نړی دا وخت

25/02/2026

09/02/2026

موضوع: له ۲۰۰۰ کلونو وروسته د پاچاهانو "طلایي جامې" بېرته جوړې شوې! 👑🌊

​ایا باور کوئ چې د سمندر له تل څخه داسې ورېښم ترلاسه کېږي چې رنګ یې هیڅکله نه پيکه کېږي؟ کوریایي ساینس پوهانو په یوې نوې څېړنې (۲۰۲۶) کې وکولای شول چې د پخوانیو زمانو مشهور "سمندري ورېښم" (Sea Silk) بېرته تولید کړي.
​دا ورېښم ولې دومره ځانګړي دي؟

​تاریخي ارزښت: په پخواني روم کې دا ورېښم دومره قېمتي وو چې یوازې امپراتورانو او پاپانو اغوستل.

​د صدف غاښونه: دا تارونه د صدفونو (Clams) په وسیله په سمندر کې تولیدېږي ترڅو صدف له ډبرو سره ځان کلک کړي.

​رنګ چې نه مړاوې کېږي: د دې ورېښمو طلایي رنګ د رنګونو (Dyes) له امله نه دی، بلکې د هغې په جوړښت کې د "فوټونین" په نوم پروټینونه دي چې رڼا ته انعکاس ورکوي (لکه د بورا وزرونه). له همدې امله یې رنګ زرګونه کاله ثابت پاتې کېږي.

​ساینسي بریا: پخواني صدفونه چې دا ورېښم ترې جوړېدل، اوس په ورکېدو دي. خو کوریایي ساینس پوهانو د هغو صدفونو څخه دا ورېښم جوړ کړل چې په کوریا کې د خوړو لپاره پالل کېږي.

​دا لاسته راوړنه څه ګټه لري؟
دا یوازې یوه تاریخي لاسته راوړنه نه ده، بلکې په راتلونکي کې به په فیشن او صنعت کې د داسې موادو د جوړولو لاره پرانیزي چې پرته له کیمیاوي رنګونو، رنګین او تلپاتې وي.
​نړۍ دا وخت: د نړۍ د پټو حقایقو او تاریخي بریاوو لپاره زموږ سره پاتې شئ! 🌍

09/02/2026

موضوع: ځنګلونه په خطر کې؛ ولې ساینسپوهان اندېښمن دي؟ 🌳🆘

​تازه نړیوالې څېړنې (فروري ۲۰۲۶) ښيي چې د نړۍ ځنګلونه که څه هم په ظاهره شنه ښکاري، خو په اصل کې د کمزوري کېدو او له منځه تلو په حال کې دي.
​د دې څېړنې مهم ټکي:

​د "سپرنټر" ونو واکمني: په ځنګلونو کې د هغو ونو شمېر زیات شوی چې ډېر ژر غټېږي (لکه کاج او یوکالیپټوس)، خو دا ونې د طبیعي پېښو لکه وچکالۍ، طوفانونو او افتونو په وړاندې ډېرې کمزورې دي.

​د پخوانیو ونو ورکېدل: هغه ونې چې ډېر عمر لري او د ځنګل د ثبات ملا تیر ګڼل کېږي، په چټکۍ سره د ورکېدو په حال کې دي.

​د کاربن ذخیره کمېدل: نوې او ګړندۍ ونې نشي کولی د پخوانیو ونو په څېر په زیاته کچه کاربن ډای اکسایډ (CO2) جذب او ذخیره کړي، چې دا د اقلیم د بدلون لپاره یو لوی خطر دی.

​بې نظمي: ځنګلونه خپل تنوع (Diversity) له لاسه ورکوي او یو رنګ کېږي، چې له امله یې حیوانات او ګټور حشرات هم خپل استوګنځایونه له لاسه ورکوي.

​اصلي لاملونه: د انسانانو مداخلې، د ونو ناقانونه وهل، د ځنګلونو سوداګریز کارول او د اقلیم بدلون د دې ویجاړونکي بدلون اصلي محرکونه دي.
​نړۍ دا وخت: د ځمکې د ژغورلو او د طبیعت د تازه خبرونو لپاره زموږ ملګري شئ! 🌍

30/01/2026

موضوع: نارینه باید له ۳۵ کلنۍ وروسته د خپل زړه خیال وساتي! ❤️

​تازه ساینسي څېړنې ښيي چې په نارینه وو کې د زړه د ناروغیو خطر د ښځو په پرتله ډېر وختي پیل کېږي.
​د "نورټ ویسټرن" پوهنتون د څېړنې مهم ټکي:

​خطرناک عمر: د نارینه وو د زړه د رګونو د بندېدو خطر له ۳۵ کلنۍ څخه په چټکۍ سره لوړېږي.

​د ښځو او نارینه وو توپیر: نارینه د ښځو په پرتله شاوخوا ۷ کاله وړاندې د زړه په ناروغیو د اخته کېدو له خطر سره مخ کېږي.

​اصلي ستونزه: دا توپیر یوازې د سګرټو، فشار یا شکرې له امله نه دی، بلکې نور بیولوژیکي عوامل هم پکې رول لري.

​د حل لاره: ساینسپوهان سپارښتنه کوي چې نارینه باید په ځوانۍ کې د زړه معاینات پیل کړي ترڅو د جدي زیان مخه ونیول شي.

​پایله:
که تاسو ۳۵ کلن یاست، وخت یې دی چې خپل خوراک، تمرین او د زړه روغتیا ته جدي پاملرنه وکړئ.
​نړۍ دا وخت: د نړۍ د نویو څېړنو او حقایقو لپاره زموږ سره پاتې شئ! 🌍

30/01/2026

موضوع: د غاښونو د ناروغیو په مخنیوي کې نوی ساینسي اوښتون! 🦷✨

​ایا پوهېږئ چې ستاسو په خوله کې میشت بکترياوې یو له بل سره "خبرې" کوي؟
​ساینسپوهانو تازه یوه حیرانوونکې لاره موندلې چې د غاښونو د ناروغیو مخه ونیسي. دوی د بکترياوو د وژلو پر ځای، د هغوی "خبرې اترې" ګډوډوي.
​اصلي کیسه څه ده؟
زموږ په خوله کې شاوخوا ۷۰۰ ډوله بکترياوې شتون لري. تر اوسه موږ د غاښونو د خرابوالي د مخنیوي لپاره داسې درمل کارول چې ټولې بکترياوې (ښې او بدې) یې یوځای وژلې. خو اوس د مینیسوټا پوهنتون څېړونکو موندلې چې:

​بکترياوې غږېږي: بکترياوې د ځانګړو کیمیاوي سګنالونو له لارې یو بل سره معلومات شریکوي ترڅو په ډله ییز ډول برید وکړي او غاښونه خراب کړي.

​د سګنالونو قطع کول: ساینسپوهانو داسې لاره موندلې چې د بکترياوو دا "خبرې اترې" بندې کړي. کله چې بکترياوې یو له بل سره اړیکه ونه لري، دوی نشي کولی په غاښونو کې ناروغي پیدا کړي.

څنګه کولی شو د غاښونو د خرابوونکو بکترياوو مخه ونیسو؟
​ساینسپوهان وايي د حل لاره یوازې د بکترياوو وژل نه دي، بلکې د هغوی د "کیمیاوي خبرو" بندول دي. کله چې د هغوی ترمنځ اړیکه پرې شي، دوی نشي کولی په ډله ییز ډول پر غاښونو برید وکړي. دا نوې موندنه د داسې کریمونو او درملو جوړولو ته لاره هواروي چې یوازې بدې بکترياوې بې وسلې کوي او ښې هغې پرېږدي