03/07/2025
НОЙР БУЛЧИРХАЙ ТҮҮНИЙ ӨВЧИН ЭМГЭГ, ЭМГЭГИЙН ҮЕД ИЛРЭХ ШИНЖ, ОНОШЛОГОО ЭМЧИЛГЭЭНИЙ ТУХАЙ
Нойр булчирхай нь ходоодны ар талд байрладаг том булчирхайлаг эрхтэн. Үндсэн үүрэг нь бидний идсэн хоолыг боловсруулдаг шүүрэл ялгаруулах. Уг шүүрэл дотор уураг, өөх тос, нүүрс ус задлагч байх бөгөөд задарсан бүтээгдэхүүн нарийн гэдсэнд шимэгдэж хоол боловсруулалт явагддаг. Цаашлаад эд эс эрхтнүүдэд тэжээл болж очдог.
Нойр булчирхай нь хоёр төрлийн шүүрэл ялгаруулдаг. 85-аас дээш хувь нь гадаад шүүрэл буюу хоол боловсролтод оролцдог фермент агуулсан, нөгөө хэсэг нь дотоод шүүрлийн даавар ялгаруулдаг. Жишээ нь, инсулин даавар байна. Нүүрс усны солилцоонд оролцдог цусанд байгаа глюкозыг эс рүү оруулдаг чухал үүрэгтэй даавар.
Нойр булчирхайн түгээмэл тохиолддог өвчин, эмгэгүүд
Нойр булчирхайн маш олон өвчин бий.
Түгээмэл өвчин эмгэгүүд нь,
* Нойр булчирхайн цочмог үрэвсэл – Маш хүнд хэлбэр бөгөөд маш богино хугацаанд тодорхой шалтгаан нөлөөлөөд нойр булчирхай шууд гэмтдэг. шинж тэмдгүүд нь маш хурдан хугацаанд илэрдэг өвчин.
* Нойр булчирхайн архаг үрэвсэл – Олон жилээр өвддөг, нойр булчирхайн эд эсүүд гэмтэж, холбогч эдээр солигдож, нойр булчирхайн үйл ажиллагаа алдагдах, яваандаа хүндэрдэг, хавдрын урьдал өвчин.
* Нойр булчирхайн уйланхай
* Нойр булчирхайн хоргүй болон хортой хавдрууд
* Нойр булчирхайн гадаад болон дотоод шүүрлийн дутагдал.
Нойр булчирхай өвчлөх гол шалтгаанууд
Үрэвсэлт өвчнүүдийн хамгийн түгээмэл шалтгаан нь архи согтууруулах ундааны буруу, хэт хэрэглээ. Архи хэтрүүлэн уух, нэг удаад их хэмжээгээр ууж хордох, давхар тамхи татдаг бол нойр булчирхайг нэлээн хүндээр гэмтээдэг. Үрэвсэл үүсгээд зогсохгүй хавдар болох томоохон шалтгаан юм.
Түүнээс гадна нойр булчирхайн цочмог, архаг үрэвсэл үүсгэдэг хоёр дахь шалтгаан нь цөсний чулуу. Ялангуяа хөдөлгөөнтэй цөсний чулуу нь цөсний хүүдийнээс нойр булчирхайн цорго руу орох, тэндээ чулуунууд үүсгэх, цоргуудыг бөглөх байдал нэлээдгүй тохиолддог. Цөсний чулуутай хүмүүс манайд маш их.
Цөсний чулуу нь хоёрдогчоор нойр булчирхайг цочроож үрэвсүүлдэг.
Бусад шалтгаанууд: Гэмтэл /мориноос унах, зодуулах, машины осол/, вирус, зарим халдварууд г.м
Нойр булчирхай өвдөж, үрэвсэж байгааг ямар шинж тэмдгээр мэдэх вэ?
* Нойр булчирхайн цочмог үрэвслийн үед хэвлийн дээд хэсэгт маш хүчтэй өвдөлт мэдрэгддэг. Тэсэхийн аргагүй. Өвчин намдаах эмэнд ч намдахгүй. Энэ өвдөлтийн өмнө найр, хүлээн авалтад орсон, өөх тостой махан хоол их идсэн, архи уусан гэсэн өгүүлэмжтэй орж ирэх нь элбэг. Ийм өвдөлт өгсөн бол нэн яаралтай эмчид хандах хэрэгтэй. Цочмог үрэвсэл бүр хүндэрсэн бол дотор муухай оргих, бөөлжих, бөөлжсөн ч дотор онгойхгүй улам л дотор муухай болдог.
* Нойр булчирхайн архаг үрэвслийн үед хүчтэй өвдөлт харьцангуй ховор тохиолддог. 40 хувьд нь л өвдөлт өгдөг. Бусад тохиолдолд зовуурь шинж тэмдэггүй явсаар санамсаргүй байдлаар илэрдэг. Тухайлбал, аюулхайд болон хэвлийн дээд хэсэгт өвдөх, тосорхог гялгар өнгөтэй их хэмжээтэй гүйлгэх, турах, улмаар тэжээл дутагдах шинж тэмдэг явагддаг.
Нойр булчирхайн архаг үрэвсэл үүсгэх эрсдэлт хүчин зүйлс
* Удамшил – Гэр бүлд нь нойр булчирхайн хавдар оношлогдож байсан цусан төрлийн хүн эсвэл хамаатан садан нь энэ өвчнөөр 50-аас доош насандаа өвдөж байсан бол 30-40 хувийн эрсдэлтэй.
* Буруу хооллолт – Хоол хүнсэндээ улаан мах болон боловсруулсан махан бүтээгдэхүүн маш ихээр хэрэглэх нь эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.
* Таргалалт – БЖИ нь 35-аас их бол архаг үрэвслээр өвдөх эрсдэл 20 хувиар нэмэгддэг.
* Тамхи – НБГШ эсийн хавдар болох эрсдэлийг 20-30 хувиар нэмэгдүүлдэг.
* Хүйс – Эрэгтэйчүүд илүү өртдөг
* Нас – нас нэмэх тусам эрсдэл нэмэгддэг.
* Чихрийн шижин өвчин – Уг өвчнөөр 5-аас дээш жил өвдөж байгаа бол хавдар болох эрсдэлтэй. 10-аас дээш жил өвдөж байгаа бол хавдар болох эрсдэл 50 хувиар нэмэгддэг.
* Нойр булчирхайн үрэвсэл
* Архины өндөр хэрэглээ.
Нойр булчирхай хавдрын тавилан ямар байдаг вэ? Эмчлэгдэж эдгэрэх боломжтой юу?
Дэлхийн хэмжээнд нойр булчирхайн хавдрын төгс эмчилгээ одоо ч байхгүй. Химийн эмчилгээ хийдэг боловч үр дүн багатай. Хорт хавдруудын дотор нас баралт маш өндөртэй хавдар нь нойр булчирхайн хорт хавдар юм. Элэгний хорт хавдар хүн амын дунд их байдаг ч мэс заслын, элэг тайрах, шилжүүлэн суулгах гэх мэт олон аргаар харьцангуй эмчлэгдэх боломжтой. Харин нойр булчирхайн хорт хавдрын үед үр дүнтэй эмчилгээ байхгүй.
Нойр булчирхайн хорт хавдрын нэг аюултай зүйл нь онцлог шинж тэмдэг байдаггүй. Шинж тэмдэггүй маш удаан явдаг. Дараах зовуурь илэрч хавдраар оношлогдохдоо хэдийн хүнд шатандаа орсон байдаг. Үүнд: Хэвлийгээр өвдөх, шарлах, арьс загатнах, шээс өтгөн хар цай шиг болох, өтгөн цайвар болох, хоолны дуршил буурах, шалтгаангүй турах. Тиймээс урьдчилан сэргийлэх нь маш чухал.
Урьдчилан сэргийлэх үзлэг, оношилгоо
Дээр хэлсэн эрсдэлт хүчин зүйлсийг анхаарах нь чухал. Хэрэв эрсдэлт хүчин зүйлс танд байгаа бол нойр булчирхайгаа үзүүлэх хэрэгтэй. Нөгөө чихрийн шижин, таргалалт, удмын мэдээлэл, хүйс, нас, архи, тамхи хэрэглэдэг л бол үзүүлэх хэрэгтэй гэсэн үг шүү.
Лабораторийн шинжилгээнүүд болон багажийн шинжилгээгээр нойр булчирхайн өвчин эмгэгүүдийг оношилдог. Үүнд хэвлийн тойм рентген, хэвлийн эхо, КТГ, MRI, MRCP, ERCP г.м шинжилгээний төрлүүд бий.
Нойр булчирхайн өвчнөөс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ?
Хүн бүр мэддэг. Гол нь амьдралдаа хэрэгжүүлдэггүй. Сонссоор байгаад дөжөрчихсөн. Гэтэл энэ энгийн зүйлс хамгийн үр дүнтэй урьдчилан сэргийлэлт байдаг. Ялангуяа хоолны дэглэм маш чухал. Нойр булчирхай нь хоол боловсруулах том булчирхай учраас эрүүл зөв хооллолттой байх хэрэгтэй. Эрүүл гэдэг нь улаан махны хэрэглээгээ тохируулахаас эхэлнэ. Өглөө өдөр орой мах идээд л байвал буруудна. Оронд нь цагаан мах, загас, тахианы махыг хэрэглээндээ нэмэх хэрэгтэй. Мөн дараах зүйлсийг хэрэглэх нь нойр булчирхайгаа эрүүл байлгахад сайн нөлөөтэй. Үүнд:
* Олон төрлийн жимс ногоог түлхүү хэрэглэх - Ногоон өнгийн ногоонууд дархлааг маш сайн дэмждэг.
* Эслэгтэй хүнс өдөрт 30гр хэрэглэх,
* Нэг дор их идэхгүй багаар хооллох,
* Витамин Д, омега-3, селен, магни, витамин В хэрэглэх,
* Шарсан хоолноос аль болох татгалзах,
* Гурилан, чихэрлэг хүнс бага хэрэглэх,
* Шинэхэн элгэн тараг нойр булчирхайд маш сайн.
* Эрүүл, чанартай нойр – Нойрон дунд эд эсүүд шинээр төлжиж, сэргэдэг.
* Боловсруулсан махны хэрэглээг багасгах – Бүгд удаан хугацаагаар муутгахгүй байлгах химийн бодис нэмсэн байдаг. Нитрозамин буюу хадгалах хугацааг удаашруулах, өнгө оруулах бодисуудтай утсан, боловсруулсан бүтээгдэхүүн хэрэглэх нь биед хуримтлагдсаар хавдар үүсгэх нөлөөтэй. ДЭМБ-аас хортой хүнсний бүтээгдэхүүнд орсон учраас бүр татгалзах хэрэгтэй.
АУ-ны доктор, дэд профессор, МУ-ын дотрын зөвлөх зэргийн эмч Н.Баярмаа
#сору
13/03/2025
21/12/2024
11/10/2024
24/08/2024
08/04/2024
08/04/2024
15/07/2023