زانست و ژیان

خەڵاتی نۆبڵی کیمیای ۲٠۲٥
ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست ڕایگەیاند کە سوسومو کیتاگاوا، ڕیچارد ڕۆبسۆن و عومەر یاغی خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان بۆ ساڵی ٢٠٢٥ پێبەخشراوە بەهۆی پەرەپێدانی چوارچێوەی کانزا-ئۆرگانیک (MOFs). ئەم ماددە داهێنەرانە شۆڕشێک دەکەن لە کیمیادا، و پێکهاتوون لە ئایۆنی کانزا کە وەک بەردی بناغە کاردەکەن کە مۆلیکولە ئۆرگانییە درێژەکان دەبەستنەوە بۆ دروستکردنی بلوری کە بۆشایی گەورە و هاوشێوەی ئیسفەنجیان تێدایە.
MOFs بە توانای ناوازەی هەڵمژین و هەڵگرتنی گاز و ماددە کیمیاییەکان تایبەتمەندن، ئەمەش وایان لێدەکات لە چەندین کارپێکردنی ژینگەیی و پیشەسازیدا بەسوود بن، وەک دەرهێنانی ئاو لە هەوای بیابان، گرتنی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن بۆ کەمکردنەوەی دەردانی گازی ژەهراوی
بەهای خەڵاتەکە 1.2 ملیۆن دۆلارە .
" عمر یاغی ئاوارەیەکی فەلەستینیەو لە ئۆردن نیشتەجێیە "

خەڵاتی نۆبڵی پزیشکی ۲٠۲٥
دەستەی بەخشەری خەڵاتی نۆبڵ لە سوید ڕایگەیاند کە ماری برۆنکۆی ئەمریکی و فرێد ڕامسدێلی ئەمریکی و شیمۆن ساکاگوچی ژاپۆنی خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٥یان لە بواری فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا بەدەستهێناوەکە ڕێگەی نوێی بۆ چارەسەری داهێنەرانە بۆ نەخۆشیەکانی بەرگری خۆکار و شێرپەنجە کردۆتەوە.
براوەکانی خەڵاتەکە، پاسەوانەکانی سیستەمی بەرگرییان دەستنیشان کرد، کە بریتین لە خانەکانی T ڕێکخەر، کە ڕێگری دەکەن لە هێرشکردنە سەرخانەکانی جەستە لە لایەن سستمی بەرگرئ خۆکاری لەشەوە

خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا ٢٠٢٥

جۆن کلارک و میشێل دی فۆرێت و جۆن مارتینیس خەڵاتی نۆبڵی فیزیای ساڵی ٢٠٢٥یان پێبەخشرا بەهۆی دۆزینەوەی تونێلکردنی کوانتەمی ماکرۆسکۆپی و نیشاندانی کوانتەکردنی وزە لە سوڕە کارەباییە تێر گەیەنەرەکاندا ...
🔬لێکۆڵینەوەکانیان لە ساڵانی هەشتاکان و نەوەدەکان دەستیپێکرد، دەرکەوت کە سوڕی کارەبایی تێرگەیەنەر واتە سوپەرکۆندێکتەکان دەتوانن بەپێی بنەما میکانیکی کوانتەمییەکان ڕەفتار بکەن، وەکو تونێلکردنی کوانتەم و ئاستی وزەی جیاکراوە. ئەم دۆزینەوە بنەمای زانستی بۆ کۆمپیوتەری کوانتەم پێکهێنا، وە ڕێگەی بە زاناکان دا سوڕێک دابڕێژن کە کۆنترۆڵی دیاردە کوانتەمییەکان دەکات لەسەر پێوەرێک کە دەتوانرێت لە بەکارهێنانە تەکنەلۆژییە پێشکەوتووەکانی ئەمڕۆدا بەکاربهێنرێت.

لە ١٩٧٧/٩/٥ مسباری فەزایی ڤۆیاجەر ١ ولە ١٩٧٧/٩/٢٠ مسباری ڤۆیاجەر ٢ نێردران بەرەو دەرەوەی زەوی وتا ئێستاش که نزیکەی ٥٠ ساڵە بەڕێوەن

ئه‌مرِۆ ٦ ئاب وه‌ رِۆژى ۹ ى ئاب .......
دوو رِۆژى رِه‌شن بۆ ولاَتى یابان و سه‌رجه‌م مرۆڤایه‌تى ، وه‌ په‌ڵه‌یه‌كى رِه‌شى هه‌میشه‌ له‌ بیرنه‌كراوه‌ن بۆ بازرگانه‌كانى شه‌ر و شه‌رخوازان له‌ هه‌موو دونیادا ، ئێستا واین له‌ یادى 80 هەمین ساڵه‌ى كاره‌ساتى بۆمباران كردنى هه‌ردوو شارى هێرۆشیما و ناكازاكى له‌ یابان كه‌ ده‌سته‌ خوشكى هه‌ڵه‌بجه‌ شه‌هیده‌كه‌ى خۆمانن وه‌یان باشتر بوترێت ( هه‌ڵه‌بشیما ) كه‌ى لاى خۆمان . له‌و دوورِۆژه‌ رِه‌شه‌ى ساڵى 1945 ئه‌مه‌ریكا به‌ دوو بۆمبى ناوكى هەردوو شارى هێرۆشیما و ناكازاكى وێران كرد یەک لە دوای یەک له‌ ئه‌نجامدا له‌ رِۆژى 15/8/1945 یابان ته‌سلیم بوو وه‌ شه‌رِى جیهانى دووه‌م كۆتایى پێهات .

ئایا زانیوته‌ كه‌ ئه‌گه‌ر هه‌موو گه‌ردیله‌كانى ئه‌و هایدرۆجینه‌ى له‌ حه‌وزێكى پچووكى پرِ له‌ ئاودایه‌ كۆكرانه‌وه‌ واته‌ به یه‌ككران (دمج) ئه‌وا وزه‌ى كاره‌باى هه‌موو دونیاى پىَ دابین ده‌بێت بۆ ماوه‌ى 150 سال! ( جگه‌ له‌ كوردوستان چونكه‌ له‌و هه‌رێمه‌دا نه‌ به‌رنامه‌ى ژیان و نه‌ پلان بۆ ژیان نین )!

له‌م رِۆژه‌دا بوو 12/4/1961 واته‌ 64 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر كه‌ یه‌كه‌م گه‌شتى مرۆڤ بۆ ده‌ره‌وه‌ى زه‌وى ئه‌نجامدرا له‌ لایه‌ن گه‌شتیارى سۆڤێتى ئه‌و كاته‌وه‌ (یۆرى گاگارین ، گه‌شته‌كه‌ به‌هۆى كه‌شتى فه‌زایى (فۆستۆك 1 ) وه‌ بوو وه‌ ماوه‌ى 108 خوله ك خایان و یه‌ك جار به‌ده‌ورى زه‌ویدا سورِایه‌وه‌ ....

ئه‌ى زانیوتــــــة ؟
هه‌موو كانزایه‌ك رِه‌نگێكى تایبه‌تى خۆى هه‌یه‌ له‌كاتى سوتاندنیدا !
وێنه‌كه‌ لاى رِاسته‌وه‌ : پۆتاسیۆم ، مس ، سترۆنتیۆم ، سۆدیوم ، لیسیۆم .

بۆ زانیاریت ...نه‌خۆشیه‌كى سه‌یر
نه‌خۆشیه‌كى ده‌گمه‌ن هه‌یه‌ به‌ ناوى ( هایبرسیميسیا Hyperthymesia ) تووشى هه‌ركه‌سێك بێت ئه‌وا ئه‌و كه‌سه‌ به‌ درێژایى ته‌مه‌نى چى به‌سه‌رهاتبێت به‌ ووردو درشتیه‌وه‌ هیچى له‌ یاد ناچێت به‌ هه‌موو وورده‌كاریه‌كانیشیه‌وه‌ و له‌ هه‌موو جیهاندا 20 كه‌س تووشى ئه‌و نه‌خۆشیه‌ بوون !!!!

بۆزانیاریت /
• بە دوو هەفتە جارێک گەدەی مرۆڤ ناوپۆشی دەگۆڕێت،ئەگەر نا ئەوا خۆی خۆی هەرس دەکات !!
• لە مصری فرعەونەکاندا ۱ هەفتە ۱٠ ڕۆژ بوە !!
• نەعامە ئەو باڵندەیەیە کە زیاد لە ۷٠ ساڵ دەژی و تا ٥٠ ساڵیش توانای زاوزێی دەمێنێت !!
• نەڕەی شێر لە دووری ۸ کم وە دەبیسترێت !!