Etika Digjitale

Prof. Dr. Valentina Sinaj, anëtare e ekipit të projektit dhe pedagoge pranë Departamentit të Statistikë dhe Informatikë e Zbatuar në Fakultetin e Ekonomisë, UT, drejtoi sesionin e trajnimit “Standarte të Etikës Digjitale në kërkimin shkencor dhe inovacionin universitar”. Në këtë sesion u trajtuan çështje të etikës dhe etikës digjitale në kërkimin shkencor. Studentët u njohën me qëllimin kryesor si dhe me gjashtë parimet themelore të etikës në kërkimin shkencor. Diskutimet me pjesmarrësit ishin tepër me interes gjatë prezatimin të plagjiaturës, llojeve të saj dhe mënyrës sesi ta shmangim atë. Në prezatimi u sollën edhe disa shembuj sesi mund të kontrollojmë edhe online për këtë fenomen dhe sesi mund të përdorim “shkencën e hapur” në mënyrë që të ndajmë punimet dhe rezultatet me të tjerët. Në prezantim u sollën edhe të dhëna në lidhje me lirinë akademike në Shqipëri krahasuar me vendet e rajonit dhe normat e BE.Gjithashtu përvec të tjerash u trajtua mbështetja ligjore mbi këto aspekte duke treguar mangësitë dhe nevojat për plotësime. Për më tepër studentët u njohën me rezultatet e pyetësorit mbi cështjet e etikës dhe diskutimet u fokusuan se cfarë mund të përshtasim në kurrikulat tona për të realizur njohuri në të gjitha ciklet e studimit dhe kjo të përkthehet në strategji afatmesme dhe pse jo dhe afatgjatë.
Zhvillimet e vrullshme të teknologjisë, veçanërisht ato që mbështeten në inteligjencën artificiale ose në analizën e të dhënave, janë sfida emocionuese, por edhe paraqesin sfida etike që meritojnë vëmendjen dhe reagimin tonë (Vicente, M. E., & Bedogni, G. L. (2022). Studentët u njohën edhe me Rekomandimin mbi Etikën e Inteligjencës Artificiale miratuar në 2021 nga UNESCO, i cili është dhe instrumenti i parë global për vendosjen e standardeve mbi këtë temë. Kërkimet në shkencat dixhitale ngrenë shumë çështje të reja etike si përdorimi i të dhënave (që ngre shqetësime për privatësinë), ndikimet negative të sistemeve të AI në aspektin e diskriminimit, paragjykimeve , mungesa e qëndrueshmërisë dhe besueshmërisë, si dhe ndikimi transformues i teknologjive përçarëse në shoqëri dhe punë. Etika dixhitale në kërkimin shkencor i referohet përdorimit të përgjegjshëm dhe etik të teknologjive digjitale në kërkime. Sfida e vërtetë nuk është inovacioni brenda botës digjitale, por qeverisja e ekosistemit digjital në tërësi. Arsimi i lartë mund dhe duhet të udhëheqë në këtë sfidë.

Dr. Odeta Shkreli, anëtare e ekipit të projektit dhe pedagoge pranë Departamentit të Informatikës në Fakultetin e Shkencave të Natyrës në UT, drejtori sesionin e trajnimit “Siguria kibernetike, teori dhe praktikum në jetën universitare. Inteligjenca Artificiale dhe Etika Digjitale”. Në këtë sesion u trajtuan çështje të etikës digjitale si në aspektin teknik ashtu edhe praktik. Trajnimi u fokusua në dy tema kryesore: siguria kibernetike dhe inteligjenca artificiale. Lidhur me sigurinë kibernetike studentët u njohën me rreziqet që vijnë nga përdorimi i teknologjisë së informacionit, sulmet kryesore kibernetike dhe si të mbrohen prej tyre, si të kujdesen për ruajtjen e të dhënave sensitive, si të përdorin me kujdes internetin dhe rrjetet publike, si dhe diskutuan sëbashku mbi eksperiencat e tyre të personale jetuara apo të përftuara nga kërkimet e tyre. Inteligjenca artificiale ishte tema tjetër që ngjalli mjaft interes dhe u diskutua gjërsisht ndërmjet trajnuesve dhe pjesëmarrësve. Studentët fillimisht u njohën me aspektin teknik të sistemeve të inteligjencës artificiale, që nga ato më të thjeshtat deri tek sistemet më të avancuara të ditëve të sotme, algoritmet që përdoren për ndërtimin e tyre, mënyrat e trajnimit, fushat e përdorimit të tyre, përfitimet që sjellin, etj. Një vëmendje e veçantë iu kushtua konsiderimit të çështjeve etike që lidhen me sistemet e inteligjencës artificiale dhe u diskutua mbi masat që duhet të merren që këto sisteme mos të keqpërdoren apo të sjellin pasoja të dëmshme në shoqëri, mjedis, e më gjerë.

Dr. Nertila Busbo, anëtare e ekipit të projektit dhe pedagoge pranë Departamentit të Menaxhimit në Fakultetin e Ekonomikut në UT, zhvilloi sesionin e trajnimit “Inovacioni Teknologjik, punësimi i të rinjve si sfidë për Etikën Digjitale”. Në këtë sesion u trajtua koncepti i inovacionit dhe teknologjive më të zhvilluara në vitët e fundit. U konsiderua si trajtohet lidhja inovacion – etikë duke e sjellë këtë trajtesë nëpërmjet shembujve inovativë që respektojnë etikën dhe përtej koncepteve teorike u trajtuan nga ana praktike disa veprimtari që lidhen me kreativitetin dhe të qënurin inovativë.

Ne diten e dyte te shkolles verore, date 6 Maj, u mbajt prezantimi mbi modulin: Etika, Etika digjitale dhe parimet e vlerat që duhet të zotërojmë në kompetencën digjitale, ofron një pasqyrë të etikës si disiplinë me fokus qasjet mbi moralitetin dhe humanitetin. Etika digjiitale si një fushë e re dhe me zhvillim të shpejtë, që është me rëndësi jetike për të zhvilluar sa më mirë shoqëritë tona të informacionit, për të përmirësuar ndërveprimet mes nesh në mjediset ku ne ndërveprojmë si dhe për të mbrojtur dinjitetin njerëzor dhe për të nxitur lulëzimin njerëzor në epokën digjitale. Gjithashtu në këtë modul ofrohet një qasje krahasuese mes konceptimit të etikës së mëparshme dhe etikës së re në kushtet e zhvillimit të papërmbajtshëm teknologjik ku përparimi do të kërkojë bashkëpunim shumëdisiplinor midis shumë fushave të ekspertizës dhe një fokusi të qëndrueshëm në të menduarit etiik. Në këtë prezantim u përdor një larmi metodash që lidhen me të menduarin kritik, qëndrimet pro dhe kundër, trajtimin e dilemave etike në botën e inovacionit teknologjik, raportit të humanes me inteligjencën artificiale, filozofinë e mendjes dhe pyetjeve të reja në universin e ri digjital.
Momentet e diskutimit me studentët u ngritën mbi paradigmën shpjeguese se nuk është hardueri ai që shkakton probleme etike, është ajo që bën hardueri me softuerin, të dhënat, agjentët, sjelljet e tyre dhe mjediset përkatëse të lidhura me to që nxisin probleme të reja etike. Ne kemi nevojë për një etikë digjiitale që ofron një qasje holistike ndaj gjithë universit të çështjeve morale të shkaktuara nga inovacioni digjiital.

Puna online (remote work) eshte nje nga temat me te diskutuara te jetes profesionale post pandemise. Studime te ndryshme kane treguar se puna online ul kostot dhe rrit produktivitetin e individeve dhe skuadrave. Por eksperienca praktike e tre viteve te fundit ka nxjerre ne pah pikepyetje dhe te panjohura te shumta sa i perket profesionalizmit dhe etikes ne zyren digjitale. Ne kete prezantim, Florida Doci, PhD diskuton eksperiencen e saj me punen online ne fushen e teknologjise, si edhe nxit diskutimin me shembuj konkrete te dilemave etike te zyres digjitale pergjate shkolles verore te mbajtur ne daten 5 Maj.

Shkolla Verore mbi Etikën Digjitale date 5-7 Maj, 2023 filloi nën tingujt e “ Unstoppable” nën ritmin e së cilës studentët lëviznin përgjatë Auditorit Digjital ku me pas ndalimi përcaktoi grupet mikse të punës nga studentë të FShS, FE, FShN dhe një grup nxënësish, anëtar të grupit rinor “Petro Nini Luarasi”, pjemarrës qysh nga fillimi i projektit . Aplikantët për Shkollën( 39 nga 25 të patashikuar) përcaktuan pritshmërinë dhe objektivat që besonin se do të arriheshin.
Seanca e parë trajnuese u realizua nga drejtuesja e projektit, Prof.Asoc.Dr.Majlinda Keta mbi “ Revolucioni teknologjik, çështjet etike, mendimi kritik dhe Etika Digjitale pëballë Universitetit të Tiranës”. Trajtesa kishte një trinomi analitiko reflektive përmes parimeve të Etikës Digjitale, tendencave kryesore të revolucionit teknologjik sot dhe mendimit kritik që duhet ushtruar nga mjediset akademike si dije dhe praktikë institucionale. Shumë argumenta dolën nga të dhënat e studimit nga grupi ndërdisiplinor i kërkueseve( Keta, Kromiçi, Sinaj,Gogaj, Busho) mbi “ Etika digjitale dhe Universiteti i Tiranës”.
Praktikumi i parë mbi çështje etike të përdorimit dogjital të institucionit universitar u realizua nga specialistja e IT në FShS, Esmeralda Rakipaj.

Sot ne mjediset e Fakultetit të Histori Filologjisë u zhvillua Agora institucionale për të dhënat e studimit mbi Etikën Digjitale në Universitetin e Tiranës dhe përkatësisht krahasuar me ato nga FHF.

Moderimi i saj u realizua nga Dr..Elsa Skënderi, zëvëndësdekane dhe drejtuesja e projektit të mbështetur nga AKKSHI, Prof.Asoc.Dr Majlinda. Grupi i studjueseve (Sinaj, Goga, Busho) vlerësoi çdo diskutim dhe analizë mbi të dhënat dhe eksperiencat digjitale nga të gjitha zyrat e administratës së FHF dhe pedagogët pjesmarrës. Ky është takimi përmbyllës në çdo njësi të UT- ës ku veç analizës së të dhënave për çdo njësi janë konsideruar dhe vlerësuar ide dhe sygjerime që do të finalizojnë Letrën Politike që do t’i adresohet politikëbërësit dhe vendimarrësit universitar me qëllim që Universiteti Digjital jo vetëm të përfaqësojë institucionalisht UT-ës por dhe të jetë i bazuar në funksionim e progres mbi parime dhe normim juridik etik digjital.

Zonja Skënderi shprehu projektet e Dekanatit për fuqizimin e digjitalizimit në infrastrukturë, kurrikula dhe standarde administrative me qëllim që FHF t’i krijojë studentëve, stafit akademik por edhe atij administrativ lehtësimin dhe asistencën për zhvillimin digjital institucional.

Ju ftojme te merrni pjese ne aktivitetin e radhes "Agora Reflektive per te dhenat e para te projektit mbi probleme te Etikes Digjitale ne FHF" qe do te zhvillohet prane Fakultetit te Historise dhe Filozofise, date 28.03.2023 ora 11:00.
Ju mirepresim!

Ne ambientet e Fakultetit te Shkencave Sociale eshte zhvilluar sot Auditori i Hapur Studentor me temen "Etika ne Institucione dhe Lifershipi". Ky aktivitet u moderua nga drejtuesja e projektit Prof. Assoc. Dr Majlinda Keta dhe e ftuar speciale ishte Drejtoresha e Shkolles Teknike Ekonomike te Tiranes, Dr. Anila Nanaj (Bani).

8 Shkurt 2023

Ne Diten e Internetit të Sigurt, në mjediset e Auditorit Digjital të Fakultetit të Shkencave Sociale u zhvillua “ Agora institucionale dhe humane mbi Etikën Digjitale në Universitetin e Tiranës” bazuar mbi të dhënat e para të studimit nga projekti me të njëjtin emër, mbështetur nga AKKSHI.

Rektori i UT- ës, Prof.Dr Artan Hoxha, ndërsa vlerësoi grupin e kërkuesve nga 3 fakultetet( FShS, FE dhe FShN) nënvizoi ne kete aktivitet se paralel, administrimi i universitetit, ka shtuar investimet për Auditorët Digjitalë në çdo fakultet dhe beson se ato do të përdoren efektivisht sipas edhe këtij modeli studimor dhe diskutativ mes njësive të UT-ës. Prof. Hoxha ndërsa ju referua të dhënave të para shprehu besimin se kjo është rruga më e sigurt që strategjitë tona të UT-ës 2030 të bazohen në kërkimin shkencor, të prodhojnë ide zhvilluese bazuar në to, të diskutohen nga aktorë e faktorë dhe më pas të përkthehen institucionalisht në objektiva konkrete. Kjo frymë institucionale e këtij projekti duhet të mbeshtetet e fuqizohet nga të gjithë.

Dekani i Fakultetit Prof.Dr Edmond Rapti ndërsa shprehu vlerësimin e pjesëmarrjes së shumë aktorëve në këtë Agorë, theksoi se FSHS mbështet dhe promovon frymën e këtij projekti , i ngjizur 3 vite më parë nga Departamenti i Filozofisë, Prof.Asoc.Dr Majlinda Keta, që kaloi me bashkëpunimeve mes departamenteve të fakultetit me standardin e digjitalizimit të profesionistëve të shkencave sociale, fitoi dhe u mbështet nga AKKSHI dhe që sot është mbështetur dhe realizohet në bashkëpunim me pedagogë, kërkues të rinj shkencorë, studentë të masterave, stafe akademike dhe administrative dhe drejtues të njësive të UT-ës

Drejtuesja e projektit, Prof.Asoc.Dr Majlinda Keta prezantoi gjithë procesin e Agorave institucionale të realizuara në këto 5 muaj të parë duke sjellë në vëmendje që UT- ja ka kapitale humane tepër sfidantë në kuptimësinë dhe realizimin e institucionit universitar digjital por që të gjithë bashkë kemi ende nevojë të fuqizohemi me standardet e Etikës Digjitale.

Seanca e dytë i takoi prezantimeve nga kërkueset e projektit: Prof.Dr Valentina Sinaj, Prof.Asoc.Dr Aida Goga dhe Dr. Odeta Kromiçi.

Në kuadër të “Pranverës së Frankofonisë në Shqipëri”, Universiteti i Tiranës në bashkëpunim me Universitetin e Vlorës, Universitetin e Shkodrës, Ambasadën Franceze në Shqipëri, Agjencinë Universitare të Frankofonisë, me nismën e Rrjetit të Grave Frankofone, organizon edicionin e VI të Forumit të Grave Shqiptare Frankofone me temë “Inovacioni dhe teknologjia për fuqizimin e gruas - Figura e gruas në rrjetet sociale”.
Ne kete Forum te Grave, drejtuesja e projektit, Znj. Majlinda KETA dhe Znj. Odeta KROMÇI kerkuese e projektit, me kenaqesi prezantuan punimin: “Profili gjinor i sfidës me teknologjinë, inovacionin dhe etikën digjitale në UT-ës. Rezultatet e para të një studimi.”

Një qasje e përgjegjshme gjinore ndaj inovacionit, teknologjisë dhe edukimit digjital mund të rrisë ndërgjegjësimin e grave dhe vajzave për të drejtat e tyre dhe angazhimin qytetar. Përparimet në teknologjitë digjitale ofrojnë mundësi të jashtëzakonshme për një zhvillimin ekonomik të qëndrueshëm.

01 Shkurt 2023

Në datën 1 shkurt 2023, ora 10:00 në mjediset e Fakultetit të Gjuhëve të Huaja u zhvillua Agora Reflektive mbi të dhënat e studimit të kryer në Universitetin e Tiranës mbi Etikën Digjitale. Pjesmarrësit, pedagogë, studentë të masterave, specialistë të administratës dhe Këshillit Studentor, mbi keto probleme u përfshinë në diskutimin dhe reflektimet institucionale që nevojiten pas të dhënave.

Studentët ndërtuan diskutimet e tyre mbi të dhëna të krahasuara student/ staf akademik/ staf administrativ për FGjH , krahasuar këto me ato në nivel universiteti dhe me fakultete të tjera. Moderatorët e “ Policy Paper 1” ritheksuan rëndësinë që ka për vetë universitetin studime të tilla si pikënisje e përmirësimit të legjislacionit dhe menaxhimit institucional.

Përfaqësues të FGjH ofruan dhe shpjeguan një sërë angazhimesh të marra për vijimin e digjitalizimit universitar qysh nga koha kur u krye studimi duke theksuar dhe njekohësisht mbeshtetën kërkesën e grupit të këtij projekti, të mbështetur nga AKKSHI, se kemi shumë nevojë për një kulturë të qendrueshme të Etikës Digjitale në institucionin universitar.

Kjo maratonë takimesh po vijon edhe në fakultete të tjera. Aktiviteti u moderua nga Prof.Asoc.Dr Majlinda Keta dhe Prof. Dr. Esmeralda Kromidha.