Dr. Mustafa Niazi - ډاکټر مصطفی نیازی

معطل طاقت
د عام شتمنۍ حرص، د دولت او فرد د حق احترام هغه اخلاق دي چې په پوهه او راشده ټولنه کې ترقي کوي، خو په کمزوري او سپکه ټولنه کې له منځه ځي.
هغه ملت چې عامه شتمني يې د خاورو لاندي وي، یا هم ورته پاملرنه نه کوي او یا يې هم سوړ غتیمت ګڼي د هر چا لاس ته چې ورسید هغه يې اخلي، دغسې ملت چې بیا دغسي درک ولري د دوئ چاري او کړني هیڅکله د خیر زیری نه ورکوي.
نفسي او عقلي تنګسیا او ستونزي چې په اکثر هېوادونو کې د مسلمانانو په زړونو مهرونه وهلي، د دي وړ يې ګرځولي چې بیوزله او په خپلو ټاټوبو کې به نا اشنا وي، د خپلو ذخیرو څخه دګټي اخیستلو نه به بیوسه وي، د یو او بل خیرات ته به ناست وي.

اسلامي علماء څرګندوي چې هجرت خو د ربیع الاول نه مدیني منوری ته شروع شو او عمر رضي الله عنه هجري کال له اول د محرم نه پیل کړ، دا ولي؟

د پیاده تګ په حالت کې د لاسونو د حرکت ګټي
د پیاده تګ پر مهال د لاسونو حرکت زياتي ګټي لري چې انسان مخکې ددې ګټي درک نه وو کړی او دا يې اوس درک کړیده، د رويټرز په ویب پاڼه کې یو مضمون د «د لاسونو حرکت د تګ په حالت کې ګڼ شمېر پټي ګټي لري» په نوم خپور شوی، پدې کې امریکايې او هالنډي څېړونکې دي پایلي ته رسیدلي چې د تګ په حالت کې د لاسونو حرکت که څه هم چې بدن د مخ لورې ته نه بیايې خو ګڼ شمېر ګټي لري، د برتانیا د ډیلي تلګراف ورځپاڼي څرګنده کړیده چې د میکانیکې بیالوژي ماهر «ستیف کولنز» د هالیند د دیلفت پوهنتون استاذ د نورو ماهرینو او څېړونکو سره په مشترګه توګه د لاسونو د حرکتونو اسرار څېړلي چې دا د بروسیدنګراوف په مجله کې نشر شوی، څرګنده کړیده چې د لاسونو حرکت د پیاده تګ پر مهال بيشمېره پټي ګټي لري.
دوئ څرګنده کړي چې د لاسونو حرکت سربېره پردي چې د پښو رفتار اسانه کوي، خپله د هغه شخص قوت کوم چې په ځمکه روان وي او لاسونه يې حرکت کوي ٪۶۳ لوړوي.
نوموړي څېړنه ښيې چې د لاسونو حرکت سربېره پردي چې انسان ته تګ اسانه وي خو د لاسونو حرکت يې زیات طاقت ذخیره کوي چې دا تر ډيره بریده د پښو په عضلاتو کې ذخیره کېږي، او دا بیا په خپل وار شخص ته ددي قوت وربښي چې ډیر وخت پیاده مزل وکوي.
ټول حیوانات او حشرات په فطرتي توګه د لاسونو حرکت زده کوي، دغه حرکت د خپل ځان د دفاع په مورد کې ډیر اړین دی، دارنګه دغه حرکت مخلوقاتو ته قوت وربښي، عضلات يې ټریننګ کېږي او د زړه د صحت لپاره ګټور تمامیږي، پدې اساس هغه ذات لره پاکي ده چې مخلوقاتو ته يې دغه لارښودنه کړیده هغه ذات فرمايې: « قَالَ رَبُّنَا الَّذِيْۤ اَعْطٰى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهٗ ثُمَّ هَدٰی»طه، ۵۰، ژباړه: موسى ځواب وركړ ((زمونږ رب هغه ذات دى چې هر شي ته يې دهغه خپل ساختمان وركړ، بيايې ورته لاروښودل.
مؤمن بنده چې کله دغسي لیکنې لولي نو بیا دالله نعمت ورپه یادوي، ځکه ماشوم د ولادت له مهال نه لاسونه خوځوي، آن چې کله د مور په رحم کې جنین وي هلته هم لاسونه خوځوي، بیا چې کله غټ شي نو بغېر د شعور نه خپلو لاسونو ته حرکت ورکوي، نو دا تعلیم چا ورته ورکړ؟ شک نشته چې دا دالله پاک نعمت دی چې هر څه يې د همدې انسان لپاره مسخر کړیدي هغه ذات فرمايې: « وَ سَخَّرَ لَكُمْ مَّا فِي السَّمٰوٰتِ وَ مَا فِي الْاَرْضِ جَمِيْعًا مِّنْهُ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْنَ» الجاثیه، ۱۳، ژباړه: هغه د اسمانونو او ځمكې ټول شيان ستاسې لپاره مسخر كړل، هر څه له خپل لوري نه، پدې كښې سترى نښانې دي دهغو خلكو لپاره چې غور او فكر كوونكي دی.
کچېري انسان پداسې شکل روان وي چې خپلو لاسونو ته حرکت نه ورکوي نو د رفتار موازنه به يې برابره نه وي او ددي امکان به وي چې ولویږي، ځکه د ځمکې سره لګیدل به يې ستونزمن وي.
دارنګه د لاسونو حرکت د عضلاتو لپاره ورزش دی، له همدې کبله ډاکټران پدې تاکید کوي چې پیاده تګ تر ټولو غوره ورزش دی، او د هډوکو، عمود فقري، زړه اضطرابات، زیات وزن، شکر.... ناروغیو د اعلاج په خاطر د همدې پیاده تګ توصیه کوي.
په واقعیت کې دا واړه د الله پاک نعمتونه دي چې مخلوق ته يې ورکړي خو ددغو نعمتونو باوجود انسانان دهغه ذات شکر نه وباسي الله پاک فرمايې: « وَ اٰتٰىكُمْ مِّنْ كُلِّ مَا سَاَلْتُمُوْهُؕ وَ اِنْ تَعُدُّوْا نِعْمَتَ اللّٰهِ لَا تُحْصُوْهَاؕ اِنَّ الْاِنْسَانَ لَظَلُوْمٌ كَفَّار»ابراهیم، ۳۴، ژباړه: او هغه ټول هغه څه تاسې ته دركړل چې تاسې وغوښتل. كه تاسې وغواړئ چې د الله نعمتونه وشميرئ؛ نو شمېرلى يې نه شئ. حقيقت دادى چې انسان ډېر بې انصافه او ناشكره دى

په فضا کې د اکسیجن اندازه
علماو دا ثابته کړيده چې څومره پاس فضا ته انسان خېژي نو هومره هلته اکسیجن کمېږي، دا معنی چې پاس په فضا کې اکسیجن ډیر کم دی نو انسان چې لږ اندازه پاس وخېژي سینه يې تنګېږي او د سينې د تنګسیا له کبله پري بيوښي راځي ځکه چې تنفس يې ډیر سخت شي چې بالاخره خپل ژوند دلاسه ورکړي، قرآن کریم دیته له لومړۍ ورځي نه اشاره کړیده الله تعالی فرمايې: « فَمَنْ يُّرِدِ اللّٰهُ اَنْ يَّهْدِيَهٗ يَشْرَحْ صَدْرَهٗ لِلْاِسْلَامِۚ وَ مَنْ يُّرِدْ اَنْ يُّضِلَّهٗ يَجْعَلْ صَدْرَهٗ ضَيِّقًا حَرَجًا كَاَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَآءِؕ كَذٰلِكَ يَجْعَلُ اللّٰهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْن»الانعام، ۱۲۵، ژباړه: نو (دا حقيقت دى) چاته چې الله د لارښوونې اراده وكړي د هغه سينه د اسلام له پاره پرانيزي او چاته چې په ګمراهۍ كښې دغورځولو اراده وكړي د هغه سينه تنګوي او داسې فشار پرې راولي چې (څنګه د اسلام تصور په ذهن كښې راګرځوي نو) داسې ورته معلومېږي چې ته به وايې سايې د اسمان لوري ته راښكله كېږي. په دې توګه الله (له حق څخه د تېښتې او كركې) ناپاكي پر هغو كسانو مسلطوي چې ايمان نه راوړي.
الله پاک دهغه چا حالت چې اسمان ته خېژي او سینه يې تنګېږي دده مثال د هغه کافر سره ورکړي چې د الله له آیتونو څخه انکار کوي، هغه څوک چې لاره ورکه کړي هغه به هدایت نشي موندلای او نه به ورته د حق لار معلومه وي، له علمي لحاظه دا ډیره قوي تشبیه ده، ځکه ثابته شوه چې په فضا کې د اکسیجن اندازه کمه ده نو هرڅوک چې دځمکې له سطحي څخه پورته کېږي له مشکل سره به مخ کېږي، نو قرآن کریم ددي وضاحت وکړ چې څوک د ځمکې څخه پورته خېژي دهغه سینه به تنګېږي او دا یې د کافر د حالت سره تشبیه کړ دا پدې دلالت کوي چې دغه قرآن د الله کلام دی هیڅ شک پکې نشته ځکه هغه مهال چې قرآن نازلیدو نه چا اکسیجن پېژندل او نه څوک فضا ته تللی شوای.

[ ] چغلګري
واقعیت دا دی چې دغه مرض زمونږ په ټولنه کې خورا ډیر دی نو چغلګر هغه شخص دی چې د یو فرد او بل ترمنځ خبري نقلوي، دغسي شخص تل دخلکو ترمنځ دوښمني ایجادوي یو شخص ته ورځي ورته وايې چې فلانکي ستا په اړوند ناوړه خبري کولي داسي او داسي ویل، نو دغسي خبري نقلول په ټولنه کې ستونزي او د خلکو ترمنځ اختلافات را پیدا کوي، پدې اساس چغلګري نورو ته ضرر رسول دي، اسلام ددې څخه په کلکه منع کړیده، او مونږ ته يې ددې امر کړی چې د نورو احترام وکوو رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايې: «زه تاسو ته ستاسو د غوره اشخاصو خبر درکړم» صحابه و وویل هو اي دالله رسوله! هغه وویل: «هغه دي چې کله يې وویني نو دالله ذکر شروع کړي» بیا يې وویل چې د بدو خلکو خبر درکم هغوئ وویل هو، ويې ویل: «هغه مفسد اشخاص دی چې د مینه کوونکو ترمنځ جلاوالی راولي، یو بل ته يې خبري نقلوي» پدې اساس چغلګري هغه ناوړه صفت دی چې بد خلک د ښو څخه پري جلا کېږي، رسول الله صلی الله علیه وسلم وویل: «تاسو ته معلومه ده چې مفلس څوک دی» هغوئ وویل: مفلس هغه دی چې نه درهم لري او نه توکي، رسول الله وویل: «زما په امت کې مفلس هغه دی چې په ورځ د قیامت راوستل شي دهغه لمونځونه وي، روژه يې وي، زکاتونه يې وي مګر یوه ته يې ښکنځل کړي وي، بل يې متهم کړی وي، د بل يې مال اخیستی وي، د بل يې وینه تويې کړي وي، بل يې وهلی وي نو دده دا نیکې اخستلي کيږي او هغوئ ته ورکولي کېږي، کچېري نیکۍ خلاصي شوي او د هغوئ حقوق يې پوره نه کړو نو دهغوئ ګناهونه اخستل کېږي او ده ته ورکول کيږي، بیا به په اور کې واچول شي» حدیث بخاري روایت کړی.
چغلګري په ټولنو کې تولیدات له کمبود سره مخ کوي په تیره بیا شرکتونو او پروژو کې هغه لدې کبله چې افراد د خپل کار په ځای خبري یو بل ته رسوي.
د افرادو ترمنځ اړیکې له ستونزو سره مخ کوي چې امکان لري سبب د قتل قتال وګرځي.
امکان لري په ځینو حالاتو کې چغلګري سبب د انتحار او ځان وژني وګرځي.
چغلګري په نفس باندي منفي تاثیر کوي چې امکان لري باوري شخص د نورو له انده بي باوره کړي.
چغلګري ددي لامل ګرځي چې فرد به بیا یوازې دخپل ځان احترام کوي.
چغلګري د روحي امراضو لامل ګرځي
چغلګري دانسان په خوراک تاثیر کوي چې دا بیا په خپل وار د ګڼ شمير ا مراضو لامل ګرځي لکه څرنګه متخصصین وايې.
جغلګري شخص د مادي واقعیت څخه فرضي واقعیت ته بیايې چې دا بیا خورا ناوړه پایلي لري.

نفسي سکون ته داسي اړتیا ده لکه خوراک او څيښاک ته.
ابرهیم خلیل الله د بشریت د مادي او ادبي حقوقو درناوی کول او پدې يې ټینګار کول او دا هغه مهال څرګنده شوه چې کله يي د جوړیدو څخه مخکې هلته پناه یووړه ويې ویل چې الله يې حکایت کړی: «وَ اِذْ قَالَ اِبْرٰهٖمُ رَبِّ اجْعَلْ هٰذَا بَلَدًا اٰمِنًا وَّ ارْزُقْ اَهْلَهٗ مِنَ الثَّمَرٰتِ»البقره، ۱۲۶، ژباړه: او دا چې ابراهيم (ع) دعا وكړه : ' اى زما ربه ! دا ښار دامن ښار وګرځوه، او ددى له اوسېدونكو څخه چې څوك الله او اخرت مني، هغو ته هر ډول ميوې روزې كړه.
هغه عسکر چې د دخلکو په ډبولو او وهلو مکلف کړی شوی هغوئ ددې پروا نه ساتي چې د بوټونو لاندي د دنیا او اخرت ستر دماغ لرونکي شخص رغړي، ځکه نوموړي د دماغ او دماغ ترمنځ تمییز نشي کولای. ده ته نور څه نه وي معلوم بغیر ددېنه چې په وهلو مکلف کړی شوی، ځکه نوموړي بشري آله د جبار شخص په لاس کې ده.
قرآن کریم چې د فرعونیانو سیاست بیان کړی نو آمر او مامور يې په یو کتار کې راوستي دي الله تعالی فرمايې: «اِنَّ فِرْعَوْنَ وَ هَامٰنَ وَ جُنُوْدَهُمَا كَانُوْا خٰطِـِٕيْنَ» القصص، ۸، ژباړه: خبره داده چې فرعون هامان او دهغو لښكر (پخپله دسيسه كښې) غلط شوي وو.
ټول يې د سخت دریځو عسکرو په کتار کې راوستل، دا راز الله پاک فرمايې: «هَلْ اَتٰىكَ حَدِيْثُ الْجُنُوْدِ فِرْعَوْنَ وَ ثَمُوْدَ بَلِ الَّذِيْنَ كَفَرُوْا فِيْ تَكْذِيْب وَّ اللّٰهُ مِنْ وَّرَآىِٕهِمْ مُّحِيْطٌ» البروج، ۱۷- ۲۰، ژباړه: ايا تا ته دلښكر وخبر رسيدلي دي؟ د فرعون او د ثمود (دلښكرو) بلكې څوك چې كافران شوي دي هغوي په دروغو كښې اخته دي په داسې حال كښې چې الله دوي له هر لوري ايسار كړي دى (دهغو په دې دروغجن كولوسره د دې قرآن هېڅ شي نه ورانېږئ).
مستبد یوازې خپل ځان ويني، صرف د خپل ځان مصلحت په نظر کې نیسي، یوازې هغه څوک ورته نږدي وي چې متملق او چاپړوس وي.
د یادوني وړ ده چې د ځمکې په یوه سیمه کې چې ما ته يې مشخص ځای ندی معلوم خو وزیر دخپل رئیس سره په موټر کې سپور شو او موټر خپله رئیس چلول هغه د وني سره ټکر وکړ وزیر په ډیري چټکۍ ښکته شو ویې ویل سرداره! ستا ډریوري صحیح ده ونه په غلط ځای کې ولاړه ده!!!
پدغسي ناوړه فضا کې نفسي موهبي وژلي کېږي، استعدادونه له خاورو سره خاوري کېږي، خو ددې ړوند استبدا د سره چې کله د رزق تنګسیا هم موجوده وي او حاکم فرد بیا ځینو ته مال ورکوي ځينو ته يې نه ورکوي پدغسي حالت کې صحیح اخلاق هم له منځه ځي او ځای يې ناوړه اخلاق نیسي.
کله مې چې د بخار آلي د کشفوني کیسه لوستله نو برتانوي ځوانان مي لیدل چې د بخار پورته کیدل به يې څارل ترڅو ورڅخه خپل لوښي پټ کړي.
دوئ به په ډیر فکر سره د دغي قوي څخه د ګټي اخستني تدابیر نیول ترڅو يې د بشریت دمصلحت لپاره وکاروي.
نوموړي به بیخي ډاډمن وو سوچ به يې کول او تولید به يې رامنځته کول.
هیچا د ستنو زندان ته نه وړل ترڅو يې هلته وډبوي او دخپلو تصرفاتو په مقابل کې ووهي، دوئ د داسي ضابط مخ ته نه وو ولاړ چې ورته ووايې:
په هغه څه کې فکر وکړه چې ګټه درته رسوي په نورو چارو کې لاس مه وهه لکه څنګه چې په اسلامي شرقي نړۍ کې دغه رنګې کارونه ترسره کېږي!
نو ادبي او مادي کرامت په هغه ښار کې د ټولو لپاره په لوړ قیمت سره موجود وو، دغه حق ورته په لومړي قدم کې د انګلستان پاچا ورکړی وو!!.
زه نور پدې اړوند اضافه تفصیلات نشم ورکولای خو کاش چې یوه پوهنتوني کمېټه جوړه شي او د فردي حاکم پايلي په اسلامي فکر باندي په بېلابیلو عصرونو کې وڅيړي.
شيخ محمد الغزالي رحمه الله

د سعادت نښاني
د سعادت نښاني د خلکو له انده مختلفي وي بالخصوص هغه انسانان چې د قرآن او سنتو سره ډیره رابطه نلري د هغوئ له ا نده بیا سعادت ځانګړی عمل وي دبيلګې په توګه د ناروغ سعادت دا وي چې روغ شي، د مدیون سعادت دا وي چې دین يې ادا شي، د پریشان سعادت دا وي چې پریشاني ختمه شي، څوک چې اولاد نلري دهغه سعادت دا وي چې اولاد يې وشي، څوک چې په معین مشکل کې واقع وي دهغه سعادت دا وي چې همدغه مشکل يې حل شي، څوک چې د منصب لیواله وي دهغه سعادت په منصب لاسته راوړلو کې وي خو که د ریښتني مؤمن څخه پوښتنه وکړي چې سعادت او نیکبختي دي څه شي ده؟ نو ځواب به يې دا وي چې دالله رضایت، ځکه ددغسي شخص لپاره دنیا یوازي پل دی چې اخرت ته ورباندي تیر شي دنیا د تیریدلو ځای دی نه د استقرار ځای، نو نوموړی شخص دنیا د اخرت لپاره زراعت او کښت ګڼي نو لومړۍ نښانه د سعادت دا ده چې په دنیا کې زاهد وي او اخرت يې اصلي مقصد او رغبت وي.
دویمه نښانه دسعادت عبادت او د قرآن سره مینه ده، ځکه د قرآن په حر توري کې اجر او ثواب دی که څه هم چې په معنی يې پوهه نشي، پدې اساس که څوک سعادت غواړي هغه باید خپله ژبه په قرآن سره لمده وساتي د قرآن سره يې مینه او محبت وي، حسن بصري وايې چې هر کله قرآن راوخلم نو له الله سره خپله ژمنه نوي کړم، ځکه قرآن زما ژبي ته نور وربښي، سترګو ته مي نور ورکوي، غوږونو ته مي نور ورکوي، د هیڅ اندام څخه چې الله پیدا کړي نور او روښنايې نه منع کوي.
دریمه نښانه د سعادت دا ده چې لږ خبري او په هغو چارو کې خبري نه کول چې په ده پورې تړاو نلري، د تآسف ځای دا دی چې ګڼ شمېر خلک په هر څه کې خبري کوي که په ده پورې اړه لري یا يې نلري آن چې د خبرو ادب هم نه رعایت کوي، د بیلګې په توګه که کوم مجلس ته عالم شخص راشي او دهغه څخه پوښتني شروع شي نو ټول بغیر ددېنه چې پوښتنه ورڅخه شوي وي په ځواب شروع کوي تردي چې ټول مفتیان جوړ شي حال دا چې نه به په قرآن پوهیږي نه به په فقه پوهیږی خو خوله به يې خلاصه کړي وي او خلکو ته به فتواوي ورکوي، لنډه دا چې عمل يې به يې صفر وي خو خبري به يې پای نلري، څومره چې دانسان خبري کمي وي هومره يې غلطیاني کمي وي، د چا چې خبري زیاتي وي هومره يې غلطیاني زیاتي وي، د چاچي غلطیاني زیاتي وي هومره يې ګناهونه زیات وي او د چا چې ګناهونه زیات وي هغه په تاوان او خساره کې دی، انسان د خپلي کلمي یا خبري مخکې له ویلو څخه مالک دی خو چې یو ځل ورڅخه ووتله بیا يې مالک نشي کیدای چې دا بیا په کلونو کلونو روانه وي او خلک يې یادوي، ځکه اوسمهال د خلکو سترګې داسي ګرځیدلي چې صرف چټلي او ډيران ته ګوري نه پاکو او سپیڅلو ځایونو ته.
د سعادت څلورمه نښانه دا ده چې په هر ډیر او لږ شي کې به ورع یا تقوا اختیاروي، ځکه تقوا یا ورع یوازې تر حلال او حرام پورې نده تړلي بلکې په هر څه کې وي د بیلګې په توګه عمر رضي الله عنه د یو مریض سره ناست وو چې چراغ يې لګولی وو خو وروسته ددغه مریض روح وختله او مړ شو عمر رضي الله عنه چراغ ګل کړ نورو خلکو ورته وویل: اي عمره! مونږ دي په تیاره کې پريښودو، هغه ورته وویل: ددي چراغ په تیلو کې د وارثانو حق دی، تر اوسه پورې د چراغ تیل ددغه شخص ملکیت وو مګر اوس يې د وارثانو ملکیت دی او مال يې تراوسه لاند ندی تقسیم شوی نو پدې کې د یتیمانو او کونډو حق دی څرنګه يې زه مصرف کړم.
د سعادت پنځمه نښانه دا ده چې د نیکو او صالح اشخاصو سره ملګرتیا وکوي، ځکه مؤمن د بل مؤن لپاره داسي دی لکه یو لاس د بل لاس لپاره چې یو يې هغه بل پاکوي یاني یو لاس چې ګنده شي هغه بل لاس يې پاکوي، نو مؤمن بنده هم دغسي حیثیت لري له همدې کبله پکار ده چې د نیک او صالح شخص سره ملګرتیا وکوي نه د فاسق او بیهوده شخص سره.

د ابلیس د نه لیدلو حکمت
پوښتنه دا ده چې الله پاک زمونږ څخه د ابلیس لیدل ولي پټ کړي پداسې حال کې چې هغه زمونږ دوښمن دی؟ د عقل او منطق غوښتنه دا ده چې د دوښمن شکل انسان وویني ترڅو ورڅخه ځان وساتي او هغه خپل دوښمن وګڼي، د دې پوښتني په ځواب کې باید ووایو چې الله پاک د ابلیس او دهغه د اولادي په هکله فرمايې: «اِنَّهٗ يَرٰىكُمْ هُوَ وَ قَبِيْلُهٗ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْؕ اِنَّا جَعَلْنَا الشَّيٰطِيْنَ اَوْلِيَآءَ لِلَّذِيْنَ لَا يُؤْمِنُوْنَ»الاعراف، ۲۷، ژباړه: هغه او د هغه ملګرې تاسې له يو داسې ځاى نه ويني چې له هغه ځايه تاسې هغوى نه شئ ليدلاى. مونږ داشيطانان د هغو خلكو سرپرستان ګرځولي دي چې ايمان نه راوړي.
پدې اساس مونږ ددي توان نلرو چې دغه مخلوقات چې الله پیدا کړي هغه ووینو، نو ددې سره سره ولي الله پاک مونږ ته ویلي دي چې شیطان ستاسو دوښمن دي او هغه خپل دوښمن وګرځوي هغه ذات فرمايې: «اِنَّ الشَّيْطٰنَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوْهُ عَدُوًّاؕ اِنَّمَا يَدْعُوْا حِزْبَهٗ لِيَكُوْنُوْا مِنْ اَصْحٰبِ السَّعِيْرِ»فاطر، ۶، ژباړه: په حقيقت كښې شيطان ستاسې دښمن دى نوتاسې هم هغه خپل دښمن وګڼئ. هغه خپل پيروان خپلې لارې ته د دې لپاره رابولي چې هغوى د دوزخيانوله جملې نه شي.
که مونږ د فیزیکس نړۍ ته لاړ شو نو هلته به دغسي چاري ډیري وونیو، الله پاک چې د بشریت سترګي پیدا کړيدي نو دا يې په ډير ارام شکل سره پیدا کړیدي له همدې کبله مونږ سري شعاوي نه وینو، د بیلګې په توګه ګرم چاي همدغسي شعاوي لري خو مونږ يې نه وینو، ځکه سري شعاوي خورا پراخي او ژوري دي دارنګه د UV شعاوي مونږ نه ونیو، کچيري مونږ ته ددي توانايې راکړی شوي وه او دا مولیدلای شوای نو دا د سترګو لپاره خورا مضري وي، آن چې په عمومي ډول د انسان لپاره مضري دي، د رادیو څپي مونږ نه وینو حال دا چې دا د انعکاساتو څخه عبارت دي چې په فضا کې خپریږي، د الیکتروني چارو څپي مونږ نه وینو، زمونږ په چاپیریال کې ملیونونه څپي دي خو مونږ يې نه وینو، کچېري دغه شیان مونږ لیدلای نو زمونږ لپاره به مصیبت وو، نو ا لله پاک بشریت ته دومره اندازه د اوریدني توان ورکړی چې هغه ډیر تنګ او محدود دی، ځکه که يې واړه اوازونه اوریدلای دا به د بشریت لپاره ناورین وو، هغه لدې کبله چې ځمکه هر وخت حرکتونه لري اوازونه کوي دغه اوازونه فیلان، چونګښي.... اوري که انسان اوریدلای نو له سره به يې خوب نه وو کړی، چې پدغسي حالت کې به بیا ژوند ناشوني وو، له همدې کبله الله پاک د خپل رحمت له مخي د انسان د سمعي او بصر حواس همداسي کاڼه اوړانده پیدا کړیدي یوازې هغه څه اوري او ویني چې ورته اړتیا لري او دده لپاره د راحت لامل ګرځي، الله پاک په انسانانو خورا مهربان دی، نو له همدې کبله يې ګڼ شمیر مخلوقات زمونږ څخه پټ کړيدي لکه ملائکه الله تعالی فرمايې: «اِنْ نَّشَاْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِّنَ السَّمَآءِ اٰيَةً فَظَلَّتْ اَعْنَاقُهُمْ لَهَا خٰضِعِيْنَ»الشعراء، ۴، ژاباړه: كه مونږ وغواړونو له اسمانه داسې نښانه نازلولى شو چې د دوى غاړې دهغې په وړاندې ښكته شی.
کچېري مونږ پرښتنه لیدلی وای پداسې حالت کې چې دهغه یو وزر ځمکي او اسمان ته رسیږي نو موږ به څه کول؟ دارنګه که مونږ جنیات یا پیریان لیدلي وای بیا به مونږ ددې توان نلرلای چې خوب مو کړی وای، ځکه دهغوئ شکلونه د بشریت د دماغ سره اړخ نه لګوي او نه ورسره جوړ راځي او نه يې د نفسي راحت سره برابر راځي نو دا دالله رحمت دی چې ټول هغه مخلوقات يې له مونږ څخه پټ کړیدي چې په هغه کې د بشریت لپاره شر او ضرر دی، دا راز مونږ نفس هم نشو لیدلای، روح هم نشو لیدلای، همدا لامل دی چې الله پاک فرمايې: «فَلَاۤ اُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُوْنَ وَ مَا لَا تُبْصِرُوْنَ»الحاقه، ۳۸، ۳۹، ژباړه: نو زه قسم خورم په هغو شيانو چې تاسې يې وينئ اوپه هغو شيانو هم چې تاسې يې نه وينئ.
نو الله په هغو شیانو قسم وخوړ چې مونږ يې وینو او هغه چې مونږ يې نه وینو او هغه شیان چې مونږ يې نه وینو دهغو څخه زیات دي چې مونږ يې وینو، پدې اساس د جنیاتو دنړۍ نه لیدل زمونږ لپاره خیر دی، که دا مونږ لیدلای نو مونږ به د ویري او ډار په حالت کې قرار لرل، د دې امکان به وو چې مونږ به خوب نشوای کولای د دې سربیره به ددي امکان وو چې مونږ به لیونیان وو، له همدې کبله الله پاک دغه مخلوقات زمونږ څخه پټ کړي خو ورڅخه يې ویروولي یو، هغه ذات فرمايې: « اِنَّ الشَّيْطٰنَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوْهُ عَدُوًّاؕ اِنَّمَا يَدْعُوْا حِزْبَهٗ لِيَكُوْنُوْا مِنْ اَصْحٰبِ السَّعِيْرِ»فاطر، ۶، ژباړه: په حقيقت كښې شيطان ستاسې دښمن دى نوتاسې هم هغه خپل دښمن وګڼئ. هغه خپل پيروان خپلې لارې ته د دې لپاره رابولي چې هغوى د دوزخيانوله جملې نه شي.
پدې اساس د شیطان لیدل په انسان کې هیڅ بدلون نه راولي البته دا ضرور ده چې ددغه دوښمن فریبونه او چلونه وپيژندل شي ترڅو ورڅخه انسان ځان وژغوري، که مونږ د کرونا وایروس مثال واخلو نو چا دغه وایروس لیدلی دی، آن چې میکروسکوب هم هغه تصویر نشي ورکولای چې هغه د دغه وایروس حقیقي تصویر دی، کوم عکسونه چې اخیستل شوي دا هم دعلماو لخوا ورته رنګونه ورکړی شویدي، که چیري مونږ ددي توان لرلای چې دا وایروس مونږ په سترګو لیدلای وای نو پدغه شکل به نه وو کوم چې علماو رسم کړی، ځکه دوئ ورته مختلف رنګونه ورکړيدي، دا وایروس په عادي رڼا سره نه لیدل کېږي هغه لدې کبله چې ددغه وایروس حجم دهغي رڼايې څپي د اوږدوالي څخه کم دی چې مونږ يې ګورو، نو پوښتنه دا ده چې مونږ ولي ددغه وایروس د خطر لپاره تیاری نیسو او د وقايې لاري لټوو؟ نو کچيري مونږ ددغسي وایروسونو د لیدلو توان لرلای بیا به ژوند نا ممکن او له مصیبتونو ډک وو، دارنګه که دانسان لاس ته وګورو نو پدې یو لاس کې يې ملیاردونه بکتریاوي شتون لري، پداسي حال کې چې مونږ هیڅ نه ونیو، د دې سربېره په سترګو، مخ.. کچيري مونږ دا لیدلای شوای نو مونږ به بیا د ویري او ډار احساس کول او دا به مو لیدل چې په یو ځنګل کې قرار لرو، نو الله دغه مخلوقات زمونږ څخه پټ کړي دا دهغه ذات رحمت او کرم دی، که بل مثال واخلو نو هر انسان کوشش کوي چې خپل وړوکی ماشوم يې ویرونکي شیان ونه ویني هغه ورڅخه پټ وساتي، دا لدې کبله چې ماشوم د مشکل سره مخ نشي دارنګه خالق ذات هم پر مونږ رحم کړی او دغه شیان يې زمونږ څخه پټ کړیدي، خو مونږ ته يې لارښودني کړيدي او انسان ته پکار ده چې ددغو تعلیماتو رعایت وکړي لکه یو څوک چې روغتون ته ځي نو هلته همدغسي لارښودني وي او انسان باید دهغو رعایت وکړي دا راز د الله د لارښودنو رعایت هم واجب او ضرور دی، نو الله پاک د شیطان څخه مونږ ویروولي یو او د ساتني وسائل يې هم راته بیان کړيدي لکه اودس، لمونځ، د قرآن کریم تلاوت.... مسنوني دعاګاني پدې اساس دغه مخلوق په هر چا واکمني نلري بلکې په هغه چا يې لري چې هغه يې دوست ګڼلی وي الله تعالی فرمايې: « اِنَّهٗ لَيْسَ لَهٗ سُلْطٰنٌ عَلَى الَّذِيْنَ اٰمَنُوْا وَ عَلٰى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُوْن اِنَّمَا سُلْطٰنُهٗ عَلَى الَّذِيْنَ يَتَوَلَّوْنَهٗ وَ الَّذِيْنَ هُمْ بِهٖ مُشْرِكُوْن»النحل، ۹۹، ۱۰۰، ژباړه: هغه پر هغو خلكو تسلط نه وي چې ايمان يې راوړى وي او پر خپل رب توكل كوي دهغه زور خو پر همغو خلكو رسيږي چې هغه خپل سرپرست ګرځوي او د هغه په لمسونه شرك كوي.

خوب لیدل او د روح سره يې اړیکه
معاصر علم چې په تجربه ولاړ دی د غیبي علم څخه انکار کوي، او هم دغه علم د روح څخه انکار کوي، نو دا چې دغه علم د روح څخه انکار کوي بیا د خوب لیدلو تاویل یا معنی هم نه مني، ځکه خوب لیدل د غیبي علم او روح سره ډیره رابطه لري د بیلګې په توګه انسان معین شي په خوب کې ویني چې هغه بیا وروسته واقع کيږي لکه یوسف علیه السلام چې خوب ولید او دغه چاره څلویښت کاله وروسته واقع شوه، دارنګه د مصر پاچا هم خوب ولید چې هغه پيښه هم پنځلس کاله وروسته واقع شوه، پوښتنه دا ده چې دخوب لیدني پر مهال په دماغ کې څه پيښيږي او په علمي لحاظ څه واقع کيږي، لومړی باید دا ووایو چې ارواح د مرغانو په شان دي چې د چا سره يې چې تفاهم راشی ورسره یو ځای کېږ او د چا سره يې چې اختلاف راشي نو ورسره اختلاف کوي لکه په حدیث کې چې ورته اشاره شویده، او په قرآن کې چې روح راغلي نو تل د الهې امر سره راغلي، نو روح د خوب لیدني سره څه اړیکه لري؟ لومړی باید دا ووایو چې روح د بدن د حرکت کولو او چالاندولو اساس دی، ځکه روح د بدن حجري په حرکت راولي که مونږ معاصر علم ته لاړ شو نو دغه علم اوس ددې خبر ورکوي چې په راتلونکې کې به د لمر کسوف واقع کېږي چې دغه علم ته په ماضي یا تیر کې خلکو علم الغیب ویل، مګر الله پاک بندګانو ته ددې اجازه وکړه چې د ځمکې، لمر، سپوږمۍ حرکتونه زده کړي او دهغوئ مدار وپيژني چې ددغو معدلو په رڼا کې علماء او متخصصین کولای شي چې په راتلونکې کې به په دغه وخت او ساعت کسوف واقع کېږي، ددې سربېره دا هم ښيې چې دغه کسوف به په فلانکې سیمه کې وي اندازه يې هم بیانوي، نو دغه چاره د ارقامو د معدلي په اساس ښيې چې روح هم دغه د ارقامو معدلي انسان ته ښيې نو کله چې انسان ویده شي امکان لري چې دغسي چاري ورته وښودل شي الله تعالی د خوب په هکله فرمايې: «اَللّٰهُ يَتَوَفَّى الْاَنْفُسَ حِيْنَ مَوْتِهَا وَ الَّتِيْ لَمْ تَمُتْ فِيْ مَنَامِهَا١ۚ فَيُمْسِكُ الَّتِيْ قَضٰى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْاُخْرٰۤى اِلٰۤى اَجَلٍ مُّسَمًّىؕ اِنَّ فِيْ ذٰلِكَ لَاٰيٰتٍ لِّقَوْمٍ يَّتَفَكَّرُوْن» الزمر، ۴۲، ژباړه: هغه همدغه الله دى چې دمرګ په وخت كښې ساګانې اخلي او څوك چې لاتر اوسه پورې نه دى مړ شوي دهغه روح په خوب كښې قبض كوي، بيا چې هغه دمرګ فيصله پر چاباندې نافذوي، هغه ساتي او د نورو ساګانې تر يو ټاكلي وخت پورې بېرته (جسدونوته) لېږي. په دى كښې غټې نښانې دي دهغوكسانو لپاره چې غور او فكر كوونكي دي.
نو دخوب په حالت کې نفس دانسان څخه وځي او روح پاتي کېږي، ځکه روح یوازې د مرګ په حالت کې د بدن څخه وځي، نو دغه روح خپل حسابونه لري له همدې کبله د الله په امر سره نومول شوي، پدې معنی چې دا د غیبي علم څخه ده او هم پکې غیبي علم پروت دی، پدې اساس دغه روح د الله په امر سره ځانګړي حسابونه او کړني ترسره کوي د دې معلومات ورته کېږي چې څه وخت وروسته به دغه کار کېږي لکه یوسف علیه ا لسلام په هکله يې چې وښودله چې دا به څو کاله وروسته د مصر پاچا جوړیږي، نو روح دغه معدلي ترسره کوي او په دماغ د انسان کې انعکاس رامنځته کوي دا چې د انسان دماغ ددې تصور، فکر او سوچ نشي کولای له همدې کبله شفرونه ورته ورکوي یاني روح دماغ ته ځانګړي شفر یا رمز ورکوي، لکه «احد عشر» یاني یوولس چې دا د یوسف علیه السلام د وروڼو شمیر وو، لمر او سپوږمۍ پلار او مور ته اشاره وه، البته دغه علم ته علماء نشي رسیدلای ځکه چې دا دالله په امر پورې تړاو لري، او دا د غیب علم دی.

فتنه او دخلکو چاڼ
له عبد الله بن عمرو بن العاص څخه روایت دی وايې: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: «ستاسي حالت به څنګه وي او هغه زمانه چې نږدي ده راشي چې په هغي کې به خلک غلبیل یا چاڼ کیږي او صرف بیهوده خلک به پاتي شي، ځکه چې خلک به خپل لوزونه او تعهدات نقض کړي، امانتونو کې به خیانت کوي، او اختلافات به يې ترمنځ خورا زیات وي، نو رسول الله صلی الله علیه وسلم په ګوته سره اشاره وکوله او بیا يې خپلي مبارکي ګوټي سره ټینګې کړي، خلکو وویل: که دغه زمان راشي نو مونږ به څه کوو ای د الله رسوله؟! هغه وویل: هغه څه اخلي چې درته معلوم وي، او هغه پریږدي چې منکر وي، یوازي خپل ځانونه وساتي د عامو خلکو چاري پریږدئ» حدیث ابو داود روایت کړي الباني وايې چې صحیح دی.
د چاڼ مقصد دا دی چې ښه خلک به له فاسدو نه جلا شي، دغه جلاوالی او تمییز د ابتلاګانو او سختیو پر مهال صورت نیسي، د بیلګې په توګه د احزاب په غزا کې همداسې وشول الله تعالی فرمايې: «اِذْ جَآءُوْكُمْ مِّنْ فَوْقِكُمْ وَ مِنْ اَسْفَلَ مِنْكُمْ وَ اِذْ زَاغَتِ الْاَبْصَارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوْبُ الْحَنَاجِرَ وَ تَظُنُّوْنَ بِاللّٰهِ الظُّنُوْنَا هُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُوْنَ وَ زُلْزِلُوْا زِلْزَالًا شَدِيْدًا وَ اِذْ يَقُوْلُ الْمُنٰفِقُوْنَ وَ الَّذِيْنَ فِيْ قُلُوْبِهِمْ مَّرَضٌ مَّا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُوْلُهٗۤ اِلَّا غُرُوْرًا» الاحزاب، ۱۰- ۱۲، ژباړه: كله چې هغوى له پاسه اوله لاندې پر تاسې يرغل وكړ. كله چې سترګې له وېرې ټېغې وختلې، زړونه خولې ته راغلل. اوتاسې د الله په باب راز راز ګومانونه وكړل په هغه وخت كښې مومنان ښه وازمايل شول او سخت ولړزول شول يادكړه هغه وخت چې كله منافقانو او ټولو هغو خلكوچې د هغو په زړونو كښې ناروغي وه په ډاګه څرګنده ويل چې الله او دهغه پېغمبر ص چې له مونږسره كومې وعدې كړې وې هغه له غولونې پرته نور څه نه وې.
دارنګه الله پاک په همدې سورت کې وروسته فرمايې: «وَ لَمَّا رَاَ الْمُؤْمِنُوْنَ الْاَحْزَابَ١ۙ قَالُوْا هٰذَا مَا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُوْلُهٗ وَ صَدَقَ اللّٰهُ وَ رَسُوْلُهٗ وَ مَا زَادَهُمْ اِلَّاۤ اِيْمَانًا وَّ تَسْلِيْمًا» الاحزاب، ۲۲، ژباړه: په حقيقت كښې ستاسې لپاره د الله په رسول كښې يوه خورا غوره نمونه وه دهر هغه چا لپاره چې دالله او د اخرت دورځې هېله من وي او الله ډېر ډېر ياد كړي.
دا یو واقعیت دی چې حوادث خلک چاني او تمییز يې کوي الله تعالی فرمايې: «مَا كَانَ اللّٰهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِيْنَ عَلٰى مَاۤ اَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّٰى يَمِيْزَ الْخَبِيْثَ مِنَ الطَّيِّبِ»آل عمران، ۱۷۹، ژباړه: الله به مؤمنان په دې حالت كښې هېڅكله پرېنږدي چې تاسې اوس په كښې ياست هغه به سپېڅلي خلك له نا پاكو خلكو څخه بېل كړي.
ددې چاڼ څخه وروسته به رذیل او سپک خلک پاتي شي، پدې معنی چې صالح خلک به ومري یو یو به له دنیا څخه کوچیږي او په اخر کې به سپک او رذیل خلک پاتي شي، نو ددغو خلکو صفت همدا دی چې تعهدات او لوزونه به فاسد او نقض کړي یاني خیانت به پکې کوي، بیا به نه تعهدات وي نه امانتونه، د بیلګې په توګه اوسمهال چې یو شخص ددې وړ وي چې هغه څخه کار واخیستل شي نو سمدستي نور دهغه په تخریب شروع وکړي ترڅو يې بد نام کړي همدا د تعهداتو ماتول او په هغو کې خیانت علماو بللي چې دا دهمدې سپکو او رذیلو خلکو کار دی، ددې معنی په بل حدیث کې هم راغلي رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايې: «بیا به داسي خلک راشي چې خیانت به کوي او امانتداري به پکې نه وي، نذرونه به کوي خو وفا به پري نه کوي»حدیث بخاري او مسلم روایت کړي.
ددي خلکو ترمنځ به اختلافات وي تردي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم خپلي ګوتي مبارکي سره ټینګې کړي نو علماء وايې چې دا دیته اشاره ده چې د دغو خلکو ترمنځ به سخت اختلافات وي تر دي چې یو بل به وژني او یو د بل په وژلو به ویاړي الله تعالی فرمايې: «قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلٰۤى اَنْ يَّبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِّنْ فَوْقِكُمْ اَوْ مِنْ تَحْتِ اَرْجُلِكُمْ اَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَّ يُذِيْقَ بَعْضَكُمْ بَاْسَ بَعْضٍؕ اُنْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْاٰيٰتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُوْنَ» الانعام، ۶۵، ژباړه: ووايه، هغه پردې قادر دى چې پر تاسې كوم عذاب له پاسه نازل كړي، يا ستاسې تر قدمونو لاندې نه يې راپورته كړي، يا تاسې پر ډلو وويشي پر يوې ډلې دبلې ډلې د زور خوند وڅكي. وګوره، مونږ په څه شان په مكرره توګه له بېلابېلو لارونه خپلې نښانې دوى ته وړاندې كوو ښايي چې دوى پردې حقيقت وپوهېږي.
صحابه و پوښتنه وکړه چې پدغسي حالت کې مونږ څه وکړو هغه صلی الله علیه وسلم ورته وویل: تاسي د حق پیروي کړي، کله چې خلک یو له بله اختلاف کوي یو بل وژني تاسي په حق ټینګ ودریږي، تاسي د خلکو کړني او ویناګاني وګورئ کومي چې حق وي هغه ومنئ او چې منکري وي دهغو څخه ډډه وکړئ، علماء وايې دا تفکیک هغه څوک کولای شي چې بصیرت او پوهه ولري هر څوک دا تفکیک نشي کولای صرف هغه اشخاص چې هغوئ د الله په لار روان وي د هغه ذات کتاب ورته معلوم وي نو دغسي اشخاص تفکیک کولای شي.
دارنګه رسول الله صلی الله علیه وسلم دیته هم اشاره کړي چې پدغسې حالت کې دخپلو ځانونو غمه وخوري دعامو خلکو چاري پریږدئ هغه لدې کبله چې د هغوئ چاري یو له بله خلط شوي ترمنځ يې تمییز ستونزمن دی نو پدې حالت کې بیا یوازیوالی بهتر دی، ترڅو انسان له فتنو څخه په امان شي.