19/08/2026
Přinášíme vám novou rubriku, ve které si budeme připomínat významné objevy, které Český egyptologický ústav během svého dlouholetého působení v Egyptě učinil.
🇨🇿 MASTABA VEZÍRA PTAHŠEPSESE V CENTRÁLNÍM ABÚSÍRU
Mastaba vezíra Ptahšepsese v centrálním Abúsíru patří k největším a nejsložitějším nekrálovským hrobkám Staré říše a svou velikostí i architektonickou ambicí se blíží královským zádušním chrámům. Její část prozkoumal v roce 1893 Jacques de Morgan, avšak teprve rozsáhlé výzkumy vedené Zbyňkem Žábou (a po jeho smrti Františkem Váhalou), v letech 1960–1974 odhalily celou strukturu hrobky, která se stala prvním terénním pracovištěm nově založeného Československého egyptologického ústavu FF UK. Stavba je významná nejen propracovanou architekturou, ale také reliéfní výzdobou, tu doplňovaly sochy, dochované nyní jen ve fragmentech, z nichž nejvýznamnější je realistický portrét Ptahšepsese z červeného křemence, dnes vystavený ve Velkém egyptském muzeu v Gíze. Ptahšepses zastával nejvyšší úřad vezíra, působil jako vrchní soudce i představený všech královských prací; jeho výjimečné postavení posílil sňatek s dcerou panovníka Niuserrea, Chamerernebtej. Rozsah hrobky, která nakonec zahrnovala čtyři desítky místností, odráží význam jejího majitele i proměnu hrobové architektury elit druhé poloviny 5. dynastie.
🇬🇧 THE MASTABA OF VIZIER PTAHSHEPSES IN ABUSIR
The mastaba of Vizier Ptahshepses in Abusir Centre ranks among the largest and architecturally most complex non-royal tombs of the Old Kingdom, and in its scale and ambition it approaches the layout of royal mortuary temples. A part of the structure was investigated in 1893 by Jacques de Morgan, but only the extensive excavations directed by Zbyněk Žába (and after his death by František Váhala) between 1960 and 1974 revealed the full plan of the tomb, which became the first fieldwork site of the newly founded Czechoslovak Institute of Egyptology at Charles University. The complex is notable not only for its sophisticated architecture but also for its rich relief decoration, complemented by statues preserved now only in fragments, the most remarkable of which is the realistic red quartzite portrait of Ptahshepses which is on display in the Grand Egyptian Museum in Giza. Ptahshepses held the highest office of vizier, served as chief judge and overseer of all royal works; his exceptional status was further strengthened by his marriage to King Niuserre’s daughter, Khamerernebty. The tomb’s final extent – comprising roughly forty rooms – reflects both the prominence of its owner and the transformation of elite funerary architecture in the second half of the Fifth Dynasty.
🇪🇬 مصطبة الوزير بتاح شبسس في جبانة أبوصير الملكية
تعد مصطبة الوزير بتاح شبسس والتى شيدت بالجبانة الملكية فى أبوصير من بين أكبر وأكثر المقابر غير الملكية تعقيداً من الناحية المعمارية خلال عصر الدولة القديمة، فمن حيث الحجم والطموح تقترب من تصميم المعابد الملكية الجنائزية. تم الكشف عن جزء من مبنى المقبرة فى عام 1893 بواسطة جاك دي مورجان، إلا أن اعمال الحفائر الموسعة التى قادها زبينيك جابا ( وبعد وفاته فرانتيشيك فاهالا) بين عامي 1960 و1974 كشفت عن المخطط الكامل للمقبرة، والذي أصبح أول موقع عمل ميداني للمعهد التشيكوسلوفاكي لعلم المصريات التابع لجامعة تشارلز، والذى كان قد تأسس حديثاً. تتميز المقبرة ليس فقط بمعمارتها المتطورة، بل أيضاً بنقوشها البارزة الغنية، حيث تكتمل أهمية المقبرة بمجموعة من التماثيل التى عثر على بقاياها فقط، ويبقى أبرزها ذلك الوجه الجميل لبتاح شبسس نفسه المنحوت من الكوارتزيت الأحمر، والمعروض الآن بالمتحف المصرى الكبير في الجيزة. شغل بتاح شبسس أعلى منصب إدارى فى الدولة بعد الملك، وهو منصب الوزير، كما شغل منصب القاضي الرئيسي والمشرف على جميع الأعمال الملكية؛ وقد تعززت مكانته الاستثنائية أكثر بزواجه من ابنة الملك نيوسررع، الأميرة خع مرر نبتى. وتعكس التوسعة النهائية للمقبرة - والتى اشتملت على حوالى اربعين حجرة – أهمية ومكانة صاحبها وأيضاً التحول المهم فى العمارة الجنائزية النخبوية فى النصف الثانى من الأسرة الخامسة من الدولة القديمة.
Jaromír Krejčí, ČEgÚ FF UK
