12/06/2026
Tarix sübut edib ki, xalqların taleyində rəhbər amili təkcə dövlətin idarə olunması ilə bitmir; güclü lider həm də bütöv bir millətin təhlükəsizlik qalxanı, geosiyasi fırtınalardan qorunma rəmzidir. Azərbaycanın XX əsr tarixinin ən mürəkkəb, ən ağrılı və eyni zamanda ən şərəfli mərhələləri məhz Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı və siyasi fəaliyyəti ilə bağlıdır. Onun həm hakimiyyətdə olduğu, həm də böyük siyasətdən uzaqlaşdırıldığı dövrlərin təhlili bu həqiqəti bir daha tam çılpaqlığı ilə ortaya qoyur.
Siyasi Qalxan Parçalanarkən: 1987-ci İl İsteffası və Başlayan Faciələr
1987-ci ilin oktyabr ayı Azərbaycanın müasir tarixinə ən kritik dönüş nöqtələrindən biri kimi düşdü. SSRİ rəhbərliyində — Siyasi Büro daxilində şəxsən Baş katib Mixail Qorbaçovun yeritdiyi ədalətsiz, subyektiv və ermənipərəst siyasi xəttə qətiyyətlə etiraz edən Heydər Əliyev tutduğu bütün vəzifələrdən istefa verdi. Bu addım təkcə bir siyasətçinin prinsipial mövqeyi deyil, həm də imperiya rəhbərliyinin gizli məqsədlərinə qarşı ucaldılan bir etiraz səsi idi.
Lakin bu gediş Azərbaycan üçün ağır sınaqların başlanğıcına rəvac verdi. Heydər Əliyevin böyük siyasi çəkisindən, sarsılmaz iradəsindən və Moskvadakı nüfuzundan çəkinən erməni millətçiləri və onların sovet iqtidarındakı gizli himayədarları sanki bu anı gözləyirdilər. Təsadüfi deyil ki, dahi rəhbərin istefasından heç iki həftə keçməmiş, erməni separatçıları keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Azərbaycandan qoparılaraq Ermənistana birləşdirilməsi iddiasını ortaya atdılar.
Tarixi paralellər və faktlar birmənalı olaraq göstərir: əgər həmin illərdə Heydər Əliyev SSRİ rəhbərliyində təmsil olunsaydı və ya Azərbaycana rəhbərlik etsəydi, erməni millətçiləri bu çirkin və qanlı ssenarini həyata keçirməyə əsla cürət edə bilməzdilər. Çünki Heydər Əliyev faktoru regional və qlobal miqyasda sabitliyin, ədalətin və milli maraqların ən etibarlı təminatçısı idi.
Səriştəsizliyin Bədəli: İtkilər və Xaos Dövrü
Ulu Öndərin Moskvadan və Bakıdan uzaqlaşdırılmasından sonra Azərbaycanda yaranan rəhbərlik boşluğu, sonrakı mütəvalilik və Moskvaya kor-koranə itaət ölkəmizi uçurumun kənarına gətirdi. Ermənistandan soydaşlarımızın qanlı şəkildə deportasiya edilməsi, Qarabağda alovlanan münaqişə, 20 Yanvar faciəsi və daxili siyasi çəkişmələr xalqın fəlakətinə çevrildi. 90-cı illərin əvvəllərində respublikaya rəhbərlik edən qüvvələrin səriştəsizliyi ucbatından ölkə həm torpaq itkisi ilə üzləşdi, həm də vətəndaş müharibəsi və parçalanma təhlükəsi ilə qarşı-karşıya qaldı.
Sözünə Sadiq Lider: Qayıdış və Xilaskarlıq Missiyası
Xalqın tarixi yaddaşı aldanmır. 1993-cü ildə ölkə məhv olmaq təhlükəsi yaşayanda millət yeganə nicat yolunu yenə öz Böyük Oğlunda gördü. Xalqın təkidli tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev, məqaləmizin epiqrafı olan o məşhur andına — "Həyatım da, fəaliyyətim də yalnız və yalnız Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunub saxlanmasına həsr olunacaqdır" kəlamına son nəfəsinə qədər sadiq qaldı.
Qısa müddətdə daxili xaos dayandırıldı, dövlət çevrilişi cəhdlərinin qarşısı alındı. "Əsrin müqaviləsi" ilə ölkənin iqtisadi müstəqilliyinin, daxili islahatlarla isə hüquqi dövlət quruculuğunun təməli qoyuldu. Ən əsası, bu gün bütün dünyanın heyranlıqla bəhs etdiyi nizami və rəşadətli Azərbaycan Ordusunun formalaşması prosesinə start verildi.
Tarixin Dərsi: Heydər Əliyevin irsi bizə öyrədir ki, müstəqilliyi qazanmaq nə qədər çətindirsə, onu qoruyub saxlamaq, daxili və xarici təhdidlərə sinə gərmək ondan qat-qat çətindir. Bu yolda ən böyük silah isə milli birlik və sarsılmaz lider iradəsidir.
Vəsiyyətin Zəfəri
Bu gün fəxrlə deyə bilərik ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin yaratdığı möhkəm dövlətçilik bünövrəsi Azərbaycanı ən böyük hədəfinə çatdırdı. Onun siyasi kursunun layiqli davamçısı, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan xalqı Qarabağ düyününü birdəfəlik həll etdi.
Ulu Öndərin 1987-ci ildə başlayan və xalqımızın qəlbində yara buraxan o ağır tarixi mərhələ, 2020-ci ilin Vətən Müharibəsi və sonrakı antiterror tədbirləri ilə tam və qəti Qələbə ilə taclandı. Bu gün suverenliyi tam bərpa olunmuş, üçrəngli bayrağı Xankəndidə, Şuşada, Xocalıda qürurla dalğalanan rəşadətli Azərbaycan, məhz dahi rəhbərin ömrünü həsr etdiyi o müqəddəs müstəqilliyin ən möhtəşəm abidəsidir.
Hazırladı: İsmayıllı rayonu İstisu kənd tam orta məktəbin tarix müəllimi Günel Ələsgərova