Minion Ở Miền Xa Xôi

[CHUYÊN MỤC FACT CHECK]

Tại sao mình hay nói Trump hay nói quá. Tại vì trước giờ dân tình fact check thấy cụ nói sai rất là nhiều. Dân tri thức, đặc biệt giới giáo sư Mỹ, rất là ghét Trump, ghét theo kiểu bạn nhìn một đứa chả biết gì nhưng hay chém gió vậy. Trump còn đã từng thừa nhận giỡn mặt Forbes khi giả danh thư ký phím cho Forbes là Trump được thừa kế phần lớn tài sản từ cha, trong khi thật sự ko phải thế. Sau đó Forbes đưa Trump vào danh sách những người giàu nhất thế giới. Lol. Lúc xây dựng Hyatt Grand Central cũng thế. Trump nói với ngân hàng là chốt xong với chính quyền rồi, còn nói với chính quyền là ngân hàng cho vay rồi. Trump viết sách và gọi đó là “Nghệ thuật đàm phán”.

Ví dụ trong khi phát biểu qua về tariff, Trump cũng cường điệu và nói sai nhiều. Cùng fact check lại vài điểm nha.

1. “The United States charges other countries only a 2.4 percent tariff on motorcycles. Meanwhile, Thailand and others are charging much higher prices, like 60 percent, India charges 70 percent, Vietnam charges 75 percent, and others are even higher than that.”

Một vài số liệu ở đây sai: Ví dụ: India đánh thuế 50% lên xe máy, chứ không phải 70%, và gần đây, họ đã thông báo cắt mức thuế này xuống 40%.

2. “Toyota sells 1 million foreign-made automobiles into the United States, and General Motors sells almost none. Ford sells very little. None of our companies are allowed to go into other countries.”

Rất là đánh tráo khái niệm. Đây không phải chỉ là câu chuyện thương mại. Cấu phần của thị trường là một yếu tố quan trọng. Ô tô Mỹ bán kém tại Nhật là vì người Nhật thích các mẫu xe nhỏ, tiết kiệm nhiên liệu, trong khi các mẫu xe của các công ty Mỹ thường khá to. (Cái này cũng khá the same với Châu Âu). Trái lại, dân Trung lại rất thích xe Mỹ, ví dụ, năm 2023, doanh thu bán xe của GM ở Trung cao hơn ở Mỹ. Tuy nhiên, do sự tụt hậu trong mảng xe điện, doanh thu bán hàng của GM ở Trung Quốc đang giảm. Không có chuyện: “None of our companies are allowed to go into other countries”.

3. “Canada, by the way, imposes a 250 to 300 percent tariff on many of our dairy products. They do the first, the first can of milk, they do the first little carton of milk at a very low price. But after that it gets bad, and then it gets up to 275, 300 percent.”

Người già trí nhớ kém, các cháu thông cảm. Trump có vẻ quên mất Trump đã fix vấn đề này bằng Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ của Trump trong nhiệm kỳ đầu.

4. “And with countries like Canada, you know, we subsidize a lot of countries and keep them going and keep them in business. In the case of Mexico, it’s $300 billion a year. In the case of Canada, it’s close to $200 billion a year.”

Số liệu lại sai. "Trợ cấp" cho Canada được cho là bao gồm các lợi ích quân sự mà Mỹ cung cấp cho đồng minh NATO, nhưng con số có vẻ không khớp. Thêm vào đó, năm 2024, thâm hụt thương mại hàng hóa và dịch vụ với Canada là khoảng 45 tỷ USD và với Mexico là khoảng 172 tỷ USD.

5. “Apple is going to spend $500 billion. They never spent money like that here.”

Chém gió. Vài tháng sau khi cụ Biden nhận chức, Apple đã cam kết đầu tư 430 tỷ USD trong vòng 5 năm tại Mỹ. Sau khi điều chỉnh theo lạm phát, đó là 525 tỷ USD.

6. “If you look at China, I took in hundreds of billions of dollars in my term.”

Sai. Hồ sơ do Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ duy trì cho thấy khoảng 75 tỷ USD đã được thu đối với hàng hóa Trung Quốc vào thời điểm ông Trump rời nhiệm sở - phần lớn trong số đó được trả bởi người tiêu dùng Mỹ.

7. “They [China] never paid 10 cents to any other president, and yet they paid hundreds of billions.”

Lại chém: Thuế quan đã được thu đối với hàng hóa Trung Quốc từ những ngày đầu tiên của nền cộng hòa. Tổng thống George Washington đã ký Đạo luật Thuế quan năm 1789, khi thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ đã được thiết lập. Thuế quan đối với Trung Quốc đã tạo ra ít nhất 8 tỷ USD mỗi năm kể từ năm 2009.

Câu chuyện hot nhất ngày hôm nay là câu chuyện tariff. Bỏ qua tranh cãi chuyện công thức tại sao lại là 90% và 46%, vì theo quan điểm của mình, kể cả theo phương diện học thuật, công thức “có vẻ phức tạp” mà Nhà Trắng công bố, nhìn có vẻ nguy hiểm, nhưng lại có hệ số điều chỉnh elasticity theo từng quốc gia. Cái đó hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của người chọn, làm sao match được với mong muốn của Trump. Mình thực sự tin rằng Trump chỉ đơn giản tin nó là thâm hụt thương mại, còn các chuyên gia của Trump phải tìm cách điều chỉnh hệ số để nó xấp xỉ số thâm hụt thương mại. Nên những gì mà dân tình lan truyền cũng ko phải ko có lý. Trước giờ Trump và những người thân cận luôn ko tin vào khoa học, nên mình ko tin cái công thức Nhà Trắng công bố với nhiều dẫn chứng khoa học thực sự thuyết phục được Trump. Nó chỉ là cách các chuyên gia làm cho các quyết định hàm hồ của Trump trông có vẻ khoa học.

Câu chuyện mình muốn nói là tại sao Việt Nam lại bị áp thuế cao như vậy. Có 1 thuật ngữ được các chuyên gia kinh tế dùng cho Việt Nam trong chiến tranh thương mại Mỹ - Trung thời Trump 1.0 là “connector country” - có nghĩa là hàng hoá Trung Quốc dùng Việt Nam là cấu nối để đi vào Mỹ. Đây là cách mà Trung Quốc tránh được thuế quan.

Có 1 nghiên cứu của Harvard Business School năm 2023 về vấn đề này (mình để link cho các bạn muốn đọc). Nghiên cứu này dùng từ ngữ kiểu nhẹ nhàng hơn, gọi Việt Nam là friendshoring, Mexico là nearshoring. Việt Nam và Mexico là 2 nước hưởng lợi lớn nhất từ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung thời Trump 1.0. Đối với Việt Nam, hai ngành hàng hưởng lợi nhiều nhất là điện tử và may mặc.

Trump biết không? Trump biết chứ! Vì vậy mà thuế đánh lên hàng Việt Nam mới cao như vậy. Nhìn tình hình đánh thuế này, Ấn Độ có vẻ sẽ là connector country tiếp theo. Câu chuyện connector country sẽ không dừng lại cho đến khi Trump đánh thuế toàn thế giới. Nhưng agree là việc xây dựng nhà máy, chuỗi cung ứng không phải chuyện nhanh. 6 tháng - 1 năm sau chúng ta sẽ thấy được đâu sẽ là connector country tiếp theo.

Back lại Việt Nam, rõ ràng chúng ta sẽ phải đối mặt với thách thức lớn hơn khi nguồn vốn đầu tư nước ngoài sẽ chảy đi theo dòng dịch chuyển connector country. Mục tiêu Chính phủ đặt ra để thoát bẫy thu nhập trung bình có vẻ không còn khả thi trong tình hình này. Nhưng hãy chờ xem “good negotiators, good people” theo lời Trump nói sẽ đặt gì lên bàn thương thảo. Mỹ muốn gì ở Việt Nam? Đất hiếm? Cảng quân sự để hạn chế tầm ảnh hưởng của Trung Quốc? Chúng ta sẽ phải hy sinh bao nhiêu lợi ích quốc gia cho ván bài thuế quan và chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, có lẽ, chúng ta sẽ sớm biết thôi!

Chuyên mục cuối tuần: Sự đi xuống của các cổ phiếu hàng không Mỹ - một chỉ số dự báo sức khỏe kinh tế Mỹ

Câu chuyện tốn nhiều giấy mực trong 1-2 tuần gần đây là sự đi xuống của các cổ phiếu hàng không Mỹ. Du lịch thường là một chi phí tùy ý, khiến nó trở thành một chỉ báo cho hoạt động kinh tế rộng lớn hơn. Vì vậy, cũng giống như sự tăng giá cổ phiếu của Delta Air Lines, American Airlines và Southwest Airlines năm ngoái có thể được xem là một cược vào sức khỏe của nền kinh tế Mỹ, sự suy giảm của chúng hiện nay là sự phản ánh sự nghi ngờ ngày càng tăng trong số người tiêu dùng Mỹ.

Cũng theo tình hình chung, sau đại dịch, người Mỹ với số tiền tiết kiệm tích lũy và mong muốn bù đắp thời gian đã mất đã tạo ra một làn sóng du lịch mạnh mẽ. Điều này được thể hiện rõ qua doanh số bán vé máy bay của các hãng máy bay: Năm 2023: Delta Airlines: tăng 23% lên 58 tỷ USD; Southwest Airlines tăng 16% lên 26 tỷ USD, American Airlines tăng 15% lên 53 tỷ USD.

Tuy nhiên, giai đoạn đỉnh bùng nổ sau đại dịch đã đi qua, các hãng hàng không Mỹ gần đây liên tục phải điều chỉnh các dự báo về doanh thu, đặt chỗ trong năm 2025. Các yếu tố ảnh hưởng đến ngành hàng không nói chung bao gồm:

1. Sự không chắc chắn của kinh tế vĩ mô

Những lo ngại về suy thoái kinh tế và lạm phát đã khiến người tiêu dùng thận trọng hơn trong việc chi tiêu cho các khoản mục không thiết yếu như du lịch.

2. Lo ngại về an toàn

Từ đầu tháng 1 năm 2025, Mỹ đã hứng chịu vụ tai nạn máy bay thảm khốc nhất trong 25 năm khi một chiếc trực thăng quân sự va chạm với một máy bay của American Airlines ở Washington DC. Điều này đã gây ra "sự đình trệ khá nhanh chóng" trong cả du lịch doanh nghiệp và đặt chỗ.

Vụ tai nạn nhanh chóng bị chính trị hóa, với đảng Dân chủ đổ lỗi cho việc cắt giảm ngân sách tại Cục Hàng không Liên bang và Tổng thống Donald Trump chỉ trích các chính sách tuyển dụng đa dạng. Sự chính trị hóa này không giúp ích gì trong việc khôi phục niềm tin trong tâm trí người tiêu dùng.

Mình cũng có “very bad experience” với hàng không Mỹ. Khi mình bay từ Mỹ về UK, máy bay đã bay đến Canada và quay đầu trở lại Mỹ do có lỗi về hệ thống điều hòa. Service sau đó liên quan đến đổi vé, giải quyết khủng hoảng cũng cực kỳ kém. Nên với quan điểm của mình, an toàn máy bay ở Mỹ là một dấu hỏi lớn. Những gì ta đọc được chỉ là các vụ tai nạn kinh koàng. Những sự cố hàng ngày nhiều vô số kể, đặc biệt là các vụ liên quan đến dòng máy bay Boeing 737. Và người Mỹ, với những trải nghiệm họ nhận được, lo ngại về an toàn là điều tất yếu.

3. Sự thay đổi của tỷ giá hối đoái

Sự suy yếu của đồng USD trong thời gian gần đây đã làm giảm sức hấp dẫn của du lịch châu Âu đối với du khách Mỹ.

P/S: xu hướng này cũng đang ảnh hưởng đến các hãng hàng không châu Âu: Barclays gần đây đã hạ xếp hạng của IAG (chủ sở hữu của British Airways) và nhấn mạnh các xu hướng xấu đối với Air France.

Viện trợ quân sự của Mỹ cho Ukraine không chỉ hỗ trợ một đồng minh mà còn là động lực mạnh mẽ cho ngành công nghiệp quốc phòng và tạo việc làm cho người Mỹ. Hầu hết số tiền viện trợ quân sự Ukraine thực tế đang được chi tiêu tại Mỹ để sản xuất vũ khí mới hoặc thay thế vũ khí đã gửi đi. Điều này mang lại lợi ích kinh tế đáng kể, tạo ra việc làm và củng cố cơ sở công nghiệp quốc phòng của Mỹ.

1. Củng cố cơ sở công nghiệp quốc phòng

Theo nghiên cứu tính đến tháng 11 năm 2023, gần 90% số tiền viện trợ quân sự và liên quan cho Ukraine đã được chi tiêu ở Mỹ, trực tiếp chảy vào túi người Mỹ, chứ không phải chuyển trực tiếp đến Ukraine. Cho đến nay, chưa ai vạch ra chính xác các quỹ viện trợ quân sự của Mỹ đang đi đâu. Tuy nhiên, các chuyên gia đã xác định được 117 dây chuyền sản xuất ở ít nhất 31 tiểu bang và 71 thành phố nơi công nhân Mỹ đang sản xuất các hệ thống vũ khí lớn cho Ukraine. Ví dụ:

• Simi Valley, California; Fullerton, California; Andover, Massachusetts; Forest, Mississippi; và York, Pennsylvania, để chế tạo hệ thống máy bay không người lái Switchblade, hệ thống radar và xe chiến thuật.
• York, Pennsylvania, và Anniston, Alabama, để chế tạo xe chiến đấu bộ binh Bradley.
• Aiken, South Carolina; Elgin, Oklahoma; Sterling Heights, Michigan; Endicott, New York; York, Pennsylvania; và Minneapolis để chế tạo pháo howitzer.
• Peoria, Illinois; Clearwater, Palm Bay và Niceville, Florida; Camden, Arkansas; Lancaster và Grand Prairie, Texas; Rocket Center, Tây Virginia; và Trenton, New Jersey, để chế tạo bệ phóng HIMARS.
• Anniston và Huntsville, Alabama, và Camden, Arkansas, để chế tạo các bộ phận cho tên lửa Hydra-70.
• Farmington, New Mexico; Orlando; Tucson; và Troy, Alabama, để chế tạo tên lửa chống tăng Javelin.

Danh sách này cũng không tính đến các nhà cung cấp cung cấp linh kiện cho các nhà thầu này, như nhựa và chip máy tính, hoặc sản xuất các mặt hàng nhỏ hơn cho Ukraine, như thiết bị thời tiết lạnh và nhìn đêm, vật tư y tế, phụ tùng và hàng triệu viên đạn.

2. Hồi sinh cơ sở công nghiệp quốc phòng Mỹ

Mỹ đã không chế tạo một tên lửa phòng không Stinger mới nào kể từ năm 2005. Cuối 2022, nhờ viện trợ của Ukraine, Mỹ đã ký một hợp đồng trị giá 624,6 triệu USD để chế tạo tên lửa Stinger ở Tucson, để thay thế khoảng 1.400 tên lửa đã gửi đến Ukraine. Nếu không có nỗ lực tái cung cấp cho Ukraine, dây chuyền sản xuất Stinger có lẽ sẽ vẫn ngủ yên.

Hoặc lấy ví dụ 600 triệu USD được sử dụng để chế tạo hai hệ thống vũ khí cho Ukraine ở St. Charles, Missouri: Bom tấn công trực tiếp có dẫn đường-Tầm xa (JDAM ER) và Bom đường kính nhỏ phóng từ mặt đất (GLSDB). Nếu không viện trợ cho Ukraine, Mỹ sẽ không sản xuất bất kỳ loại vũ khí nào trong số này. Nguồn tài trợ đã cung cấp để sản xuất cả hai hệ thống này đã bơm hàng triệu USD vào nền kinh tế Missouri và khiến các dây chuyền sản xuất hoạt động không ngừng nghỉ.

Ví dụ khác với đạn pháo 155mm. Ukraine đang bắn 6.000 đến 8.000 quả đạn như vậy mỗi ngày, và Israel đang đặt hàng hàng chục nghìn quả. Nhưng trước cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine năm 2022, Mỹ chỉ sản xuất chưa đến 15.000 quả đạn mỗi tháng. Vì vậy, Mỹ đã phân bổ 1,5 tỷ USD để tăng sản lượng lên 500% và đạt 100.000 quả mỗi tháng.

3. Hiện đại hóa quân đội Mỹ

Viện trợ cho Ukraine còn hiện đại hóa quân đội Mỹ. Mỹ cung cấp cho Ukraine các hệ thống vũ khí thường đã lỗi thời hàng thập kỷ và sau đó thay thế kho dự trữ của Mỹ bằng các phiên bản tiên tiến hơn. Do áp lực ngân sách hiện tại đối với Lục quân, họ sẽ không thể tự mình chi trả cho việc hiện đại hóa thiết bị cần thiết này. Bằng cách chuyển giao vũ khí và trang thiết bị cho Ukraine, Lục quân sẽ nhận được vũ khí hiện đại hơn để đổi lại.

4. Khuyến khích đồng minh tăng cường quốc phòng

Nỗ lực do Mỹ dẫn đầu nhằm trang bị vũ khí cho Ukraine còn hồi sinh năng lực sản xuất quốc phòng của Mỹ theo những cách khác. Mỹ cũng đang tạo ra các ưu đãi cho các đồng minh NATO quyên góp các hệ thống vũ khí do Mỹ sản xuất và thời Liên Xô cũ cho Ukraine bằng cách cho phép bán các hệ thống mới hơn, hiện đại hơn do Mỹ sản xuất để thay thế chúng. Ví dụ, Ba Lan đã gửi 250 xe tăng cũ của Liên Xô và Đức cho Ukraine và ký một thỏa thuận trị giá 4,75 tỷ USD vào tháng 4 năm 2022 để mua 250 xe tăng thay thế M1A2 Abrams sẽ được sản xuất tại nhà máy ở Lima, Ohio. Ba Lan sau đó đã thực hiện một thỏa thuận trị giá 1,4 tỷ USD cho các xe tăng bổ sung. Ba Lan cũng đã gửi máy bay trực thăng tấn công Mi-24 do Liên Xô sản xuất cho Ukraine và sau đó ký một thỏa thuận trị giá 12 tỷ USD để mua 96 máy bay trực thăng Apache sẽ được sản xuất ở Mesa, Arizona.

Nỗ lực trang bị vũ khí và trang bị cho Ukraine cũng đã thúc đẩy đáng kể doanh số bán máy bay chiến đấu F-35 do Mỹ sản xuất. Điều này mang lại lợi ích cho công nhân tại các cơ sở sản xuất ở Palmdale, California; East Hartford, Connecticut; Middletown, Iowa; và Fort Worth, cũng như ở các thành phố khác của Mỹ sản xuất phụ tùng cho máy bay. Phần Lan, nước đã hoàn tất một thỏa thuận trị giá 9,4 tỷ USD để mua 64 chiếc F-35, cho biết máy bay mới sẽ cho phép nước này quyên góp các máy bay chiến đấu F/A-18 Hornet cũ cho Ukraine. Na Uy, nước đã quyên góp máy bay chiến đấu F-16 cũ cho Ukraine, đang mua 52 chiếc F-35 và chi 293 triệu USD để trang bị cho chúng 580 quả bom đường kính nhỏ StormBreaker sản xuất ở Tucson. Đan Mạch và Hà Lan đang quyên góp 61 chiếc F-16 cho Ukraine và thay thế chúng bằng các chiếc F-35 bổ sung.

Mình thật sự chán ngấy tất cả các diễn biến của câu chuyện thuế quan (tariff). Có vẻ thị trường cũng vậy. Hôm qua tiếp tục là một ngày buồn của phố Wall, khi S&P 500 giảm 0,76% và đã giảm đến 10% so với đỉnh. Dân tình gọi chung đây là “correction”. Chỉ số VIX, đo lường sự biến động của S&P 500, đã tiến gần đến 30, chạm mức cao nhất trong vòng 2,5 năm trở lại đây. Thị trường chứng khoán châu Âu mở cửa cao hơn vào hôm nay, khi EU đáp trả bằng tariff mới: DAX dẫn đầu mức tăng với 2%, theo sau là cổ phiếu ở Paris tăng 1,3% và FTSE tăng 0,6%.

Tóm tắt tình hình thuế quan hôm qua: Mới đầu, Trump tăng tấp đôi tariff với thép và nhôm nhập khẩu từ Canada lên 50%, ngay sau khi Ontario áp dụng phụ phí 25% đối với xuất khẩu điện sang Mỹ. Trump sau đó quay xe và đình chỉ kế hoạch này. Nhưng mức thuế 25% đối với tất cả thép và nhôm nhập khẩu đã có hiệu lực, thúc đẩy phản ứng nhanh chóng từ EU, áp đặt thuế quan 25% đối với 26 tỷ Euro hàng hóa Mỹ từ tháng 4. Thật mệt mỏi để theo kịp tất cả...

Theo dòng sự kiện, hôm qua, Citi đã hạ bậc cổ phiếu Mỹ xuống mức neutral và nâng bậc cổ phiếu Trung Quốc, với quan điểm rằng "sự thần kỳ của Mỹ ít nhất đang tạm dừng". Về lâu dài, sự vượt trội của Mỹ có thể quay trở lại khi câu chuyện AI chiếm lĩnh trở lại, nhưng họ kỳ vọng động lực tăng trưởng sẽ thấp hơn phần còn lại của thế giới trong những tháng tới.

Ở Mỹ, nếu bạn không có xe ô tô, cảm giác như kiểu bạn bị chặt tay chặt chân vậy. Nếu bạn sống ở châu Âu, đặc biệt các thành phố lớn, nơi các phương tiện công cộng cực kỳ phát triển, bạn sẽ cảm thấy shock khi đến Mỹ. Ngoại trừ khu Manhattan của New York City ra, gần như các thành phố mình từng đặt chân đến đều đem lại cho mình một cảm giác bất tiện khi di chuyển bằng phương tiện công cộng.

Ví dụ, khi ở Boston, khi mình đi tàu điện đến MIT, mình nhìn thấy xe ô tô đi trên đường còn đi nhanh hơn mình ngồi trên tàu. Hoặc khi mình di chuyển từ Boston đến New York City, lần mình đi tàu với giá khoảng $300, mình đi mất hơn 4h. Thay vào đó, lần khác mình đi bus, giá khoảng $30, đi mất 3h. Hệ thống tàu của Mỹ nói chung, với mình, nó khá là cũ và chậm chạp. Nhưng bù lại, hệ thống đường bộ cho xe ô tô lại cực kỳ phát triển. Đường xá rộng rãi, thẳng tắp, đẹp mê ly. Sở hữu một chiếc xe hơi ở Mỹ cũng khá đơn giản. Và đó chính là cách để Mỹ boost nền công nghiệp xe hơi, một nền công nghiệp xương sống khác của nước Mỹ.

Nhưng bài viết này không phải về sự phát triển của công nghiệp xe hơi Mỹ, mà là về TESLA – có thể là biểu tượng cho sự suy thoái của American Inc.

Trong bầu không khí đỏ rực ngày hôm qua của chứng khoán Mỹ, có lẽ ta nên dừng lại và nhìn vào một trong những cổ phiếu đã xuống giá mạnh nhất trong thời gian gần đây: TESLA. Sau khi đạt mức đỉnh vào ngày 17/12, tính đến hôm qua, giá cổ phiểu của TESLA đã giảm 53.7%, xuống còn $238. Sự sụt giảm này không chỉ là vấn đề riêng của Tesla mà còn phản ánh sự suy giảm rộng hơn của các công ty Mỹ trước sự cạnh tranh gay gắt từ Trung Quốc và những thay đổi trong chính sách.

Những nguyên nhân chính của sự sụt giảm:

• Cách xây dựng thương hiệu của Tesla khá giống Apple: không phải dựa trên cạnh tranh về giá mà dựa trên việc xây dựng “premium brand” – đại khái dạng thương hiệu cao cấp. Việc Tesla tập trung vào việc trở thành một thương hiệu cao cấp, thay vì cạnh tranh về giá, khiến công ty dễ bị tổn thương trước sự cạnh tranh. Khi bạn charge a premium, bạn phải có sự hấp dẫn và uy tín nhất định trên thị trường. Những trò hề chính trị của Elon Musk đã làm mất giá thương hiệu của Tesla ở nhiều nơi trên thế giới. Người tiêu dùng ở nhiều quốc gia, đặc biệt là châu Âu, đã phản ứng tiêu cực, dẫn đến sự sụt giảm doanh số bán hàng (ví dụ doanh số bán hàng ở Đức giảm gần 30%). Sự phân cực chính trị này làm xói mòn giá trị thương hiệu "công nghệ cao, bền vững" của Tesla.

• Cạnh tranh gay gắt từ Trung Quốc: BYD, nhà sản xuất xe điện Trung Quốc, đã vượt trội hơn Tesla về doanh số bán hàng nhờ chiến lược tích hợp dọc, kiểm soát chuỗi cung ứng (BYD tự sản xuất pin) và lợi thế kinh tế theo quy mô. Pin xe điện chiếm khoảng 40% giá trị chiếc xe, và hiện tại, Trung Quốc đang dẫn đầu cuộc đua pin xe điện, dẫn đến các lợi thế về giá. Chính sách công nghiệp của Trung Quốc cũng hỗ trợ mạnh mẽ các công ty xe điện, trong khi Mỹ thiếu một chính sách tương tự.

• Thay đổi chính sách: Việc cắt giảm các chính sách hỗ trợ xe điện của chính quyền Trump, như chấm dứt hỗ trợ xây dựng trạm sạc, gây bất lợi cho Tesla. Sự thay đổi trong chính sách năng lượng sạch của Mỹ cũng tạo ra môi trường cạnh tranh khó khăn hơn cho các công ty xe điện. Ngoài ra, việc các hãng xe lớn như Mercedes-Benz, BMW, GM, Stellantis, Honda, Hyundai, Kia và Toyota bắt tay nhau xây dựng hệ thống trạm sạc điện Ionna, với mục tiêu 30,000 trạm sạc vào năm 2030, là thách thức lớn đối với vị trí thống trị của Tesla thời gian qua.

Tất cả những điều trên sẽ là một đòn giáng mạnh vào các nhà đầu tư. Mình sẽ xếp hạng Tesla, giống như chính nước Mỹ gần đây, là một cổ phiếu nên bán.

Khoảng hơn 1 năm trước, trong một tiết học về Financial Markets, Monetary Policy and the Global Economy với Prof. Frederic Mishkin (ex FED Governor) ở Columbia Business School, mình có đặt câu hỏi liệu USD có còn duy trì được vị trí thống trị của mình khi có nhiều sự thay đổi lớn về địa chính trị và chế độ Petrodollar đang bị lung lay.

Câu trả lời khá dài, mình tóm gọn thành 2 điểm sau:

- USD là world reserve currency – đồng tiền dự trữ toàn cầu. Điều này chủ yếu lựa vào quy mô, sức mạnh, tính thanh khoản và tính ổn định của nền kinh tế - chính trị Mỹ, dẫn đến niềm tin về sự ổn định của đồng USD.
- Nếu không phải USD, đồng tiền nào sẽ thay thế? EUR? Châu Âu quá chia rẽ và thị trường tài chính châu Âu quá phân mảnh. Nhân dân tệ? Hệ thống tài chính của Trung Quốc còn quá sơ khai và chế độ chính trị Trung Quốc không đem lại niềm tin cho 1 sự minh bạch và ổn định.

Mình đồng ý với những luận điểm này ở thời điểm đó.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, liệu USD đối với international finance có còn giống tiếng Anh là international languague?

Trước hết, hãy nhìn dòng tiền đổ về chứng khoán châu Âu thời gian gần đây. Các nhà đầu tư, theo quan điểm của mình, thay vì tranh cãi ai đúng ai sai, đã bắt đầu “re-allocate” lại dòng tiền của mình. Nỗi lo về sự thiếu ổn định trong các chính sách của Mỹ, đặc biệt là thuế quan, thể hiện rõ nhất qua phản ứng của thị trường chứng khoán.

Tưởng tượng về một ngày hệ thống tài chính không có Mỹ, với vai trò trung tâm, đã bắt đầu xuất hiện trong tâm lý các nhà đầu tư. Thời đại của free trade, free market, globalisation đã qua, và không ai biết, tiếp theo sẽ là gì. Chỉ sau 1 tháng chính thức tiếp quản Nhà Trắng, Công ty TNHH Một Mình Tao của Donald Trump đã phá hủy gần như toàn bộ liên minh xuyên Đại Tây Dương và chà đạp lên những thể chế và thế cân bằng mà Mỹ dày công xây dựng trong khoảng 80 năm. Nếu tình hình vẫn tiếp diễn như thế này, nhiều nhà đầu tư sẽ đặt câu hỏi: “Liệu tôi còn muốn tiếp tục phân bổ tiền vào thị trường Mỹ?”

Càng ngày chúng ta càng thấy sự suy giảm niềm tin vào nền kinh tế Mỹ nói chung và đồng USD nói riêng. Mặc cho việc gia tăng thuế quan (tariff), đáng nhẽ phải tốt cho đồng USD, USD vẫn liên tục mất giá so với EUR và GBP. USD liệu có còn an toàn? We don’t know, nhưng chúng ta đều hiểu rằng chuyển dịch toàn cầu rất nhanh cả về tốc độ lẫn quy mô. Và không điều gì là không thể.

Trong dự trữ toàn cầu, USD đang chiếm 57%, còn EUR đang là 20% (theo IMF). Trong nhiều năm, nhiều nhà kinh tế đã nói miếng bánh của EUR đáng lẽ ra phải lớn hơn. Nhưng không có một nền kinh tế nào đủ lớn, đủ thống nhất, đủ an toàn và đủ thanh khoản so với nền kinh tế Mỹ. Châu Âu đang phải vật lộn để đưa ra giải pháp thay thế, và bây giờ chính là khoảnh khắc lịch sử. Nhu cầu chi tiêu cho quốc phòng hiện nay vượt khả năng của thị trường trái phiếu với bất kỳ quốc gia riêng lẻ nào. Vay chung, nghe có vẻ dễ, nhưng cũng rất khó thực hiện. Kết quả có thể là châu Âu sẽ nỗ lực để đẩy mạnh vai trò trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu. Nếu châu Âu có thể chớp được thời cơ, khai thác tâm lý chuyển dịch tài sản khỏi Mỹ, cục diện sẽ thay đổi rất nhanh.

Sự thống trị của Mỹ với thị trường nợ toàn cầu không thể kết thúc trong một sớm một chiều. Nhưng dần dần, các nhà đầu tư sẽ phải tích lũy các tài sản khác và theo đó, họ sẽ bán đi trái phiếu kho bạc Mỹ. Việc thay đổi chế độ sẽ không diễn ra thường xuyên. Nhưng ai mà biết được, trong quá khứ, đồng GBP cũng từng là đồng tiền dự trữ toàn cầu.

FT hôm nay bình luận Trump đã biến “Make America Great Again” thành “Make Europe Great Again” 🤣🤣

Điểm qua vài tin thị trường hôm nay:

1. Kế hoạch chi tiêu của Đức đã thúc đẩy đáng kể thị trường chứng khoán lục địa châu Âu, đặc biệt là chỉ số DAX: DAX tăng 3,4% vào thứ Tư, ngày tốt nhất kể từ tháng 11 năm 2022. Sáng nay tăng thêm 1,5%. FTSE 100 giảm 0,45% do kết quả kinh doanh mới công bố của vài công ty chưa khả quan lắm.

2. Tỷ giá GBP/USD tăng lên 1,29. Euro tiếp tục phá vỡ kỷ lục và sáng nay tỷ giá EUR/USD trên 1,08, mức cao nhất kể từ đầu tháng 11 năm ngoái.

3. ECB cắt giảm lãi suất 0,25 điểm xuống còn 2,50%, nâng tổng số lần cắt giảm từ trước đến nay lên 1,5 điểm phần trăm.

4. Macron chia sẻ lực lượng răn đe hạt nhân của Pháp làm nổi bật sự thay đổi động lực an ninh châu Âu. Pháp có vẻ thích đóng vai Napoleon. Hãy cùng theo dõi các diễn biến tiếp theo.

CÓ NÊN ĐỨNG NGOÀI CUỘC MỎ VÀNG CỔ PHIẾU QUỐC PHÒNG CHÂU ÂU?

Cổ phiếu quốc phòng châu Âu tăng vọt do tín hiệu tăng chi tiêu quân sự, được thúc đẩy bởi căng thẳng địa chính trị và sự thay đổi trong chính sách của Mỹ đối với Ukraine. Chỉ số hàng không vũ trụ và quốc phòng Stoxx Europe đã tăng gần 30% kể từ đầu năm 2025, tuy nhiên các chuyên gia tin rằng ngành này vẫn còn nhiều cơ hội tăng trưởng.

Các cổ phiếu quốc phòng Châu Âu tăng vọt là kết quả tất yếu của việc các nhà lãnh đạo châu Âu cam kết tăng ngân sách quốc phòng khi Mỹ, dưới thời Donald Trump, giảm hỗ trợ cho Ukraine. JPMorgan nhấn mạnh một chu kỳ tái vũ trang "tăng áp" ở châu Âu, dự đoán doanh thu của lĩnh vực này sẽ tăng trưởng hai con số trong 5-10 năm tới.

Các ông lớn mảng quốc phòng khắp châu Âu đã tăng giá, với Hensoldt (DE:HAG) và Thales (FR:HO) chứng kiến giá cổ phiếu tăng hơn 25%. Với UK, Rolls-Royce (RR.), BAE Systems (BAE), QinetiQ (QQ.), Chemring (CHG) và Babcock International (BAB) cũng đã ghi nhận mức tăng đáng kể (Với Rolls-Royce, còn có những câu chuyện khác, mình sẽ có 1 bài riêng phân tích RR.). Những nỗ lực của Thủ tướng Keir Starmer nhằm xây dựng "liên minh những người sẵn sàng" để hỗ trợ Ukraine, và thỏa thuận tên lửa trị giá 1,6 tỷ GBP với Thales ở Belfast, đã thúc đẩy thêm cho động lực tăng trưởng này.

Một "sự thay đổi mô hình" trong chi tiêu quân sự châu Âu là điều hiển nhiên. Starmer tuyên bố tăng chi tiêu quốc phòng của UK lên 2,5% GDP vào năm 2027, hướng tới 3% trong kỳ họp quốc hội tiếp theo. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi tăng ngân sách lên 3-3,5%. Kế hoạch "Tái vũ trang châu Âu" của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen có thể huy động 800 tỷ EUR cho chi tiêu quân sự, cho phép các quốc gia thành viên tăng ngân sách quốc phòng mà không kích hoạt các quy tắc thâm hụt.

Morningstar dự báo chi tiêu quốc phòng châu Âu sẽ đạt 3,1% GDP vào năm 2029 và 3,5% vào năm 2032. Những diễn biến ở Đức, bao gồm kế hoạch cải cách "phanh nợ" để đầu tư vào quốc phòng, là then chốt. Deutsche Bank dự đoán chi tiêu quốc phòng của Đức có thể đạt 3% GDP ngay trong năm tới.

Những người hưởng lợi chính từ sự thay đổi này bao gồm Hensoldt, Rheinmetall (DE:RHM) và Renk (DE:RENK). Mặc dù đã tăng mạnh gần đây, các chuyên gia cho rằng ngành này vẫn còn nhiều room và cơ hội. Xếp hạng quốc phòng châu Âu có sự pha trộn, với một số cổ phiếu như Rolls-Royce và Rheinmetall được coi là đắt hơn, trong khi những cổ phiếu khác như Melrose Industries (MRO) và BAE Systems được coi là rẻ hơn.

Deutsche Bank nhận thấy "một số tiềm năng tăng giá tương đối của ngành”, dự đoán rằng việc tăng ngân sách quốc phòng sẽ làm giảm định giá EV/EBIT trung bình ngành. JPMorgan đã tăng trung bình target price của ngành lên 25%, chủ yếu tập trung vào Leonardo, Thales và BAE Systems.

Các nhà đầu tư có thể tận dụng xu hướng này thông qua cổ phiếu riêng lẻ hoặc các quỹ giao dịch trao đổi (ETF) như Future of Defence UCITS ETF (NATO), VanEck Defence ETF (DFNS) và iShares Global Aerospace & Defence ETF (DFND). Sự tăng trưởng nhanh chóng của tài sản được quản lý trong các ETF này phản ánh sự quan tâm ngày càng tăng của nhà đầu tư đối với theme quốc phòng.

TRUMPCESSION

Chứng khoán sáng 05/03 chứng kiến những đảo chiều lớn: Chứng khoán châu Âu tăng vọt, lợi suất trái phiếu Đức tăng mạnh, đồng Euro đạt mức cao nhất trong nhiều tháng sau khi chính phủ sắp tới của Đức công bố kế hoạch chi tiêu.

1. Châu Âu xanh mướt mườn mượt

Sáng nay, FTSE 100 tăng gần 1%, nhưng Frankfurt và Paris mới thực sự nhộn nhịp. DAX tăng 3,5% đầu giờ sáng, trong khi CAC tăng 2,3%. Cổ phiếu quốc phòng cũng đang tăng, góp phần thúc đẩy thị trường.

Ngày hôm qua diễn ra khá hỗn loạn. Một ngày sau khi đạt mức cao kỷ lục, FTSE 100 đóng cửa giảm 1,27%, mức giảm daily lớn nhất kể từ tháng 10 năm ngoái. BP giảm 5,7%, trong khi Barclays giảm 6%, cùng với xu hướng chung khi các ông lớn dầu khí và ngân hàng chịu ảnh hưởng. Các nhóm công nghệ như Scottish Mortgage cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Thị trường chứng khoán châu Âu chịu sự sụt giảm mạnh, với DAX giảm 3,5% khi các công ty ô tô bị ảnh hưởng bởi tác động của thuế quan. CAC Paris kết thúc ngày giao dịch giảm 1,85%.

Quay trở lại Đức. Thủ tướng sắp tới Friedrich Merz nói : "Whatever it takes must now also apply to our defence", khi Đức đạt được sự đồng thuận về sửa đổi các chính sách nợ để tăng chi tiêu quốc phòng lên trên 1% GDP và lập một quỹ cơ sở hạ tầng trị giá 500 tỷ Euro. Lợi suất trái phiếu Đức tăng vọt, với lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm tăng 21 bps lên 2,71%, mức cao nhất kể từ năm 2023. Liệu những người theo dõi trái phiếu có lo lắng về tất cả chi tiêu này không? Mình nghĩ có lẽ thị trường đang nói "Vâng, xin hãy chi tiêu, chúng tôi đã quá mệt mỏi với chính sách thắt lưng buộc bụng làm tê liệt tăng trưởng".

Điểm chính là Đức có thể vay nợ nhiều hơn và thị trường thích điều đó. Và những thay đổi hiện tại - cuộc bầu cử diễn ra vào thời điểm thích hợp - cho thấy Đức hiểu rằng đây là thời điểm then chốt với họ. Mario Draghi đã cứu đồng Euro khi ông nói Ngân hàng Trung ương châu Âu sẽ làm "bất cứ điều gì cần thiết", lần này, rủi ro thậm chí còn cao hơn đối với các nhà lãnh đạo Đức khi sự chia rẽ ở trung tâm liên minh NATO đã chuyển từ một viễn cảnh bi quan thành một khả năng thực sự.

2. Tình hình trái ngược ở Mỹ: Blood on the street

Ngược lại với thị trường châu Âu, thị trường chứng khoán Mỹ đã mất hết mức tăng kể từ khi Donald Trump đắc cử vào tháng 11. Mình không nghĩ đây là điều mà Trump mong muốn.

Đồng USD đang suy yếu khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tăng cường áp thuế trong bài phát biểu tối qua. Đó là diễn biến chính ngày hôm qua. Tuy nhiên, không ai nói trước được điều gì, vì hiện tại, mọi thứ đang thay đổi liên tục.

Một điều khác đang xảy ra ở Mỹ, khi lợi suất trái phiếu giảm và đồng USD yếu hơn cho thấy thị trường lo lắng về tăng trưởng. Thuế quan đẩy lạm phát lên cao, điều này sẽ khiến FED duy trì chính sách thắt chặt lâu hơn, điều này đáng lẽ phải tốt cho đồng USD. Tuy nhiên, sự suy yếu của đồng bạc xanh so với sức mạnh tương đối của đồng Euro cho thấy thị trường cho rằng các chính sách của Trump có hại cho Mỹ và có lợi cho châu Âu, điều này có vẻ trái ngược. GBP/USD ở mức 1,28 cũng cho thấy sự suy yếu của đồng USD nói chung, phản ánh những lo ngại về nền kinh tế Mỹ - thuật ngữ "suy thoái Trump - Trumpcession" đang được lan truyền rộng rãi.

Bài phát biểu tối qua của Trump không thể hiện sự lo lắng nào về thuế quan, Ukraine hay bất cứ điều gì khác. Tuy nhiên, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick cho rằng Trump "có thể" sẽ công bố một thỏa hiệp với Canada và Mexico ngay trong thứ Tư. Mọi thứ khá hỗn loạn và khó định hướng, điều này đang đẩy biến động lên cao. Câu hỏi lớn là liệu thuế quan có tồn tại lâu dài hay không. Nói chung mình có dự cảm rằng, dù là hôm nay hay trong vài tuần nữa, mức thuế quan 25% đối với hai đối tác thương mại lớn nhất, cùng với sự trả đũa của Canada và có thể cả Mexico, sẽ đủ để Trump đạt được thỏa thuận.