24/09/2026
🗻ქართველი მთამსვლელი, რომელსაც ევერესტის მწვერვალზე ასვლის შესაძლებლობა არ მიეცა
არსებობს ისტორიები, რომლებიც მხოლოდ სპორტის ისტორიას არ ეკუთვნის. ისინი დროთა განმავლობაში ადამიანური ღირსების, პროფესიონალიზმისა და სამართლიანობის საკითხებადაც იქცევა.
ერთ-ერთი ასეთი ისტორიაა აკაკი (ხუტა) ხერგიანის - გამორჩეული ქართველი მთამსვლელის, სპორტის დამსახურებული ოსტატისა და ადამიანის ცხოვრება, რომელმაც თავისი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილი მთებს, ალპინიზმსა და სპორტულ განათლებას მიუძღვნა.
აკაკი (ხუტა) ხერგიანი 1947 წელს მესტიაში დაიბადა. ალპინიზმით აქტიურად 1970 წლიდან დაინტერესდა. მისი პირველი მნიშვნელოვანი ნაბიჯები დაკავშირებული იყო პროფკავშირების ალპინიადაში მონაწილეობასთან, რომელიც ყაზბეგის რაიონში გაიმართა. მწვერვალ კუროზე ასვლის შემდეგ მის ცხოვრებაში ალპინიზმმა განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა.
ხერგიანმა დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. იგი თანდათან ჩამოყალიბდა მაღალი კვალიფიკაციის მთამსვლელად, რომლის სპორტულ ბიოგრაფიაში განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა 1982 წლის პირველ საბჭოთა ექსპედიციაში ევერესტზე.
ეს იყო ურთულესი ექსპედიცია - მსოფლიოს უმაღლესი მწვერვალის, ევერესტის, სამხრეთ-დასავლეთი კედლის ახალი და განსაკუთრებით რთული მარშრუტით დაპყრობის მცდელობა.
ხუტა ხერგიანმა ექსპედიციაში მოხვედრამდე არაერთი მკაცრი შესარჩევი ეტაპი გაიარა და საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ალპინისტების შემადგენლობაში აღმოჩნდა. ევერესტისკენ მიმავალ გზაზე მისი როლი მხოლოდ მწვერვალისკენ ასვლით არ შემოიფარგლებოდა. იგი მონაწილეობდა ურთულეს სამუშაოებში - ტვირთების აზიდვაში, მაღალმთიანი ბანაკების მოწყობაში, მარშრუტის მომზადებაში, თოკების დამაგრებასა და ექსპედიციისთვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის შექმნაში. ასეთი სამუშაო ხშირად უხილავი რჩება, თუმცა სწორედ მასზეა დამოკიდებული მწვერვალზე შტურმის წარმატება და, რაც მთავარია, ადამიანების უსაფრთხოება.
და დადგა ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტი. ექსპედიციამ დაახლოებით 7800 მეტრის სიმაღლეზე უშუალოდ მწვერვალის შტურმისთვის მზადება დაიწყო. ალპინისტები მოიერიშე ჯგუფებად გადანაწილდნენ. ხუტა ხერგიანი კი საბოლოო შტურმის ჯგუფში აღარ აღმოჩნდა. ის დარჩა ქვედა, შუალედურ ბანაკში - რეზერვის ფუნქციით.
სწორედ ამ გადაწყვეტილებამ დატოვა იგი ევერესტის მწვერვალიდან ერთი ნაბიჯით - უფრო სწორად, ერთი გადაწყვეტილებით - მოშორებული.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს: ხერგიანის მწვერვალზე არ გაშვების ზუსტი მიზეზების შესახებ სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს და ამ საკითხზე ერთმნიშვნელოვანი დოკუმენტური პასუხი დღემდე არ არსებობს. თუმცა ფაქტია, რომ იგი ექსპედიციის მონაწილე იყო, უმნიშვნელოვანესი მოსამზადებელი სამუშაოები შეასრულა და საბოლოო შტურმის ჯგუფში არ მოხვდა.
ასე მოხდა ის, რაც ქართული ალპინიზმის ისტორიაში დღემდე განსაკუთრებული ემოციით იხსენება: ქართველი მთამსვლელი, რომელმაც ევერესტამდე მიაღწია, თავად მწვერვალზე ვერ ავიდა.
ზოგჯერ სპორტის ისტორიაში ყველაზე მძიმე მხოლოდ მარცხი არ არის.
ზოგჯერ ყველაზე მძიმე ის შესაძლებლობაა, რომელიც სპორტსმენს ჰქონდა და რომლის გამოყენების საშუალებაც საბოლოოდ აღარ მიეცა.
მაგრამ ხუტა ხერგიანის ისტორია მხოლოდ დაკარგულ შესაძლებლობაზე არ უნდა დავიყვანოთ. წლების შემდეგ იგი საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტში ალპინიზმის კათედრას ხელმძღვანელობდა და საკუთარ ცოდნასა და გამოცდილებას ახალგაზრდა თაობებს გადასცემდა.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რადგან ადამიანი შეიძლება ვერ აღმოჩნდეს იმ მწვერვალზე, რომლისკენაც მთელი ცხოვრება მიდიოდა, მაგრამ მისი ცოდნა, გამოცდილება და პროფესიული კვალი შეიძლება ბევრად მეტხანს დარჩეს.
ხუტა ხერგიანს ევერესტის მწვერვალზე ასვლის შესაძლებლობა არ მიეცა.
მაგრამ მან თავისი ადგილი ქართულ ალპინიზმში მაინც დაიმკვიდრა.
მწვერვალები მხოლოდ ქვისა და ყინულისგან არ შედგება.
ზოგჯერ მწვერვალი არის ადამიანის გამბედაობა, პროფესიონალიზმი, შრომა და ის კვალი, რომელსაც იგი სხვების ცხოვრებაში ტოვებს.
აკაკი (ხუტა) ხერგიანი - ქართველი მთამსვლელი, რომელმაც ევერესტამდე მიაღწია და ქართული ალპინიზმის ისტორიაში საკუთარი მწვერვალი შექმნა.
