Affan Pashto

ځینې خبرې یوازې د خولې له لارې نه وځي؛ هغوی د انسان د زړه، فکر او شخصیت په دننه کې ریښې وهي. یوه پاکه خبره انسان ته هیله، سکون او ثبات ورکوي، خو بده خبره کولای شي د یو انسان زړه مړاوی کړي، اړیکې خرابې کړي او د خیر پر ځای د شر داسې لړۍ پیل کړي چې پای یې ډېر لرې وي.

الله تعالی د ښه او بد کلام ترمنځ فرق په ډېر ژور مثال سره بیانوي:

﴿ أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا ﴾
سورة إبراهيم: ۲۴
"ایا تا نه دي لیدلي چې الله څنګه مثال بیانوي؟"

بیا فرمایي:

﴿ كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ ﴾
سورة إبراهيم: ۲۴
"پاکه خبره د یوې پاکې ونې په شان ده؛ ریښه یې ټینګه ده او څانګې یې تر آسمانه رسېږي."

پاکه خبره تل یوازې یوه جمله نه وي؛ کله یو نرم نصیحت وي، کله د مات زړه لپاره د امید کلمه وي، کله د مور او پلار لپاره درناوی، کله د ملګري لپاره رښتینې مشوره، او کله داسې یوه خبره وي چې انسان له ګناه څخه را وګرځوي. د دغو خبرو اغېز ښايي هماغه شېبه ښکاره نه شي، خو په زړه کې یې ریښې ټینګېږي او وخت په تېرېدو یې میوه څرګندېږي.

خو بدې خبرې هم همداسې دي. سپکاوی، دروغ، بدګماني، غیبت، تهمت، د خلکو د زړونو ماتول او بې ځایه سختې خبرې ممکن د ویونکي لپاره څو ثانیې وي، خو د اورېدونکي په زړه کې یې درد د کلونو لپاره پاتې کېدای شي.

الله تعالی فرمایي:

﴿ وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ ﴾
سورة إبراهيم: ۲۶
"او د ناپاکې خبرې مثال د یوې ناپاکې ونې په شان دی، چې د ځمکې له پاسه ایستل شوې وي او هېڅ ثبات نه لري."

له همدې امله، د انسان د اخلاقو یوه لویه اندازه دا ده چې هغه څنګه خبرې کوي. د غوسې پر مهال ځان کنټرولول، د ځواب ورکولو مخکې فکر کول، د بل انسان کمزوري نه په نښه کول، او د داسې الفاظو انتخابول چې خیر پکې وي، یوازې ټولنیز ادب نه دی؛ دا د ایمان، تقوا او د زړه د اصلاح برخه ده.

هره ورځ له ځانه وپوښته: زما خبرې د چا په زړه کې ونه کرل؟ ما نن د امید تخم وشینده که د درد؟ زما ژبه د خیر وسیله وه که د زیان؟

انسان هره ورځ په خپلو خبرو کې ونې کري؛ ځینې یې سبا سیوری ورکوي او ځینې یې وروسته پښېماني. نو داسې خبرې وکړه چې ریښه یې په خیر کې وي، مېوه یې په اخلاقو کې وي، او سیوری یې د نورو پر زړونو پرېوځي. ځکه یوه پاکه خبره ښايي د یو انسان ټول ژوند بدل کړي.

ایا کله مو فکر کړی چې ولې د ډېرو مادیاتو او اسانتیاوو له درلودلو سره سره، بیا هم زموږ زړونه ناآرامه او ذهنونه مو ستړي دي؟

﴿ مِنكُم مَّن يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنكُم مَّن يُرِيدُ الْآخِرَةَ ﴾
سورة آل عمران: ۱۵۲
"په تاسو کې ځینې کسان دنیا غواړي، او په تاسو کې ځینې کسان آخرت غواړي."

دا ایت زموږ د ارواپوهنې ترټولو لویه هنداره ده. کله چې موږ یوازې دنیا او پیسو ته ټیټیږو، موږ په خپله خوښه ځان د وېرې او اضطراب په رواني زنځیرونو تړو. خو کله چې مو هدف آخرت شي او یوازې د خپل خالق په وړاندې سجده وکړو، ذهن مو د نړۍ له ټولو فشارونو څخه په بشپړه توګه ازادیږي.

د ژوند بېلابېلو اړخونو ته پراختیا

کله چې د شتمنۍ سیالي مو ستړي کړي:
﴿ اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ ﴾
سورة الحديد: ۲۰
"پوه شئ چې د دنیا ژوند یوازې لوبه او تماشا ده."
رواني درملنه: دا ایت موږ ته وایي چې دنیا یوه لنډه لوبه ده. د دې حقیقت درک کول زموږ له اوږو څخه د کاملې شتمنۍ د لاسته راوړلو دروند رواني بار سمدستي لرې کوي.

کله چې یوه لویه هیله له لاسه ورکړو:
﴿ لِّكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَىٰ مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ ﴾
سورة الحديد: ۲۳
"ترڅو په هغه څه چې له لاسه مو وتلي دي، خفه نشئ او په هغه څه چې درکړل شوي دي، له حده زیات خوشحاله نشئ."
رواني درملنه: دا فکري توازن انسان ته د احساساتو کنټرول ور زده کوي او له شدید خپګان او بې ځایه غرور څخه یې ژغوري.

کله چې زړه مو خالي او ناکراره وي:
﴿ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ﴾
سورة الرعد: ۲۸
"خبر اوسئ! د الله په یادولو سره زړونه ډاډ ترلاسه کوي."
رواني درملنه: مادیات یوازې جسم مړوي، خو زموږ د روح تنده او د اضطراب اصلي درملنه یوازې د خدای (ج) په یاد او وصل کې ده.

د څو ایتونو اغېز او د سمندر ژورتیا

لږ تم شئ او فکر وکړئ: که چېرې یوازې دا څو ایاتونه زموږ د رواني ستونزو لپاره داسې حیرانوونکې شفا لري، نو تصور وکړئ چې په ټول قرآن کریم کې به زموږ د ذهن لپاره څومره لوی حکمتونه پټ وي! دا کتاب یوازې د لوستلو لپاره نه، بلکې د مات شوي زړه لپاره تر ټولو بشپړ لارښود دی.

پایله او هوډ

قرآن کریم له طاقونو راښکته کړئ او د خپل ورځني ژوند عملي لارښود یې وټاکئ. خپل زړه د دنیا له تنګ زندان څخه خلاص کړئ او روح ته مو د آخرت د ابدي آرامۍ ساه ورکړئ. ایا تاسو چمتو یاست چې نن ورځ خپله لومړۍ قدم د دې الهي رڼا پر لور واخلئ او د تلپاتې سکون خاوندان شئ؟



*affan_institute

آیا کله مو داسې احساس کړې چې له ډېرو منډو ترړو او هڅو سره سره مو بیا هم په لاس کې څه نشته؟ ولې موږ تل د راتلونکي او پایلو په اړه دومره اندېښمن یو چې زموږ نننی آرامښت او د ذهن سکون یې په بشپړه توګه له منځه وړی دی؟

د دې ټولو رواني فشارونو، بې ځایه اندېښنو او ستړیاوو تر ټولو لوی او ژور درمل په دې الهي کلام کې نغښتی دی:

﴿ وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى ﴾
سورة النجم: ٣٩
"او انسان ته به هماغه څه وي چې ده يې هڅه کړې وي."

دا یوازې څو توري نه دي، بلکې دا د انسان د ارواپوهنې او د رواني ارامښت ترټولو لوی قانون دی. موږ ډېر ځله خپل ارزښت یوازې په بریاوو، د خلکو په ستاینو او مادي پایلو کې لټوو، چې دا چاره مو تل په رواني فشار اخته کوي. خو لوی خدای موږ ته یادونه کوي چې ستا ریښتینې پانګه او ارزښت یوازې او یوازې ستا په خپله 'هڅه' او پاک نیت کې دی. کله چې ته پوه شې چې د پایلې راوړل ستا دنده نه ده، بلکې ستا دنده یوازې پرله پسې هڅه ده، نو ستا له اوږو څخه د نړۍ تر ټولو دروند پیټی لیرې کیږي.

د راتلونکي په اړه اندېښنې او ډېر فکر کول (Overthinking):
کله چې زموږ ذهن د سبا ورځې د نامعلومو پایلو په اړه د ډېر فکر کولو له امله ستړی شي او رواني فشار مو تر وروستي حده ورسېږي، ترڅو چې د ناامیدۍ احساس وکړو.

﴿ وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى ﴾
سورة النجم: ٣٩
"او انسان ته به هماغه څه وي چې ده يې هڅه کړې وي."

رواني او روحي اغېز: دا ایت زموږ عصبي سیستم ته ژوره آرامتیا بښي. کله چې ذهن دا حقیقت ومني چې پایله د خدای په لاس کې ده او زه یوازې د خپلې نننۍ هڅې مسؤل یم، نو د راتلونکي په اړه ټولې وېرې او اندېښنې له منځه ځي او انسان د رواني هوساینې لوړ پوړ ته رسېږي.

د ماتې او بې پایلې هڅو احساس:
کله چې موږ په یوه کار کې خپله ټوله انرژي مصرف کړو، خو پایله یې هغه شان نه وي چې موږ یې تمه لرله، او ځان د ماتې په تیارو کې یوازې احساس کړو.

﴿ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا ﴾
سورة الكهف: ٣٠
"بېشکه موږ د هغه چا اجر (هڅه) نه ضایع کوو چې ښه عمل وکړي."

رواني او روحي اغېز: دا کلام یوه مات شوي زړه ته د مرهم په څېر دی. دا راښيي چې د خدای په وړاندې ستا یوه قطره خوله او یو کوچنی قدم هم نه ضایع کېږي. که نړۍ ستا هڅې ته په درنه سترګه ونه ګوري، ستا خالق ستا د نیت او خوارۍ بشپړ قدردانی کوي.

د ټولنې فشارونه او د خلکو قضاوتونه:
کله چې ټولنه زموږ ارزښت یوازې زموږ په مادیاتو او ښکاره بریاوو تللی وي، او موږ د خلکو د قضاوتونو له امله ځان کمزوری او بې ارزښته احساسوو.

﴿ وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَى ﴾
سورة النجم: ٤٠
"او دا چې د هغه هڅه به ژر وښودل شي."

رواني او روحي اغېز: دا ایت موږ د نورو له راضي ساتلو او د ټولنې له ناوړه رواني فشارونو خلاصوي. ستا ارزښت د خلکو په سترګو کې نه، بلکې د خدای په وړاندې ستا په پټو هڅو او پاک نیت کې نغښتی دی. کله چې دا درک کړو، د خلکو ترخې خبرې مو نور نشي ځورولی.

لږ تم شئ او له ځانه سره ژور فکر وکړئ! که چېرې یوازې د 'هڅې او پایلې' په اړه دا څو ایتونه زموږ د ستړو ذهنونو او ناآرامو ارواګانو لپاره د دومره لوی رواني فشار درملنه ده، نو د ټول قرآن کریم په پاڼو کې به څومره عظیم حکمت او شفا نغښتې وي؟ دا کلام یوازې د تلاوت لپاره نه دی، بلکې دا زموږ د ذهن، روان او روح لپاره د درملنې یو بشپړ قانون او لارښود دی چې کولای شي زموږ د ژوندانه تر ټولو تیارې شیبې په روښانه رڼا بدلې کړي.

راځئ چې نور ځانونه د نامعلومو پایلو په اندېښنو او د ماتو په ویره کې بند ونه ساتو. خپلې هڅې ته دوام ورکړئ او پایله یې د کائنات تر ټولو مهربانه ذات ته وسپارئ. د خپلو ذهنونو له تورو زندانونو ځانونه آزاد کړئ. له همدې نن ورځې څخه پرېکړه وکړئ چې قرآن به ستاسو د رواني آرامتیا سرچینه او د ژوند عملي لارښود وي. پاڅئ، خپلې هڅې مو پیل کړئ، او خپل زړه ته اجازه ورکړئ چې د خدای له مهربانه کلام سره روغ شي.



*affan_institute

ایا کله مو داسې احساس کړی چې د نړۍ ټول غمونه مو په سینه کې راټول شوي، خو د ویلو لپاره یې هیڅ داسې څوک نه لرئ چې د زړه ژور درد مو درک کړي؟ ایا کله په یوه تیاره خونه کې له زیات فکر کولو او رواني فشار څخه ساه درتنګه شوې ده؟

راځئ د خپل مات شوي زړه ټوټې د دې الهي مرهم په واسطه بېرته جوړې کړو او د ځمکې له تنګوالي څخه د اسمان پراختیا ته وتښتو:

﴿ وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ﴾
سورة البقرة: 186
"او کله چې زما بندګان زما په اړه له تا څخه پوښتنه وکړي، نو (ورته ووایه چې) بېشکه زه نږدې یم؛ زه د دعا کوونکي دعا منم کله چې هغه ما راوبولي."

ژور فکر او رواني رغونه: دا یوازې څو کلمې نه دي؛ دا د انسان د رواني ارامتیا تر ټولو کلک بنسټ دی. کله چې انسان پوه شي چې د دې لوی کائنات خالق ورته له هر چا ډېر "نږدې" دی، د وېرې دیوالونه یې ړنګېږي. دعا یوازې د څه غوښتلو نوم نه دی، بلکې دا تر ټولو ژوره رواني درملنه ده چې ذهن مو له درنو بارونو سپکوي.

د ژوند بېلابېلو اړخونو ته پراختیا (د ذهن او زړه شفا):

۱. د نهیلۍ او سخت رواني خپګان پر مهال:
کله چې د ژوند ټولې دروازې تړلې ښکاري او فکر کوئ چې هیڅوک مو غږ نه اوري او نه مو څوک لاسنیوی کوي.

﴿ وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ﴾
سورة غافر: 60
"او ستاسو رب ویلي دي: ما وبولئ (دعا راته وکړئ)، زه به ستاسو (دعا) قبوله کړم."

رواني درملنه: په ارواپوهنه کې، کله چې انسان خپل دردونه بیان کړي، تر ډېره حده ارامېږي. خو دلته تاسو خپل دردونه داسې چا ته بیانوئ چې د حل کولو بشپړ ځواک یې لري. دا انسان له تورې مایوسۍ څخه د امید روښانه نړۍ ته راوباسي.

۲. د زړه ماتېدو او تیارو په شېبو کې:
کله ناکله انسان د ژوند د ناخوالو له امله ځان په ژورو تیارو کې ګوري او د وتلو هیڅ لار نه ویني.

﴿ لَّا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ ﴾
سورة الأنبياء: 87
"له تا پرته بل هیڅ د عبادت وړ (برحق خدای) نشته، پاکي ده تا لره، بېشکه چې زه له ظالمانو څخه وم."

رواني درملنه: کله چې موږ خپله کمزوري د خدای په وړاندې منو، نو په رواني لحاظ زموږ له اوږو څخه د پړې اچولو دروند بار لرې کېږي. دا اعتراف او عاجزي د زړه پر پرهرونو د شفا پټۍ ږدي.

۳. د راتلونکي له وېرې او زیات فکر کولو پر مهال:
کله چې ذهن مو د سبا په اړه له منفي فکرونو ډک وي او نه پوهېږئ چې کومه لار غوره کړئ.

﴿ رَبَّنَا آتِنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا ﴾
سورة الكهف: 10
"اې زموږ ربه! موږ ته له خپل اړخه ځانګړی رحمت رابخښه او زموږ په کار کې راته سمه لار هواره کړه."

رواني درملنه: کله چې تاسو د خپل راتلونکي لارښوونه د خدای مهربانۍ ته وسپارئ، ستاسو ذهن سمدلاسه ارامېږي. دا ایت درښيي چې خپل رواني فشار هغې هستۍ ته وسپارئ چې د هر څه واک ورسره دی.

د څو ایتونو اغېز او د سمندر ژورتیا:
لږ تم شئ او ژور فکر وکړئ! که چېرې یوازې دا څو ایاتونه زموږ په وجود کې د رواني فشار او مات زړه لپاره داسې حیرانوونکې شفا لري، نو د ټول قرآن کریم په پاڼو کې به څومره عظیم حکمت نغښتی وي! قرآن یوازې په طاقچو کې د ایښودلو لپاره نه دی، بلکې دا د ذهن او روح لپاره یو بشپړ درملتون او د ژغورنې کښتۍ ده.

پایله او هوډ:
راځئ له نن څخه پرېکړه وکړو چې د خپلو ذهنونو له تورو زندانونو څخه به ځانونه خلاصوو. لکه څنګه چې زموږ ګران پیغمبر رسول الله ﷺ په یوه مبارک حدیث کې فرمایي:

﴿ الدُّعَاءُ هُوَ العِبَادَةُ ﴾
(ترمذي: 2969)
"دعا خپله عبادت دی."

نو راځئ دا ستر عبادت خپله ورځنۍ رواني او روحاني تکیه وګرځوو. خپلې اوښکې مو نور بې پروا خلکو ته مه ښکاره کوئ، بلکې د شپې په چوپتیا کې خپل لاسونه پورته کړئ او له خپل مهربان رب سره خبرې وکړئ. قرآن او دعا مو د ژوند عملي ملګري کړئ، ترڅو مو زړونه او ذهنونه تلپاتې سکون ومومي.

په کليو او بانډو کې ډېرې شخړې له پولې او پټي را منځته کېږي.‌ د پولې پټې شخړې دومره نامي دي چې متلونه او تکيه کلامونه هم پرې جوړ شوي.‌ پښتون چې وړه شخړه هواروي نو وايي: خير جوړ جاړی به وکړو، تا سره زما څه پوله پټی شريک دی...
پښتون چې زوړ شي، د دنيا حرص يې ډېر شي. د ګاونډي پولې ته نری نری رمبی وهي. په لسو کالو کې يوه ګوته پردي حد ته ورتېر شوی وي. ښه په دې ستا څه کېږي؟! ولې په يو ويښته ځمکه خپل قبر له اوره ډکوې؟!
بيا يو نيم دومره بې انصافه هم پيدا کېږي چې په پردي حق قسم هم درته کوي.
په معاملاتو کې پښتون غرق او تباه دی. يو ځل د معاملاتو په هکله قرآن ، سنت او فقه وګوره، بيا په بازار کې يو چکر ووهه تش په نوم ځانونو ته مسلمانان وايوو.‌ د فساد بازار دی چې چا څرنګه ووهلې بيا دې نو الله تعالی مل شه.
راځئ له لاپو شاپو تېر شو. په پردي حق خېټه وانچوو. دا ډېر لوي عذاب لري.
په تنبيه الغافلين کې يو اثر دی علي بن ابي طالب رضي الله عنه ته منسوب دی هغه وايي: د الله تعالی لعنت دی پر هغه چا چې د ځمکې د ملکيت پولې بدلوي را بدلوي.
يو بل متفق عليه حديث دی:
چا چې په ظلم سره يو لوېشت ځمکه له بل چا ونيوله، الله تعالی به يې په ورځ د قيامت د اوه ځمکو په اندازه د ده پر غاړه کې واچوي.

سید اکرام سعیدي