مرکز علوم قرآنی إعجاز بدخشان

آموزش قرآن کریم بطور آنلاين ان شاء الله بزودی آغاز می گردد، علاقمندان از طریق لینک واتساپ موجود در این صفحه تماس بگیرند.

غزه و اهل آن

برای کسانیکه قربانی دارند:
امروز27 ذوالقعدة است، پس ازدخول ماه ذوالحجة تا بعد از نماز عید دیگر کوتاه کردن موی و ناخن ها ممنوع است.

شروط حیوان قربانی

سوال
نیت کرده‌ام از طرف خودم و فرزندانم قربانی کنم. آیا قربانی باید ویژگی‌های خاصی داشته باشد؟ یا می‌توانم هر گوسفندی را قربانی کنم؟

متن پاسخ
الحمدلله.

حیوان قربانی باید شش شرط داشته باشد:

۱- حیوان قربانی باید حتما از بهیمة الأنعام باشد، زیرا الله متعال می‌فرماید: وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ [حج/ ۳۴] (و برای هر امتی مناسکی قرار دادیم تا نام الله را بر دام‌های زبان بسته‌ای که روزی آن‌ها گردانیده یاد کنند) منظور از بهیمة الأنعام یا حیوانات زبان بسته نزد عرب، شتر و گاو و گوسفند [و بز] هست. حسن و قتاده و دیگران چنین گفته‌اند.

۲- اینکه حیوان به سن تعیین شده توسط شرع رسیده باشد. یعنی اینکه اگر گوسفند است جذعه (شش ماهه) باشد و اگر دیگر حیوانات است مسنه باشد، زیرا رسول الله ﷺ می‌فرماید: تنها [حیوان] مسنة (به سن رسیده) را ذبح کنید، مگر آنکه برایتان سخت باشد، که در این صورت گوسفندی که جذعة (شش ماهه) باشد را ذبح کنید به روایت مسلم.

مسنة یعنی ثنیه و بالاتر و جذعه کمتر از آن است.

ثنی در شتر یعنی شتری که پنج سالش کامل شده باشد.

ثنی در گاو یعنی گاوی که دو سالش کامل شده باشد.

و ثنی در گوسفند [و بز] یعنی یک سالش کامل شده باشد.

و منظور از جذع، حیوانی است که نصف سالش کامل شده باشد، بنابراین قربانی کردن شتر و گاو و بزی که ثنی نباشد جایز نیست و همینطور گوسفندی که کمتر از جذع (شش ماه) باشد ذبحش به عنوان قربانی جایز نیست.

(خلاصه: یعنی برای قربانی شتر باید پنج سال کامل داشته باشد و گاو باید دو سال کاملش باشد و در مورد بز یک سالش کامل شده باشد و در مورد گوسفند کافی است که شش ماهش کامل شده باشد).

۳- خالی از عیوبی باشد که مانع جواز می‌شود. این عیب‌ها چهار مورد است:

یک: اینکه حیوان به طور آشکاری یک چشم باشد. یعنی یک چشم حیوان کامل بیرون زده باشد یا کاملا سفید باشد و به راحتی فهمیده شود که چشمش کور است.

دو: بیماری آشکار: یعنی مرضی که نشانه‌های آن بر روی حیوان عیان باشد، مانند تبی که حیوان را زمین‌گیر کند و اشتهایش را از بین ببرد، یا گری واضحی که گوشت آن را خراب کند و در سلامتی‌اش تاثیر گذارد، و یا زخم عمیقی که بر سلامتی‌اش تاثیر بگذارد و مانند آن.

سه: لنگی واضح، به طوری که حیوان نتواند در راه رفتن با دیگر حیوانات همراه شود.

چهار: ضعف شدید (به سبب بیماری یا پیری و...) که باعث از بین رفتن مغز استخوان حیوان شود، زیرا هنگامی که از پیامبر ﷺ درباره‌ی حیواناتی که در قربانی باید از آن‌ها اجتناب کرد پرسیدند، فرمود: حیوانی که آشکارا لنگ می‌زند، و حیوانی که کوری یک چشمش واضح است، و حیوانی که بیماری‌اش آشکار است، و حیوانی که از فرط لاغری استخوانش مغز ندارد به روایت امام مالک در موطا از براء بن عازب رضی الله عنه. و در سنن از براء ـ رضی الله عنه ـ آمده که گفت: رسول الله ﷺ در میان ما برخاست و فرمود: [ذبح] چهار [حیوان] در قربانی جایز نیست... به مانند حدیث پیشین. این روایت را علامه آلبانی در إرواء الغلیل (۱۱۴۸) صحیح می‌ٔداند.

این چهار عیب مانع از جایز بودن ذبح حیوان به عنوان قربانی است. همینطور عیب‌های دیگری که مانند این‌ها یا بدتر باشد به آن ملحق می‌شود:

ـ حیوانی که هر دو چشمش کور است.

ـ حیوانی که بیش از حد خورده و باد کرده است، تا وقتی که به حال عادی برگردد.

ـ حیوانی که زایمانش به مشکل برخورده، تا آنکه به حال طبیعی برگردد.

ـ حیوانی که بر اثر خفگی یا سقوط از بلندی یا مانند آن در حال مرگ است، مگر آنکه زنده بماند به وضعیت طبیعی برگردد.

ـ حیوانی که بر اثر بیماری [یا پیری و دیگر عوامل] توان راه رفتن نداشته باشد.

ـ حیوانی که یکی از دست‌ها یا پاهایش بریده باشد.

اگر این شش عیب را به چهار عیب اول که در حدیث آمده اضافه کنیم، انواع حیواناتی که ذبح‌شان به عنوان قربانی جایز نیست، به ده مورد می‌رسد.

۴- اینکه حیوان قربانی در ملکیت شخص باشد، یا آنکه از سوی شرع یا مالکِ آن اجازه‌ی قربانی کردنش را داشته باشد. بنابراین قربانی حیوانی که در ملک او نیست، مانند حیوان غصبی یا دزدی یا تصاحب شده بر اساس ادعای باطل و مانند آن، جایز نیست. زیرا تقرب به الله به واسطه‌ی گناه صحیح نیست. قربانی کردن از مال یتیم توسط ولی او در صورتی جایز است که عادت مردم بر آن رفته باشد و عدم قربانی باعث دلشکستگی یتیم شود.

قربانی از مال موکل توسط وکیل وی جایز است.

۵- حق کس دیگر به حیوان قربانی تعلق نگیرد. بنابراین قربانی کردن حیوانی که در رهن است جایز نیست.

۶- اینکه قربانی را در وقت تعیین شده‌ی آن در شرع، انجام دهد. این وقت از بعد از نماز عید در روز نحر [یعنی روز دهم ذی الحجة] شروع شده و تا غروب خورشید آخرین روز از ایام تشریق یعنی روز سیزدهم ذی الحجة ادامه می‌یابد. بنابراین روزهای قربانی چهار روز است: روز عید (پس از نماز عید)، و سه روز پس از آن. کسی که پیش از پایان نماز عید یا پس از غروب روز سیزدهم ذبح را انجام دهد، قربانی‌اش پذیرفته نیست، زیرا بخاری از براء بن عازب ـ رضی الله عنه ـ روایت کرده که رسول الله ﷺ فرمود: هرکس پیش از نماز ذبح کند، این [حیوانی که ذبح کرده] گوشتی است برای خانواده‌اش و قربانی به شمار نمی‌آید. همینطور از جندب بن سفیان بجلی ـ رضی الله عنه ـ روایت است که گفت: پیامبر ﷺ را دیدم که فرمود: کسی که پیش از نماز ذبح کرده یکی دیگر را به جایش [برای قربانی] آماده سازد. و از نبیشه هذلی ـ رضی الله عنها ـ روایت است که پیامبر ﷺ فرمود: روزهای تشریق، ایام خوردن و نوشیدن و ذکر الله عزوجل است به روایت مسلم.

اما اگر به سبب عذری قربانی دچار تاخیر شود، مانند اینکه حیوانش بدون سهل انگاری او بگریزد و پس از گذشتن وقت قربانی پیدا شود، یا کسی را برای قربانی وکیل کند اما وکیلش فراموش کند در وقت آن قربانی کند، با قیاس بر کسی که از نماز به خواب افتاده یا آن را فراموش کرده و می‌تواند پس از بیداری یا یادآوری در خارج وقت نمازش را به جای آورد، اشکالی ندارد به علت عذر، پس از خروج وقت قربانی را انجام دهد.

ذبح قربانی در روز و شب جایز است و ذبح آن در روز بهتر است، و ذبح در روز عید پس از خطبه بهتر است و هر چه زودتر انجام شود بهتر است زیرا مبادرت در عمل خیر به حساب می‌آید.

https://islamqa.info/fa/answers/36755/%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7-%D8%AD%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C

برای معلومات بیشتر مطلب قبلی را هم فراموش نکنید:

https://www.facebook.com/MuwahhedZadah2.2009/posts/122142077810097520?__cft__[0]=AZVHMkSAvzdP5DJaySOGoaYTluKxOYjG4smbHv0wS_Ax2C7kTtwNZS7DFRH6SnNOfMjLkFRBBYppck8GcBZY6mAfHc2Fp5oJETyLPa5p33SXxdQnNIZYCxLXQUB314Len7rm1XSOrP2ufBDXnyA_oh1rava6yLIHIy0SaF2GJGXTvw&__tn__=%2CO%2CP-R

علما ـ رحمهم الله ـ بر این اتفاق نظر دارند که شرع سن خاصی را برای قربانی در نظر گرفته و ذبح کمتر از آن به عنوان قربانی جایز نیست، بنابراین اگر کسی حیوانی کم‌سن و سال‌تر از آن را ذبح کند قربانی او پذیرفته نیست.

نگا: «المجموع» نَوَوی (۱/ ۱۷۶).

احادیثی دال بر این موضوع وارد شده از جمله:

بخاری (۵۵۵۶) و مسلم (۱۹۶۱) از بَراء بن عازِب ـ رضی الله عنهما ـ روایت کرده‌اند که گفت: یکی از دایی‌هایم به نام ابوبُرده پیش از نماز [عید] قربانی کرد، پس رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ به ایشان فرمودند: «گوسفند تو، گوسفندِ گوشت است (یعنی قربانی به شمار نمی‌آید زیرا پیش از نماز عید قربانی شده است)». او گفت: ای رسول خدا، من بزی ماده در خانه دارم که جَذَعه (کوچکتر از یک سال و بزرگتر از شش ماه) است. و در روایتی دیگر: «ماده بز کوچکی که جَذَعه است». و در روایت بخاری (۵۵۶۳): «نزد من جذعه‌ای هست که بهتر از دو بز بزرگسال است، آیا [به عنوان قربانی] ذبحش کنم؟» پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند: «ذبحش کن، و برای کسی جز تو درست نیست» و در روایتی دیگر: «پس از تو برای کسی دیگر جایز نیست». سپس فرمود: «هر کس پیش از نماز [عید] ذبح کند برای خودش ذبح کرده است، و کسی که پس از نماز ذبح کرد قربانی‌اش کامل شده و سنت مسلمانان را به انجام رسانده است».

این حدیث دال بر این است که بزی که «جَذَعه» باشد برای قربانی مناسب نیست. معنای «جَذَعه» را در ادامه بیان خواهیم کرد.

ابن قیم ـ رحمه الله ـ در «تهذیب السنن» می‌گوید:

این سخن ایشان که «و پس از تو کسی پذیرفته نمی‌شود» قطعا نافی این است که بعد از او از کسی دیگر قبول شود».

از دیگر روایات، روایت مسلم (۱۹۶۳) از جابر ـ رضی الله عنه ـ است که رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند: «جز مُسن ذبح نکنید، مگر آن‌که بر شما دشوار آید، پس گوسفند جذعه‌ای ذبح کنید».

در این حدیث نیز تصریح بر این است که باید حیوان مسن ذبح کرد، مگر در گوسفند که جَذَع نیز پذیرفته است.

نَوَوی در شرح مسلم می‌گوید:

«علما گفته‌اند: مسن یعنی ثنیه از هر حیوانی، از شتر و گاو و گوسفند و بالاتر از ثنی و این تصریح است بر این‌که جز گوسفند، جذع (کمتر از یک سال) به هیچ عنوان پذیرفته نیست».

حافظ ابن حجر در «التلخیص» (۴/ ۲۸۵) می‌گوید:

«ظاهر حدیث بر این است که گوسفند جذع (کمتر از یک ساله) پذیرفته نیست مگر در صورتی که از فراهم ساختن گوسفند مسن (یک ساله و بیشتر) ناتوان شود، اما اجماع بر خلاف این است، بنابراین باید آن را تأویل بر این کرد که یعنی بهتر آن است، به این معنی که: مستحب آن است که جز گوسفند مسن ذبح نکنند».

نووی در شرح مسلم نیز چنین می‌گوید.

و همچنین صاحب «عون المعبود» می‌گوید:

«این تأویل، همان چیزی است که درست است».

سپس برخی از احادیث وارده در جواز گوسفند جذع (کمتر از یک ساله) در قربانی را ذکر کرده از جمله حدیث عُقبة بن عامر ـ رضی الله عنه ـ که گفت: «با رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ از گوسفندان جَذَع ذبح کردیم» به روایت نسائی (۴۳۸۲). حافظ ابن حجر می‌گوید: سندش قوی است. و آلبانی در صحیح نسائی آن را صحیح دانسته است.

در «الموسوعة الفقهیة» (۵/ ۸۳) دربارهٔ شروط قربانی آمده است:

«شرط دوم: این‌که به سن قربانی رسیده باشد، یعنی اگر شتر و گاو و بز باشد «ثنیه» یا بالاتر از ثنیه باشد، و اگر گوسفند است «جَذَعه» یا بالاتر از جذعه باشد، بنابراین کمتر از ثنیه از غیر گوسفند پذیرفته نیست و گوسفند پایین‌تر از جَذَعه هم پذیرفته نیست… و این شرطی است که فقها درباره‌اش اتفاق نظر دارند، اما دربارهٔ تفسیر «ثنیه» و «جذعه» اختلاف کرده‌اند».

ابن عبدالبَر ـ رحمه الله ـ می‌گوید:

«در این باره اختلافی سراغ ندارم که جَذَع هیچ حیوانی از جمله بز و دیگر حیوانات قربانی‌اش درست نیست جز گوسفند، بلکه در همهٔ این حیوانات، ثنیه و مسن‌تر از آن جایز است و [قربانی ] گوسفند جَذَع بنابر سنت جایز است» (ترتیب التمهید: ۱۰/ ۲۶۷).

نووی در «المجموع» (۸/ ۳۶۶) می‌گوید:

«امت بر این اجماع دارند که قربانی شتر و گاو و بز درست نیست مگر آن‌که «ثنی» باشد، و قربانی گوسفند درست نیست مگر آن‌که «جذع» باشد، و این‌که حیوانات نام برده شده جایز است، مگر آن‌چه برخی از اصحاب ما از ابن عمر و زُهری روایت کرده‌اند که گفت: [قربانی] گوسفند جذع درست نیست. و آن‌چه از عطا و اوزاعی روایت شده که شتر و گاو و بز و گوسفند جذع درست است».

ثانیا:

اما این‌که سن دقیق قربانی چقدر باید باشد، ائمه در این باره اختلاف نظر دارند.

گوسفند جَذَع، یعنی: گوسفندی که نزد حنفیان و حنبلیان شش ماهش کامل شده باشد، و نزد مالکیان و شافعیان آن‌چه یک سالش کامل شده باشد.

و بز مسنه (ثنی): نزد حنفیان و مالکیان و حنبلیان بزی است که یک سالش کامل شده باشد و نزد شافعیان آن‌چه دو سالش کامل شده باشد.

و گاو مسنه: نزد حنفیان و شافعیان و حنبلیان گاوی است که دو سالش کامل شده باشد و نزد مالکیان آن گاوی است که سه سالش کامل شده باشد.

و شتر مسنه: نزد حنفیان و مالیکان و شافعیان و حنبلیان شتری است که پنج سالش کامل شده باشد.

نگا: «بدائع الصنائع» (۵/ ۷۰)، «البحر الرائق» (۸/ ۲۰۲)، «التاج والإکلیل» (۴/ ۳۶۳)، «شرح مختصر خلیل» (۳/ ۳۴)، «المجموع» (۸/ ۳۶۵)، و «المغني» (۱۳/ ۳۶۸).

شیخ ابن عثیمین ـ رحمه الله ـ در «أحکام الأضحية» می‌گوید:

«شتر ثنی یعنی آن‌چه پنج سالش کامل شده باشد و ثنی از گاو یعنی آن‌چه دو سالش کامل شده باشد، و ثنی از گوسفند یعنی آن‌چه یک سالش کامل شده باشد، و جذع یعنی آن‌چه نیم سالش کامل شده باشد، بنابراین قربانی کردن کمتر از ثنی در شتر و گاو و بز درست نیست و قربانی کردن گوسفند کمتر از جذع (کمتر از شش ماهه) درست نیست».

در فتاوای کمیسیون دائمی فتوا (۱۱/ ۳۷۷) آمده است:

«ادلهٔ شرعی دال بر این است که گوسفندی که شش ماهش کامل شده باشد و بزی که یک سالش کامل شده باشد و گاوی که دو سالش کامل شده باشد و شتری که پنج سالش کامل شده باشد قربانی‌اش درست است، و آن‌چه کمتر از آن باشد به عنوان هَدی (قربانی حرم) و به عنوان قربانی درست نیست، و این همان {آن‌چه از قربانی میسر است} [مورد اشاره در آیهٔ ۱۹۶ سورهٔ بقره] است، زیرا ادلهٔ قرآن و سنت یکدیگر را تفسیر می‌کنند».

کاسانی در «بدائع الفوائد» (۵/ ۷۰) می‌گوید:

«معین شدن این سن‌ها چنان‌که گفتیم برای جلوگیری از نقصان است نه برای جلوگیری از بیشتر شدن، تا آن‌که اگر کم سن‌تر از آن را قربانی کند قبول نباشد و اگر مسن‌تر از آن را قربانی کند پذیرفته شود و بهتر باشد. بره (بچهٔ گوسفند) و بزغاله (بچهٔ بز) و گوساله و بچه شتر درست نیست، زیرا شرع سن‌هایی را که بیان کردیم آورده است، و انواعی که ذکر کردیم چنین نیستند».

بنابراین مشخص می‌شود که قربانی گاوی که کمتر از دو سال داشته باشد نزد هیچ‌یک از ائمه درست نیست.

قربانی باید خالی از عیوبی باشد که مانع جواز می‌شود.

این عیب‌ها چهار مورد است:

یک: اینکه حیوان به طور آشکاری یک چشم باشد. یعنی یک چشم حیوان کامل بیرون زده باشد یا کاملا سفید باشد و به راحتی فهمیده شود که چشمش کور است.

دو: بیماری آشکار: یعنی مرضی که نشانه‌های آن بر روی حیوان عیان باشد، مانند تبی که حیوان را زمین‌گیر کند و اشتهایش را از بین ببرد، یا گری واضحی که گوشت آن را خراب کند و در سلامتی‌اش تاثیر گذارد، و یا زخم عمیقی که بر سلامتی‌اش تاثیر بگذارد و مانند آن.

سه: لنگی واضح، به طوری که حیوان نتواند در راه رفتن با دیگر حیوانات همراه شود.

چهار: ضعف شدید (به سبب بیماری یا پیری و...) که باعث از بین رفتن مغز استخوان حیوان شود، زیرا هنگامی که از پیامبر ﷺ درباره‌ی حیواناتی که در قربانی باید از آن‌ها اجتناب کرد پرسیدند، فرمود: حیوانی که آشکارا لنگ می‌زند، و حیوانی که کوری یک چشمش واضح است، و حیوانی که بیماری‌اش آشکار است، و حیوانی که از فرط لاغری استخوانش مغز ندارد به روایت امام مالک در موطا از براء بن عازب رضی الله عنه. و در سنن از براء ـ رضی الله عنه ـ آمده که گفت: رسول الله ﷺ در میان ما برخاست و فرمود: [ذبح] چهار [حیوان] در قربانی جایز نیست... به مانند حدیث پیشین. این روایت را علامه آلبانی در إرواء الغلیل (۱۱۴۸) صحیح می‌ٔداند.

این چهار عیب مانع از جایز بودن ذبح حیوان به عنوان قربانی است. همینطور عیب‌های دیگری که مانند این‌ها یا بدتر باشد به آن ملحق می‌شود:

ـ حیوانی که هر دو چشمش کور است.

ـ حیوانی که بیش از حد خورده و باد کرده است، تا وقتی که به حال عادی برگردد.

ـ حیوانی که زایمانش به مشکل برخورده، تا آنکه به حال طبیعی برگردد.

ـ حیوانی که بر اثر خفگی یا سقوط از بلندی یا مانند آن در حال مرگ است، مگر آنکه زنده بماند به وضعیت طبیعی برگردد.

ـ حیوانی که بر اثر بیماری [یا پیری و دیگر عوامل] توان راه رفتن نداشته باشد.

ـ حیوانی که یکی از دست‌ها یا پاهایش بریده باشد.

اگر این شش عیب را به چهار عیب اول که در حدیث آمده اضافه کنیم، انواع حیواناتی که ذبح‌شان به عنوان قربانی جایز نیست، به ده مورد می‌رسد.

به نقل از وبسایت

https://islamqa.info

بزودی این سیستم را بطور آنلاین آغاز خواهیم کرد، ان شاءالله.