ԵՊՀ պատմության թանգարան/YSU History Museum

1903 թ. նոյեմբերի 22-ին Վանի նահանգի Գավաշ գավառի Պատականց գյուղում ծնվել է փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Հենրի (Հարություն) Գաբրիելի Գաբրիելյանը: Ավարտել է Երևանի թեմական դպրոցը, 1928 թ.՝ ԵՊՀ իրավատնտեսագիտական ֆակուլտետը և ստացել տնտեսագետի որակավորում:
1930 – 1933 թթ. սովորել է Մոսկվա յի Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտում և ստացել փիլիսոփայության պատմաբանի որակավորում:
1933 թ. պաշտպանել է թեկնածուական, 1945 թ.՝ դոկտորական ատենախոսություն: 1936 թ. նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում:
1922 թ. եղել է կոմերտմիության Արտաշատի շրջա նային կոմիտեի, այնուհետև՝ Էջմիածնի գավառային կոմիտեի քարտուղար, Հայաստանի կոմերիտմիության կենտկոմի մամուլի բաժնի վարիչ, 1923 – 1933 թթ.՝«Ավան գարդ» թերթի խմբագիր, 1933 – 1935 թթ.՝ Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) ՄՏԿ բաժնի պետի տեղակալ, 1935 – 1936 թթ.՝ Երևանի ՄԼԻ տնօրեն, ՀԿ(բ)Կ ԿԿ կուլտուրայի բաժնի վարիչի տեղակալ, կուսդպրոցի վա րիչ, պատմության և գրականության ինստիտուտի տնօրեն, բուհերի վարչության պետ, ԵՊՀ փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ, ՀԳՄ քարտուղար, «Գրական թերթի» խմբագիր:
1937 թ. ապրիլ -օգոստոս ամիսներին եղել է ԵՊՀ ռեկտոր: 1937 թ. նոյեմբերի 5-ին ձերբակալվել է՝ մեղադրվելով հակահեղափոխական, աջ տրոցկիստական, ազգայնական կազմակերպության անդամ լինելու, Հայաստանը Խորհրդային Միության կազմից անջատելու ուղղությամբ վնասակար աշխատանքներ կատարելու մեջ: 1938 թ. հուլիսի 20-ին դատապարտվել է 12 տարվա ազատազրկման ուղղիչ աշխատանքային գաղութում՝ 5 տարի քաղաքական իրավունքի զրկմամբ և ամբողջ գույքի բռնագրավմամբ: Սակայն 1941 թ. մարտի 6-ին դատավճիռը համարվել է չեղյալ, և նա ազատվել է պատժի կրումից:
1941 – 1948 թթ. եղել է ԵՊՀ փիլիսոփայության ամբիոնի պրոֆեսոր, 1948 – 1955 թթ.՝ Վիլնյուսի համալսարանի փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ, ապա՝ նույն ամբիոնի պրոֆեսոր, 1955 – 1970 թթ.՝ ԵՊՀ փիլիսոփոայության, 1970 – 1978 թթ.՝ փիլիսոփայության պատմության և գիտա -կան աթեիզմի, ապա՝ փիլիսոփայության պատմության ամբիոնի վարիչ, 1978 – 1981 թթ.՝ նույն ամբիոնի պրոֆեսոր:
Հայագիտության կարևորագույն բնագավառներից մեկի՝ հայ փիլիսոփայության պատմության ուսումնասիրության սկզբ նավորողներից է: Հեղինակ է 100-ից ավելի գիտական հոդվածների, գրքերի ու մենագրությունների, որոնցից են՝ «Հեգելի զարգացման ուսմունքը և մարքսիզմլենինիզմը» (Եր., 1934), «Գիտությունը և նրա դերը» (ռուս., Եր., 1956), «Մարքսիստական տրամաբանությունը որպես դիալեկտիկա և իմացության տեսություն» (ռուս., Եր., 1963), «Հայ փիլիսոփայական մտքի պատմություն» (հհ. 1-4, Եր., 1956 – 1965, մեկ գրքով՝ ռուս., 1972 և հայերեն՝ 1976), «Դավիթ Անհաղթ» (Եր., 1980), «Փիլիսոփայության հանգուցային հիմնահարցերը միջնադարյան հայ փիլիսոփաների մոտ» (ռուս., Եր., 1981) և այլն:
Մեծ վաստակ ունի փիլիսոփայական կադրերի պատրատման գործում. երկար տարիներ եղել է փիլիսոփայության մասնագիտական խորհրդի նախագահ, ղեկավարել բազմաթիվ ասպիրանտների, նպաստել ԵՊՀ –ում փիլիսոփայության բաժնի, ապա՝ ֆակուլտետի ստեղծմանը:
1963 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչման:
Պարգևատրվել է Աշխատանքա յին կարմիր դրոշի շքանշանով:
Վախճանվել է 1981 թ. ապրիլի 10-ին Երևանում:
Երևանի Աբովյան փողոցի թիվ 39 շենքի պատին ամրացված է հուշատախակ:

1873 թ. նոյեմբերի 22-ին Ախալցխայում ծնվել է ԵՊՀ ռեկտոր, ԽՍՀՄ ԳԱ և ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Հակոբ Մանանդյանը: 1880 – 1883 թթ. սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Կարապետյան վարժարանում, 1883 – 1893 թթ. սովորել է Թիֆլիսի առաջին գիմնազիայում, 1893 – 1897 թթ.՝ Ենայի, Լայպցիգի և Ստրասբուրգի համալ -սարաններում և արժանացել փիլիսոփայության դոկտորի աստիճանի: 1898 թ. ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի արևելյան լեզուների, 1909 թ.՝ Դորպատի (այժմ՝ Տարտու) համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետները:
1900 – 1905 թթ. դասավանդել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, 1905 – 1907 թթ.՝ Թիֆլիսի առաջին և երկրորդ արական գիմնազիաներում, 1906 – 1907 թթ.՝ Ներսիսյան դպրոցում, 1911 – 1913 թթ.՝ Բաքվի ժողովրդական համալսարանում և 1915 – 1919 թթ.՝ առևտրային դպրոցում: 1919 թ. դեկտեմբերին հրավիրվել է ԵՊՀ, նշանակվել պատմալեզվա-բանական ֆակուլտետի դեկանի պաշտոնակատար, 1920 – 1921 թթ.՝ ռեկտոր, 1922 – 1923 թթ.՝ արևելագիտության և պատմագրական ֆակուլտետների դեկան, 1921 – 1925 թթ.՝ հայ ժողովրդի պատմության ամբիոնի վարիչ, 1925 – 1931թթ.՝ նույն ամբիոնի պրոֆեսոր:
1925 թ. նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում, 1938 թ.՝ պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան: 1925 թ. ընտրվել է Հայաստանի գիտության և արվեստի ինստիտուտի անդամ, 1939 թ.՝ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս, 1943 թ.՝ հաստատվել ՀԽՍՀ ԳԱ հիմնադիր անդամների կազմում :
ԵՊՀ -ում նա առաջինն է դասավանդել հայ ժողովրդի հին և միջնադարյան պատմություն: 1931 թ. ընդհատել է մանկավարժական գործունեությունը և զբաղվել միայն գիտական աշխատանքով:
Նա հայ քննական պատմագիտության ականավոր ներկայացուցիչներից է: Հեղինակ է հայերեն, ռուսերեն և գերմաներեն ավելի քան 150 աշխատությունների՝ նվիրված հայոց հին և միջնադարյան պատմությանն ու բանասիրությանը, պատմական աշխարհագրու-
թյանը, չափագիտությանն ու մշակույթին: Զբաղվել է հունական փիլիսոփայական երկերի հայերեն թարգմանությունների, հունաբան դպրոցի գործունեության, հատկապես Դավիթ Անհաղթի իմաստասիրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ: Այս բնագավառում հայագիտական մնայուն արժեք է (Վիեննա, 1928) ուսումնասիրությունը: Հայ պատմագիտական մտքի մնայուն գործերից են հին և միջնադարյան Հայաստանի հասարակական-տնտեսական հարաբերություններին նվիրված (ռուս., Եր., 1930, 1954, 1985), (Եր., 1934, 1981), (Եր., 1930, 1985), (Եր., 1936, 1985), (Եր., 1940, 1972, 1977, ռուս.՝ 1943, ֆրանս.՝ 1963) և այլ մենագրություններ:
Ձեռնարկել է բազմահատոր աշխատության ստեղծումը՝ նպատակ ունենալով շարադրել Հայաստանի մ. թ. ա. VI – մ. թ. XVI դարերի ամբողջական պատմությունը (հ. I-III, 1945, 1952, 1957, նաև՝ 1977, 1978), որը, սակայն, մնացել է անավարտ: Դեռևս 1902 թ., Հր. Աճառյանի աշխատակցությամբ, հրատարակել է XII – XIX դարերի հայկական վկայաբանական գրականության հայտնի
բոլոր բնագրերը (հ. I-II), գիտական հրատարակության է պատրաստել հին հունական փիլիսոփաների (Նոնոս, Էլի աս, Զե նոն Ստոիկ, Արիստոտել և այլք) երկերի հայերեն թարգմանությունների բնագրերը:
1935 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչման:
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, բազմաթիվ
մեդալներով, պատվոգրերով:
Վախճանվել է 1952 թ. փետրվարի 4-ին Երևանում: Աճյունն ամփոփված է Կոմիտասի անվան այգու պանթեոնում:
Երևանի Տերյան փողոցի թիվ 62 շենքի դիմաց կանգնեցված է հուշասյուն:
Նրա բրոնզաձույլ կիսանդրին դրված է ԵՊՀ կենտրոնական մասնաշենքի նախասրահում:

1879 թ. նոյեմբերի 19-ին ներկայիս ՀՀ Շիրակի մարզի Հառիճ գյուղում ծնվել է բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Երվանդ Գալուստի Տեր-Մինասյանը: Տարրական կրթությունն ստացել է գյուղի ծխական դպրոցում, 1892 – 1900 թթ.սովորել Գևորգյան ճեմարանում, 1901 – 1904 թթ.՝ Լայպցիգի և Բեռլինի համալսարաններում: 1904 թ. վերադարձել է հայրենիք և չորս տարի դասավանդել Գևորգյան ճեմարանում: 1910 թ. հրաժարվել է հոգևոր կոչումից և մինչև 1920թ. զբաղվել ուսուցչությամբ Երևանում,Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի), Վաղարշապատում և Թիֆլիսում:
1919 թ. մասնակցել է ԵՊՀ հիմնադրման աշխատանքներին, 1920 թ.փետրվարից նորաստեղծ համալսարանում կարդացել հայոց պատմություն:
1921 – 1922 թթ. աշխատել է Էջմիածնում որպես Հայաստանի գիտական ինստիտուտի գիտական քարտուղար, 1930 – 1947 թթ.՝ ՀԳԻ-ում որպես լեզուների ամբիոնի վարիչ,
1943 – 1948 թթ.՝ ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետում որպես օտար լեզուների ամբիոնի վարիչ, ինչպես նաև ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի հին և միջնադարյան գրականության բաժնի վարիչ, լեզվի ինստիտուտում որպես բառարանագրության բաժնի վարիչ, 1947-ից՝ ԵՌՊՄԻ-ում, 1962-ից՝ ԵՌՕԼՄԻ-ում
որպես գերմաներենի դասախոս:
1943 թ., առանց ատենախոսության պաշտպանության, նրան շնորհվել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, 1945 թ.՝ պրոֆեսորի կոչում:
Հեղինակ է ավելի քան 130 գիտական աշխատությունների, որոնք նվիրված են հին ու միջնադարյան գրականության, հնագիտության, հայ եկեղեցու պատմության, աղանդների ծագման ու զարգացման խնդիրներին, հայ –ասորական գրական առնչություններին և բանասիրական այլևայլ հարցերի:
Մեծ է նրա վաստակը հայ բառարանագրության ասպարեզում. համահեղինակ է
երկհատոր (Եր., 1933 – 1935) և քառահատոր (Եր., 1954 – 1958) բառարանների, ինչպես նաև քառահատոր -ի (Եր.,1969 – 1980):
1957 թ. նրա աշխատասիրությամբ լույս է տեսել Եղիշեի երկի քննական բնագիրը:
1964 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչման:
Վախճանվել է 1974 թ. հուլիսի 12-ին Երևանում:

1879 թ. նոյեմբերի 19-ին ներկայիս ՀՀ Շիրակի մարզի Հառիճ գյուղում ծնվել է բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Երվանդ Գալուստի Տեր-Մինասյանը: Տարրական կրթությունն ստացել է գյուղի ծխական դպրոցում, 1892 – 1900 թթ.սովորել Գևորգյան ճեմարանում, 1901 – 1904 թթ.՝ Լայպցիգի և Բեռլինի համալսարաններում: 1904 թ. վերադարձել է հայրենիք և չորս տարի դասավանդել Գևորգյան ճեմարանում: 1910 թ. հրաժարվել է հոգևոր կոչումից և մինչև 1920թ. զբաղվել ուսուցչությամբ Երևանում,Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի), Վաղարշապատում և Թիֆլիսում:
1919 թ. մասնակցել է ԵՊՀ հիմնադրման աշխատանքներին, 1920 թ.փետրվարից նորաստեղծ համալսարանում կարդացել հայոց պատմություն:
1921 – 1922 թթ. աշխատել է Էջմիածնում որպես Հայաստանի գիտական ինստիտուտի գիտական քարտուղար, 1930 – 1947 թթ.՝ ՀԳԻ-ում որպես լեզուների ամբիոնի վարիչ,
1943 – 1948 թթ.՝ ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետում որպես օտար լեզուների ամբիոնի վարիչ, ինչպես նաև ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի հին և միջնադարյան գրականության բաժնի վարիչ, լեզվի ինստիտուտում որպես բառարանագրության բաժնի վարիչ, 1947-ից՝ ԵՌՊՄԻ-ում, 1962-ից՝ ԵՌՕԼՄԻ-ում
որպես գերմաներենի դասախոս:
1943 թ., առանց ատենախոսության պաշտպանության, նրան շնորհվել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, 1945 թ.՝ պրոֆեսորի կոչում:
Հեղինակ է ավելի քան 130 գիտական աշխատությունների, որոնք նվիրված են հին ու միջնադարյան գրականության, հնագիտության, հայ եկեղեցու պատմության, աղանդների ծագման ու զարգացման խնդիրներին, հայ –ասորական գրական առնչություններին և բանասիրական այլևայլ հարցերի:
Մեծ է նրա վաստակը հայ բառարանագրության ասպարեզում. համահեղինակ է
երկհատոր (Եր., 1933 – 1935) և քառահատոր (Եր., 1954 – 1958) բառարանների, ինչպես նաև քառահատոր -ի (Եր.,1969 – 1980):
1957 թ. նրա աշխատասիրությամբ լույս է տեսել Եղիշեի երկի քննական բնագիրը:
1964 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչման:
Վախճանվել է 1974 թ. հուլիսի 12-ին Երևանում:

Փառապանծ քաղաքի հիասքանչ քաղաքացին․ Լյուդվիգ Ղարիբջանյան 2022թ․ օգոստոսի 24-ին լրացավ Հայաստանում կրթական գործի եւ գիտության հմուտ կազմակերպիչ, կուսակցական պետական ականավոր գործիչ, Երեւանի պետական համալսարանի պատմության ....

1920 թ. հոկտեբմերի 25-ին ներկայիս ՀՀ Արագածոտնի մարզի Մաստարա գյուղում ծնվել է բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Հովհաննես Խաչատուրի Բարսեղյանը: Ավարտելով
տեղի յոթնամյա, ապա՝ Թալինի միջնակարգ դպրոցները՝
1938 թ. ընդունվել է ԵՊՀ լեզվագրական ֆակուլտետ:
1941-ին 4-րդ կուրսից զորակոչվել է բանակ, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին: Երրորդ անգամ ծանր վիրավորվելուց հետո 1943 թ. զորացրվել է: 1944 թ. ավարտել է համալսարանը, 1948 թ.՝ ասպիրանտուրան:
1952 թ. պաշտպանել է թեկնածուական, 1981 թ.՝ դոկտորական ատենախոսություն: 1955 թ. նրան շնորհվել է դոցենտի, 1984 թ.՝ պրոֆեսորի կոչում:
1946 – 1948 թթ. եղել է ԵՊՀ հայոց լեզվի ամբիոնի, 1948 – 1958 թթ.՝ ՀՊՀՄԻ հայոց լեզվի ամբիոնի դասախոս: 1958 թ. տեղափոխվել է ԵՊՀ և 1969 թ. ընտրվել հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչ: 1977 – 1985 թթ. եղել է բանասիրության ֆակուլտետի դեկան, 1985 – 1990 թթ.՝ հայոց լեզվի պատմության ամբիոնի հիմնադիր վարիչ:
1969 – 1972 թթ. եղել է ԵՊՀ կուսկոմիտեի առաջին քարտուղար, 1955- ից՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր տերմինաբանական կոմիտեի, 1992-ից՝ ՀՀ կառավարությանն առընթեր լեզվի պետական տեսչության հայերենի բարձրագույն խորհրդի գիտքարտուղար:
Հեղինակ է մի քանի տասնյակ գիտական հոդվածների, ավելի քան 20 մենագրության, այդ թվում՝ (Եր., 1953), (Եր., 1967), (Եր., 1975), (Եր., 1980), ինչպես նաև՝ դպրոցական դասագրքերի: Սկսած 1964-ից՝ նրա խմբագրությամբ, լրացումներով ու մեկնություններով պարբերաբար լույս է տեսել (վերջինը՝ Եր., 2006):
Հեղինակ է նաև (Եր., 1973), ինչպես նաև համահեղինակ՝ հինգ հատորյա (Եր., 1986 – 2001), որը 2003 թ. արժանացել է ՀՀ Նախագահի մրցանակի:
Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել է թեկնածուական 10 ատենախոսություն:
1970 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչման:
Պարգևատրվել է (1981), Հայրենական մեծ պատերազմի II աստիճանի (1985) շքանշաններով, Մովսես Խորենացու և բազմաթիվ այլ մեդալներով:
Վախճանվել է 2014 թ. օգոստոսի 2-ին Երևանում:

ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի Իրանագիտություն մասնագիտության 1-ին կուրսի ուսանողները, ասիստենտ Հասմիկ Հայկի Բիանջյանի ուղեկցությամբ, այցելել են Երևանի պետական համալսարանի պրոֆեսոր Լ. Ղարիբջանյանի անվան պատմության թանգարան, ուսանողներին ներկայացվեց ԵՊՀ հիմնադրման պատմությունը: