Bilisummaa jireenyaa jaannatati.

18/08/2026

Namni Re'ee too hatee rifeensaa matarra qaba jennan namichii dabbaasaa haxxawatee jedhama.
Maafiyaa qansiraa hojja huufi biyyaa yaate miiskiina darartee safuu oromoo miti itoophiyaan hin qabnee raawwate
Ammaa waakkiifi ija mulqaati jiru
Qabamtte hattuun warro hin qabdu oromoo biratti.

16/08/2026

Namni hunduu nagaa ni fedha garuu maafiyaa mootummaan ala bahan hin fedhan

"እስላም ከሰገደና ከነገደ ሌላ ምን ይፈልጋል?"
🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥

የዜግነት ጥያቄዎችን በ“ሃይማኖት ጉዳዮች” ሳጥን ውስጥ የማፈን መዋቅራዊ አደጋ እና የተቋማዊ ማግለል አሰራር አደጋ።
📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶

በአሕመዲን ጀበል
🔴🔴🔴🔴🔴🔴

“እስላም ከሰገደና ከነገደ ሌላ ምን ይፈልጋል?” የሚለው አባባል አዲስ አይደለም። በዘመናት የተወረሰ፣ በትውልዶች የተደጋገመ፣ ዛሬም በይፋ ባይነገርም በተለያዩ መንገዶች የሚገለጽ የሚታይ አመለካከት ነው።

በቀድሞ ዘመን በቀጥታ ይነገር ነበር፤ ዛሬ ግን በተቋማት አሰራር፣ በፖሊሲ አቀራረብ፣ በሚዲያ ትረካዎች፣ በሀገራዊ ውይይቶች እና በውሳኔ ሰጪ መድረኮች ውስጥ በዘመናዊ መልክ ተሸፍኖ መቀጠሉን እናያለን። ይህ አስተሳሰብ የኢትዮጵያ ሙስሊሞችን ጥያቄዎች ወደ መንፈሳዊና ኢኮኖሚያዊ ብቻ የማድረግ ስልታዊ ማግለል መገለጫ ነው።

በምክክሩ ሙስሊሞች የገጠማቸው ተግዳሮቶች
📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶
እየተካሄደ ባለው ሀገራዊ ምክክር ሙስሊም ተሳታፊዎችን ከገጠሟቸው ተግዳሮቶች አንዱና ዋነኛው በርካቶች ዘንድ "ሙስሊም ከሰገደና ከነገደ ሌላ ምን ይፈልጋል?" የሚለው እይታ መኖሩን መታዘቡና ከዚሁ እይታ የተነሳ ሙስሊሞች ከሃይማኖት ጉዳዮች አጀንዳ ውጭ ባሉ ጉዳዮች የሚያነሷቸው ጥያቄዎችና ምክረ ሀሳቦች በሚያዙ ቃለጉባኤዎች ዉስጥ እንዳይካተቱ የሚታገሉ አካላትን በግልጽ መጋፈጣቸው ነው።

የሚገርመው አብዛኞቹ መሰል አካላት የራሳቸው አንዳች አጀንዳዎች፣ጥያቄዎች የሌላቸውና የነርሱ አጀንዳ የሙስሊሞች አጀንዳ እንዳይካተት ማድረግ እስኪመስል ራሳቸውን አጋልጠዋል።

በዚህ ስንኩል አመለካከት ባለቤቶች መካከል በሀላፊነት ላይ ያሉትም ጭምር ሆነው መገኘታቸው አሳዛኙ ሁኔታ ነው።

ሙስሊም ኢትዮጵያውያን በሀገር ግንባታ፣ በሀገር ባለቤትነት ጉዳዮች፣በታሪክ ፣የጋራ ሀገራዊ ማንነት እና እሴቶች፣ብዝኃነት እና አስተዳደር ጉዳዮች፣ የባህል፣ ታሪክ እና ቅርስ ጥበቃ ጉዳዮች ጥያቄዎች አሏቸው።

በመንግሥት ምሥረታ፣ በተቋም ግንባታ፣ሰላም ግንባታ፣ግጭት መንስኤዎች እና አፈታት መንገዶች፣ ማህበራዊ ኢኮኖሚ እንዲሁም የአርሶ አደሮች እና አርብቶአደሮች ጉዳዮች፣ህገ መንግስታዊ እና ህጋዊ ማዕቀፍ በሰብአዊ መብቶች ጥበቃ፣የመልካም አስተዳደር ችግር እና የሙስና ጉዳዮች ምክረሀሳብ አሏቸው።

ሙስሊሞች በ8ቱም አጀንዳዎች የሚያነሷቸው ጥያቄዎችና ምክረ ሀሳቦች ከየአጀንዳዎቹ ስር ተሰርዘው ወደ ሃይማኖት አጀንዳ ብቻ ይሂዱ የሚለው እይታ የተሳታፊዎች ብቻ አልነበረም። ኮሚሽኑ በመደባቸው ጥቂት አወያዮች፣ አስተባባሪዎችና ጥቂት ኮሚሽነሮች ዘንድም ተንጸባርቋል።

ሙስሊም ኢትዮጵያውያን በየአጀንዳዎቹ ሥር ያነሷቸውን ምክረ ሀሳቦች ለቃቅሞ ወደ የሃይማኖት አጀንዳ ሥር ለመውሰድ መሞከር ማለት ተራ የአሰራር ጉዳይ አይደለም።እንድምታው አደገኛ ነው።

"ከሀገራዊ አጀንዳዎች ለማራቅ ወደ ሃይማኖት ጉዳዮች ግፏቸው!"
✅✅✅✅✅✅💢💢💢💢💢💢💢

አንድም የናንተን ሀሳብ ከሃይማኖት አንፃር ብቻ ነው የምናየው እያሉ ነው።አልያም ከሃይማኖት ጉዳይ በቀር ስለሌላው አይመለከታችሁም ፣ወይም ከሃይማኖት አጀንዳ እንድትወጡ አንፈቅድላችሁም ነው። ይህ በራሱ ሌላ ሀገራዊ ምክክር የሚፈልግ ሸውራራ እይታ ነው።

በመጀመሪያ እይታ ይህ አባባል ቀላል ጥያቄ ሊመስል ይችላል። ግን በውስጡ ጥልቅ ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊ እና መዋቅራዊ እሳቤ ይዞ ይመጣል።

ለምን? ምክንያቱም ይህ አስተሳሰብ የኢትዮጵያ ሙስሊሞችን ከሀገሪቱ አጠቃላይ ጉዳዮች እየገፋ ወደ “ሃይማኖት” ብቻ ለመወሰን ይሞክራል። በፍትሕ ላይ ጥያቄ ቢያነሱ ወደ ሃይማኖት ይገፋሉ። በታሪክ ላይ ቢናገሩ ወደ ሃይማኖት ይገፋሉ። በኢኮኖሚ ላይ ቢጠይቁ ወደ ሃይማኖት ይገፋሉ። በተቋማት ውክልና ላይ ቢወያዩ ወደ ሃይማኖት ይገፋሉ።

የጥያቄው ርዕስ ቢቀየርም የሚቀርበው መልስ አንድ ነው፤ “ይህ የሃይማኖት ጉዳይ ነው” የሚለው።ነገር ግን ይህ የችግሩ መፍትሔ አይደለም፤ የችግሩ መሸፈኛ ነው።

ሁለቱ አደገኛ እሳቤዎች
❌❌❌❌❌❌❌
“እስላም ከሰገደና ከነገደ ሌላ ምን ይፈልጋል?” የሚለው አባባል ሁለት አደገኛ እሳቤዎችን ይሸከማል።

ሀ) ሙስሊሞችን ማሳነስ
🔶🔶🔶🔶🔶🔶🔶

ይህ አባባል ሙስሊሞችን ከሀገር ግንባታ፣ ከእውቀት ምርት፣ ከሳይንስ፣ ከፖለቲካ፣ ከባህል፣ ከተቋማት ግንባታ፣ ከውሳኔ ሰጪነት እና ከሀገራዊ አጀንዳዎች ውጭ ያሉ ሰዎች እንደሆኑ ያቀርባቸዋል።

ሙስሊሙ እንደ መምህር አይታይም። እንደ ሳይንቲስት አይታይም። እንደ ዳኛ አይታይም። እንደ ፖሊሲ አውጪ አይታይም። እንደ ታሪክ ባለቤት አይታይም። እንደ ሙሉ ዜጋም አይታይም። እንደ ሃይማኖታዊ ማህበረሰብ ብቻ እንዲታይ ይደረጋል።

ለ) ሙስሊሞችን በሁለት መስኮች ብቻ መገደብ
🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺
ሁለተኛው አደገኛ እሳቤ ሙስሊሞችን በሁለት መስኮች ብቻ በመስገድና በመነገድ ለመገደብ ያለ ፍላጎት ነው።

ይህ አመለካከት ሙስሊሞች በመስጂድ ውስጥ እንዲቆዩ ወይም በንግድ እንዲሰማሩ ሊፈቅድ ይችላል። ነገር ግን በታሪክ አጻጻፍ፣ በሀገራዊ ትረካ፣ በትምህርት ፖሊሲ፣ በተቋማት ግንባታ፣ በመከላከያ፣ በዳኝነት፣በሲቪል ሰርቪስ፣ በሚዲያ ፣ በባህል ተቋማት፣ በውሳኔ ሰጪ መድረኮች፣ በሀገራዊ ምልክቶች እና በሀገር ባለቤትነት ስሜት ውስጥ እኩል ተሳታፊ እንዳይሆኑ በተዘዋዋሪ መንገድ ይገፋፋል።

የዜግነት ጥያቄን ወደ ሃይማኖት ነጻነት ማውረድ
⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕

የችግሩ መሠረት አንድ ነው፤ ኢትዮጵያውያን ሙስሊሞች የሚያነሱትን ማንኛውንም ጥያቄ እንደ “ሃይማኖታዊ ጥያቄ” ብቻ መመልከት።

ነገር ግን እውነተኛው ጥያቄ ይህ ነው፦
ሙስሊሞች በዚህች ሀገር ላይ የሚያነሱት ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ ብቻ ነውን? መልሱ ግልጽ ነው። አይደለም።

ሙስሊሞች የሚያነሱት ጥያቄ የዜግነት ጥያቄ ነው። ስለ ፍትሕ ሲናገሩ፣ ስለ ተቋማዊ ውክልና ሲጠይቁ፣ ስለ ታሪክ አጻጻፍ ሲከራከሩ፣ ስለ ባህል ቅርስ ሲጠይቁ፣ ስለ ኢኮኖሚ ተሳትፎ ሲወያዩ፣ ስለ ኢስላማዊ ፋይናንስ ሲነሱ፣ ስለ እኩል ትምህርት ዕድል ሲናገሩ፣ ስለ አሳታፊ የሥራ ዕድል ሲጠይቁ፣ ስለ ሴቶች መብት ሲያነሱ፣ ስለ ሰብዓዊ መብቶች ሲወያዩ፣ ስለ መሬት አጠቃቀም ሲከራከሩ፣ ስለ ተቋማት አካታችነት ሲጠይቁ፣ ስለ ውሳኔ ሰጪነት ሲወያዩ፣ የሚያነሱት ጥያቄ የዜግነት ጥያቄ ነው።

ይህ የመስጂድ ጥያቄ ብቻ አይደለም። ይህ የሂጃብ ጥያቄ ብቻ አይደለም። ይህ የመጅሊስ ጥያቄ ብቻ አይደለም። ይህ የእኩል ዜግነት ጥያቄ ነው።

የጥያቄውን ባህሪ የመቀየር አደገኛነት
💥💥💥💥💥💥💥💥💥💥💥

አንድ ማህበረሰብ የሚያነሳውን የመብት ጥያቄ “ሃይማኖታዊ” ብቻ ብሎ መፈረጅ በእውነቱ የጥያቄውን ባህሪ መቀየር ነው።

የፍትሕ ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ አይደለም። የኢኮኖሚ ተሳትፎ ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ አይደለም። የባህልና ቅርስ ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ አይደለም። የታሪክ ውክልና ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ አይደለም። የመንግሥት ተቋማት አካታችነት ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ ሊሆን አይችልም።

የሙስሊም ይሁን የክርስቲያን የሴቶች መብት ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ አይደለም። የትምህርት ፖሊሲ ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ አይደለም። የውክልና ጥያቄ የሃይማኖት ጥያቄ እንዴት ሊሆን ይችላል?

እነዚህ ሁሉ የዜግነት፣ የፍትሕ፣ የእኩልነት እና የሀገር ግንባታ ጥያቄዎች ናቸው።

በእውነት የሚገርመው ምንድን ነው? አንዲት ሙስሊም ተማሪ በሂጃቧ ምክንያት ብትገለል፣ ይህ የሴቶች መብት ጉዳይ ነው ወይስ የመጅሊስ ጉዳይ? የሙስሊሞች ታሪካዊ ቅርሶች በብሔራዊ ትረካ ውስጥ ቢጠፋ፣ ይህ የባህልና ቅርስ ጉዳይ ነው ወይስ የሃይማኖት ጉዳይ? ከወለድ ነፃ ፋይናንስ በበቂ ሁኔታ አለመዳረሱ የአሳታፊ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ጉዳይ ነው ወይስ የሃይማኖት ጉዳይ?

አንድ ሙስሊም ዜጋ በመንግሥት ተቋማት ውስጥ እኩል ዕድል እንዲኖረው ሲጠይቅ ይህ የዜግነት ጥያቄ ነው ወይስ የሃይማኖት?

በፌደራልም ሆነ በክልል በቢሮክራሲ፣ በዳኝነት፣በሕዝብ ተወካዮች ተቋማት ወይም በውሳኔ ሰጪ መድረኮች የሚነሱ የውክልና ጥያቄዎች የሃይማኖት ጉዳይ ናቸውን?
እነዚህ ጥያቄዎች መልሳቸው ግልጽ ነው። ችግሩ የሃይማኖት ተቋማት ችግር አይደለም። ችግሩ የሀገራዊ ተቋማት አካታችነት ችግር ነው።

"ጥያቄ ስታነሱ ሴኩላሪዝም ትዝ አለኝ"
🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴

በሀገራችን የታዘብኩት አንድ የቆየ አሳሳቢ አዝማሚያ አለ። የኢትዮጵያ ሙስሊሞች በታሪክ፣ በፍትሕ፣ በውክልና፣ በትምህርት፣ በኢኮኖሚ፣ በሰብዓዊ መብቶች፣ በተቋማት አካታችነት ወይም በሕገ-መንግሥታዊ መብቶች ዙሪያ ማንኛውንም ጥያቄ ሲያነሱ፣ ወዲያውኑ “ሴኩላሪዝም” ትዝ የሚላቸው መገኖች አሉ።

በሁሉም መስክና ስፍራ እኩልነት በተግባር ጥያቄ ሲነሳ እነዚህ ወገኖች ሴኩላሪዝምን (የመንግስት ነፃ በመሆን ዓለማዊነትን) ጉዳይ በማንሳት ውይይቱን ወደ “ሃይማኖት ጉዳይ” ብቻ ለመግፋት የሚሞክሩ አካላትን ደጋግመን ታዝበናል።

እነዚህ አካላት ጉዳዩን በዜግነት፣ በሰብዓዊ መብት፣ በሕገ-መንግሥታዊ እኩልነት፣ በተቋማዊ ፍትሕ ወይም በሀገር ግንባታ ማዕቀፍ ከማየት ይልቅ ወደ ሃይማኖታዊ ማዕቀፍ ብቻ ለማሳነስ ይሞክራሉ።

በዚህ ሂደት የሙስሊሞች ጥያቄ ዜጎች የሚያነሱት ሀገራዊ ጥያቄ ሳይሆን የአንድ ሃይማኖት ውስጣዊ ጉዳይ እንደሆነ ለማቅረብ ይሞክራሉ።

ይህ ግን ለሴኩላሪዝም ጥብቅና መቆም አይደለም፤ የዜግነት ጥያቄን ባህሪ መቀየርና በሴኩላሪዝም ስም ማፈን ነው።

ሴኩላሪዝም ማለት መንግሥት ሃይማኖት ሳይኖረው በገለልተኛነት የሁሉምና ለሁሉም የሚመች፣ ሁሉም ዜጎች በእኩልነት በሀገራቸው ጉዳዮች እንዲሳተፉ የሚያስችል የገለልተኝነት መርህ እንጂ ማንኛውንም ማህበረሰብ ከሀገራዊ ጉዳዮች ማግለል ወይም ጥያቄዎቹን ወደ ሃይማኖት ሳጥን ውስጥ መክተት አይደለም።

የሙስሊሞችን ማንኛውንም ጥያቄዎች ወደ “ሃይማኖት” ማውረድ የእኩል ዜግነትን ክርክር ከመሰረቱ ማዛባት ነው።

የሀገራዊ የምክክሩ ትምህርት
🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥🔥

በቅርቡ በተካሄዱ ሀገራዊ ውይይቶች አንድ አሳሳቢ አዝማሚያ ታይቷል። ከሙስሊሙ ማህበረሰብ የሚነሱ የታሪክ፣ የፍትሕ፣ የውክልና፣ የኢኮኖሚ፣ የሴቶች መብት፣ የትምህርት፣ የባህል፣ የመሬት አጠቃቀም፣ የፋይናንስ፣ የሲቪክ ተሳትፎ እና የተቋማት አካታችነት ጥያቄዎችን በሙሉ “የሃይማኖት ጉዳይ” በሚል ርዕስ ስር ለማጠቃለል የተደረገ ጥረት ታይቷል።

ይህ ከቀላል የአጀንዳ አመዳደብ ስህተት በላይ ነው። ይህ የታሪካዊ ማግለል ዘመናዊ ቅጂ ነው።
ጥያቄዎችን “ባለቤት አልባ” ማድረግ
ኢትዮጵያ በተለያዩ ዘርፎች የተደራጁ በርካታ ሚኒስቴሮችና ተቋማት አሏት። የንግድ ጉዳይ የንግድ ተቋማትን ይመለከታል። የባህልና ቱሪዝም ጉዳይ ተቋማቱን ይመለከታል። የትምህርት ጉዳይ የትምህርት ተቋምን ይመለከታል።

የሙስሊም ሴቶች መብት ጉዳይ የሴቶች ጉዳይ ሚኒስትርን ይመለከታል። አይመለከተኝም ካለ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ስያሜውን "የሙስሊም ያልሆኑ ሴቶች ጉዳይ ሚኒስቴር" ብሎ ይቀይር።የሙስሊም ሴቶች ጉዳይ የመጅሊስ ጉዳይ ብቻ የሚሆንበት ሁኔታ ማብቃት አለበት።

የአካታች ፋይናንስ ጉዳይ የፋይናንስ ተቋማትን ይመለከታል። የተቋማት አካታችነት ጉዳይ የመንግሥት ተቋማትን ይመለከታል።

እነዚህን ሁሉ በ“ሃይማኖት” ስም ወደ አንድ ተቋም መግፋት ማለት ጥያቄውን ከሚመለከተው ዋና ተቋም የማራቅ ስልት ነው።

በዚህ ሁኔታ ተጠያቂ የሆኑ ተቋማት ከኃላፊነታቸው ይሸሻሉ።በተጨማሪም ጥያቄው መፍትሔ የሚያገኝበትን መንገድ ያጣል።

ምክንያቱም የሃይማኖት ጉዳይ ተቋም በካቢኔ ውክልና፣ በመከላከያ ፖሊሲ፣ በትምህርት ሥርዓት፣ በመሬት አጠቃቀም ወይም በብሔራዊ ታሪክ አጻጻፍ ላይ ውሳኔ የመስጠት ሕጋዊ ሥልጣን የለውም።

ስለዚህ ጥያቄው ከአንድ ቢሮ ወደ ሌላ ሲዘዋወር ይቆያል፤ መፍትሔ ግን አያገኝም።

የታሪክ ጥያቄ የኢትዮጵያ ታሪክ ሲጻፍ ሙስሊሞች በምን ያህል ተካተዋል? የሀገሪቱ የንግድ ታሪክ፣ የስልጣኔ ታሪክ፣ የሙስሊም ሊቃውንት ታሪክ፣ የሙስሊም መሪዎች አስተዋጽኦ፣ የሙስሊም ማህበረሰቦች የሀገር ግንባታ ሚና በብሔራዊ ትረካ ውስጥ ምን ያህል ቦታ አግኝተዋል?
ይህ የሃይማኖት ጥያቄ አይደለም። ይህ የታሪክ ፍትሕ ጥያቄ ነው።

"ሙስሊሞች እኩል ዜጎች ከሆኑ"
✅✅✅✅✅✅✅✅✅

1) በሀገራዊ ታሪክ ውስጥ እኩል ተወክለዋልን?

2) በባህልና ቱሪዝም ተቋማት ሥራዎች ውስጥ እኩል ተካተዋልን?

3) በትምህርት መጻህፍት ትረካዎች ውስጥ እኩል ተገልጸዋልን?

4) በፖሊሲ ውሳኔዎች ውስጥ እኩል የመወሰን ድምፅ አላቸውን?

5) በተቋማት ውስጥ እኩል ውክልና አላቸውን?

6) በውሳኔ ሰጪ መድረኮች ውስጥ እኩል ተሳትፎ አላቸውን?

7) በሀገራዊ ምልክቶችና መገለጫዎች ውስጥ እኩል ታይተዋልን?

8) በብሔራዊ ትረካዎች ውስጥ እኩል ቦታ አግኝተዋልን?... በርካታ ጥያቄዎችን ጨምሩበት።

እነዚህን ጥያቄዎች ማንሳት ልዩ ጥቅም መጠየቅ አይደለም። እነዚህን ጥያቄዎች ማንሳት የእኩል ዜግነት ጥያቄ ነው።

የሙስሊሞች ጉዳይ የሃይማኖት ጉዳይ ነውን?
⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕⭕

የጥያቄውን ትክክለኛ ባህሪ መለየት አስፈላጊ ነው። አንድ ሙስሊም ዜጋ ሀገሩን በወታደራዊ ተቋማት ለማገልገል ሲፈልግ ከእምነቱ ወይም ከሙስሊምነቱ አንዳንድ መገለጫዎች እንዲተው ከተጠየቀ፣ ይህ የሃይማኖት ጉዳይ ብቻ አይደለም፤ የተቋማት አካታችነት፣ የእኩል ዕድል እና የዜግነት ጥያቄ ነው።

አንዲት ሙስሊም ሴት በአለባበሷ ወይም በሃይማኖታዊ ማንነቷ ምክንያት በሥራ ቦታ ዕድል ከተነፈገች፣ ይህ የሠራተኛ መብት፣ የእኩልነት እና የሕገ-መንግሥታዊ መብት ጉዳይ ነው።

አንድ ሙስሊም ተማሪ በሙስሊምነቱ ወይም በሃይማኖታዊ መገለጫው ምክንያት ከትምህርት ቤት ከተገለለ፣ ይህ የመጅሊስ ጉዳይ ሳይሆን የትምህርት መብት፣ የዜግነት እና የሕግ የበላይነት ጉዳይ ነው።

መስጂዶች ሲቃጠሉ፣ሲፈርሱ ወይም ኢማሞች ሲገደሉ፣ ይህ የሀገሪቱ የሰላምና የደህንነት አጀንዳ እንጂ የሙስሊሞች ጉዳይ አይደለም።

የሕግ ማስከበር እና የዜጎችን ደህንነት የመጠበቅ ግዴታ ያለባቸው ተቋማትን የሚመለከት ጉዳይ ነው።

በአጠቃላይ ጥያቄውን የሚወስነው ጉዳዩን ያነሳው ሰው ሙስሊም መሆኑ ሳይሆን የተጣሰው መብት፣ የተፈጠረው ችግር እና መፍትሔ የሚሰጠው ተቋም ነው። ስለዚህ ሙስሊሞች የሚያነሱትን እያንዳንዱን ጥያቄ “የሃይማኖት ጉዳይ” ብሎ መፈረጅ የጥያቄውን እውነተኛ ባህሪ መሸፈን እና ከተጠያቂ ተቋማት ማራቅ ነው።

ኢትዮጵያ እኩል የሁላችንም ነች? ከቃል ባሻገር በተግባር እንዴት ይገለጻል?
🎒🎒🎒🎒🎒🎒🎒🎒🎒🎒🎒🎒🎒
“እስላም ከሰገደና ከነገደ ሌላ ምን ይፈልጋል?” የሚለው ጥያቄ በመሠረቱ የተሳሳተ ጥያቄ ነው።
መቅረብ ያለባቸው ጥያቄዎች የሚከተሉት ናቸው።

1) ኢትዮጵያውያን ሀገራቸውንና ወገናቸውን የማገልገል እኩል እድል አግኝተዋልን?

2) ኢትዮጵያስ ሁሉንም ዜጎቿን በእኩልነት እያገለገለች ነውን?

3) የኢትዮጵያ የሆኑ ነገሮች ሁሉ በእኩልና በፍትሃዊ መልኩ ሁሉም እየተወከሉበት፣እኩል ተጠቃሚ ሆነውበታል? ሁሉንስ ከግምት ያስገቡ ሆነው ተዋቅረዋልን?

የሙስሊሞች ጥያቄ ከመስጂድ ቅጥር ውጭ ይዘልቃል። ወደ ታሪክ አካታችነት ይሄዳል። ወደ ትምህርት ስርዓትና አተገባበር ያመራል። ወደ አካታች ኢኮኖሚም ይገባል። ወደ የቅርስና የባህል ጥበቃ ይሄዳል። ወደ ሀገራዊ ምልክቶችና መገለጫዎችም ይደርሳል።

ወደ ሴቶችና ህፃናት መብትም ይዘልቃል። የ ሰብዓዊ መብት ጉዳይም ነው። ወደ አሳታፊና አካታች የተቋማት ግንባታ ይሄዳል። ፍትሃዊ ውክልናንም ይመለከታል። ወደ ፍትሕ ስርዓቱ ይገባል። በዜግነት ጉዳዮች በኩል ይመዘዛል።
ኢትዮጵያውያን ሙስሊሞች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች ከመስገድና ከመነገድ በላይ የዘለቁ ጥያቄዎች የፍትሕ፣ የእኩልነት፣ የውክልና እና የሙሉ ዜግነት ጉዳዮች ናቸው!

ይህ የሙስሊሞች ጥያቄ ብቻ አይደለም። ይህ የኢትዮጵያ የሀገር ግንባታ ጥያቄዎች ናቸው። የአካታችነትና በሁሉም እርከን በፍትሃዊነት የመወከል ጥያቄ ነው። የሀገር ባለቤትነት ጥያቄ ነው።

ይድረስ ለኮሚሽነሮቹ!
🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴
በሀገራዊ የምክክር ሂደት ውስጥ የኢትዮጵያ ሙስሊሞችን ጥያቄዎች በስምንቱ አጀንዳዎች ዉስጥ የተዘረዘሩትን ሰብስቦ በአንድ “የሃይማኖት ጉዳይ” ሳጥን ውስጥ መክተት የመፍትሔ መንገድ ሳይሆን የመዋቅራዊ ችግሩን ሥር የሚያስቀጥል አካሄድ ነው።

እውነተኛ ሀገራዊ መግባባት የሚገኘው የዜጎችን መብት በአስተዳደራዊ ማጣሪያዎች ወይም በሃይማኖታዊ ሳጥኖች ውስጥ በመክተት ሳይሆን፣ እውነተኛ አካታችነት ማለት የሙስሊሞችንም ሆነ የየትኛውም ወገንን በየተነሱበት አጀንዳዎች ስር ከነአውዳቸው ሳይሸፋፈኑና በጥቅል ገለጻ ስር ሳይደበቁ በዚያው በተጠቀሱበት አኳኋን ምክረ ሀሳቦቹ በየተገቢው አጀንዳ ውስጥ ማስቀመጥና መፍትሄ እንዲያገኝ ማድረግ ሲቻል ብቻ ነው።

እውነተኛ ፍትሕ ማለት በየተቋሙ ያለውን መዋቅራዊ እንቅፋት መለየትና ማስወገድ ነው። እውነተኛ ሀገር ግንባታ ማለት ሁሉም ዜጎች በሀገራቸው ውስጥ እኩል ባለቤትነት እንዲሰማቸው ማድረግ ነው።

ለዛሬ አበቃሁ።ቸር እንሰንብት!

✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅✅
የአሕመዲን ጀበል የዩቲዩብ ቻናልን ሰብስክራይብ በማድረግ ይቀላቀሉ! ሊንኩ ከሥር በአስተያየት መስጫው ስር ተጠቅሷል።👇
🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴🔴

15/08/2026

Qaamni dhagahe hujiitti hiiku waan jiru hin fakkaatu
Oromoon salphaatera

FAANNOO, KALEESSAA fi HAR’A: HUBANNOO WALIIGALAAF

Yakka suukanneessaa humni Faannoo Wallaggaa Bahaa, Horroo Guduruu Wallaggaa, Shawaa Lixaa fi Shawaa Kibba Lixaa keessatti raawwatu yeroo gara yerootti hammaataa dhufee sadarkaa ammaa kanarra gaheera. Lolli kunis qooda fudhattoota adda addaa hirmaachisuun gaaga’ama lubbuu, qabeenyaa fi hawaasummaa qaqqabsiisaa jira. Dhimmi kun akkamiin sadarkaa kana gahe? Maaliif dhaabsifamuun hanqate? Fuulduratti akkam ta’a?

QUBSUMA
Hongee bara 1980’moota keessa Kaaba Itoophiyaa rukute hordofee qonnaan bulaan baay’een mandara mandaraan lafa amma Jahaan Jaawwii jedhamee beekamu keessa qubsiifame. Addatti ammoo Shanan Jiddaa keessatti heddummatan. Haalli itti qubsiifaman mandarri isa Dargiin የመንደር ምሥረታ jedhuun akka wal kiphuuf mandaroota walitti bubbutanii daandii guddicha Naqamtee Baahir Daar geessurra qubachiisan.

Sana booda sagantaan qonna babal’aa Dargii Naannoo laga Angar jedhamutti eegalame. Qonna sanas የወለጋ እርሻ jedhanii lafa bal’aa hanga gammoojjii Abbayaa (Mormor tti) fulla’u sana mootummaa Dargii jala galchan. Qonni sun humna namaa guddaa waan gaafatuuf qonnaan bultoonni hanqina lafa qonnaan rakkataa turan dhawata dhawataan gara sanatti harkifamuu eegalan. Qonnaan bultoonni dhufan sunis achuma mandaroota (settlements) duraan bu’uureffametti dabalamanii babal’ataa deeman. Hoji gaggeessitooti qonna sanaa fi maatiin isaanii ammoo magaalaa Angar Guutee keessa jiraatu.

Gaafa Dargiin kufee Wayyaaneen dhuftu sagantaan qonna mootummaa ni hafe. Yeroo sanatti qonnaan bulaan kaabarraa lafa qonnaa barbaadu gurmaawee lafa bosonaa naannoo sulula Abbaay sana qabate. Lafa gammoojjii sana Oromoon baay’ee hin barbaadu ture. Aadaa isaanii ta’ee qonnaan bultoonni Goojjam fi Gondar irraa dhufan kun laga laga qabatanii jiraachuu jaallatu. Bosona mancaasanii lafa qonnaa taasifatu.

Booda lafti qonna mootummaa ture abbootii qabeenyaaf hirame. Abbootiin qabeenyaa ammoo humna namaa heddu waan barbaadaniif dargaggoonni hedduun hojii humnaa hojjechuuf Gojjam fi kutaalee Naannoo Amaaraa irraa lakkoofsa guddaan dhufuu jalqabe. Kan dhufu kun hin galu. Achumatti maatii horatee, bosona naannoo isaatii ciree lafa qonnaa qabata. Bor ammoo kan biraatu dhufa. Maatii guutuun buqqa’ee dhufee qubata. Bataskaana xixiqqoo laga keessaa fi tabba tabba irratti ijaaranii qeesotas as harkisu.

Akkuma yeroon deemaa dhufeen hawaasa naannoo waliin walitti madaqaa deeman. Amantii wal fudhachiisuu, gabaa waliin dhaabbachuu fi gaa’elaan walitti deddeemuun dhufe. Haalli qubannaa fi babal’annaa sun suuta suuta aanaalee akka Limmuu, Galiilaa, Eebantuu, Jiddaa Ayyaanaa, Kiiramuu, Amuruu, Jaardagaa Jaartee, Abee Dongooroo, kkf waliin gahee achirra qaxxaamuruun yaa’a laga Gibee qabatee gara Aannoo, Daannoo, Sayyoo, Bonayyaa Boshee kkf qabatee gammoojjii Gibee qabachuun Jimmaa fi Godina Guraageetti qaxxaamuruun dhufe.

QUBANNAA, BABAL’ANNAA fi AKEEKA SIYAASAA YEROO DHEERAA
Akkuma Dargiin kufeen magaalaa Angar Guutee irratti akeeki siyaasaa eegalame. Jiraattoti magaalaa fi naannoo sanaa irra guddaan Amaara waan ta’aniif Godinni Addaa (ልዩ ዞን) nuuf haa hayyamamu kan jedhu oggasuma eegalame. Shirri qareeyyii Amaaraa hunda hiriirsee babal’ate. Mootummaan ብአደን jedhamu kan Naannoo Amaaraa bulchu karaa Taammiraat Laayinee fi qondaalota oggaa sanaa ajandaa mirga Amaaraa kabachiisuu jedhu ifatti tarkaanfachiisaa turan. Moodelli በአማራ ክልል የከሚሴ ልዩ ዞን jedhu jiraattoota naannoo Angar Guuteefis hojjechuu qaba jedhanii dhiibbaa uumaa turan. Dhiibbaan sun karaa dhaaba AAPO (All Amhara People’s Organization) kan professor Asiraat Waldayes hogganuun caalaatti jabaatee dhageettii godhate. Dhaabbilee siiviliis kanuma leellisaa turan.

Adeemsuma keessa qonnaan bulaa lafa qonnaa barbaacha dhufee seeraan ala bosona mancaasee qubate dhoksaan hidhachiisuun eegalame. Hidhannoo sasalphaa (ነፍስ ወከፍ የጦር መሣርያ) dhoksaan akka hidhataniif rasaasaa jaarkanatti, kilaashii ammoo dhoksaan as guuraa turan. Yeroo kana OPDOn ammoo qonnaan bulaa Oromoorraa qawwee hiikaa turte. Eeboo dhiirri qabatee gabaa bahu illee gabaa keessatti irraa guuraa turan.

Booda keessa bosonni mancaasanii lafa qonnaa qabatanis dhiphataa deeme. Sochiin ijaaramanii Godina Addaa gaafachuu sunis hawaasa isaan qubachiisee, bara beelaa sana waan qabuun isaan jiraachise waliin walitti buusuu jalqabe. Waan nama dhibu ammoo jiraattonni sun irra hedduun, kan achitti dhalatanis ta’e kan laga Mormor ce’anii dhufan, Afaan Oromoo ni du’u malee hin dubbatan. Manneen barumsaas kan Afaan Amaaraa barsiisu barbaadanii baratu malee Afaan Oromoon hin baratan. Hawaasi naannoo akka Amaarinyaa dubbatu barbaadu. Hawaasummaan wal fudhachuu dadhabuunis qurrama biraa dhalaa deeme. Qurramni xixiqqoon kaatu hunduu galtee siyaasaa taatee dubbii Godina Addaa sana itti fufsiiste.

Booda ammoo lakkoofsi ummataa (demography) haa ilaalamu jechuu eegalan. Inumaa lakkoofsaan nutu caala waan ta’eef naannoo Amaaraa jalatti buluu qabna dubbii jettu kaasan. Qareeyyiin Amaaraa Baahir Daar-Finfinnee-London-DC jiraatanis gaaffii ofii dhandhoonanii qonnaan bulaatti ergan sana bifa qabsiisuun Wallagga durumuyyaa Daamot jala turte, Oromoon humnaan lafa nurraa fudhatee mootummaa Daamot balleesse olola jettu uuman. Adeemsuma keessa humna magaalaa keessatti qareeyyii Oromoo ajjeesu, abbootii qabeenyaa balleessu, daba siyaasaa adda addaa hojjetu ijaaranii babal’isan. Humni sun maqaa fokkisaa moggaafatee ifatti Oromoo ajjeesuuf caasaa diriirfate. Namoota heddus ajjeesan. Abbootii qabeenyaa Oromoos sobaan yakkanii wayyaanee waliin ta’uun hiyyoomsan.

Yakka shororkeessummaa raawwachuun gaaffii Amaaraatti qabachuu yaalaa turan. Caasaa isaanii sana yeroo adda addaatti saaxiluu bira dabarree namoota waan sana qindeessan illee seeratti akka dhihaataniif dhiibbaa taasisaa turre. Akkuma beekamu OPDOn ija jabina, kutannoo fi aantummaa waan hinqabneef, waan tiki Wayyaanee jedheen ala homaa tokko hin hojjettu ture. Caasaan sun dhawata dhawataa guddataa, abbootii qabeenyaa isaanii ofitti hammataa, qaama mootummaa keessa seenee dhiibbaa uumaa qareeyyii Oromoo balleessuurratti hojjete.

AMANAMUMMAA MOOTUMMAA
Akuman olitti kaase, irra guddaan qonnaan bulaa gammoojjii Angar fi Mormor keessa qubate jalqaba hongee fi beela Kaaba Itoophiyaa rukute hordofee qubachiisaman. Jireenya idilee gadi dhaabbatanii ijoollee ofiis barsiifatan. Ijoolleen isaanii kun ijoollee Oromoo dhalattoota naannoo sanaa caalaa amanamanii caasaa tika, poolisii, waraanaa fi siyaasa mootummaa keessatti hammatamu. Milishaa gandaa ni ta’u. Magaalaa keessatti hojii basaasummaa ni hojjetu. Oromoo sabboonaan tokko hidhata ABO qaba jedhamee waan ciicatamuuf, Oromoo caalaa isaan kun dantaa mootummaa tiksu jedhamanii amanamu.

Keessumaa bara wayyaanee dabni kun bal’inaan hojiirra oolaa ture. Wayyaaneen kufnaan shirri siyaasaa daran hammaate.

WAYYAANEE BOODA
Wayyaaneen osoo hin kufinis sochiin Waraana Bilisummaa Oromoo gammoojjii Angar, Sulula Mormor fi Baddaa Horroo keessatti ni mul’ata ture. Sochii Waraana Bilisummaa Oromoo danquuf Amaarota naannoo sanaa gurmeessuu, leenjisuu fi hidhachiisuun akka tarsiimootti fudhatame. Dargaggoonni isaanii durumaan hiree argamte hundaan qawwee hidhachuuf bololan gurmuu adda addaa jalatti gurmaawanii leenji’anii qawwee hidhatan.

Olola “Shaneen biyya isinirraa fudhachuuf deemti, jabaadhaa ofirraa ittisaa” jedhuun baay’ee isaanii ijaaranii hidhachiisan. Tooftaa kanaan WBOn naannoo sanatti akka lafa hinqabanne taasisuun alatti walitti bu’iinsi dalgaa (horizontal conflict) babal’ataa akka deemu tarsiimoo yeroo dheeraa irratti hojjetan. Lola Tolee, Agamsa, Machaaraa, Daannoo, Ammayyaa fi bakkoota birootti dhalate akka fakkenyaatti fudhachuu dandeenya.

Dargaggeessa Amaaraa qawwee hidhatee mataa jala hidhatee ganda keessa deemuuf WBOn Oromoo hunda. ኦሮሞ ሁሉ ኦነግ ነዉ jedhu. Amantaa kanaan jalqabuma Oromoo argan ajjeesuu, qabeenya saamuu, ummata buqqaasuu, daandii ugguruu kkf tti bobba’an. Maqaa WBO lolla jedhuun kaampii xixiqqoo buufatanii gibiras sassaabuu jalqaban. Dargaggeessa isaanii bakka hundaa walitti qabanii, kaanis Mormor gamaa fidanii gurmeessuu, leenjisuu fi bobbaasuu itti fufan. Meeshaa isaan hidhatanis fooyya’aa deeme. Kilaashii filatamaa, Bireenii fi Sniper hidhachiisan. Yeroo isaan sadarkaa kanatti hidhatan qonnaan bulaa Oromoo ammoo hiikkachiisaa deeman. Dargaggoonni kun booda keessa yaa’a laga Gibee qabatanii bakka Amaarri qubate hundatti ijaaraman. Bakka isaan jiran hundatti walitti bu’iinsi dalgaa (horizontal conlict) akka babal’atu taasifame.

WARAANA TIGIRAAY BOODA
Yeroo waraanni Tigiraay eegalu, humni gurmaawee leenji’e kun gara Tigiraay geeffame. Dargaggoonni kumootaan lakkaa’amanis hidhannoo isaanii waliin duulan. Yeroo duulanis dargaggoota Naannoo Amaaraa irraa duulan waliin walitti makaman. Adda addaattis qoodamanii lola sanarraa qooda fudhatan. Oggaa sana carraa leenjii dabalataa fi muuxannoo lolaa argatan. Lola sanarrattis akkuma dargaggoota Naannoo Amaaraa sana caasaa Humna Addaa Naannoo Amaaraa jalatti hammataman. Isaanuma jalattis taligamaa turan. Oggaa adda waraanaa jiranis dhaabota akka Baaldiraas, ABiN fi Finxaaleyyii Amaaraa hunda waliin hiriira tolfataa turan. Keessumaa dhaabni Baaldiraas jedhamu Qeerroo shororkeessummaan yakkisiisuuf yeroo ifaaju, Faannoon ammoo akka humna nagaa, dahannoo amanamaa fi dantaa biyyaa eeguutti maqaa tolchaafii ture.

Waraana booda, Faannoon hidhannoo waliin gara qe’eetti akka deebi’u oggaa murteeffamu, kan Naannoo Oromiyaa irraa deemes hidhannoo waliin deebi’e. Finxaaleyyiin akka Warquu Ayitanoo fi mootummaan Naannoo Amaaraa humna guddaa sana magaalaa Baahir Daaritti simatee badhaase. Hidhannoo isaan qabanitti dabalee meeshaa garee kan akka Diishqaa badhaasan. Oggasuma raaciitiin humna gamanatti ijaarame kana harka PPtii baasuu waan buufame fakkaata. Fakkeenyaaf, namoota Diishqaa badhaafaman keessaa Alii kan jedhamu fi naannoo Tulluu Gaanaarraa namoota kuma tokkoo ol fudhatee kan deeme ture. Humni sun akkasiin hidhannoo gahaa, leenjii dabalataa, muuxannoo lolaa, hariiroo bal’aa, ilaalcha siyaasaa, maallaqa, qunnamtii fi kkf harkatti qabatee as deebi’e.

Waraana Tigiraay booda oggaa Humni Addaa Naannoo Amaaraa fi Faannoon hidhannoo akka hiikkatu gaafatamu, humna gamanatti ijaarame kana hidhannoo hiiksisuuf tarkaanfiin hin fudhatamne. Inumaa caasaa adda addaatti ijaaranii dirqama duraa sanatti deebisan. Garuu dubbiin akka eegame hin taane.

Faannoon gamaa waan shaffateef isaan gamanaas ni shaffatan. Hariiroon duraan ture ni jabaate. Hidhannoo, leenjii fi muuxannoo gahaa waan qabaniif dargaggoota isaanii kumootaan lagatti galchanii leenjisan. Dhalattooti Amaaraa Raayyaa Ittisa Biyyaa keessa jiranis murna murnaan waraana keessaa bahanii humna lagatti of gurmeessaa jiru sanatti makaman. Kan nama gaddisiisu ammoo, humni RIB keessaa cabsatee bahu kun yakka suukanneessaa ummatarratti raawwataa deema: nama ajjeesaa, dubartii gudeedaa, qabeenya mancaasaa, loon kumootatti lakkaa’aman oofaa, dargaggoota ukkaamsaa laga gaha.

Walitti bu’iinsi Humna Addaa Naannoo Amaaraa fi mootummaa PP gidduutti gaafa dhalatus, humni guddaan gamanatti as cehee ijaarsa waraanaa babal’ise. Humni sun jalqaba Birgeedii, booda ammoo Kutaa Waraanaatti ol guddate. Adeemsuma keessa maqaa Faannoo Wallaggaa (BIZAAMOO) jedhamu jalatti humna ta’an. Hoggana ofiis, akeeka lolaniifis iafatti lallabatan. Caasaan isaaniis Faannoo Goojjam, Faannoo Wallaggaa, Faannoo Gammoojjii Gibee jedhamee dheerate. Yakki isaan ummatarraan gahanis akkasuma dabalaa deeme.

DIILLOO QORAATTII DANTAA HUNDAAF OOLAA JIRU
Humni kun gamanatti hanga kana guddatee humna jireenya ummataa goolu qofa osoo hintaane humna yakka fixaqacceessummaa (genocide) raawwatu oggaa ta’e kanattis, tarkaanfiin humna kana balleessuu gama mootummaatiin hin fudhatamu. Darbee darbee yeroo ummanni dheekkamu qofa miliishota, poolisii fi humna hidhannoo gahaa hinqabne erguun dhumaatii dabalataa qaqqabsiisu. Hanga ammaatti RIBs ta’e Drone tarkaanfii fudhatee hin beeku. Faallaa isaatiin humni RIB keessaa cabsatu guyyaa guyyaatti jara kanatti dabalamaa humna isaanii daran cimsaa jira.

Dhiheenya kana ammoo Asiras Maaree kan jedhamu fi hoggana Faannoo keessaa tokko kan ta’e gamanatti cehee waraana oggaa hogganu fi walgahii yeroo gaggeessu ifatti mul’ataa jira. Humni Faannoo Wallaggaa jedhamu kunis lafa BIZAAMOO jedhee maqaa moggaase kana gara Naannoo Amaaraatti kutuu akka ta’e ifatti himatee lolatti jira. Akeeka kanaaf kan isa gargaaru ammoo gargaarsa leeccaalloo, lojistikii, siyaasaa, miidiyaa, hidhannoo, dhiheessii adda addaa caasaa Baahir Daar-Finfinnee-London-DCtti diriire irraa argataa jira.

Gama biraatiin, miidhaa hamaa humni badii kun raawwatu Oromoo hunda hin dhukkubsu. Gariin aantummaa siyaasa mootummaaf ummata lafarraa dhumaa jiru gane. Gariin hiriira siyaasa abdannaa aangoo boriif ummata har’a dhumaa jiru gane. Gamni lachuu ummata ganeera. Kanneen maqaa isaatiin nagadaa aangoo hammatanii rafaa jiranis, kanneen maqaa isaatiin nagadaa aangoof bololaa oolanis waluma qixa ummata kana ganan.

Mootummaan Biltsiginnaa har’ayyuu Faannoo lafa Oromoorraa lolu kana akka diilloo qoraattiitti dhimma itti bahuu barbaada. Qoraattii kana Oromoo fi Amaara gidduu buusee walitti bu’iinsa dalgaa (horizontal conflict) uumamuun siyaasa nagadee jiraachuu barbaada. Qabata kanaan humna kana hanga ammaatti shororkeessummaan hin farrajiin jira.

Dhaabbileen siyaasaa Oromoo fi namoota beekamoon ammoo Faannoo dura dhaabbachuun hariiroo Amaara waliin tolfamuu malu waan danquuf dhimma kanarraa of fageessaa jiru. Yoo dubbatan illee madda dhugaa buruqsanii osoo hintaane akka siyaasa gaggeeffamaa jiruuf oolutti halluu dibanii bira darbuun akka tarsiimootti fudhatameera.

Akkuman dheengadda barreesse, Oromoon dhaabbilee siivikii humnoota siyaasaa harka miciiree akka dantaa sabaarraa hin maqne dirqisiisu hin jiru. Miidiyaan hojii akkanaaf gahumsa qabus hin jiru. Ummanni dhumee, buqqaafamee, qabeenyi isaa saamamee waca Facebook guyyaa lamaa booda callifama. Jarri Amaaraa garuu sanatti hin jiran. Qonnaan bulaa Oromoo ajjeefame hunda maqaa Amaaraa itti moggaasanii siyaasa isaanii ittiin hojjetataa oolu. Akka sabaatti ijaarama gahaa dantaa saba keenyaa tarkaanfachiisu dhabuun gatii guddaa nu baasisaa jira.

Faannoon gamanaa Faannoo gamaa irraa addummaa homaatuu hinqabu. Faannoo gamaas, kan gamanaas jalqaba mootummaatu ijaare, isatu hidhachiise, isatu bobbaasee dhimma itti bahe. Yeroo ammaa kana ammoo Faannoon gamaas, kan gamanaas humna tokko ta’e Oromoo lafarraa dhabamsiisaa jira. Humna kana eenyus haa ijaaru, eenyus haa bobbaasu gatii guddaa kan baasuuf dirqame ummata keenya.

SARBAMA DAANGAA
Daangaan Oromiyaa sarbamee jira. Sarbama sana keessatti humni halagaa mooraa leenjii banatee, hidhatee, caasaa siyaasaa tolfatee, humna guddaa hidhannoo waliin sochoosee, lafa Oromoorratti lola banee jira. Lola Kaabatti deddeebi’ee ummata keenya miidhe Oromiyaatti geessinee mootummaa qe’eetti nu lolu qe’ee isaatti lolla tarsiimoo jedhu hojiitti hiikaa jiru. Tarsiimoo sanaan Laga Mormor irraa ka’ee gammoojjii Gibee keessa darbuun hanga daangaa Godina Guraageetti humni Faannoo hidhannoo guddaan socho’aa jira. Mootummaan ummata dhiisii ofiyyuu ittisuu hin dandeenye.

Sarbamni daangaa kun karaa Kaabaas yaalameera. Qonnaan bulaa Darraa irrattis kanaaf lola dhaabbataan baname. Karaa Bahaa daandii guddicha Jibuutii geessu dhuunfanna akeeka jedhuun lolli bakka Qorkee jedhamutti irra deddeebiin gaggeeffama. Humni Walloo, Goojjam fi Shawaa keessatti hidhate gara Karrayyuutti harkifamee lafa tarsiimoo Qorkee jedhamtu akka qabatuuf ifaajee baay’een taasifamaa jira.

Gama hundaan yoo ilaalle, daangaan Oromiyaa sarbamee dirree lolaa dhiigni ilmaan Oromoo homaa hin beeknee irratti dhangala’aa jira. Bakka Faannoon ejjete hunda dhiigni jigaa jira.

BURJAAJJII UUMAMAA JIRU fi DOGOGGORA SEENAA
Rakkoo Faannoon walqabatee Oromiyaa keessatti lubbuu nama nagaa galaafachiisaa jiru kanaaf sadarkaa duraatti mootummaan kun itti gaafatamummaa fudhachuu qaba. sochii Waraana Bilisummaa Oromoo danquuf akka tolutti qofa osoo hintaane sabni Amaaraa saba Oromoo waliin nagaan akka hin jiraanneef diilloo qoraattii gidduutti sararee sadarkaa kanaan gahe. Humna kana har’as ummatarraa lolaa hin jiru. Qabata yeroon Faannoo lolu WBOn duubaan na waraana jedhuun ummata goraadee Faannootti dhiise. WBOtu duubaan isa waraana yoo ta’e Drone ykn xiyyaara fayyadamee humna kana oggaa lolu hin argin jirra.

Ijoollee qe’eetti ijaaramtee ummata ittistu illee isin hidhata WBO qabdu ykn bor WBO taatu jedhee yeroo adda addaatti hidhannoo irraa hiike. Poolisiin Oromiyaa fi milishaan illee humna Faannoo kana oggaa lolan “Kallattii olii dhufe” sababa jedhuun lola akka dhaaban dirqamu. Mootummaan TPLF lolee gammoojjii Tambeen keessaa baasuutti muuxannoo qabu, Faannoo gaara Diichoo qabattee ummata gooltu dadhabuu isaatiif sababa kamuu dhiheessee nu amansiisuu hin danda’u.

Humnoonni siyaasaa Oromoo yakka suukanneessaa Faannoon qaqqabsiisaa jiru irratti ejjennoo walfakkaataa qabatanii yakki sun akka dhaabbatuuf dhiibbaa hin uumne. Gariin Faannoo mootummaan ijaare loluun kiyyoo mootummaan qopheesse keessa seenudha jedha. Gariin Faannoo dura dhaabbachuun Amaara dallansiisa jedhee aangoo boriitiif yaadda’a. Gariin WBOtu Amaara tuqee jara nutti diinomse jedha.

Sababoonni karaa Oromoo dhihaatan hunduu amansiisaa miti. Tokkoffaa, mootummaan Faannoo loluuf qophii ta’uu dhabuun erga amanamee, karaa barbaachisaa ta’e humna kana dura dhaabbachuun barbaachisaa ta’a. Durfannoon kennamuu qabu hunduu dantaa ummataa ta’uu qaba. Lammaffaa, Amaara dallansiisa jedhamee sababni dhugaa Oromoo dabsituuf tokkollee hin jiru. Amaara gammachiisuun hanga nama dhagaatti fincaa’uuti.
Faannoo mootummaan ijaaree fi mootummicha waluma qixa dura dhaabbachuutu karaa sirrii ta’a. kanaachi, burjaajjii uumamaa jiru kanaan dogoggora seenaa gurraachaa barreessuuf deemna.

GOOLABBII
Faannoo gamaas ta’e kan gamanaa akeeka siyaasaa wal faallessu hinqaban. Humna akeeka tokkoon gamaa gamanatti ijaarame kana qaama lama godhanii dhiheessuu yaaluun dogoggora seenaa hordofsiisa. Dhugaan ummata keenyaas bilaasha bada. kana qofa osoo hin taane yakka suukanneessaa humni kun itti jiru dhaabsisuun yoo dadhabame fixaqacceessummaa (genocide) hamaa qaqqabsiisa. Ummanni keenya meesha-maleessa, humna-maleessa fi ijaarsa-maleessa taasifame kun karaa kamiinuu of ittisuu hin danda'u.

Akeekni Faannoo gamanatti jabeessuu lola kaabatti hammaate Oromiyaatti geessuudha. Faannoon Mormor gamaa waan hundaan Faannoo gamanaa waliin jira. Gaafa lolli gamasitti itti jabaatus as baqatu. Faannoon gamanaas lafa irratti gurmaawee lolaa jiru kana BIZAAMOO jedhee falmataa jira. Lolli kun haala seenaa, siyaasaa, bolola aangoo, daba adda addaatiin qooda fudhattoota heddu ofitti harkisee daran hammaataa jira.

Faannoon diina Oromooti. Mootummaan Biltsiginnaa humna kana ummatarraa ittisuu hin dandeenye. Saree hiikee ummatatti gadhiise dachaasuu dadhabe, fedhiis hinqabu. Humnoonni Oromoo faallaa Biltsiginnaa hiriirres humna kana ejjennoo tokkoon dura hin dhaabbanne. Akkaataa itti humni kun ilaalamu burjaajjii fi dogoggora seenaa gurraaachaa uumaa jira. Ijaaramni siivikii Oromoos yakka humni kun raawwataa jiru sirnaan galmeessuun hawaasa addunyaatti saaxiluu hin dandeenye.

Humni ummata ajjeesu, qabeenya mancaasu, daangaa Oromiyaa sarbu, jireenya ummataa goolu kamuu diina ummata Oromooti. Ajjeechaa humni kun raawwatu balaaleffatamuu qaba. Yakka humni kun raawwatu galmaa’ee seenaaf ol taa’uu, yoo danda’ame ammoo guyyaa tokko seeratti akka dhihaatuuf kuufamuu qaba.

Diraamaa kana keessa dhugaa ummata keenyaaf haa dhaabbannu. Ummata haa dursinu. Kanaachi, ummanni keenya guyya mijatte hunduma keenya gaafatamaa seenaa taasisuuf jira.

✍️lammii Beenyaatiin

15/08/2026

Alhamdulillah

13/08/2026

Akkanuma jenna nutis

Ani akka beekutti, akka aadaa keenyatti, gaafa gaa'elaaf dubara kaadhimaaf deemamu jaarsi wal qorata. Ati enyu? Abbaan fi haati? Firriifi qe'een? jedhanii qoratu. Qeerroon fuudhu sun nama hanga eegamu ta'uu yoo hanqate illee abbaa fi haati ilaalamanii intala kennu. Pirezdaantiin Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa maatii fi ollaa keessatti dhalatte ofirraa dhiqattaa? Godaannisti seenaa ati uumtu maatii fi fira kee irraa bu'aa? ... Bakka ati hoggantutti Oromoon kan ta'aa jiru galmee seenaatiin barreeffamaa jira. Boru Obbo Abdiisaa fi firoonni maal siin jedhu laata? Godinuma Shawaa Lixaatti, Oromoon buqqa'ee jiru har'as qe'ee isaatti hin deebine. Kan nama ajaa'ibu immoo lafa gandoota 6 oli irratti, qe'ee Oromoon buqqa'e irratti kan midhaan facaafatu kan sabaan Amaara ta'e qofaam. Amaara kan ta'e qofatu qotataa jira, daangaa Guraagee fi Shawaa Lixaatti. Laali ilmi kilaashii qabatee Oromoon akka qe'ee isaa hin geenye ittisa, abbaan immoo lafa Oromoon irraa buqqa'e qotata. Mootummaa Oromiyaa immoo kan hogganaa jiru si'i. Har'a immoo Wallaggaa Bahaa, Wallaggaa Lixaa fi Horrootti kan ta'aa jiru ilaali. Maal jetta hin jedhu. Maatiifi warri si guddise maal deebisu laata? Seenaa xuraayaa jaarraa itti aanuu barreessaa jirtu kana akkamitti haalta? Nuti kan barbaannu walgahii Galma Caffee irratti kan jettu otoo hin taane, Caffee lafa Oromoo Wallaggaa irratti gootummaa tokko hojjattee arguudha!!!!!!