پوهنحی ساینس پوهنتون هرات

برگزاری کنفرانس اهمیت رشتهٔ ساینس و دورنمای شغلی آن
کنفرانس علمی ـ آگاهی‌دهی تحت عنوان (اهمیت رشتهٔ ساینس و دورنمای شغلی آن) از سوی اساتید پوهنحی ساینس پوهنتون هرات، به‌منظور ارتقای سطح آگاهی علمی و معرفی فرصت‌های تحصیلی و شغلی، برای متعلمین صنوف دورهٔ کانکوری لیسهٔ عالی حاجی عبدالظاهر بشیری و پسران برگزار گردید.
این کنفرانس با تلاوت چند آیهٔ مبارکه از کلام‌الله مجید توسط قاری عصمت‌الله، از شاگردان ممتاز این لیسه، آغاز شد که فضای معنوی خاصی به برنامه بخشید.
در ادامه، محترم دوکتور علی احمد محمدی، استاد دیپارتمنت کیمیای پوهنحی ساینس، پیرامون موضوع (جایگاه علم (Science) در جهان اسلام؛ گذشته، حال و آینده) سخنرانی نموده و با نگاهی تحلیلی، نقش تمدن اسلامی در پیشرفت علوم و مسئولیت نسل امروز در احیای این جایگاه را برجسته ساخت.
سپس محترم پوهنیار ذبیح‌الله موحدی، آمر دیپارتمنت ریاضیات پوهنحی ساینس، تحت عنوان (نقش استدلال در تفکر ریاضی) به ایراد سخن پرداخت و اهمیت تفکر منطقی و استدلال‌محور را در رشد علمی و حل مسائل پیچیده تشریح نمود.
در ادامهٔ برنامه، محترم پوهنیار سید ابوالقاسم حسینی، آمر دیپارتمنت فزیک پوهنحی ساینس، در مورد (اهمیت فزیک در عصر حاضر) صحبت نموده و نقش این علم را در توسعهٔ تکنالوژی، صنعت و زندگی روزمره برجسته ساخت.
پس از آن، محترم پوهنیار سید مسعود هاشمی، استاد دیپارتمنت بیولوژی و مسئول کمیتهٔ فرهنگی پوهنحی ساینس، به معرفی پوهنحی ساینس، دیپارتمنت‌ها، کادر علمی و امکانات آموزشی موجود پرداخته و ضمن قدردانی از ادارهٔ لیسهٔ حاجی عبدالظاهر بشیری به‌خاطر فراهم‌سازی شرایط مناسب برگزاری این کنفرانس، مطالب ارائه‌شده را جمع‌بندی نمود.
در بخش پایانی برنامه، محترم محمد طاهر کاکر، مدیر عمومی لیسهٔ عالی حاجی عبدالظاهر بشیری و پسران، ضمن سپاس‌گزاری از پوهنتون هرات و پوهنحی ساینس به‌خاطر برگزاری این کنفرانس علمی، متعلمین را تشویق نمود تا با تلاش بیشتر، جدیت و پشتکار، در راستای موفقیت‌های علمی و تحصیلی خویش گام بردارند.
در اخیر، به‌پاس قدردانی از حضور و همکاری اساتید پوهنحی ساینس، از جانب ادارهٔ لیسه به هر یک از ایشان یک جلد کتاب به‌عنوان تحفه اهدا گردید و برنامه با دعائیهٔ به پایان رسید.

دو مقاله تحقیقی پوهنیار ذبیح‌الله موحدی، عضو کادر علمی دیپارتمنت ریاضی پوهنحی ساینس پوهنتون هرات، در مجلات معتبر بین‌المللی Springer (Journal of Big Data) و Nature (Scientific Reports) به چاپ رسیده است. این دستاورد علمی را تبریک گفته و برای ایشان موفقیت‌های بیشتر آرزو می‌نماییم.

ترفیع علمی محترم پوهنمل علی محمد اسماعیلی
پوهنیار علی محمد اسماعیلی، عضو کادر علمی دیپارتمنت بیولوژی پوهنحی ساینس پوهنتون هرات، به پاس زحمات علمی، آموزشی و پژوهشی ارزنده‌شان، موفق به ترفیع علمی به رتبهٔ پوهنملی گردیده‌اند.

این دستاورد ارزشمند، نتیجهٔ سال‌ها تلاش خستگی‌ناپذیر در عرصه‌های تدریس، تحقیق، تولید آثار علمی و خدمت صادقانه به نهاد علمی کشور است. پوهنمل علی محمد اسماعیلی همواره با تعهد علمی، اخلاق آکادمیک و روحیهٔ مسئولیت‌پذیری، نقش مؤثری در ارتقای سطح علمی پوهنحی ساینس و پرورش نسل جوان ایفا نموده‌اند.

پوهنحی ساینس پوهنتون هرات ضمن تبریک صمیمانه این موفقیت شایسته، برای ایشان دوام توفیق، صحت و کامیابی‌های بیشتر علمی را از درگاه خداوند متعال آرزو می‌نماید.

معرفی دیپارتمنت بیولوژی

ارائه کنفرانسی علمی تحت عنوان امولسیون‌های پیکرینگ و کاربردهای آن
امولسیون‌های پیکرینگ (Pickering Emulsions) نوعی امولسیون پایدار هستند که به‌جای استفاده از سورفکتنت‌های شیمیایی، توسط ذرات جامد نانویی یا میکرویی پایدار می‌شوند. این نوع امولسیون‌ها به‌دلیل پایداری زیاد، غیرسمی بودن و سازگاری با محیط زیست، در سال‌های اخیر توجه گسترده‌ای را به خود جلب کرده‌اند. کاربرد آن‌ها در صنایع مختلف مانند غذایی، دارویی، کاسمتیکی و نفتی روزبه‌روز در حال افزایش است.
این کنفرانس توسط محترم پوهنیار روزبه بارکزی، استاد دیپارتمنت کیمیای پوهنحی ساینس، ارائه گردید. در این ارائه، پوهنیار بارکزی ضمن توضیح مکانیزم پایداری امولسیون‌های پیکرینگ، به مقایسهٔ آن‌ها با امولسیون‌های سنتی پرداخت و نمونه‌هایی از کاربردهای عملی این سامانه‌ها در فرمولاسیون کرم‌های پوستی، انتقال هدفمند دارو و تولید مواد غذایی سالم‌تر را مورد بررسی قرار دادند.
در نتیجه، امولسیون‌های پیکرینگ به‌عنوان نسل نوینی از سامانه‌های پایدارکننده در صنایع مختلف مطرح شده‌اند که با جایگزینی سورفکتنت‌های شیمیایی، می‌توانند نقش مهمی در کاهش آلودگی‌های محیط زیستی و افزایش کارایی فرمولاسیون‌های صنعتی و بیولوژیکی ایفا کنند. این کنفرانس با حضور استادان و محصلان رشته‌های کیمیا و بیولوژی برگزار و با بحث‌های علمی و پرسش‌وپاسخ‌های پُربار پایان یافت.

ارائه کنفرانس عملی تحت عنوان جداسازی هایدروکاربن‌های چندحلقه‌ای با استفاده از کروماتوگرافی گازی (GC)

هایدروکاربن‌های چندحلقه‌ای آروماتیک (PAHs) گروهی از مرکبات عضوی‌اند که در اثر سوختن ناقص مواد نفتی و صنعتی تولید می‌شوند. این ترکیبات به‌دلیل پایداری زیاد، تجمع در محیط و خاصیت سرطان‌زایی، از آلاینده‌های مهم محیط‌زیستی به‌شمار می‌روند. به همین دلیل، شناسایی و جداسازی دقیق آن‌ها اهمیت فراوان دارد.
این کنفرانس توسط دکتور پوهنمل علی احمد محمدی استاد دیپارتمنت کیمیای پوهنحی ساینس ارئه گردید.
در این مطالعه، روش کروماتوگرافی گازی (GC) به‌عنوان یکی از کارآمدترین روش‌های تجزیه برای تعیین کمی و کیفی PAHs بررسی شد. این روش بر اساس تفاوت در فراریت و برهم‌کنش ترکیبات با فاز ساکن ستون عمل می‌کند. با توجه به نقطه جوش بالا و وزن مالیکولی زیاد PAHs، استفاده از ستون‌های کاپیلاری غیرفعال (مانند 5%-فنایل-95%-میتایل سیلوکسان) و دمای بالای انجکتور و ستون (تا 300°C) ضروری است.

نمونه‌های حاوی PAHs ابتدا از محیط آلوده استخراج و تغلیظ شده و سپس به دستگاه GC تزریق گردیدند. شرایط بهینه شامل دمای انجکتور 280°C، برنامه‌ افزایش دمای ستون از 80 تا 300°C، گاز حامل هلیم، و آشکارساز FID یا GC–MS بود. ترکیباتی مانند نفتالین، فنانترن، آنتراسن، فلورن و پایرن با زمان بازداری متفاوت از هم جدا شدند.

نتایج نشان داد که کنترل دقیق دمای ستون و استفاده از ستون‌های بلندتر و باریک‌تر موجب افزایش رزولوشن و جداسازی بهتر می‌شود. مقایسه طیف کتله‌ای با کتابخانه استاندارد نیز شناسایی قطعی ترکیبات را ممکن ساخت.

در نتیجه، کروماتوگرافی گازی به‌ویژه در ترکیب با آشکارساز کتله‌ای، روشی بسیار دقیق و حساس برای جداسازی و شناسایی هایدروکاربن‌های چندحلقه‌ای است و در پایش آلودگی‌های نفتی و مطالعات محیط‌زیستی کاربرد گسترده دارد.

نشر مقاله علمی تحت عنوان راه‌حل‌های مختلف سولیتون برای معادله شرودینگر غیرخطی رزنانسی
Different Types of Soliton Solutions for the Resonant Nonlinear Schrödinger Equation with Parabolic Law Nonlinearity via Kumar–Malik Approach
Published in: Arab Journal of Basic and Applied Sciences, 2025 (Vol. 32, No. 1)
Authors: Fatma Nur Kaya Sağlam, Zabihullah Movaheedi, Abdallah M. Talafha, Bahadır Kopçasız, Sandeep Malik
این مقاله به بررسی یک مدل مهم در فزیک نظری، یعنی Resonant Nonlinear Schrödinger Equation (RNSE)، می‌پردازد که برای توضیح حرکت پالس‌های نوری در فایبرهای نوری غیرخطی استفاده می‌شود. با به‌کارگیری روش تحلیلی تازه موسوم به Kumar–Malik approach، نویسندگان موفق به استخراج انواع مختلفی از راه‌حل‌های تحلیلی برای این معادله شده‌اند.
نتایج شامل انواع گوناگون سولیتون‌ها می‌باشد، مانند bright solitons (امواج روشن)، dark solitons (امواج تاریک)، singular solitons (امواج تکین) و periodic solitons (امواج تناوبی). این یافته‌ها با روش‌های پیشین مقایسه شده و نشان می‌دهد که روش Kumar–Malik در عین سادگی، روشی بسیار مؤثر و قابل اعتماد برای تحلیل مدل‌های غیرخطی در فزیک و انجنیری است.
پژوهش متذکره نه تنها راه‌حل‌های جدیدی را برای معادله شرودینگر غیرخطی معرفی می‌کند، بلکه زمینه را برای مطالعات بیشتر در عرصه اپتیک غیرخطی، فایبرهای نوری و دینامیک موج‌های پیچیده فراهم می‌سازد.

نشر مقاله علمی تحت عنوان مدل‌سازی هوشمند گسترش کووید-۱۹ در افغانستان
Dynamics-Informed Neural Network Modeling of COVID-19 Transmission in Afghanistan Using the SEIR-V Framework
Published in: Afghanistan Journal of Infectious Diseases, 2025 (Vol. 3, No. 2)
Authors: Zabihullah Movaheedi, Ahmad Khosrow Sharifi, Nasiba Safi
این تحقیق نوآورانه به بررسی روند گسترش ویروس COVID-19 در افغانستان پرداخته و یک مدل ترکیبی هوش مصنوعی را معرفی می‌نماید که ریاضیات کلاسیک اپیدمیولوژی (مدل SEIR-V) را با شبکه‌های عصبی عمیق (Dynamics-Informed Neural Networks) یکجا می‌سازد.

در این پژوهش، داده‌های واقعی از منابع معتبر بین‌المللی مانند WHO، Johns Hopkins University و Our World in Data از فبروری 2020 تا اپریل 2024 مورد استفاده قرار گرفته‌اند. مدل طراحی‌شده توانست با دقت بسیار بلند (R² = 0.9973) امواج مختلف همه‌گیری را بازسازی نموده و رفتار ویروس را در شرایط گوناگون پیش‌بینی کند.

نتایج نشان می‌دهد که این چارچوب (SEIR-V-DINNs) می‌تواند در شرایط محدود منابع، مانند افغانستان، ابزاری مؤثر برای پیش‌بینی شیوع، ارزیابی روند واکسیناسیون، و تصمیم‌گیری‌های بهداشتی به موقع باشد. این پژوهش سهم مهمی در استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های صحی و مدیریت بحران‌های اپیدمیک در کشورهای در حال توسعه دارد.

راه‌اندازی لابراتوار XRD در دیپارتمنت فزیک پوهنتون هرات برای اولین بار
با افتخار اعلام می‌داریم که یک لابراتوار تخصصی تحت عنوان XRD در دیپارتمنت فزیک، پوهنحی ساینس پوهنتون هرات راه‌اندازی شده است. این لابراتوار مجهز به دستگاه پیشرفته پراش اشعه ایکس (XRD) می‌باشد که با تمام قطعات جانبی آن، توسط وزارت محترم تحصیلات عالی امارت اسلامی افغانستان خریداری و تأمین گردیده است.
هدف از ایجاد این لابراتوار، فراهم‌سازی زمینه‌های تحقیقاتی و آموزشی برای محصلین و استادان در حوزه‌های تحلیل ساختار مواد، کریستالوگرافی و فیزیک مواد می‌باشد.
از حمایت‌های ارزنده وزارت محترم تحصیلات عالی و تلاش‌های پی‌گیر تیم فنی و علمی پوهنحی ساینس پوهنتون هرات در راه‌اندازی این مرکز علمی، صمیمانه قدردانی می‌نماییم.

کشف ذهن خلاق در ریاضی
دیپارتمنت ریاضی پوهنحی ساینس پوهنتون هرات برنامه‌ای رقابتی تحت عنوان «کشف ذهن خلاق در ریاضی» را میان محصلان این دیپارتمنت راه‌اندازی نمود. در چارچوب این برنامه، استادان به تعداد 100 سوال المپیادی در سطوح مختلف تهیه کرده و در اختیار محصلان قرار دادند تا آنان طی مدت 20 روز فرصت داشته باشند به حل این سوالات بپردازند. پس از پایان مهلت تعیین‌شده، سوالات به‌صورت تصادفی و غیرتکراری به ده گروپ تقسیم گردید و در روز دوشنبه مؤرخ 10/6/1404 یک گروپ سوالات به شکل تصادفی توسط یکی از اشتراک‌کنندگان انتخاب و میان تمام شرکت‌کنندگان تکثیر شد.
در این رقابت، 36 محصل به حل سوالات پرداختند و نتایج و نمرات آنان دو روز بعد اعلان گردید. برای تقدیر از تلاش و توانایی‌های برندگان، پوهنحی ساینس تقدیرنامه‌هایی در نظر گرفته است که طی یک محفل و با همکاری کمیته فرهنگی پوهنحی به ایشان اهدا خواهد گردید. این برنامه افزون بر ایجاد فضای رقابتی سالم، زمینه شکوفایی استعدادهای ریاضی و پرورش ذهن‌های خلاق را نیز فراهم ساخته است.

بازدید معاون علمی و آمر استادان پوهنتون هرات از پوهنحی ساینس
به تاریخ دوشنبه، ۱۰ سنبله ۱۴۰۴، محترم مفتی هدایت الله منیب معاون علمی و محترم پوهندوی رحیم بخش فقیریار آمر استادان پوهنتون هرات از پوهنحی ساینس دیدن به عمل آوردند.
در این بازدید، ایشان ضمن ارز‌یابی فعالیت‌های علمی و تدریسی پوهنحی، به بررسی کیفیت برنامه‌های آموزشی و وضعیت عمومی روند تدریس پرداختند.
معاون علمی و آمر استادان در ادامه از صنوف درسی بازدید کرده و با محصلان دیدار نمودند. ایشان ضمن استماع مشکلات و پیشنهادات محصلان، بر رعایت قوانین پوهنتون، نظم و دیسیپلین آموزشی و نیز آراسته‌سازی محصلان به اخلاق نیکو، سیرت و صورت اسلامی تأکید ورزیدند.
این بازدید با ارائه توصیه‌ها و رهنمودهای سودمند جهت ارتقای کیفیت آموزشی و علمی پوهنحی ساینس به پایان رسید.

کنفرانس رهنمود نگارش مونوگراف یوم پنج شنبه مؤرخ 30/5/1404 توسط نامزد پوهنیار بهزاد هروی برای استادان و محصلان پوهنحی ساینس برگزار گردید. هدف از این کنفرانس آشنایی استادان و محصلان صنوف چهارم به رهنمود تهیه شده توسط ریاست محترم تألیف، ترجمه و تحقیق وزرات تحصیلان عالی عنوان گردیده و در این کنفرانس به معرفی رهنمود، مسئولیت های پوهنحی و استاد رهنما، ساختار شکلی مونوگراف، ساختار معنوی مونوگراف و نحوۀ انتخاب عنوان مونوگراف و استاد رهنمای مونوگراف پرداخته شده است.