარსი ჰქონდა მას. ამისათვის ფაქტჩეკერები რამდენიმე საძიებო სისტემას მიმართავენ, მათ შორის არის Google Images, Tineye და Yandex Images. ამ სისტემებში ფოტოს მოსაძიებლად ორი ხერხი არსებობს. 1. გადმოვტვირთოთ ჩვენთვის საინტერესო ფოტო დესკტოპზე, შემდეგ გავხსნათ რომელიმე საძიებო სისტემა, მაგალითად, images.google.com, ავტვირთოთ ფოტო შესაბამის ველში და გავაანალიზოთ ძიების შედეგები. 2. Google Chrome-ის გამოყენების შემთხვევაში, მივიტანოთ მაუსი ჩვენთვის საინტერესო ფოტოსთან, მაუსის მარჯვენა ღილაკით ავირჩიოთ search Google for image (მოვიძიოთ ფოტო გუგლში) და გავაანალიზოთ ძიების შედეგები.

ვიდეოების შემთხვევაში საქმე ოდნავ რთულადაა. ფოტოებისგან განსხვავებით, არ არსებობს საძიებო სისტემა, რომელიც ვიდეოს ატვირთავს და გავრცელების არეალს გააანალიზებს. ვიდეოს გადამოწმებისას ვიდეოს უნდა შევხედოთ ისე, როგორც ბევრი კადრის ანუ ფოტოს ერთობლიობას. შესაბამისად, პირველ რიგში, ვიდეოს კადრებად დაჭრა, შემდეგ კი ამ კადრების ფოტოების საძიებო სისტემებში გადამოწმება გვჭირდება. ვიდეოების კადრებად დასაჭრელად ყველაზე სასარგებლო რესურსია InVid Verification Plugin - ეს არის ბრაუზერის გაფართოება, რომელიც არ საჭიროებს ტექნიკურ ცოდნასა და პროგრამების დაინსტალირებას ჩვენს კომპიუტერებში.

ამ რესურსების გამოყენების დეტალური ინსტრუქცია, მათ შორის, ვიზუალური დამხმარე მასალა, შეგიძლიათ იხილოთ „მედიის განვითარების ფონდის“ მედია და ინფორმაციული წიგნიერების რესურსების ლაბორატორიის ვებგვერდზე.

სამოქალაქო განათლების პლატფორმა აბიტურიენტებისთვის • CEP for Entrants