ANV beide Limburgen

POSTUUM EDGAR MORIN (1921-1026)

Franse filosoof stierf op 104-jarige leeftijd en is nog brandend actueel

Socioloog en filosoof Edgar Morin stelde zijn hele leven in het teken van de (menselijke) complexiteit. Hij was politiek geëngageerd en zette ecologische thema’s op de agenda. “Ik twijfel aan de mensheid, terwijl ik er tegelijkertijd in geloof.”

Felix De Backer - 2 juni 2026

“Een toonbeeld van het humanisme”, zo noemde de Franse president Emmanuel Macron socioloog en filosoof Edgar Morin na zijn overlijden. In Frankrijk en de Franstalige wereld is zijn dood, op duizelingwekkende 104-jarige leeftijd, voer voor grote analyses. Bij ons is Morin wat minder bekend, maar zijn denken niet minder inspirerend.

“Ik heb mijn volledige werk opgedragen aan het verkennen van de menselijke complexiteit, en tezelfdertijd het verkennen van de notie van complexiteit zelf”, schreef hij. Als er één fundamentele vijand was voor Morin, dan was dat het zogenaamde reductionisme. Een reductionistisch denken wil de wereld herleiden, reduceren tot meer eenduidige eigenschappen. De delen zijn belangrijker geworden dan hun som. Morin stelt dat dat gebrekkige denken sinds de 19de eeuw, met de verregaande specialisering in de wetenschappen, het dominante cognitieve systeem van de westerse wereld is geworden. Zijn magnum opus La méthode, dat geschreven werd van 1977 tot 2004, is zijn zesdelige antwoord op dat wijdverspreide reductionisme.

Morin was niet iemand die geïsoleerd in zijn ivoren toren leefde. In de turbulente politieke tijden van de jaren 30 en 40, waarin Morin opgroeide, koos hij steevast voor het verzet. In 1936, tijdens de Spaanse Burgeroorlog, sloot hij zich als tiener aan bij de libertair socialistische organisatie Solidarité Internationale Antifasciste, iets waar hij later naar zal verwijzen als zijn “eerste politieke daad”. Tijdens het verzet tegen de Duitse bezetting van Frankrijk sloot hij zich in 1941 ook aan bij de communistische partij. Morins kritische houding botste soms met de partijlijn, wat leidde tot een uitzetting uit de partij in 1951.

Kant van de solidariteit

Desondanks bleef Morin wel zijn hele leven lang consequent de kant van de solidariteit kiezen. Die solidariteit bracht hem zelfs een keer in de problemen, na de publicatie van een stuk getiteld Israel-Palestine, le cancer. De tekst stelt onder andere dat Israël net door het besef van slachtofferschap in staat is het Palestijnse volk te onderdrukken. Morin en zijn medeauteurs werden naar aanleiding van die tekst aangeklaagd voor ‘racistische laster’ en het ‘goedpraten van terrorisme’, maar de aanklacht bleef zonder gevolg. De tekst dateert van 2002, maar is nog steeds brandend actueel.

Zijn complexiteitsdenken bracht hem dus allereerst naar de politiek, maar later ook naar de ecologie. Voor Morin wordt het cognitieve klimaat van het Westen immers gekarakteriseerd door een ‘disjunctieve intelligentie’, dat wil zeggen dat het een soort intelligentie is die per definitie uitsluitend is, en niet het bredere plaatje kan of wil vatten. Het is of A, of B, niet A én B. Morin stelt dat een dergelijke intelligentie bijzonder efficiënt is, maar dat ze bovenal blind is. Door de complexiteit te negeren kan er dan wel snel vooruitgang geboekt worden – zo wordt er in een industriële context de natuur verregaand gemanipuleerd – maar in die vooruitgang wordt er voorbijgegaan aan de perverse effecten ervan. Er is geen oog voor de planeet als geheel, met haar biodiversiteit en klimaat.

Morins solidariteit reikt dus verder dan alleen die met mensen en menselijkheid, ze behelst ook de gehele planeet. In zijn analyse is het naïef om te denken dat technologische vooruitgang ons uit de ecologische crisis zal redden. Het antwoord zit dieper: “De reddende sprong voorwaarts kan alleen voortkomen uit een ingrijpende omwenteling in onze verhouding tot de mens, tot andere levende wezens en tot de natuur”, schreef Morin al in 1989 in Le Monde. Daarmee zette hij thema’s op de agenda waar hedendaagse politiek-ecologische auteurs nog steeds op hameren. Zo vertrekt het hele werk van iemand als Jason Hickel, de centrale figuur van de degrowth-beweging, precies vanuit die vaststelling. Het getuigt alleen maar van de rijkdom van zijn denken.

Morins denken was tezelfdertijd een leven, een leven toegewijd aan complexiteit, menselijkheid en solidariteit. Maar hij bleef, zoals het een uitstekende filosoof betaamt, twijfelen tot het einde. Zo stelde hij eind april van dit jaar in Le Monde: “Ik twijfel aan de mensheid, terwijl ik er tegelijkertijd in geloof.”

Franse filosoof Edgar Morin stierf op 104-jarige leeftijd, en is nog altijd brandend actueel Socioloog en filosoof Edgar Morin stelde zijn hele leven in het teken van de (menselijke) complexiteit. Hij was politiek geëngageerd en zette ecologische thema’s op de agenda. “Ik twijfel aan de mensheid, terwijl ik er tegelijkertijd in geloof.”

CHINA’S ECONOMIE GRONDIG DOORGELICHT

Het geheime ingrediënt van „Made in China“
Frans Vandenbosch 方腾波 01/06/2026

Het prijskaartje ontcijferd: hoe China de kunst van goedkope productie onder de knie heeft

Waarom is alles in China zoveel goedkoper ?

China is niet langer goedkoop door lage lonen. Integendeel: Chinese werknemers houden netto vaak méér over dan Europeanen. Het geheim zit elders: in donkere fabrieken die volautomatisch 24/7 draaien, een industriële visie die decennia vooruitkijkt, en een efficiëntie waar Europa niet aan kan tippen.
Terwijl wij betalen aan een systeem dat koos voor comfort boven concurrentievermogen, bouwt China structureel voordeel op. Het resultaat? Een derde van de prijs aan de pomp, de helft in de winkel.

Lees hoe het écht zit. Het antwoord is misschien niet wat je verwacht.

Klik hier voor het volledige artikel
Het geheime ingrediënt van „Made in China“

https://yellowlion.org/nl/het-geheime-ingredient/?utm_source=mailpoet&utm_medium=email&utm_source_platform=mailpoet

Vriendelijke groeten,
Frans Vandenbosch

Het geheime ingrediënt van „Made in China“ | Yellowlion

Het geheime ingrediënt van „Made in China“ | Yellowlion “Hoe kan het dat alles in China slechts 1/3 tot 1/5 van de prijs in Europa kost?” Dat is de vraag die mij regelmatig wordt gesteld.China gebruikt hetzelfde soort meel voor het maken van brood en noedels, en dezelfde soort ruwe olie om zijn economie draaiende te houden. Waarom zijn de kosten van ...

P.C.HOOFTPRIJS 2026

28 mei 2026

P.C. Hooft-prijs 2026 uitgereikt aan Anja Meulenbelt

Anja Meulenbelt (1945) heeft op donderdag 28 mei de P.C. Hooft-prijs 2026 ontvangen tijdens een feestelijke bijeenkomst in Den Haag, georganiseerd door het Literatuurmuseum. De oeuvreprijs was dit jaar bestemd voor beschouwend proza. In de meer dan driekwart eeuw beslaande geschiedenis van de prijs is Meulenbelt de eerste vrouw die voor dit genre is bekroond.

Volgens de jury laat dit zien dat verandering mogelijk is. ‘Zoals Meulenbelt zelf in haar werk steeds weer heeft laten zien: het verleden laat zich niet corrigeren, hooguit verwerken, om zo een andere, betere toekomst mogelijk te maken. De toekenning aan Meulenbelt is daarom bedoeld als een bevrijdende eruptie, als een heilzame breuk die ruimte maakt voor heel veel nieuwe mogelijkheden.’

De P.C. Hooft-prijs 2026 is toegekend op voordracht van een jury bestaande uit Tijs Goldschmidt, Chris Keulemans, Christine Otten, Marjan Slob en Gijsbert Pols (voorzitter). Anja Meulenbelt vertelde in haar dankwoord dat ze enorm verbaasd was, omdat ze zichzelf nooit als literair schrijfster heeft gezien. ‘Maar de jury heeft mij overtuigd dat ik deze prijs wel verdien. Juist dat ik niet net doe alsof ik neutraal ben, maakt mijn werk interessant, vonden ze. Omdat ik, zo omschrijven zij het in het juryrapport, er al sinds De schaamte voorbij diep van doordrongen ben dat beschrijven altijd plaatsvindt vanuit een positie. Een positie die gekenmerkt is, onder andere, door klasse, gender en etniciteit.’ Tot slot sprak Meulenbelt de hoop uit dat ‘beschouwend proza’ voortaan ook mag betekenen ‘geëngageerd proza’. ‘Ik hoop dat ook volgende jury’s de moed hebben om af en toe eens af te wijken van de gebaande paden.’

Tijdens het feestelijke programma werd de laudatio uitgesproken door antropoloog en schrijver Sinan Çankaya. Hij benoemde onder meer dat Meulenbelt nergens zaken verfraait. ‘Ze zet zichzelf neer als een mens, ja, de mens Meulenbelt heeft gebreken. Het maakt haar werk rafelig, literair.’ Verder prees hij haar lef om zich over soms controversiële onderwerpen uit te spreken. ‘Wij zijn het aan deze kunst verplicht om waarachtig te zijn en heldere taal te spreken over deze wereld en de afgrond waarlangs we balanceren.’ Naast de laudatio werd het programma opgeluisterd met optredens van Nai Barghouti en Nawal Mustafa. De presentatie was in handen van Mandy Woelkens.

Over de P.C. Hooft-prijs

De P.C. Hooft-prijs bestaat sinds 1947, het jaar waarin de driehonderdste sterfdag van Pieter Corneliszoon Hooft werd herdacht. De oeuvreprijs wordt jaarlijks toegekend aan Nederlandse schrijvers voor een telkens wisselend genre: verhalend proza, beschouwend proza en poëzie. Recente eerdere laureaten in de categorie beschouwend proza zijn: Tijs Goldschmidt (2023), Maxim Februari (2020), Bas Heijne (2017) en Willem Jan Otten (2014). Aan de prijs is een bedrag verbonden van € 60.000. Het museum organiseert de toekenning en feestelijke uitreiking van de P.C. Hooft-prijs.

Bron:

P.C. Hooft-prijs 2026 uitgereikt aan Anja Meulenbelt Bezoek het museum voor jong en oud in Den Haag, bekijk vernieuwende online exposities in het LiteratuurLab of doorzoek het archief.

ALLEEN

Woorden tegen het verdwijnen: De Eenzame Uitvaart

Soms worden er bij een overlijden geen nabestaanden gevonden om te zorgen voor het afscheid. De Eenzame Uitvaart lenigt die nood met een laatste, poëtisch eerbetoon en een kort ritueel. "Niemand zou alleen mogen vertrekken zonder te worden uitgezwaaid," zegt Lotte Lola Vermeer.

Iemand die nooit bezoek kreeg, sterft in een woonzorgcentrum. Een man wordt maanden na zijn overlijden aangetroffen in zijn appartement. Een baby sterft nog voor de geboorte, een persoon wordt gevonden in een veld. Een operazangeres, een dokter, iemands buurman, degene die vorige week nog aan de toog zat: allemaal kregen ze een eenzame uitvaart. Lotte Lola Vermeer vertelt waarom niemand naar de overkant zou mogen vertrekken zonder door iemand anders te worden uitgezwaaid.

Ieder jaar sterft een hoog aantal mensen zonder dat er iemand naar hen omkijkt. Er is geen familie die regelmatig bij hen incheckt. Er zijn geen vrienden die zich om een belletje bekommeren. Er zijn geen kennissen of andere sociale connecties. Niemand is bij hun leven betrokken en dus ook niet bij hun dood. Als er bij een overlijden geen nabestaanden worden gevonden die zorg dragen voor een afscheid, dan komt De Eenzame Uitvaart in het vizier. Een sociaal en literair project dat momenteel door een dertigtal dichters wordt gedragen in zes gemeenten in België.

…

Lees de hele tekst

https://www.foliomagazines.be/artikels/woorden-tegen-het-verdwijnen-over-de-eenzame-uitvaart

Naar de website De eenzame uitvaart:

https://www.eenzameuitvaart.be/

OPINIE

U bent vatbaar voor een algoritmische aanval op uw brein

Vincent Ginis en Sam Klein
Professor wiskunde, natuurkunde en AI aan de VUB en Harvard University; medeoprichter Public AI en de Knowledge Futures Group, betrokken bij het bestuur van Wikimedia.
28 mei 2026

Om software tegen AI te beschermen is een coalitie van organisaties in het leven geroepen. Vincent Ginis en Sam Klein pleiten voor eenzelfde initiatief om onze cognitieve veiligheid te bewaken.

Anthropic maakte afgelopen weekend bekend dat zijn nog niet vrijgegeven model Claude Mythos al meer dan tienduizend kwetsbaarheden in kritieke software heeft gevonden. In verkeerde handen had Mythos onze digitale infrastructuur kunnen aanvallen op een schaal waarvoor klassieke cybersecurity niet ontworpen is.
Anthropic koos een andere weg. Project Glasswing brengt als defensief initiatief tientallen Amerikaanse organisaties samen met honderd miljoen dollar om de digitale infrastructuur te versterken voordat dezelfde capaciteiten in vijandige handen vallen.

Maar dit stuk gaat niet over cybersecurity. Dit stuk gaat over een ander complex systeem vol kwetsbaarheden: uw brein.

Er is immers een belangrijk detail, door velen misbegrepen. Mythos is niet getraind als cybersecurity-systeem. Anthropic beschrijft het zelf als volgt: “We hebben Mythos Preview niet expliciet getraind om die [cyber]capaciteiten te hebben. Ze zijn ontstaan als gevolg van algemene verbeteringen in code, redeneren en autonomie.”

Beter manipuleren

Dezelfde logica geldt voor overtuigingskracht. Elke verbetering in taalvaardigheid en redeneervermogen maakt AI ook beter in het begrijpen, modelleren en overtuigen van mensen.
…

Lees aandachtig verder

U bent vatbaar voor een algoritmische aanval op uw brein Om software tegen AI te beschermen is een coalitie van organisaties in het leven geroepen. Vincent Ginis en Sam Klein pleiten voor eenzelfde initiatief om onze cognitieve veiligheid te bewaken.

COÖRDINATIECENTRUM VOOR EUROREGIONAAL ONDERWIJS EUREGIO MAAS-RIJN

Koordinierungszentrum für euregionale Bildung Euregio Maas-Rhein,

Centre de coordination pour l’enseignement eurégional

Vandaag 28-5-2026 hebben we in Maastricht mee geschiedenis geschreven.

Elf hogescholen uit België, Nederland en Duitsland engageerden zich voor een unieke euregionale samenwerking rond leren, onderzoek, innovatie en talentontwikkeling. Namens Hogeschool PXL mocht ik deze overeenkomst ondertekenen in het Gouvernement aan de Maas, op exact dezelfde tafel waarop in 1991 het Verdrag van Maastricht werd ondertekend, mee gedragen door voormalig premier Mark Eyskens. Een bijzonder symbolisch moment.

Samen met PXL Hogeschool, UCLL, Zuyd Hogeschool, Fontys, FH Aachen, Katholische Hochschule Nordrhein-Westfalen, HEPL, HEL, Haute École Charlemagne, HELMo en Autonome Hochschule Ostbelgien bouwen we aan een open euregionaal netwerk voor onderwijs, onderzoek en innovatie.

Deze samenwerking creëert extra kansen voor onze studenten: internationale leertrajecten, grensoverschrijdende stages, onderzoeksprojecten en sterkere verbindingen met de arbeidsmarkt van morgen.

Dank aan onze partner Voka - Kamer van Koophandel Limburg en Jonas De Raeve voor de steun aan dit initiatief en het mee ondertekenen van deze overeenkomst. De samenwerking met het bedrijfsleven is essentieel om talent, innovatie en ondernemerschap nog sterker te verbinden.

Ook bijzondere dank aan gedeputeerde Elianne Demollin-Schneiders , trekker van dit initiatief vanuit Provincie Limburg (NL), en aan gouverneur Jos Lantmeeters en gedeputeerde Laura Olaerts voor hun steun aan deze euregionale samenwerking.

Trots dat PXL mee haar schouders onder dit grensoverschrijdend verhaal mag zetten.

Ben Lambrechts, Algemeen Directeur Hogeschool PXL Hasselt,
mede-ondertekenaar

Nog meer informatie (in het Duits)
Koordinierungszentrum für euregionale Bildung Euregio Maas-Rhein,

https://euregio-mr.info/de/themen/unterricht-und-bildung/euregionales-koordinationszentrum-fuer-nachbarsprachen-und-interkulturelle-kompetenzen.php

NATUURWETENSCHAPPEN

De gesmolten buitenkern van de aarde gedraagt zich chaotisch en onvoorspelbaar

Claire Cameron – 27 mei 2026

De gesmolten buitenkern van de aarde, die zich meer dan 2.000 kilometer onder onze voeten bevindt, stroomde tien jaar lang in een andere richting. Wetenschappers proberen dat mysterie te ontrafelen.

De gesmolten buitenkern van de aarde is van cruciaal belang voor het leven op onze planeet. Ongeveer 2.900 kilometer onder het oppervlak kolkt een enorme ‘zee’ van vloeibaar ijzer rond de vaste binnenkern van de planeet. Die beweging zorgt voor het magnetisch veld van de aarde, dat onze planeet beschermt tegen schadelijke kosmische straling.

Metingen tonen aan dat de binnenkern in oostelijke richting draait, net als de aarde zelf, maar het gesmolten metaal van de buitenkern heeft de neiging om naar het westen te stromen. …

Lees verder

De gesmolten buitenkern van de aarde gedraagt zich chaotisch en onvoorspelbaar De gesmolten buitenkern van de aarde, die zich meer dan 2.000 kilometer onder onze voeten bevindt, stroomde tien jaar lang in een andere richting. Wetenschap...

ETYMOLOGIE

Deel van de taalkunde: over de herkomst van onze woorden

HOAX

Nicoline van der Sijs

In onze buurtapp verschenen onlangs verontrustende berichten over oplichters die zich voorstelden als medewerkers van het Nationaal Instituut voor Statistiek en de Volkstelling. De politie haastte zich de berichten tegen te spreken: de nepvolkstellers bestonden helemaal niet. Het ging , aldus de politie, om een hoax of, op z’n Nederlands, een vals gerucht.

Olijke bluf

Sinds wanneer noemen we een vals gerucht in het Nederlands eigenlijk een hoax?

Volgens Van Dale pas heel kort, want dit woordenboek zegt erover: “computer term, vals bericht over bv. computervirussen, goede doelen, zieke kinderen.” Maar uit de online krantenbank Delpher blijkt dat het woord veel ouder is dan de computer. Zo schreef een krant in 1835 over een Londense jongeman “van een bijzonder goed uiterlijk voorkomen en fikse gestalte” die dienst nam in het leger, maar zich na een paar uur als jong meisje bekendmaakte, “verklarende deze hoax (grap) alleen gedaan te hebben, om zich te vermaken en eenig geld te verdienen”.

Een paar jaar later, in 1849, nam het Algemeen Handelsblad een ingezonden brief op waarin de term genoemd werd. Die brief sprak tegen dat een zekere Jan Nierop in 1798 een middel had uitgevonden om van Hollands duinzand wit glas te maken: “dat het niets anders gebleken is te zijn dan eene hoax, eene olijke bluf, en de verdienstelijke Burger Jan Nierop niet veel minder dan een bedrieger.”

De term hoax komt in het Nederlands al voor sinds de negentiende eeuw, maar werd tot voor kort spaarzaam gebruikt. Tussen 1832 en 1999 werd het woord nog geen 500 keer in kranten genoemd (gemiddeld dus 3 keer per jaar), terwijl dat aantal tussen 2000 en 2026 opliep tot 1286 keer, ofwel 50 keer per jaar.

Hocus-pocus

Hoax gaat terug op een Engels werkwoord dat ‘voor de gek houden’ betekende, en dat in 1788 werd gekarakteriseerd als ‘studentikoze humor’. Hoe kwamen die studenten er nu op? Hun hoax (uitgesproken als ‘hooks’), dat ‘goochelaar’, goochelarij, bedriegerij (betekende, en dat wij in het Nederlands ook kennen.

Eigenlijk was hocus-pocus een namaak-Latijnse bezweringsformule, waarmee een illusionist indruk wilde maken op zijn publiek. Het woord komt in veel West-Europese talen voor, waarschijnlijk als ontlening aan het Engels. In ieder geval dankt het woord zijn bekendheid aan de titel van een beroemd, vele malen herdrukt geïllustreerd handboek voor goochelaars-illusionisten, Hocus-pocus junior uit 1634, met tips over hoe je de schijn kunt wekken een degen te slikken of je neus half af te snijden. Hocus-pocus is misschien een verbastering van het Latijnse hoc est corpus (meum), ‘dit is mijn lichaam’, de woorden van een priester bij het uitdelen van de hostie. Maar zeker is dit niet. Als bron wordt ook wel gewezen op de namaak-Latijnse toverformule hax, pax, max (deus adimax), die rondtrekkende studenten in de zestiende eeuw soms bezigden.

De hoax begon zijn bestaan dus als goochelaarsillusie en studentengrap, maar wordt tegenwoordig gebruikt om paniek te zaaien of desinformatie te verspreiden, zo bleek uit het bericht over de nepvolkstellers. Tijdens zijn volwassenwording heeft de hoax zijn onschuld dus helaas verloren.

In Onze Taal 3 – mei/juni2026 blz. 51.

BELASTINGEN

In de Belastingggids 2026 van De Standaard, die in dit pinksterweekend verschijnt, treft alvast één titel
“Met AI uw aangifte invullen? Dat is geen goed idee”

Daaronder staat vetjes gedrukt en in groter lettertype een kleine tekst in drie zinnen.
In mediataal is dat de lead of intro (onder de titel).

Hier gaat dan de lead of de intro in dat artikel:

“Vervelende taken overnemen, daar zou AI goed in zijn. Maar wie van plan is de belastingaangifte over te dragen aan een AI-model, denkt beter twee keer na. ‘Slimme’ chatbots blijken erg onbetrouwbare belastingconsulenten te zijn.”

Die pet past iedereen en de getroffen hond blaft.

G.D.

GEDICHT

Ik hou van het beetje aarde dat jij bent

(geplaatst door Wouter van Heiningen – 22 mei 2026)

Pablo Neruda

Ook een mooi liefdesgedicht, een sonnet in dit geval, mag niet ontbreken in mijn vakantie, zeker niet op een mooie dag als vandaag. Daarom het gedicht ‘XVI’ uit ‘Honderd liefdessonnetten’ uit 1960 van de Chileense dichter en Nobelprijswinnaar Literatuur Pablo Neruda (1904-1973).

XVI

Ik hou van het beetje aarde dat jij bent,
omdat ik in alle melkwegweiden
geen andere ster heb. Jij weerspiegelt
en verveelvoudigt het heelal

Je grote ogen zijn het licht dat ik bewaar
uit de verslagen sterrenstelsels,
Je huid huivert net als de wegen
die de meteoor bereist in de regen.
,
Van zoveel maan waren voor mij je heupen,
van alle zon je diepe mond en zijn genot,
van zoveel gloeiend licht, als honing in de schaduw,

je hart geschroeid door lange rode stralen,
en zo bereis ik het vuur van je vorm,
en kus je, kleintje en planeet, duif en geografie.