Təhsil Xidmətləri Araşdırma və Təhlil Mərkəzi

31/10/2024

Məktəbli avtobuslarının şagirdlərin təhlükəsizliyinə verdiyi töhfə, yalnız fiziki təhlükəsizliklə bitmir. Kamran Əsədov, məktəb avtobuslarının, uşaqlara sosiallaşma və dostluq münasibətləri qurmaq imkanı verdiyini qeyd edir. Şagirdlər, avtobusda bir yerdə səyahət edərək, dostluq bağlarını gücləndirir, bir-birləri ilə ünsiyyət qururlar. Bu, onların emosional inkişafına müsbət təsir göstərir.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov, məktəbli avtobuslarının şagird təhlükəsizliyi üçün əhəmiyyətini geniş şəkildə müzakirə edir. Məktəbli avtobuslar, şagirdlərin məktəbə və evə təhlükəsiz şəkildə nəql edilməsində müstəsna rol oynayır. Bu nəqliyyat vasitələri...

29/10/2024

Peşə təhsili, müasir cəmiyyətin inkişafında və əmək bazarının tələblərinə uyğun mütəxəssislərin yetişdirilməsində mühüm rol oynayır. Təhsil eksperti Kamran Əsədov, peşə təhsilinin əhəmiyyətini, əmək bazarının tələbləri, beynəlxalq təcrübə və bu sahəd...

18/10/2024

Elm və təhsil xəbərlərinin etibarlı ünvanı!

13/10/2024

Sosial media platformalarının istifadəsi, gənclər üçün müsbət aspektlər təqdim etsə də, onun zərərləri də inkar edilə bilməz. Əvvəlcə, bu platformalarda uzun müddət qalmaq, şagirdlərin diqqətini dağıdaraq, onların dərslərinə və akademik uğurlarına mənfi təsir göstərir.

Məktəb şagirdlərinin Facebook, Instagram, TikTok kimi sosial platformalardan istifadəsi son illərdə geniş müzakirə olunan bir mövzudur. Təhsil eksperti Kamran Əsədov, bu platformaların şagirdlərin psixologiyasına, sosial inkişafına və dərslərinə olan təsirini ətraflı şər...

12/10/2024

Azərbaycanda ali məktəblərə qəbul prosesi, mərkəzi imtahan sisteminə əsaslanır. Tələbələr, dövlət tərəfindən təşkil olunan imtahanlarda iştirak edərək, nəticələrinə əsasən, müxtəlif ali məktəblərə qəbul olurlar. Bu imtahan, əsasən, şagirdlərin bilik və baca...

10/10/2024

Görkəmli şərqşünas-alim Aida İmanquliyevanın anadan olmasından 85 il ötür

Aida İmanquliyeva Azərbaycan şərqşünaslıq elminin parlaq siması, əvəzsiz alim və ictimai xadim idi. Onun dərin elmi bilikləri, geniş erudisiyası və bir neçə Şərq və Qərb dillərini bilməsi sayəsində ərəb ədəbiyyatı ilə bağlı tədqiqatları təkcə ölkəmizdə deyil, beynəlxalq aləmdə də yüksək dəyərləndirilirdi. O, məhcər ədəbiyyatı (yəni, Ərəb dünyası xaricində yaranan ədəbiyyat) üzərində aparılan tədqiqatların ən sanballı nümayəndəsi kimi tanınırdı. Aida xanımın bu istiqamətdə yazdığı əsərlər, onun elmi araşdırmalarında göstərdiyi müasir yanaşmalar ərəb filologiyasına yeni bir nəfəs gətirdi. Bu tədqiqatlar həm ölkəmizin ədəbiyyatının zənginləşməsinə, həm də Şərq-Qərb ədəbi əlaqələrinin daha dərindən anlaşılmasına böyük töhfə verdi. Şərq ədəbiyyatı korifeylərinin həyat və yaradıcılığına həsr etdiyi monoqrafiyalar Azərbaycan elmi mühitində yüksək qiymətləndirilməklə yanaşı, dünya elmində də geniş maraq doğurdu.

Aida İmanquliyevanın Azərbaycan Elmlər Akademiyasındakı fəaliyyəti də onun elmi təşkilatçılıq bacarıqlarının bariz nümunəsidir. O, Şərqşünaslıq İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini və direktor kimi çalışaraq, institutun beynəlxalq əlaqələrini genişləndirdi, çoxsaylı beynəlxalq simpozium və konfranslar təşkil etdi. Bu tədbirlər Azərbaycan elmini xaricdə layiqincə təmsil etmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Eyni zamanda, Aida xanımın rəhbərliyi dövründə institutda yüksək ixtisaslı şərqşünas kadrların hazırlanmasına böyük diqqət yetirildi. Onun elmi rəhbərliyi altında çoxsaylı dissertasiya işləri müdafiə olundu və bir çox gənc alimlər onun təcrübəsindən yararlandı.

Şərqşünas alim təkcə elmi fəaliyyəti ilə deyil, həm də pedaqoji fəaliyyəti ilə yaddaşlarda iz qoymuşdur. Bakı Dövlət Universitetində ərəb filologiyasından oxuduğu mühazirələr tələbələrin arasında çox sevilirdi. O, auditoriyada tələbələri elmi diskussiyalara dəvət edirdi və onların fikir mübadiləsi aparmasına şərait yaradırdı. Aida xanımın tələbələrinə qayğısı, onlara öz bilik və təcrübələrini bölüşməkdə göstərdiyi səylər, həm də onun böyük pedaqoq olduğunu göstərirdi. O, alim olaraq tələbələrinə elm yolunda yalnız nəzəriyyə deyil, həm də həyati təcrübələrini ötürürdü.

Aida İmanquliyevanın həyatı həm də gözəl bir ailə ilə müşayiət olunurdu. O, yalnız böyük alim deyil, eyni zamanda səmimi, mehriban bir ana idi. Onun övladları olan Nərgiz Paşayeva və Mehriban Əliyeva bu gün Azərbaycan elminə və ictimai həyatına mühüm töhfələr verən şəxsiyyətlərdir. Aida xanımın övladlarına aşıladığı dəyərlər – çalışqanlıq, fədakarlıq, vicdanlılıq – onların bu gün cəmiyyətdə mühüm yerlər tutmasına səbəb olmuşdur. Aida xanımın həm ailəsində, həm də cəmiyyət qarşısında göstərdiyi xidmətlər onun çoxşaxəli şəxsiyyətinin bariz təzahürüdür.

Aida İmanquliyevanın elmi irsi bu gün də müasir şərqşünaslar üçün istinad mənbəyi olaraq qalır. Onun yazdığı monoqrafiyalar, tədqiqatlar ərəb ədəbiyyatını araşdıran alimlər üçün dəyərli materialdır. Alimin tədqiqatları və əsərləri dövrünün ən aktual məsələlərini əhatə edərək, bu gün də aktuallığını qoruyub saxlayır. O, elmə həsr etdiyi ömrü ilə təkcə öz dövrünün deyil, gələcək nəsillərin də yolunu işıqlandıran bir şəxsiyyət kimi yaddaşlarda yaşayır.

Kamran Əsədov
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Təhsildə Təhlil və Kommunikasiyalar Mərkəzinin direktoru

10/10/2024

Ali təhsil müəssisələrinin maliyyə şəffaflığı ilə bağlı universitetlərin rəsmi saytlarında və ya başqa informasiya resurslarında onların maliyyə xərcləri, daxil olan vəsaitlər, təhsil haqları və digər gəlir mənbələri barədə geniş və açıq məlumatlar təqdim edilmir. Bu vəziyyət təhsil sektorunda şəffaflığın olmaması ilə bağlı ciddi suallar doğurur və maliyyə idarəçiliyində şəffaflıq prinsiplərinin tətbiqi üçün addımların atılmadığını göstərir.

Beynəlxalq təcrübəyə nəzər salsaq, ABŞ, Böyük Britaniya, Finlandiya kimi ölkələrin universitetləri maliyyə hesabatlarını ictimaiyyətə təqdim edirlər. Hər il tədris prosesinə ayrılan vəsaitlər, infrastrukturun yenilənməsi, tədqiqat layihələri və təqaüd proqramları kimi sahələrdə xərclərin necə yönəldildiyi geniş şəkildə açıqlanır. Bu cür məlumatlar tələbələrin, valideynlərin və potensial investorların təhsil müəssisələrinə olan etibarını artırır. Lakin Azərbaycanda bu şəffaflıq yoxdur və ali təhsil müəssisələrinin büdcə idarəçiliyi ilə bağlı suallar cavabsız qalır. Bunun nəticəsində ictimaiyyət nəinki universitetlərin maliyyə dayanıqlığını qiymətləndirə bilmir, həm də ayrılan vəsaitlərin səmərəli istifadə olunub-olunmadığını anlaya bilmir.

Bu şəffaflığın olmaması, həm də universitetlərin beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini zəiflədir. Bir çox beynəlxalq reytinq agentlikləri universitetlərin maliyyə şəffaflığını da nəzərə alaraq onları qiymətləndirir. Bu göstərici yüksək səviyyədə olan universitetlər daha çox tələbə və tədqiqatçı cəlb etmək şansına malikdirlər. Azərbaycanda universitetlər bu istiqamətdə geri qalır. Maliyyə məlumatlarının açıq şəkildə təqdim olunması tələbələrin seçiminə, dövlət və özəl sektorun təhsil müəssisələrinə olan marağına, həmçinin təhsil keyfiyyətinin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər. Təəssüf ki, bu cür hesabatların olmaması təhsil sisteminin maliyyə aspektlərinin dumanlı qalmasına səbəb olur və ali təhsilin inkişafını ləngidə bilər.

Kamran Əsədov

ADPU-nun Təhsildə Təhlil və Kommunikasiyalar Mərkəzinin direktoru

07/10/2024

Azərbaycan universitetlərinin beynəlxalq reytinqdəki yeri: Niyə yox?

Son illərdə Azərbaycanın ali təhsil sistemi, dünya miqyasında tanınan universitetlərin reytinqlərində iştirak etməməsi ilə bağlı ciddi tənqidlərə məruz qalır. Məsələn, “The 2024-2025 Best Global Universities” reytinqində 2,250 universitet arasında Azərbaycan universitetlərinin yer almadığı görünür. Bu vəziyyət, ölkəmizin təhsil sisteminin keyfiyyəti ilə bağlı suallar doğurur. Beynəlxalq reytinqlərdə iştirak etməməyin səbəblərini və bunun nəticələrini araşdırmaq vacibdir.

Reytinqlərdə qiymətləndirmə kriteriyaları

Beynəlxalq reytinq platformaları, universitetlərin keyfiyyətini yalnız onların yerli göstəriciləri ilə deyil, həmçinin qlobal tədqiqat reputasiyası, nəşr sayı, beynəlxalq əməkdaşlıq və sitat təsiri kimi müxtəlif meyarlarla qiymətləndirir. Məsələn, “The QS World University Rankings” reytinqində qiymətləndirilən meyarlar arasında akademik reputasiya, işəgötürənlərin reputasiyası, fakültə/şagird nisbəti, beynəlxalq fakültə və tələbələrin sayı da var.

Azərbaycan universitetlərinin beynəlxalq reytinqlərdə olmaması, onların bu kriteriyalara cavab verməməsi ilə izah olunur. Tədqiqat fəaliyyətinin zəif olması, universitetlərin qlobal tədqiqat şəbəkələrində iştirak etməməsi, nəticə etibarilə onların reputasiyasını zəiflədir. Məsələn, 2022-ci ildə Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrinin beynəlxalq nəşrlərdəki iştirak nisbəti 20% -dən az olub, bu isə qonşu ölkələrə nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır.

Maliyyə resursları və infrastruktur

Beynəlxalq reytinqlərdə iştirak etməmənin bir digər səbəbi, maliyyə və infrastruktur problemləridir. Azərbaycanda ali təhsil müəssisələrinin 40%-i, müasir laboratoriyalara və tədqiqat resurslarına malik deyil. Eyni zamanda, beynəlxalq standartlara uyğun infrastrukturların olmaması, tədqiqatların keyfiyyətini və miqyasını məhdudlaşdırır. Bu problemlər, universitetlərin qlobal miqyasda rəqabət qabiliyyətini azaldır.

Beynəlxalq əməkdaşlıq

Beynəlxalq əməkdaşlıq, universitetlərin beynəlxalq reytinqlərdə yer alması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Məsələn, Türkiyə universitetləri 91 universitet ilə beynəlxalq əməkdaşlıq edərək, “Times Higher Education” reytinqində öz yerini əldə edib. Gürcüstanın ali təhsil müəssisələri də, regionda daha aktiv olublar. 2022-ci il reytinqində Gürcüstanın 3 universiteti, Ermənistanın 1 universiteti, Qazaxıstanın 2 universiteti yer almışdır. Bu, onların beynəlxalq tədqiqat platformalarında iştirak etdiklərini və qlobal standartlara uyğun olduqlarını göstərir.

Müqayisə və statistika

Müqayisə edəndə, Azərbaycanda yalnız 8 universitet beynəlxalq reytinqlərdə adını hallandırsa da, qonşu Gürcüstanda bu rəqəm 10-dan çoxdur. 2021-ci ildən etibarən Gürcüstanın ali təhsil sistemi, beynəlxalq standartları qəbul edərək, tələbə mübadiləsi proqramlarını genişləndirib, bu isə universitetlərin tanınmasını artırıb. Bunun nəticəsində, Gürcüstan universitetləri, Qərbi Avropada tədqiqat əməkdaşlığı ilə məşhurdur.

Nəticə olaraq, Azərbaycan universitetlərinin beynəlxalq reytinqlərdə yer almaması, yalnız yüksək bal toplayan tələbələrin və prezident təqaüdçülərinin qəbul olunması ilə ölçülməməlidir. Bu, daha geniş və dərin bir analiz tələb edir. Universitetlərin beynəlxalq reytinqdə yer alması, onların tədqiqat fəaliyyətinin artırılması, müasir infrastrukturun yaradılması və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə mümkündür. Azərbaycan ali təhsil sisteminin beynəlxalq səviyyədə tanınması üçün ciddi islahatlar və strateji yanaşmalar tələb olunur.

Azərbaycanda universitetlərin beynəlxalq reytinqlərdə olmaması, yalnız tədqiqat fəaliyyətinin zəif olması ilə deyil, həm də maliyyə və infrastruktur problemləri, beynəlxalq əməkdaşlığın azlığı ilə bağlıdır. Bu səbəbləri aradan qaldırmadıqca, Azərbaycan universitetlərinin beynəlxalq miqyasda tanınması mümkün olmayacaq.

07/10/2024

Təhsilin keyfiyyəti cəmiyyətin inkişafında həlledici rol oynayır. Keyfiyyətli təhsil olmadan nə peşəkar işçi qüvvəsi formalaşır, nə də məhsul və xidmət sahələrində keyfiyyətli inkişaf təmin edilir. Təhsilin keyfiyyətinə təsir edən amillərdən olan ixtisaslı müəllimlər, adekvat məktəb infrastrukturu, müasir və elmi əsaslara söykənən təhsil proqramları, valideynlərlə əməkdaşlıq, ömürboyu təhsil prinsipləri və düzgün təlim metodlarının tətbiqi cəmiyyətin gələcək inkişafını təmin edən əsas sütunlardır.