Ərtəpə kənd ümumi orta məktəbi

𝐀𝐳ə𝐫𝐛𝐚𝐲𝐜𝐚𝐧 𝐑𝐞𝐬𝐩𝐮𝐛𝐥𝐢𝐤𝐚𝐬ı𝐧𝐝𝐚 𝐤ə𝐧𝐝 𝐭ə𝐬ə𝐫𝐫𝐮̈𝐟𝐚𝐭ı𝐧ı𝐧 𝐢𝐧𝐤𝐢𝐬̧𝐚𝐟ı

Azərbaycan Respublikası 2004-cü ildən etibarən ardıcıl Regional İnkişaf Proqramları çərçivəsində kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsini strateji prioritet kimi müəyyən etmişdir və iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirmişdir. Bu siyasətin əsas özəyini kənd təsərrüfatının inkişafı, ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və bölgələrdə sosial-iqtisadi inkişafın stimullaşdırılması təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin bu sahəyə göstərdiyi xüsusi diqqət ölkənin strateji inkişaf prioritetlərinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

2004-cü ildən başlayan Regional İnkişaf Proqramları çərçivəsində kənd təsərrüfatı sahəsinin modernləşdirilməsi, infrastrukturun yenilənməsi, fermerlərə dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi ardıcıl şəkildə davam etdirilmişdir. Elektrik təchizatının, qazlaşmanın, avtomobil yollarının, su anbarlarının və suvarma kanallarının yenidən qurulması bu proqramların əsas nailiyyətlərini təşkil edir. Bu infrastruktur islahatları birbaşa kənd təsərrüfatının inkişafına güclü zəmin yaratmış, məhsuldarlığın artmasına şərait hazırlamışdır.
Azərbaycanda kənd təsərrüfatına dövlət dəstəyinin tarixi təhlili göstərir ki, 2004-cü ildə qəbul edilmiş Birinci Beşillik Regional İnkişaf Proqramı sektorial siyasətin formalaşmasında əsaslı dönüş nöqtəsi olmuşdur. Həmin proqram çərçivəsində kənd infrastrukturuna kompleks yanaşma tətbiq edilmiş, sonrakı illərdə bu platformanın üzərindən bir neçə daha geniş əhatəli proqram inkişaf etdirilmişdir.

Azad edilmiş torpaqlar istisna olmaqla, ölkə üzrə qazlaşmanın səviyyəsi 96 faizə çatmışdır. Bu göstərici region kəndlərinin enerji təminatı problemini əsasən həll etmiş, kənd sakinlərinin yaşayış keyfiyyətini kəskin yüksəltmişdir.

Ölkə nəinki öz daxili ehtiyacını tam ödəyir, həm də ixrac potensialı yaratmışdır. Bu, kənd təsərrüfatında müasir texnologiyaların tətbiqini mümkün edən əsas şərtlərdən biridir.

Taxtakörpü, Şəmkirçay, Göytəpə, Xaçınçay, Suqovuşan, Sərsəng, Zabuxçay, Bərgüşad, Həkəri su anbarlarının tikilməsi və yenidən qurulması suvarılan sahələrin genişlənməsinə böyük töhfə vermişdir. Hazırda 10 su anbarının yenidən qurulması layihəsi davam etdirilir. Bu strateji layihələrin tamamlanması 200–300 min hektardan artıq əkin sahəsinin su ilə təmin olunmasına imkan yaradacaq. Ümumilikdə azad edilmiş ərazilərdə, o cümlədən Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda ölkənin su ehtiyatlarının 25 faizi formalaşır.

Bütün bu infrastruktur tədbirləri kənd təsərrüfatı istehsalının maddi-texniki bazasını köklü surətdə yeniləmiş, çoxsahəli inkişaf üçün zəmin hazırlamışdır. Eyni zamanda, son illər ərzində 400 min ton tutumlu soyuducu anbarların istifadəyə verilməsi məhsulun qorunması və ixrac imkanlarının artırılması baxımından mühüm nailiyyət sayılır.

Prezident İlham Əliyevin müşavirədəki çıxışında açıqlanan statistik göstəricilər Azərbaycanın ərzaq bazasının güclü və zəif cəhətlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Ölkə buğda tələbatının yalnız 55 faizini daxili istehsalla (1 milyon 573 min ton) ödəyir; 1 milyon 267 min ton isə idxal edilir. Bu kəsir ərzaq təhlükəsizliyinin ən kritik zəif nöqtəsini təşkil edir. Digər dənlilər üzrə özünütəminetmə əmsalı 95 faiz səviyyəsindədir.

Kartof daxili istehsal 91 faiz tələbatı ödəyir. Maraqlıdır ki, ölkə həm idxal (160 min ton), həm də ixrac (71 min ton) edir; bu da bazarın müəyyən qədər balanslaşdırılmasına imkan verir.

Tərəvəz, bostan məhsulları, meyvə istehsalında Azərbaycan özünütəminetmə əmsalını aşır. Tərəvəz üzrə 107 faiz, bostan məhsulları üzrə 104 faiz, meyvə-giləmeyvə üzrə isə 140 faiz göstəricisi əldə edilmişdir. İxrac həcmi tərəvəzdə 214 min ton, meyvə-giləmeyvədə 600 min tona yaxındır. Fındıq istehsalı 84 min ton olmaqla, Azərbaycanı dünyada 3-4-cü yerə çıxarmışdır.

Mal əti üzrə özünütəminetmə 84 faiz (daxili istehsal 150 min ton, idxal 30 min ton), quş əti üzrə 82 faiz (147 min ton istehsal, 32 min ton idxal), qoyun-keçi əti üzrə 94 faizdir. Yumurta istehsalı (2 milyard 340 min ədəd) tələbatı tam ödəyir, 90 milyon ədəd ixrac edilir. Bitki yağı üzrə özünütəminetmə 52 faiz (idxal 62 min ton), kərə yağı üzrə 62 faizdir. Şəkər istehsalı isə tələbatı 102 faiz ödəyir və 96 min ton ixrac edilir.

Bu rəqəmlər göstərir ki, bitki mənşəli qidalar sahəsində ölkə güclü mövqedədir, lakin taxıl, bitki yağı və heyvanat mənşəli bəzi məhsullar üzrə idxaldan asılılıq davam edir. Buğda, bitki yağı və quş ətinin idxalının azaldılması yeni Dövlət Proqramının prioritet istiqamətlərindən biridir.

Azərbaycan dünyada çoxşaxəli subsidiya mexanizmlərini sistemli şəkildə tətbiq edən az sayda ölkələr sırasındadır. Gübrə, yanacaq güzəştləri, güzəştli kreditlər, metodik tövsiyələr və sığorta mexanizmləri fermerlərə göstərilən kompleks dövlət dəstəyinin əsas komponentlərini təşkil edir.

Son 20 il ərzində kənd təsərrüfatı texnika parkı faktiki olaraq tamamilə yenilənmişdir. Köhnə texnikanın əvəzinə müasir avadanlıqların cəlb edilməsi məhsuldarlığın artırılmasının texniki şərtlərini yaratmışdır. Ölkə artıq müəyyən kənd təsərrüfatı texnikasını özü istehsal etmə qabiliyyətinə malikdir.

Gübrə istehsalı sahəsində Karbamid zavodu azot gübrəsi ehtiyacını ödəməklə kifayətlənməyərək ixrac imkanı da yaratmışdır. Lakin müasir kənd təsərrüfatının tələbləri çoxnövlü gübrə çeşidlərini zəruri edir. Bu baxımdan xarici şirkətlərlə qarışıq gübrə istehsalı üzrə danışıqlar aparılmaqda, gübrələrin fasiləsiz təchizatının təmin edilməsi üçün müvafiq tədbirlər görülmektedir. Dünya bazarında gübrə qıtlığı riskini nəzərə alaraq yerli istehsalın genişləndirilməsi strateji zərurət kimi müəyyən edilmişdir.

Subsidiya siyasətinin daha da çevikləşdirilməsi də müşavirənin mühüm vurğularından birini təşkil edir. Sabit subsidiya strukturunun iqtisadi dinamikaya uyğun dövri yenidən baxılması - həm rayon üzrə, həm də yetişdirilən məhsul növü üzrə - kənd təsərrüfatında resursların daha səmərəli bölüşdürülməsinə xidmət edəcəkdir.

Məhsuldarlığın artırılması yeni Dövlət Proqramının mərkəzi hədəflərindən birini təşkil edir. Müşavirədə açıqlanan konkret rəqəmlər bu istiqamətin nə dərəcədə ciddi götürüldüyünü nümayiş etdirir.

Taxılçılıqda cari məhsuldarlıq hektardan 3,2 ton səviyyəsindədir (əvvəlki illərdə -2 ton). Hədəf hər hektardan 5 ton məhsul yığılmasıdır. Bu hədəfin reallaşması üçün torpaq analizinin dərinləşdirilməsi, müasir suvarma sistemlərinin yayılması və toxumçuluq bazasının gücləndirilməsi zəruridir.

Pambıqçılıq hektardan məhsuldarlıq tarixi minimumdan (1 ton) 3,6 tona yüksəlmiş, bu göstərici sovet dövrü rekordlarını da keçmişdir. Hədəf hektardan 5 ton, ümumi istehsal isə 500 min tondur (100 min hektar üzrə). Eyni zamanda xam mahlıc ixracından hazır tekstil məhsullarının ixracına keçid strateji məqsəd kimi müəyyən edilmişdir.

20 min yeni hektarda intensiv bağların salınması planlaşdırılır. Azad edilmiş torpaqlarda, o cümlədən Ağalı ətrafında artıq ixraca başlanılmış meyvə bağları bu sahədəki potensialı sübut edir.

Mövcud 1.500 hektarlıq istixana sahəsinə 500 hektar əlavə ediləcək. Özəl sektorun fəallığı bu hədəfin əsas hərəkətverici qüvvəsi sayılır.

Hazırda 130 min hektarda tətbiq edilən damcı suvarma və digər müasir üsulların 300 min hektara genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu addım məhsuldarlığın artırılmasının ən güclü leçerlərindən biri olacaqdır.

Torpaqların dəqiq elektron pasportlaşdırılması, peyk texnologiyaları və süni intellekt əsasında aparılan torpaq analizləri - bütün bunlar hər sahə üçün optimal məhsul növünün müəyyən edilməsinə, subsidiyaların məhsula və bazara uyğun çevik tənzimlənməsinə imkan verəcəkdir.

Dövlət xətti ilə nəzərdə tutulan tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün 2 milyard manatdan çox, özəl sektoru isə 3 milyard manatdan artıq məbləğin cəlb olunması planlaşdırılır. Proqramın 2026-cı ilin ikinci yarısından başlayaraq, cəmi 4,5 il ərzində həyata keçirilməli olduğu nəzərə alındıqda, bu vəsaitin mümkün qısa müddətdə istifadəyə verilməsinin zəruriliyi ortaya çıxır. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, İqtisadiyyat Nazirliyi, Prezident Administrasiyası və digər aidiyyəti qurumlar proqramın idarəetmə strukturunu təşkil edir. Özəl sektor nümayəndələri proqramın icrasında müstəqil məsuliyyət daşıyan subyektlər kimi müəyyən edilmişdir.

Azərbaycanın dünya miqyasında formalaşdırdığı müsbət imici və geniş beynəlxalq əlaqələri xarici şirkətlərin kənd təsərrüfatına investisiyasının artırılması üçün əlverişli zəmin yaradır. İdxal olunan məhsulların daxili istehsalla əvəzlənməsi, xüsusilə buğda, bitki yağı, quş əti sahələrində, xarici investorlar üçün prioritet hədəf kimi müəyyən edilmişdir.

Proqramın həyata keçirilməsi ölkənin ərzaq müstəqilliyini möhkəmləndirmək, kənd əhalisinin gəlirlərini artırmaq, urbanizasiya axınını tənzimləmək və ixrac potensialını genişləndirmək kimi strateji hədəflərə xidmət edir.

Kəndlərdən şəhərlərə artan miqrasiya axını Azərbaycanda kənd əhalisinin azalması, kənd təsərrüfatı işçi qüvvəsinin seyrəlməsi kimi struktur problemlər yaratmaqdadır. Bu problem bütün dünya üçün aktualdır, lakin onun həll yolları ölkədən ölkəyə fərqlənir.
Azərbaycanın strateji məqsədi urbanizasiyanın istiqamətini dəyişmək -kəndlərdən şəhərlərə deyil, şəhərlərdən kəndlərə qayıdış prosesini başlatmaqdır. Bu hədəfin reallaşması üçün Regional İnkişaf Proqramları çərçivəsində görülən işlər mühüm rol oynamışdır: müasir xəstəxanalar, yeni məktəb binaları (4 mindən çox məktəbin 80-90 faizi təmir edilmişdir), rayon mərkəzlərinin inkişafı şəhərlə kənd arasındakı sosial fərqi azaltmaq istiqamətindəki addımlar kimi qiymətləndirilir.

Kənddə xidmət sektorunun yüksəldilməsi, turizm potensialının inkişaf etdirilməsi, bölgələrdə məşğulluğun artırılması - bütün bunlar Dövlət Proqramının kənd sakinlərinin torpağa bağlılığını gücləndirilməsini hədəfləyən komponentlərini təşkil edir.
Prezident İlham Əliyevin kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədəki çıxışı Azərbaycanın aqrar siyasətinin həm müvəffəqiyyətlərini, həm də çözülməsini tələb edən problemlərini obyektiv şəkildə əks etdirir. Görülmüş işlər əhəmiyyətlidir: infrastruktur yenilənmiş, texnika parkı modernləşdirilmiş, subsidiya mexanizmləri formalaşmış, məhsuldarlıq artmışdır.

Bununla belə, buğda, bitki yağı və bəzi heyvanat məhsulları üzrə idxaldan asılılıq davam edir, son illərdə isə kənd təsərrüfatı istehsalının artım tempi ləngimişdir. 2026-2030-cu illər üçün yeni Dövlət Proqramı məhz bu boşluğu doldurmaq üçün qəbul edilmişdir. Dövlət (2 mlrd. manatdan çox) və özəl (3 mlrd. manatdan çox) kapitalın birləşdirilməsi, xarici investorların cəlb edilməsi, torpaqların pasportlaşdırılması, müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi, intensiv bağçılıq, istixanalar və emal sənayesinin inkişafı proqramın əsas xətlərini müəyyən edir.
Proqramın uğurla həyata keçirilməsi Azərbaycanın ərzaq müstəqilliyini əsaslı şəkildə gücləndirib, ixrac potensialını genişləndirəcək, kənd əhalisinin rifah halını yüksəldəcək və ölkənin davamlı iqtisadi inkişafına ciddi töhfə verəcəkdir.

𝟐𝟖 𝐌𝐚𝐲 - 𝐌𝐮̈𝐬𝐭ə𝐪𝐢𝐥𝐥𝐢𝐤 𝐆𝐮̈𝐧𝐮̈

Hər il may ayının 28-i Azərbaycan xalqı üçün xüsusi bir gündür. Bu tarix təsadüfən seçilməmişdir – 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan edilmiş və İstiqlal Bəyannaməsi imzalanmışdır. Həmin gün Azərbaycan xalqı Şərqin və müsəlman dünyasının ilk demokratik, hüquqi, dünyəvi parlament respublikasını yaratmışdır. Bu fəaliyyət tək siyasi bir akt deyildi – o, yüzillərlərlə formalaşmış milli özünüdərkin, azadlıq və müstəqillik əzminin zirvə nöqtəsiydi.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması təsadüfi bir hadisə deyildi. XIX əsrin ikinci yarısından etibarən xalqımızın mütəfəkkir şəxsiyyətlərinin, qabaqcıl ziyalılarının fəaliyyəti nəticəsində milli oyanış hissləri gündən-günə güclənmişdi. Bu prosesdə Azərbaycanın tanınmış ziyalı və dövlət adamları, hüquqşünaslar, siyasətçilər mühüm rol oynadılar. Nəticədə, həmin milli oyanış məntiqi olaraq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elanına gətirib çıxardı. Ulu Öndər Heydər Əliyevin sözləri ilə desək: "Müsəlman Şərqində ilk demokratik cümhuriyyətin məhz Azərbaycan torpağında yaranması xalqımızın o dövrdə milli müstəqillik, azadlıq duyğuları ilə yaşaması ilə bağlıdır."

1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Şurası İstiqlal Bəyannaməsini imzalamaqla Azərbaycanın müstəqilliyini dünyaya bəyan etmiş, xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrini davam etdirmişdir. Müstəqil, azad, demokratik respublika qurmaq məqsədini özündə cəmləşdirən bu dövlət, eyni zamanda, Şərq demokratiyası üçün yeni bir model yaratmışdır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Avropa demokratik dəyərləri ilə Şərq mədəniyyətinin xüsusiyyətlərini uğurla birləşdirərək xalqımızın milli və siyasi şüurunun yüksək səviyyəsini nümayiş etdirmişdir.

Cümhuriyyətin əsas tarixi nailiyyətlərindən danışarkən ilk növbədə demokratik prinsiplərə sadiqliyi vurğulamaq lazımdır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bütün ölkə vətəndaşlarına eyni hüquqlar verərək irqi, milli, dini, sinfi bərabərsizliyi ortadan qaldırdı. Bu, həm Şərq, həm də dünya tarixi baxımından son dərəcə mütərəqqi bir addım idi. Cümhuriyyətin mövcud olduğu qısa müddət ərzində - cəmi 23 ay ərzində - mühüm quruculuq işləri həyata keçirildi: Azərbaycanın ilk parlamenti yaradıldı; dövlət atributları - bayraq, gerb, himn - təsis olundu, Azərbaycan vətəndaşlığı institutu yaradıldı; milli ordu formalaşdırıldı, 1918-ci ildə Ədliyyə Nazirliyi təsis edildi; məhkəmə sistemi formalaşdırıldı, 1918-ci ildə xalq maarifi milliləşdirildi, təhsil ana dilində aparılmağa başlandı, 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universiteti açıldı – milli kadr hazırlığında tarixi addım, Qafqaz İslam Ordusu ilə birlikdə Bakı işğalçılardan azad edildi.

Xarici siyasət cəbhəsində də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti uğurlar qazandı. Paris Sülh Konfransında iştirak edərək beynəlxalq tanınma uğrunda mübarizə aparan Azərbaycan diplomatları ölkənin hüquqi subyektliyini dünyaya sübut etdilər. Bu tanınma, sonrakı illərdə - 1920-ci ilin aprel ayında baş verən bolşevik işğalından sonra belə - Azərbaycanın dünya siyasi xəritəsindən tamamilə silinməsinin qarşısını aldı.

XX əsrin sonlarında müstəqilliyinə yenidən qovuşan Azərbaycan suverenliyini qoruyub saxlamaq üçün böyük sınaqlarla üzləşdi. 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul olunmuş "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında" Konstitusiya Aktı 1918-ci il 28 may tarixli İstiqlal Bəyannaməsinə istinad etmiş və Azərbaycan Respublikasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğunu hüquqi cəhətdən təsbit etmişdir. Bu mühüm sənəd yeni dövrün bünövrəsini qoydu.

Lakin müstəqilliyin elanı kifayət deyildi - onu qorumaq lazım idi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin sözləri ilə: "Müstəqilliyi qorumaq, saxlamaq o müstəqilliyi əldə etməkdən qat-qat çətin bir vəzifə idi." Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarına təcavüzü, daxili siyasi böhranlar, iqtisadi çətinliklər - bütün bu amillər birlikdə ölkəni son dərəcə ağır bir vəziyyətə salmışdı. Məhz belə bir şəraitdə xalqın təkidi ilə hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər dövlətimizin və dövlətçiliyimizin xilaskarı oldu.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik ənənələrinin bərpasında əvəzsiz rolu oldu. 1990-cı il noyabrın 17-də - Sovet İttifaqı hələ mövcud ikən - o, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sessiyasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağını rəsmi dövlət bayrağı kimi qaldırdı. Bu cəsarətli addım müstəqilliyə aparan yolun əsasını qoydu. Sonrakı illərdə isə Ulu Öndərin apardığı müdrik daxili və xarici siyasət sayəsində Azərbaycan sabitliyini bərpa etdi, iqtisadi inkişaf yoluna qədəm qoydu, kiçik bir ölkədən dünyada tanınan nüfuzlu bir dövlətə çevrildi.

Ulu Öndərin respublikada uğurla gerçəkləşdirdiyi siyasət xalqımızın tarixi-mədəni yaddaşını özünə qaytararaq milli mənlik şüurunu inkişaf etdirdi. 1918-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 80 illik yubileyi münasibətilə müvafiq sərəncamların imzalanması, yubiley üzrə Dövlət Komissiyasının yaradılması bu sahədə atılmış mühüm addımlar sırasındadır. Ulu Öndərin qəti etirafı ilə desək: "Bu gün tam qətiyyətlə demək olar ki, Azərbaycan dövləti, müstəqil Azərbaycan Respublikası 1918-ci ildə yaranmış Xalq Cümhuriyyətinin varisidir."

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi sahəsində bir sıra tarixi addımlar atılmışdır. Bu addımlar həm simvolik, həm də hüquqi-siyasi mahiyyət daşıyır. 2007-ci il mayın 25-də Bakı şəhərinin İstiqlaliyyət küçəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə ucaldılmış İstiqlal Bəyannaməsi abidəsinin rəsmi açılışı baş tutdu. Bu abidə dövlətçilik ənənələrinə sadiqliyin əbədi rəmzidir.

2018-ci ilin "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İli" elan edilməsi tarixi əhəmiyyət daşıyır. Bu qərar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik tariximizdə yeri və rolunun dərindən öyrənilməsinə, geniş ictimaiyyətə çatdırılmasına, milli yaddaşın formalaşmasına xidmət etmişdir. Həmin il Azərbaycan Respublikasının qanunu ilə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı da təsis olunmuşdur. 2018-ci il mayın 24-də isə 1918-ci ildə parlamentdə qaldırılmış, 1920-ci ildə oradan götürülmüş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli Dövlət bayrağı yenidən öz Vətəninə qaytarıldı.

2021-ci il oktyabrın 15-də isə "Müstəqillik günü haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul olundu. Həmin qanunla 28 May Müstəqillik Günü, oktyabrın 18-i isə Müstəqilliyin Bərpası Günü kimi rəsmiləşdirildi. Bu, Azərbaycanın dövlət suverenliyinin 1918-ci ildə bərqərar olduğunu hüquqi cəhətdən təsdiqləyən son dərəcə mühüm bir sənəddir. Müasir Azərbaycanın 1918-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tamhüquqlu varisi olduğunu bir daha vurğulayan bu qanun, tarixi davamlılığın qanunvericilik səviyyəsindəki ifadəsidir.

Ən böyük tarixi nailiyyət isə şübhəsiz ki, Prezident İlham Əliyevin Müzəffər Ali Baş Komandan kimi rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan qələbədir. Bu qələbə nəticəsində Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdi, işğal altında olan torpaqlar azad edildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yadigarı kimi Azərbaycan bayrağının bu gün azad olunmuş ərazilərdə dalğalanması Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin gələcək nəsillərə unudulmaz dövlətçilik əmanətidir.

28 May - Müstəqillik Günü təkcə tarixi bir hadisənin yad edilməsi deyil, həm də müasir Azərbaycanın özünəinam, milli birlik və inkişaf əzmi ilə dolu bir bayramıdır. Bu gün xalqımıza xatırladır ki, müstəqillik mübarizə ilə qazanılır, ancaq onu qorumaq daha böyük məsuliyyət tələb edir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 23 aylıq mövcudluğu sübut etdi ki, hətta çətin şəraitdə belə güclü iradə ilə çox böyük işlər görmək mümkündür.

Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Respublikasında demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət, vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu prosesi, siyasi, iqtisadi və sosial islahatlar uğurla həyata keçirilir. Ölkə iqtisadiyyatı dönmədən inkişaf etdirilir, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi üçün əsaslı tədbirlər görülür. Bu siyasətin strateji hədəfi isə 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularının arzuladığı güclü, demokratik, müstəqil Azərbaycanı gerçəklik halına gətirməkdir.

Prezident İlham Əliyevin sözləri bu ruhun ən gözəl ifadəsidir: "Müstəqilliyimiz əbədidir, dönməzdir, sarsılmazdır! Yaşasın güclü, müstəqil Azərbaycan!" Bu sözlər həm vəd, həm də qətiyyətdir - Azərbaycan xalqının müstəqillik yolunda min illərlik tarixinin bu günkü nəticəsi, sabahkı inkişafının isə möhkəm bünövrəsi.

28 May - Müstəqillik Günü Azərbaycan tarixinin ən şərəfli səhifəsidir. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti şəklində müsəlman Şərqinin ilk demokratik respublikası olaraq dünyaya bəyan edilən müstəqillik ideyası bu gün özünün ən parlaq ifadəsinə çatmışdır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin xilaskarlıq missiyası, Prezident İlham Əliyevin qəhrəmanlıq dövrü - bütün bunlar birlikdə Azərbaycan dövlətçiliyinin fasiləsiz davamını, köklü ənənəsini ortaya qoyur.

28 May yalnız tarixdə qalmış bir tarix deyil - o, Azərbaycan xalqının milli kimliyi, dövlətçilik şüuru və gələcəyə olan inamının simvoludur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularının ideyaları bu gün müasir Azərbaycanda yaşamaqdadır. Torpaqları azad edilmiş, beynəlxalq arenada nüfuzunu artırmış Azərbaycan artıq keçmişdəki kimi 23 ay yaşayan bir respublika deyil - o, tarixini, müstəqilliyini və gücünü daim inkişaf etdirən, əbədi yaşayan bir dövlətdir.

Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il mayın 18-də Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasında çıxışı
Dünya şəhərlərinin sürətlə böyüdüyü, urbanizasiyanın getdikcə mürəkkəb sosial-iqtisadi problemlər doğurduğu bir dövrdə şəhərsalma siyasəti dövlət idarəçiliyinin strateji komponenti kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasına 182 ölkədən 45 mindən artıq nümayəndənin iştirakı bu sahənin qlobal miqyasda nə qədər aktual olduğunu açıq şəkildə sübut edir.
Azərbaycan bu tədbirə sıravi iştirakçı kimi deyil, həm ev sahibi, həm də fəal siyasət formalaşdırıcısı kimi qatılıb. Ölkə 2022-ci ildən etibarən BMT-nin Məskunlaşma Proqramı ilə birgə Ağdam, Zəngilan və Xankəndidə üç milli şəhərsalma forumu keçirmiş, 2026-cı ili isə "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan etmişdir. Bu faktlar Azərbaycanın mövzuya siyasi iradə və sistemli yanaşma baxımından münasibətini əyani şəkildə ortaya qoyur.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi - Avropa ilə Asiya arasında, Şərqlə Qərbin kəsişdiyi nöqtədə - ölkənin şəhər mənzərəsinə birbaşa təsir etmişdir. Bakı bu baxımdan ən parlaq nümunədir: qədim İçərişəhər divarları ilə müasir binalar yan-yana dayanır, vaxtilə üç kilometr olan sahil bağı bu gün 15 kilometrlik dənizkənarı məkana çevrilib.
Azərbaycanın digər qədim şəhərləri də özəl tarixi-memarlıq dəyərləri daşıyır: Şamaxıda 743-cü ildə tikilmiş dünyanın ən qədim məscidlərindən biri yerləşir, Naxçıvanda memar Əcəmi Naxçıvani tərəfindən XII əsrdə inşa edilmiş Möminə xatun türbəsi mövcuddur, Gəncə şəhəri dahi şair Nizami Gəncəvinin vətəni olaraq həm tarixi simasını qoruyur, həm də müasirləşir, Lahıc kəndinin 15 əsr əvvəl inşa edilmiş kanalizasiya və su xətti sistemi bu gün də fəaliyyətdədir, Kiş kəndindəki kilsə dünyada mövcud olan ən qədim kilsələrdən biri hesab edilir.
Bu abidələr muzeyə çevrilmiş cansız eksponatlar deyil - hər biri ziyarətçilərə açıq, içərisinə daxil olub toxunula bilən yaşayan irs nümunələridir. Məhz bu xüsusiyyət Azərbaycanın tarixi irslə münasibətini dünya təcrübəsindən fərqləndirən başlıca amil kimi qiymətləndirilə bilər.
Bakı 1846-cı ildə dünyada ilk neft hasil edən şəhər olmuş, lakin 180 ilə yaxın ətraf mühitin qorunmasına demək olar ki, diqqət yetirilməmişdir. Bu uzunmüddətli laqeydlik paytaxtın bir sıra məhəllələrini - Qara şəhər, Bibiheybət, Böyükşor - ağır ekoloji çirklənmə zonasına çevirmişdi.
Son iki onillikdə aparılan ardıcıl bərpa işlərinin nəticəsində Bakının üzü dəyişib. Keçmişdə ağır çirklənməyə məruz qalmış Qara şəhər ərazisində müasir şəhərsalmanın nümunəsi kimi tanınan Ağ şəhər layihəsi reallaşdırılıb. "Sea Breeze" istirahət məkanı, 100-dən artıq park və ictimai ərazi yaradılıb, onların 19-u tam yenilənib. İctimai nəqliyyat modernləşdirilib, metro infrastrukturu genişləndirilib, elektrik enerjisi ilə işləyən müasir avtobuslara keçid sürətləndirilir.
Azərbaycanın şəhərsalma gündəliyinin ən böyük həcmli komponenti Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulmasıdır. 30 il ərzində işğal altında qalan ərazilər - beynəlxalq müşahidəçilərin "Qafqazın Xirosiması" adlandırdığı Ağdam da daxil olmaqla - tamamilə dağıdılmış vəziyyətdə geri alınmışdır.
Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində cəmi 5 il ərzində aşağıdakı işlər görülmüşdür: Ümumilikdə 70 km tunel qazılmış, daha 5 tunel tikiləcək, 500 körpüdən 435-i artıq istifadəyə verilib, 3 beynəlxalq hava limanı inşa edilib, Elektrik stansiyaları, su təchizatı sistemləri, su anbarları, dəmir yolları çəkilib, 85 mindən artıq azərbaycanlı azad edilmiş ərazilərdə artıq yaşayır, işləyir və təhsil alır.
Şuşanın zədələnmiş qalasının bərpası bu prosesdə xüsusi simvolik əhəmiyyət daşıyır - Qarabağın mədəni paytaxtı sıfırdan yenidən qurulur. Minalı ərazilərin təmizlənməsindən tutmuş sənaye zonalarının yaradılmasına qədər uzanan bu kompleks proses əhalinin sürətli qayıdışını təmin etmək üçün strateji şəkildə planlaşdırılmışdır.
Azərbaycanın şəhərsalma təcrübəsi bir neçə vacib prinsip üzərində qurulmuşdur: tarixi irsə hörmət, ekoloji məsuliyyət, cəsur lakin ehtiyatlı modernləşmə, həmçinin dağıdılmış şəhərlərin sıfırdan dirçəldilməsi qabiliyyəti. Bu prinsiplərin hamısı Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasında açıq şəkildə ifadə olunmuş, Azərbaycanın beynəlxalq şəhərsalma ictimaiyyəti ilə aktiv dialoqa hazır olduğunu bir daha təsdiqləmişdir.
Prezident İlham Əliyevin Formula 1 metaforası bu balansı dəqiq ifadə edir: həm cəsur, həm ehtiyatlı olmaq - yüksək sürətdə inkişafı tarixi qala divarlarına bir metr qalmış dayandıra bilmək bacarığı. Bu yanaşmanın qlobal şəhərsalma diskursuna nümunə kimi təqdim edilməsi tamamilə əsaslıdır.

Prezident İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısında videobağlantı formatında çıxışı

Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il 4 may tarixində “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısında videobağlantı vasitəsilə çıxışı regionda baş verən siyasi, iqtisadi və geosiyasi proseslərin mahiyyətini əhatəli şəkildə əks etdirir. Bu çıxış yalnız cari vəziyyətin təhlili deyil, həm də gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Son dövrlərdə Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunan sülh regionda uzun illər davam edən qarşıdurmanın aradan qalxmasına zəmin yaratmışdır. Ermənistanın 2028-ci ildə Zirvə görüşünün Azərbaycanda keçirilməsini dəstəkləməsi qarşılıqlı etimadın formalaşdığını göstərir. Bu, həm də diplomatik münasibətlərin normallaşması istiqamətində mühüm addımdır.

Sülhün əldə olunması praktiki nəticələrlə müşayiət olunur. Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana 28 min ton yük daşınması regionda iqtisadi əməkdaşlığın genişləndiyini sübut edir. Eyni zamanda, Azərbaycanın Ermənistana neft məhsulları ixrac etməsi iqtisadi münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

Azərbaycanın enerji resursları region üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Neft və qaz məhsullarının ixracı yalnız iqtisadi gəlir mənbəyi deyil, həm də siyasi təsir vasitəsidir. Ermənistanla enerji sahəsində əməkdaşlığın başlanması regionda qarşılıqlı asılılığı artıraraq sülhün möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Yeni nəqliyyat dəhlizlərinin açılması regionun geosiyasi əhəmiyyətini artırır. “Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” layihəsi Azərbaycanın Naxçıvanla birləşməsini təmin etməklə yanaşı, Orta Dəhlizin mühüm hissəsinə çevriləcək. Bu isə Avropa ilə Asiya arasında əlaqələrin genişlənməsinə töhfə verəcək.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında bəzi beynəlxalq təşkilatların, xüsusilə Avropa Parlamenti və AŞPA-nın qeyri-obyektiv mövqeyini tənqid etmişdir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına baxmayaraq, bu qurumların ikili standartlar nümayiş etdirməsi beynəlxalq münasibətlər sistemində ədalət prinsipinə ziddir.

Müasir dövrdə informasiya müharibəsi dövlətlərarası münasibətlərdə mühüm rol oynayır. Azərbaycana qarşı qəbul edilən qətnamələr və aparılan kampaniyalar informasiya təzyiqinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Bu isə ölkənin beynəlxalq imicinə təsir göstərməyə yönəlmiş cəhdlərdir.

Azərbaycan parlamentinin Avropa Parlamenti ilə əməkdaşlığı dayandırmaq barədə qərarı ölkənin milli maraqlarının qorunmasına yönəlmiş prinsipial mövqedir. Bu addım Azərbaycanın müstəqil siyasət yürütmək qabiliyyətini nümayiş etdirir.

Bütün çətinliklərə baxmayaraq, Azərbaycan sülh gündəliyinə sadiq qalır. Bu siyasət regionda sabitliyin təmin olunmasına və uzunmüddətli inkişafın əsasının qoyulmasına xidmət edir. Ermənistanın da bu prosesdə iştirak etməsi qarşılıqlı fayda prinsipinə əsaslanır.

Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasət onu regionda əsas aktorlardan birinə çevirib. Enerji, nəqliyyat və diplomatik sahələrdə əldə olunan uğurlar ölkənin beynəlxalq mövqeyini gücləndirir və onu etibarlı tərəfdaş kimi tanıdır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın sülh, əməkdaşlıq və inkişaf strategiyasını aydın şəkildə ortaya qoyur. Regionda yeni siyasi və iqtisadi reallıqlar formalaşır. Azərbaycanın təşəbbüsləri yalnız milli maraqlara deyil, eyni zamanda regional sabitliyə və beynəlxalq əməkdaşlığa xidmət edir. Bu isə ölkənin gələcək inkişaf perspektivlərini daha da möhkəmləndirir.

Azərbaycan-İtaliya münasibətləri: Prezident İlham Əliyevin bəyanatı

Prezident İlham Əliyevin İtaliya Respublikası Nazirlər Şurasının sədri Ciorcia Meloninin Azərbaycana səfəri zamanı verdiyi bəyanat iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın mahiyyətini və inkişaf istiqamətlərini əhatəli şəkildə ortaya qoyur. Bu münasibətlər siyasi, iqtisadi, enerji, hərbi-texniki və humanitar sahələri əhatə edən çoxşaxəli əməkdaşlıq modelinə əsaslanır.

Azərbaycan və İtaliya arasında 2014 və 2020-ci illərdə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq bəyannamələri münasibətlərin hüquqi-siyasi bazasını təşkil edir. Bu sənədlər iki ölkə arasında qarşılıqlı etimadın və uzunmüddətli əməkdaşlığın təminatçısıdır. Yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər siyasi dialoqun intensivliyini göstərir.

İtaliya Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır. Ticarət dövriyyəsinin 12 milyard dollar həcmində olması iqtisadi əlaqələrin yüksək səviyyədə olduğunu göstərir. Bu əməkdaşlıq iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrini əhatə edir və qarşılıqlı fayda prinsipi üzərində qurulub.

Enerji sektoru Azərbaycan-İtaliya münasibətlərinin əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan İtaliyanın neft və qaz təchizatında aparıcı mövqelərdən birini tutur. Xüsusilə, Cənub Qaz Dəhlizi və TAP layihəsi Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Qaz ixracının artırılması istiqamətində aparılan müzakirələr əməkdaşlığın perspektivlərini genişləndirir.

Azərbaycan Dövlət Neft Fondu tərəfindən İtaliya iqtisadiyyatına yatırılan milyardlarla dollar sərmayə qarşılıqlı investisiya əməkdaşlığının yüksək səviyyədə olduğunu göstərir. Bu investisiyalar iqtisadi əlaqələrin dayanıqlığını və uzunmüddətli xarakterini təmin edir.

Yeni əməkdaşlıq istiqamətlərindən biri hərbi-texniki sahədir. Birgə istehsal və texnologiya transferi imkanları iki ölkə arasında sənaye əməkdaşlığının inkişafına təkan verir. Bu sahə gələcəkdə strateji əhəmiyyət kəsb edə bilər.

İtaliya şirkətləri Azərbaycanda geniş fəaliyyət göstərir. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələr bu əməkdaşlığın genişlənməsini göstərir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələri yeni investisiya imkanları təqdim edir.

İtaliya-Azərbaycan Universitetinin yaradılması humanitar sahədə əməkdaşlığın mühüm göstəricisidir. Bu universitet gələcək kadrların hazırlanmasında və iki ölkə arasında mədəni əlaqələrin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Azərbaycan-İtaliya münasibətləri yalnız ikitərəfli deyil, həm də regional və qlobal səviyyədə əhəmiyyət kəsb edir. Bu əməkdaşlıq Avropa ilə Cənubi Qafqaz arasında körpü rolunu oynayır və enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik sahələrində mühüm təsirə malikdir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatı Azərbaycan-İtaliya münasibətlərinin strateji xarakterini və çoxşaxəli inkişafını aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu əməkdaşlıq modeli qarşılıqlı maraqlara əsaslanaraq gələcəkdə daha da genişlənəcək və hər iki ölkə üçün yeni imkanlar yaradacaqdır.