15/10/2025
Dhaamsa:
==≠=====
"Fakkeessanii darbuu irra, fakkeenya ta’anii darbuu wayya"
"""""”"""""”""""""""""""""""""""""”""""""""""""""""""""""""""""""""""""
Hiika, Kaayyoo fi Qajeelfama Jireenyaa
Jechi Oromoo guddaan kun mata duree jireenya namaa keessatti faayidaa olaanaa qaba. Afaan Oromoo keessatti jechoonni akkanaas afoola fakkaatanii yeroo dubbifaman illee, hubannoo jireenyaa, seera hawaasummaa, fi qajeelfama amala namaa of keessaa qabu.
"Fakkeessanii darbuu" jechuun, wanta gaarii fakkeessuun darbaa deemuu jechuudha. Namni tokko akka nama tokkummaa jaalatu fakkeessuu danda’a, akka nama dhugaa dubbatu fakkeessuu danda’a, akka nama hojii bareeda hojjetu fakkeessuu danda’a. Garuu dhugaan isaa osoo ilaalamu, wanta inni fakkeessu sun keessaa tokkollee irratti hin jiru. Amalli isaa, hojii isaa, fi kaayyoon isaa faallaa waan inni agarsiisuutti ta’a.
Karaa biraatiin, "fakkenya ta’anii darbuu" jechuun, dhugumaan fakkeenya gaarii ta’uu jechuudha. Namni akkasii akka fakkeenyaatti ilaalama, osoo of hin beeksisinuu; hojii isaa, amalli isaa, walii-galtee hawaasummaa keessatti shoora inni taphatu namoota biratti fudhatama argata. Namoonni biroon isarraa waa baratu, ittiin of sirreessu, fi jireenya isaanii keessatti fakkeenya isaa hordofu.
Fakkeenyummaan dhugaa irraa dhufa. Sobaan, fakkeenyummaa uumuu hin dandeenyu. Jecha gaarii dubbachuun qofti nama gaarii hin taasisu. Akka nama jaalataa fakkeessuun, akka nama safuu qabu fakkeessuun, akka nama qajeelaa fakkeessuun hanga tokko turaa ta’uu mala; garuu dhugaan, yeroo kamiyyuu ifa ba’a.
Kanaafuu, Oromoon waa hundaa booda waan kana yaadachiisa:
"Maqaa gaarii fakkeeffachuun nama hin faayyadu; maqaa gaarii hojjetee argachuun, nama tajaajila."
Namni dhugaan hojjetu, dhugaan dubbatu, dhugaan jiraatu – guyyaa tokkotti ifa ta’a, namoonni biraa irraa baratu, fi maqaan isaa bara dheeraaf jiraata.
Maalummaa Jeecha Kanaatiin Barachuu Dandeenyu
1. Dhugummaa jabeeffachuu: Namni Jireenya keessatti dhugaa fi amala gaarii irra taa’uun bu’aa baay’ee qaba. Namni dhugaan jiraatu, of hin dhoksu, of hin miidhagsu. Akka inni jiru sanatti of dhiheessa.
2. Jaalala dhugaa horachuu: Namni fakkeessu yeroo muraasaaf ni jaalatama fakkaata, garuu yeroo dheeraa irratti ifa ba’ee dhiibbaa cimaa ni mudata. Garuu namni fakkeenya gaarii ta’e, jaalala dhugaa hawaasa isaa irraa argata.
3. Of beeksisuun ala beekamtii argachuu: Namni hojii gaarii hojjatu, of beeksisuu baatullee hojii isaa fi amala isaa qofaan beekkama. Namootaaf fakkeenya ta’a.
4. Qajeelfama dhalootaaf kennuu: Namoonni amala gaarii qaban, dhaloota itti aanuf bu’uura fakkeenya ta’an. Akkasumas seenaa isaanii barnoota ta’ee hafee dararamaa hin hafne.
Xumura:
Afoola Oromoo kanaan wanti nuti hubachuu qabnu:
> Namni tokko akka gaarii fakkeessuun osoo hin taane, gaarii ta’ee jiraachuun isaa barbaachisaa dha. Fakkeenya gaarii ta’uun, jireenya ofii qofaaf osoo hin taane, jireenya namoota biroos ni miidha.
Jechi kun akka daandii jireenya keenyaa nu tajaajiluu qaba. Yoo jireenya keenya keessatti fakkeenya gaarii ta’uu dandeenye, addunyaa keessaa waa jijjiiruu dandeenya. Fakkeessanii darbuun yeroo gabaabaa keessatti nama tuffachiisa; garuu fakkeenya ta’anii darbuun, bara dheeraaf nama kabaja keessatti jiraachisa.
Page kana follow gochuun Jajjabeessa
Bojaa Giiloo (H/W)
Onkoloolessa 2018